MỞ ĐẦU. Lược sử nghiên cứu tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) trên cá nuôi thịt trên thế giới và Việt Nam. Lược sử nghiên cứu tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) trên cá nuôi thịt trên thế giới. Lược sử nghiên cứu tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) trên cá nuôi thịt tại Việt Nam.
Đặc điểm chung của lớp sán lá song chủ. Cấu tạo cơ thể. Vòng đời sán lá song chủ. Đặc điểm các loài cá trong nghiên cứu.
Cá rô phi vằn. Đặc điểm tự nhiên và xã hội của huyện Đức Huệ, tỉnh Long An. Đặc điểm tự nhiên. Đặc điểm chung về kinh tế xã hội của huyện Đức Huệ.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thời gian, địa điểm và tư liệu nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.
Tư liệu nghiên cứu. Vật liệu, trang thiết bị dùng trong nghiên cứu. Cách tiếp cận. Phương pháp nghiên cứu cá.
Ngoài thực địa. Trong phòng thí nghiệm. Xử lí số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.
Tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) trên cá nuôi thịt tại địa bàn huyện Đức Huệ, tỉnh Long An. Tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) trên cá nuôi thịt tại địa bàn huyện Đức Huệ, tỉnh Long An vào mùa mưa. Tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) trên cá nuôi thịt tại địa bàn huyện Đức Huệ, tỉnh Long An vào mùa khô. Tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ trên cá lóc (Channa striata Bloch, 1793) ở huyện Đức Huệ, tỉnh Long An.
Tỉ lệ ao nuôi cá lóc nhiễm sán lá song chủ. Tỉ lệ cá lóc nhiễm sán lá song chủ. Loài sán lá song chủ giai đoạn metacercariae nhiễm trên cá lóc đồng nuôi thịt. Tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ trên cá rô phi vằn (Oreochromis niloticus Linnaeus, 1758) ở huyện Đức Huệ, tỉnh Long An.
Tỉ lệ ao nuôi cá rô phi vằn nhiễm sán lá song chủ. Tỉ lệ cá rô phi vằn nhiễm sán lá song chủ. Loài sán lá song chủ giai đoạn metacercariae nhiễm trên cá rô phi nuôi thịt. Tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ trên cá chép (Cyprinus carpio Linnaeus, 1758) ở huyện Đức Huệ, tỉnh Long An.
Tỉ lệ ao nuôi cá chép nhiễm sán lá song chủ. Tỉ lệ cá chép nhiễm sán lá song chủ. Tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ trên cá sặc điệp (Trichopodus microlepis Gunther, 1861) ở huyện Đức Huệ, tỉnh Long An. Tỉ lệ ao nuôi cá sặc điệp nhiễm sán lá song chủ.
Tỉ lệ cá sặc điệp nhiễm sán lá song chủ. Loài sán lá song chủ giai đoạn metacercariae nhiễm trên cá sặc điệp nuôi thịt. Đặc điểm hình thái ấu trùng sán lá song chủ giai đoạn metacercariae. Ấu trùng sán lá ruột nhỏ Haplorchis pumilio.
Ấu trùng sán lá ruột nhỏ Centrocestus formosanus. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) trên cá nuôi thịt tại địa bàn huyện Đức Huệ, tỉnh Long An. Giải pháp kĩ thuật làm giảm tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) trên cá nuôi thịt tại địa bàn huyện Đức Huệ, tỉnh Long An. 52 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
55 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 57 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 58 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Kí hiệu Chú giải CS Cộng sự SLSC Sán lá song chủ VAC Vườn – Ao – Chuồng WHO Tổ chức Y tế Thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Số lượng cá thu mẫu trong ao nuôi thịt ở huyện Đức Huệ.
Tỉ lệ ao nuôi nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) vào mùa mưa. Bảng thống kê các ao nuôi đơn và nuôi ghép có cá nhiễm SLSC giai đoạn metacercariae tại huyện Đức Huệ vào mùa mưa. Tỉ lệ ao ở các xã/ thị trấn nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) vào mùa mưa. Danh sách các nông hộ có cá nuôi nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) vào mùa mưa.
Tỉ lệ ao nuôi nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) vào mùa khô. Bảng thống kê các ao nuôi đơn và nuôi ghép có cá nhiễm SLSC giai đoạn metacercariae tại huyện Đức Huệ vào mùa khô. Tỉ lệ ao ở các xã/ thị trấn nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) vào mùa khô. Danh sách các nông hộ có cá nuôi nhiễm sán lá song chủ (giai đoạn metacercariae) vào mùa khô.
Tỉ lệ nhiễm của các loài cá trong ao nuôi thịt ở huyện Đức Huệ, tỉnh Long An trong hai mùa. Tỉ lệ ao nuôi cá lóc nhiễm sán lá song chủ. Tỉ lệ cá lóc nhiễm nhiễm sán lá song chủ. Loài sán lá song chủ giai đoạn metacercariae nhiễm trên cá lóc đồng nuôi thịt tại huyện Đức Huệ, tỉnh Long An.
Kết quả phân tích hồi quy Binary logistic regression để tìm các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ trên cá lóc đồng. Tỉ lệ ao nuôi cá rô phi vằn nhiễm sán lá song chủ. Tỉ lệ cá rô phi vằn nhiễm sán lá song chủ. Loài sán lá song chủ giai đoạn metacercariae nhiễm trên cá rô phi vằn nuôi thịt tại huyện Đức Huệ, tỉnh Long An.
Kết quả phân tích hồi quy Binary logistic regression để tìm các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ trên cá rô phi vằn. Tỉ lệ ao nuôi cá chép nhiễm sán lá song chủ. Tỉ lệ cá chép nhiễm sán lá song chủ. Loài sán lá song chủ giai đoạn metacercariae nhiễm trên cá chép nuôi thịt tại huyện Đức Huệ, tỉnh Long An.
Kết quả phân tích hồi quy Binary logistic regression để tìm các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ trên cá chép. Tỉ lệ ao nuôi cá sặc điệp nhiễm sán lá song chủ. Tỉ lệ cá sặc điệp nhiễm sán lá