Luận văn thạc sĩ về tiếng động trong phát thanh hiện đại

Luận văn thạc sĩ phân tích báo chí học vấn đề sử dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Bùi Thị Bích Hương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đinh Thị Thu Hằng
• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Nghiên cứu tiếng động trong phát thanh hiện đại
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIẾNG ĐỘNG TRONG PHÁT THANH HIỆN ĐẠI
• 1.1. Những khái niệm cơ bản
• 1.2. Phát thanh hiện đại
• 1.3. Vai trò và các dạng tiếng động trong phát thanh hiện đại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TIẾNG ĐỘNG TRONG CÁC CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH TRÊN KÊNH VOV1 VÀ VOV2
• 2.1. Giới thiệu về Đài Tiếng nói Việt Nam
• 2.2. Các chương trình thuộc diện khảo sát (trên kênh VOV1 và VOV2)
• 2.3. Kết quả khảo sát sử dụng tiếng động
• 2.4. Tần suất và thể loại sử dụng tiếng động trong các tác phẩm khảo sát
• 2.5. Dạng tiếng động được sử dụng trong các tác phẩm phát thanh
• 2.6. Thời lượng tiếng động trong tác phẩm phát thanh
• 2.7. Vị trí xuất hiện tiếng động trong các tác phẩm
• 2.8. Âm lượng của tiếng động trong các tác phẩm phát thanh
• 2.9. Hiệu quả sử dụng tiếng động
• 2.10. Thực trạng quy trình khai thác và sử dụng tiếng động trong tác phẩm báo phát thanh tại kênh VOV1 và VOV2, Đài TNVN
• 2.11. Đánh giá về việc sử dụng tiếng động trong tác phẩm phát thanh
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TIẾNG ĐỘNG TRÊN KÊNH VOV1 VÀ VOV2
• 3.1. Những vấn đề đặt ra
• 3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tiếng động sử dụng trong các chương trình phát thanh
• 3.3. Các giải pháp nghiệp vụ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu tiếng động trong phát thanh hiện đại

Nghiên cứu tiếng động trong phát thanh hiện đại là một lĩnh vực quan trọng, giúp hiểu rõ hơn về vai trò của âm thanh trong việc truyền tải thông tin. Tiếng động không chỉ đơn thuần là âm thanh, mà còn là một phần không thể thiếu trong việc tạo nên cảm xúc và sự hấp dẫn cho tác phẩm phát thanh. Việc sử dụng tiếng động một cách hiệu quả có thể nâng cao chất lượng nội dung và thu hút thính giả.

1.1. Khái niệm và vai trò của tiếng động trong phát thanh

Tiếng động trong phát thanh được định nghĩa là các âm thanh không phải lời nói, có thể là tiếng nhạc, tiếng tự nhiên hoặc tiếng nhân tạo. Vai trò của tiếng động là tạo ra bối cảnh, tăng cường cảm xúc và giúp thính giả hình dung rõ hơn về nội dung được truyền tải.

1.2. Lịch sử phát triển của tiếng động trong phát thanh

Tiếng động đã được sử dụng trong phát thanh từ những ngày đầu của ngành truyền thông. Sự phát triển của công nghệ ghi âm và phát sóng đã mở ra nhiều cơ hội mới cho việc sử dụng tiếng động, từ đó nâng cao chất lượng chương trình phát thanh.

II. Những thách thức trong việc sử dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại

Mặc dù tiếng động có vai trò quan trọng, nhưng việc sử dụng chúng trong phát thanh hiện đại vẫn gặp nhiều thách thức. Các nhà báo thường phải đối mặt với việc lựa chọn tiếng động phù hợp và đảm bảo rằng chúng không làm mất đi sự chú ý của thính giả vào nội dung chính.

2.1. Khó khăn trong việc thu âm tiếng động

Việc thu âm tiếng động đòi hỏi kỹ năng và thiết bị chuyên dụng. Nhiều nhà báo gặp khó khăn trong việc ghi lại tiếng động một cách chân thực và rõ ràng, điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng chương trình phát thanh.

2.2. Sự thiếu chú trọng đến tiếng động trong sản xuất chương trình

Nhiều nhà sản xuất chương trình vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của tiếng động. Điều này dẫn đến việc tiếng động thường bị bỏ qua hoặc sử dụng không hiệu quả, làm giảm sức hấp dẫn của tác phẩm phát thanh.

III. Phương pháp nghiên cứu tiếng động trong phát thanh hiện đại

Để nghiên cứu tiếng động trong phát thanh, cần áp dụng các phương pháp phân tích nội dung và khảo sát thực tế. Việc thu thập dữ liệu từ các chương trình phát thanh sẽ giúp xác định cách thức sử dụng tiếng động và đánh giá hiệu quả của chúng.

3.1. Phân tích nội dung các chương trình phát thanh

Phân tích nội dung giúp xác định tần suất và loại hình tiếng động được sử dụng trong các chương trình phát thanh. Điều này cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách mà tiếng động ảnh hưởng đến nội dung và cảm xúc của thính giả.

3.2. Khảo sát thính giả về hiệu quả của tiếng động

Khảo sát thính giả giúp thu thập ý kiến về sự ảnh hưởng của tiếng động đến trải nghiệm nghe. Những phản hồi này có thể giúp các nhà sản xuất điều chỉnh và cải thiện cách sử dụng tiếng động trong các chương trình phát thanh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của tiếng động trong phát thanh hiện đại

Tiếng động không chỉ là một phần của nội dung phát thanh mà còn là công cụ mạnh mẽ để tạo ra sự kết nối với thính giả. Việc sử dụng tiếng động một cách sáng tạo có thể làm tăng tính hấp dẫn và hiệu quả của chương trình phát thanh.

4.1. Tạo bối cảnh và cảm xúc cho chương trình

Tiếng động có thể tạo ra bối cảnh cho câu chuyện, giúp thính giả dễ dàng hình dung và cảm nhận nội dung. Sự kết hợp giữa lời nói và tiếng động có thể tạo ra những trải nghiệm nghe sống động và chân thực.

4.2. Nâng cao chất lượng nội dung phát thanh

Việc sử dụng tiếng động một cách hợp lý có thể nâng cao chất lượng nội dung phát thanh. Tiếng động không chỉ hỗ trợ thông tin mà còn làm cho chương trình trở nên sinh động và hấp dẫn hơn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu tiếng động trong phát thanh

Nghiên cứu tiếng động trong phát thanh hiện đại là một lĩnh vực đầy tiềm năng. Việc hiểu rõ và áp dụng hiệu quả tiếng động sẽ giúp nâng cao chất lượng chương trình phát thanh, đồng thời tạo ra những trải nghiệm nghe phong phú cho thính giả.

5.1. Tương lai của tiếng động trong phát thanh

Với sự phát triển của công nghệ, tiếng động sẽ ngày càng được sử dụng một cách sáng tạo hơn trong phát thanh. Các nhà sản xuất cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các kỹ thuật mới để tối ưu hóa việc sử dụng tiếng động.

5.2. Khuyến nghị cho các nhà báo và nhà sản xuất

Các nhà báo và nhà sản xuất cần chú trọng hơn đến việc sử dụng tiếng động trong các chương trình phát thanh. Việc đào tạo và nâng cao kỹ năng sử dụng tiếng động sẽ góp phần nâng cao chất lượng nội dung và thu hút thính giả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát thanh là một loại hình truyền thông đại chúng quan trọng, sử dụng âm thanh tổng hợp gồm lời nói, tiếng động và âm nhạc để truyền tải thông tin đến thính giả. Theo ước tính, Đài Tiếng nói Việt Nam (Đài TNVN) đã phát triển hệ thống phát thanh rộng khắp với 7 kênh phát thanh chuyên biệt, phục vụ hàng triệu thính giả trong và ngoài nước. Trong đó, tiếng động đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên sự sinh động, chân thực và hấp dẫn cho các tác phẩm phát thanh hiện đại.

Tuy nhiên, thực tế khảo sát trên các chương trình phát thanh của Đài TNVN trong 6 tháng đầu năm 2018 cho thấy tiếng động chưa được sử dụng một cách hiệu quả và đồng đều. Ví dụ, tần suất sử dụng tiếng động trong các thể loại tác phẩm như phóng sự đạt 100%, trong khi phỏng vấn, trao đổi chỉ đạt 13%. Điều này đặt ra vấn đề cấp thiết về việc nâng cao hiệu quả sử dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại.

Mục tiêu nghiên cứu là khảo sát, phân tích thực trạng sử dụng tiếng động trong các chương trình phát thanh trên kênh VOV1 và VOV2, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả sử dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tác phẩm phát thanh phát sóng từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2018 trên hai kênh này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần làm phong phú lý luận phát thanh hiện đại và nâng cao chất lượng sản xuất chương trình phát thanh tại Đài TNVN.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về phát thanh hiện đại, trong đó tập trung vào ba thành tố âm thanh cơ bản: lời nói, tiếng động và âm nhạc. Theo TS Đức Dũng, phát thanh sử dụng âm thanh tổng hợp tác động trực tiếp vào thính giác, trong đó tiếng động góp phần tạo nên sự sinh động và chân thực cho tác phẩm. Khái niệm phát thanh hiện đại được hiểu là sự đổi mới phương thức sản xuất chương trình dựa trên nền tảng công nghệ kỹ thuật số và kỹ năng mới, nhằm tạo ra nội dung và hình thức hấp dẫn, phù hợp với nhu cầu công chúng hiện nay.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Tiếng động phát thanh: âm thanh tự nhiên hoặc mô phỏng được sử dụng có chủ ý trong tác phẩm phát thanh để tăng hiệu quả truyền tải thông tin.
• Tiếng động đồng thời: tiếng động xuất hiện cùng lúc với lời nói hoặc âm nhạc trong tác phẩm.
• Tiếng động độc lập: tiếng động xuất hiện riêng biệt, không kèm lời nói, tạo hiệu ứng âm thanh đặc trưng.

Ngoài ra, nghiên cứu còn dựa trên các quan điểm về vai trò của tiếng động trong việc cung cấp thông tin, làm tăng tính chính xác, khách quan và tạo hình ảnh sinh động trong tâm trí người nghe.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tổng hợp, hệ thống hóa các lý luận, quan điểm chỉ đạo, chính sách phát triển ngành phát thanh, các văn bản pháp luật liên quan như Luật Báo chí.
• Phương pháp phân tích nội dung: khảo sát 150 tác phẩm phát thanh thuộc các thể loại tin tức, tường thuật, phóng sự, phỏng vấn, trao đổi trên kênh VOV1 và VOV2 trong 6 tháng đầu năm 2018. Phân tích tần suất, thể loại, thời lượng, vị trí và âm lượng tiếng động trong các tác phẩm.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: thực hiện phỏng vấn các nhà báo, phóng viên, biên tập viên và lãnh đạo quản lý tại Đài TNVN để thu thập thông tin về kỹ năng, khó khăn và định hướng sử dụng tiếng động.
• Điều tra thính giả bằng bảng hỏi: phát 200 phiếu khảo sát tại Hà Nội nhằm đánh giá mức độ phù hợp, tác dụng và hạn chế của tiếng động trong các chương trình phát thanh.
• Thảo luận nhóm: tổ chức thảo luận với 5-7 thính giả để thu thập ý kiến đa chiều về hiệu quả sử dụng tiếng động.

Cỡ mẫu 150 tác phẩm được chọn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện cho các thể loại phát thanh phổ biến trên hai kênh. Phương pháp phân tích nội dung được lựa chọn để làm rõ thực trạng sử dụng tiếng động, từ đó rút ra các kết luận và đề xuất giải pháp phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần suất sử dụng tiếng động theo thể loại tác phẩm: Trong 150 tác phẩm khảo sát, phóng sự có tần suất sử dụng tiếng động cao nhất với 100%, tiếp theo là ghi nhanh, phản ánh 76%, tường thuật 73%, tin tức 70%, trong khi phỏng vấn, trao đổi chỉ đạt 13%. Điều này cho thấy tiếng động được ưu tiên sử dụng trong các thể loại có tính miêu tả, phản ánh hiện trường hơn là các thể loại đối thoại.

2. Thời lượng và vị trí tiếng động: Thời lượng tiếng động trong các tác phẩm phóng sự trung bình chiếm khoảng 50% tổng thời lượng chương trình, trong khi các thể loại khác như tin tức và tường thuật có thời lượng tiếng động ngắn hơn, khoảng 20-30%. Tiếng động thường xuất hiện ở phần mở đầu và giữa tác phẩm để tạo điểm nhấn và làm rõ bối cảnh.

3. Âm lượng tiếng động so với lời nói: Biểu đồ so sánh âm lượng cho thấy tiếng động trong các tác phẩm phát thanh có sự biến đổi linh hoạt, lúc to, lúc nhỏ tùy theo nội dung và ý đồ của nhà báo. Ví dụ, trong phóng sự về lễ hội, tiếng trống, tiếng nhạc được tăng âm lượng để tạo không khí sôi động, trong khi các đoạn phỏng vấn thì tiếng động được giảm nhỏ để tập trung vào lời nói.

4. Đánh giá của thính giả về tiếng động: Khoảng 85% thính giả khảo sát đánh giá tiếng động phù hợp với nội dung tác phẩm, 78% cho rằng tiếng động làm tăng tính hấp dẫn và sinh động, 70% tin tưởng hơn vào thông tin khi có tiếng động đi kèm. Tuy nhiên, 30% thính giả phản ánh tiếng động đôi khi gây khó chịu hoặc làm loãng nội dung nếu sử dụng không hợp lý.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tiếng động đóng vai trò quan trọng trong việc làm tăng tính chân thực, sinh động và hấp dẫn cho các tác phẩm phát thanh hiện đại. Tần suất sử dụng tiếng động cao trong phóng sự và ghi nhanh phản ánh đặc điểm thể loại này cần nhiều yếu tố âm thanh để tái hiện hiện trường sinh động. Ngược lại, thể loại phỏng vấn, trao đổi ít sử dụng tiếng động do tính chất tập trung vào lời nói và đối thoại.

Thời lượng và vị trí tiếng động được sử dụng linh hoạt, phù hợp với nội dung và mục đích truyền tải thông tin. Việc điều chỉnh âm lượng tiếng động so với lời nói giúp tạo điểm nhấn và tránh gây nhiễu loạn thông tin. Đánh giá tích cực của thính giả về tiếng động khẳng định vai trò không thể thiếu của thành tố này trong phát thanh hiện đại.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại hạn chế như việc sử dụng tiếng động chưa đồng đều giữa các thể loại, một số tác phẩm sử dụng tiếng động chưa hợp lý gây phản cảm hoặc làm giảm hiệu quả truyền tải thông tin. Nguyên nhân chủ yếu là do kỹ năng thu âm, biên tập tiếng động của nhà báo còn hạn chế, thiếu sự đầu tư về thiết bị và quy trình sản xuất chưa chú trọng tiếng động. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này nhất quán với nhận định rằng tiếng động là yếu tố quan trọng nhưng chưa được khai thác triệt để trong phát thanh Việt Nam.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất sử dụng tiếng động theo thể loại tác phẩm, biểu đồ thời lượng tiếng động trong từng thể loại, và bảng đánh giá mức độ phù hợp của tiếng động theo ý kiến thính giả để minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ năng sử dụng tiếng động cho nhà báo phát thanh

   • Mục tiêu: Nâng cao kỹ năng thu âm, biên tập và sử dụng tiếng động hiệu quả.
   • Thời gian: Triển khai trong 12 tháng tới.
   • Chủ thể thực hiện: Ban đào tạo nghiệp vụ Đài TNVN phối hợp với các trường đào tạo báo chí.

2. Đầu tư trang thiết bị kỹ thuật hiện đại phục vụ thu âm tiếng động

   • Mục tiêu: Cải thiện chất lượng âm thanh, giảm tạp âm, tăng tính chân thực của tiếng động.
   • Thời gian: Hoàn thành trong 18 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Ban kỹ thuật và quản lý Đài TNVN.

3. Xây dựng quy trình sản xuất chương trình phát thanh chú trọng sử dụng tiếng động

   • Mục tiêu: Đưa tiếng động trở thành thành tố bắt buộc trong kịch bản và biên tập chương trình.
   • Thời gian: Áp dụng ngay trong 6 tháng tới.
   • Chủ thể thực hiện: Ban biên tập và sản xuất chương trình.

4. Tăng cường tương tác và thu thập phản hồi từ thính giả về tiếng động

   • Mục tiêu: Điều chỉnh và hoàn thiện cách sử dụng tiếng động dựa trên ý kiến người nghe.
   • Thời gian: Liên tục trong năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ban tiếp nhận phản hồi và nghiên cứu thị trường của Đài TNVN.

5. Khuyến khích sáng tạo các tác phẩm phát thanh sử dụng tiếng động độc lập và đồng thời

   • Mục tiêu: Đa dạng hóa hình thức thể hiện, tạo sự mới mẻ và hấp dẫn cho thính giả.
   • Thời gian: Thực hiện trong 12 tháng tới.
   • Chủ thể thực hiện: Các nhóm sản xuất chương trình và phóng viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà báo, phóng viên phát thanh

   • Lợi ích: Nắm vững lý thuyết và kỹ năng sử dụng tiếng động, nâng cao chất lượng tác phẩm.
   • Use case: Áp dụng trong sản xuất phóng sự, ghi nhanh, tường thuật để tạo hiệu ứng âm thanh sinh động.

2. Biên tập viên và quản lý chương trình phát thanh

   • Lợi ích: Hiểu rõ vai trò và cách khai thác tiếng động trong xây dựng kịch bản và biên tập.
   • Use case: Xây dựng quy trình sản xuất chương trình chú trọng tiếng động, nâng cao hiệu quả truyền thông.

3. Giảng viên và sinh viên ngành Báo chí - Truyền thông

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo bổ ích cho giảng dạy và nghiên cứu về phát thanh hiện đại.
   • Use case: Sử dụng trong các khóa học kỹ năng phát thanh và nghiên cứu chuyên sâu về ngôn ngữ phát thanh.

4. Lãnh đạo và chuyên gia công nghệ truyền thông

   • Lợi ích: Định hướng đầu tư trang thiết bị và phát triển công nghệ phục vụ phát thanh hiện đại.
   • Use case: Lập kế hoạch nâng cấp hệ thống thu âm, truyền dẫn và phát sóng phù hợp với xu thế phát thanh kỹ thuật số.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiếng động có vai trò gì trong phát thanh hiện đại?
   Tiếng động cung cấp thông tin về bối cảnh, làm tăng tính chính xác và khách quan, đồng thời tạo hình ảnh sinh động trong tâm trí người nghe, giúp tác phẩm phát thanh hấp dẫn và chân thực hơn.

2. Tại sao tiếng động chưa được sử dụng hiệu quả trên sóng phát thanh?
   Nguyên nhân chính là do kỹ năng thu âm, biên tập tiếng động của nhà báo còn hạn chế, thiếu thiết bị hiện đại và quy trình sản xuất chưa chú trọng tiếng động, dẫn đến việc sử dụng tiếng động chưa đồng đều và chưa phát huy hết hiệu quả.

3. Làm thế nào để tăng cường hiệu quả sử dụng tiếng động trong phát thanh?
   Cần đào tạo kỹ năng cho nhà báo, đầu tư thiết bị thu âm hiện đại, xây dựng quy trình sản xuất chương trình chú trọng tiếng động và thu thập phản hồi từ thính giả để điều chỉnh phù hợp.

4. Tiếng động đồng thời và tiếng động độc lập khác nhau như thế nào?
   Tiếng động đồng thời xuất hiện cùng lúc với lời nói hoặc âm nhạc trong tác phẩm, còn tiếng động độc lập xuất hiện riêng biệt, không kèm lời nói, thường dùng để tạo hiệu ứng âm thanh đặc trưng hoặc mở đầu, kết thúc tác phẩm.

5. Thời lượng và âm lượng tiếng động nên được điều chỉnh ra sao trong tác phẩm phát thanh?
   Thời lượng tiếng động độc lập thường từ 3 đến 10 giây, đồng thời với lời nói có thể dài hơn 15-20 giây. Âm lượng tiếng động cần linh hoạt, lúc to để tạo điểm nhấn, lúc nhỏ để hỗ trợ lời nói, đảm bảo không làm loãng nội dung.

Kết luận

• Tiếng động là thành tố quan trọng trong phát thanh hiện đại, góp phần làm tăng tính chân thực, sinh động và hấp dẫn cho tác phẩm phát thanh.
• Thực trạng sử dụng tiếng động trên kênh VOV1 và VOV2 còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong các thể loại phỏng vấn, trao đổi.
• Nghiên cứu đã phân tích chi tiết tần suất, thời lượng, vị trí và âm lượng tiếng động, đồng thời thu thập ý kiến thính giả để đánh giá hiệu quả sử dụng tiếng động.
• Đề xuất các giải pháp thiết thực như đào tạo kỹ năng, đầu tư thiết bị, xây dựng quy trình sản xuất và tăng cường tương tác với thính giả nhằm nâng cao chất lượng tiếng động trong phát thanh.
• Các bước tiếp theo cần triển khai ngay các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các kênh phát thanh khác và ứng dụng công nghệ mới để phát triển phát thanh hiện đại.

Các nhà báo, biên tập viên và lãnh đạo Đài TNVN cần phối hợp thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng tiếng động, góp phần tạo nên những chương trình phát thanh hiện đại, hấp dẫn và có sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VAN ĐÈ LÝ LUẬN CHUNG VE TIENG ĐỘNG TRONG PHÁT THANH HIỆN ĐẠI 1. Những khái niệm cơ bản 1. Phát thanh Ngay sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa - Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam châu Á được thành lập, ngày 7 tháng 9 năm 1945, Đài Tiếng nói Việt Nam ra đời đã đánh dấu sự có mặt của loại hình báo chí mới ở nước ta - “báo nói”. 11 năm sau đó, dưới sự giúp đỡ trực tiếp của Liên Xô (cũ), nước ta bat đầu xây dựng các Dai Phát thanh cấp tinh và đến những năm 60 của thé ky XX, hệ thống đài huyện ở nước ta từng bước được tăng cường về số lượng.

73 năm sau ngày thành lập, đến nay hệ thống phát thanh bốn cấp, từ trung ương đến địa phương đã phát triển rộng khắp; bên cạnh Đài phát thanh quốc gia (Đài Tiếng nói Việt Nam), cả nước có 63 Đài Phát thanh, Đài Phát thanh - truyền hình tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, hơn 600 đải phát thanh, truyền thanh, truyền hình quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh và hàng ngàn Đài truyền thanh xã, phường, thị trấn.TS Tạ Ngọc Tan trong giáo trình Truyén thông đại chúng đã đưa ra khai niệm: “Phát thanh (radio) là loại hình truyền thông đại chúng, trong đó nội dung thông tin được chuyển tải qua âm thanh. Am thanh trong phát thanh bao gồm lời nói, âm nhạc, các loại tiếng động làm nền hoặc minh hoạ cho lời nói như tiếng mưa, gió, nước chảy, sóng vỗ, chim hót, tiếng vỗ tay, tiếng ồn đường phó, v. Thuật ngữ phát thanh (radio) thực ra bao gồm cả hai loại hình nhỏ trong đó là phát thanh qua làn sóng điện và truyền thanh qua hệ thống dây dẫn” [35, tr. Phạm Thành Hưng trong cuốn “Thuật ngữ báo chí truyền thông” cũng đã định nghĩa phát thanh như sau: “Phát thanh là một phương tiện 12 truyền thông đại chúng dựa trên nguyên tắc kỹ thuật truyền âm thanh dé chuyền tải các chương trình tin tức, tri thức, nghệ thuật tới đông đảo công chúng thính giả cũng như cho các nhóm thính giả đặc thù” [26, tr.

Còn theo giáo trình “Báo phát thanh” của Học viện Báo chí và Tuyên truyền, khái niệm báo phát thanh được dùng từ việc mở rộng và phát triển khái niệm báo chí: “Báo phát thanh được hiểu như một kênh truyền thông, một loại hình báo chí điện tử hiện đại mà đặc trưng cơ bản của nó là dùng thế giới âm thanh phong phú và sinh động (Idi nói, tiếng động, âm nhạc) dé chuyền tải thông điệp nhờ sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền thanh, tác động vào thính giác của công chúng” [24, tr. Tiếp cận Phát thanh là một loại hình báo chí, PGS.TS Nguyễn Văn Dững đưa ra khái niệm: Phát thanh là kênh truyền thông đại chúng sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền dẫn truyền đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận. Chất liệu chính của phát thanh là nghệ thuật sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc trong việc tái hiện cuộc sống hiện thực [14, tr. Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010 ban hành kèm theo Quyết định số 219/2005/QD-TTg ngày 09/09/2005 của Thủ tướng Chính phủ đã định nghĩa về phát thanh như sau: “Phát thanh là loại hình thông tin đại chúng mà nội dung thông tin được chuyển tải bằng âm thanh, tiếng nói qua làn sóng vô tuyến điện và truyền thanh qua hệ thống day dan’.

Từ các khái niệm và định nghĩa nêu trên, tác giả luận văn có thé rút ra khái niệm chung: Phát thanh là một trong các loại hình báo chí mà nội dung thông điệp được truyền tải đến người nghe bằng âm thanh tổng hợp, gốm lời noi, tiéng dong, adm nhac dé phan anh hiện thực cuộc sống, phục vụ mục đích thông tin. TS Đức Dũng, tác giả của cuỗn Ly luận Báo phát thanh thi trong tương quan so sánh với các loại hình báo chí khác đặc trưng cơ bản, đồng thời cũng là phương thức tác động duy nhất của báo phát thanh là sử dụng âm thanh tông hợp (bao gồm: lời nói, tiếng động, âm nhạc) tác động vào thính giác của đối tượng tiếp nhận [9, tr. Báo phát thanh có những đặc trưng cơ bản như: Toa sóng rộng khắp: Sóng phát thanh là sóng điện từ, có điện phủ sóng trên phạm vi rộng lớn với tốc độ tương đương tốc độ của ánh sáng (xấp xỉ 300.000 km/s), nên phát thanh không có giới hạn về khoảng cách và mang tính xã hội hóa rất cao. Thông tin nhanh, tiếp nhận đồng thời: Thông tin được truyền qua sóng điện từ và hệ thống truyền thanh có thé rút ngắn mọi khoảng cách ở phạm vi toàn cầu.

Trong một số trường hợp như tường thuật trực tiếp, cầu truyền thanh. phát thanh có thé ngay lập tức thông báo cho công chúng biết được về sự kiện ở chính cái thời điểm mà nó đang được thông tin. Vì thế mà hàng triệu thính giả phát thanh đồng thời được lắng nghe thông tin ở cùng một thời điểm. Thông tin phụ thuộc vào quy luật thời gian: Thính giả phát thanh bị phụ thuộc hoàn toàn vào quy luật cua quá trình thông tin qua radio.

Họ phải nghe chương trình tuần tự từ đầu đến cuối một cách hoàn toàn bị động. Sống động, riêng tư, thân mật: Công chúng được nghe thông tin qua giọng đọc, gan liền với những yếu tố của kỹ năng nói như: Cao độ, cường độ, tiết tau, ngữ điệu; do đó nó tạo nên tính chất sống động, hấp dẫn và lôi kéo thính giả đến với chương trình. Mặc dù mỗi chương trình phát thanh đều hướng tới số đông công chúng, nhưng mỗi thính giả lại chỉ lắng nghe radio với tư cách cá nhân, nên đòi hỏi những người thực hiện chương trình phát 14 thanh phải lựa chọn cách nói sao cho thật riêng tư, thân mật như đang nói trực tiếp với từng người. Sử dụng âm thanh tổng hợp, bao gồm: Lời nói, tiếng động và âm nhac.

Công chúng của báo phát thanh rộng lớn, đa dạng và không phân biệt trình độ học van. Moi đối tượng, chỉ trừ người bi điếc, đều có thể tiếp nhận thông tin qua radio. Với kênh tác động là tai nghe nên bên cạnh việc truyền tải thông tin bằng lời nói, những người thực hiện chương trình phát thanh nếu sử dụng hợp ly âm nhạc, tiếng động sẽ luôn tạo được sự hưng phan, thich thu cho người nghe. Lời nói chiếm một tỷ lệ lớn trong âm thanh tổng hợp, là dạng ký hiệu đặc trưng nhất tạo ra sự khác biệt cơ bản giữa báo phát thanh với các loại hình báo chí khác.

Lời nói trong báo phát thanh được thể hiện bằng nhiều đối tượng khác nhau: Phát thanh viên, phóng viên, các nhân chứng. Việc huy động các nhân chứng trực tiếp tham gia cung cấp thông tin cùng với tác giả sẽ tạo ra tính khách quan, xác thực, sinh động cho tác phẩm. Xu hướng chung của phát thanh hiện nay là tăng cường các hình thức đối thoại dé hạn chế tối đa sự nhàm chán, tẻ nhạt của lối nói độc thoại đơn điệu. Tiếng động là những âm thanh của cuộc sống được thu giữ và được phát ra trong các chương trình phát thanh.

Có hai dang cơ bản là tiếng động tự nhiên và tiếng động nhân tạo. Tiếng động góp phần tạo nên hơi thở và nhịp điệu của cuộc sống, làm tăng tính chân thực của thông tin, giúp người nghe xác định được không gian, thời gian và hình dung ra bối cảnh của van dé, sự kiện. Âm nhạc trong các chương trình phát thanh không chỉ có chức năng giải trí đơn thuần mà còn có thê tạo ra nội dung và không khí thông tin. Âm nhạc trên sóng phát thanh có thể chia thành hai dạng thức: Chương trình âm nhạc độc lập chỉ phát sóng một loại nhất định và âm nhạc như một yếu tố phụ trợ.

Trong dạng thức thứ hai chứa đựng một sé dang nhu: nhac hiéu, nhac 15 chuyên mục, nhạc cắt, nhạc nền, nhạc minh họa. Việc sử dụng hài hòa, hợp lý âm nhạc trong chương trình phát thanh sẽ tạo ấn tượng, sức hấp dẫn và lôi cuốn đối với thính giả. Như vậy có thé khang định: lời nói sinh động, âm nhac chon lọc và tiếng động phong phú là những phương tiện cơ bản, đồng thời cũng là thế mạnh đặc trưng để tạo nên sự khác biệt của báo phát thanh so với các loại hình báo chí khác. Khai thác hiệu quả những yếu tố này sẽ thực sự tạo nên những chương trình phát thanh chân thực, sinh động, gần gũi vả tạo bản sắc, dau ấn riêng của từng chương trình phát thanh, của từng đài phát thanh.

Phát thanh hiện đại Theo đại từ điển Tiếng Việt, “hiện dai” là thuộc về thời đại ngày nay có áp dụng những phát minh, những thành tựu mới nhất của khoa học kỹ thuật; đối lập với cô điển. “Phát thanh” là phát và truyền âm thanh bang sóng vô tuyến điện. Theo cuốn Nghé phát thanh do Đài Tiếng nói Việt Nam biên dich va giới thiệu, Tài liệu lưu hành nội bộ thì chương trình phát thanh hiện đại là những chương trình có nhiều đổi mới so với phát thanh truyền thống. Đồi mới từ cách thông tin, cách thể hiện, cải tiến chương trình.

đến nâng cao chất lượng âm nhạc và âm thanh, vừa phát huy bản chất truyền thống Việt Nam, vừa mau chóng hội nhập vào thế giới đang có nhiều chuyên biến mạnh mẽ trong thời đại bùng nỗ thông tin [18, tr. * Sự xuất hiện của phat thanh hiện đại Từ những năm 90 của thế kỷ XX, khi kỹ thuật số ra đời, phát thanh cũng đã có những bước phát triển mới, nhảy vọt. Đặc biệt, từ năm 1993, nhờ dự án SIDA của Thụy Điền va các khóa tập huấn kỹ năng làm phát thanh trực tiếp, nhiều đài phát thanh địa phương và cả Đài TNVN bắt đầu áp dụng 16 phương thức trực tiếp vào sản xuất chương trình. Phát thanh hiện đại có thể được tính từ đây.

Phát thanh hiện đại ra đời là sự kế thừa và phát triển của phát thanh truyền thống. Đó là sự thay đổi phương thức trong sản xuất các chương trình phát thanh cho phù hợp với tình hình mới và đáp ứng nhu cầu của công chúng. Sự thay đôi của phương thức sản xuất không chi dựa trên nền tảng của công nghệ, kỹ thuật mới mà còn đòi hỏi kỹ năng mới để tạo ra được chất lượng nội dung và hình thức mới và qua đó có thể hình thành công chúng mới.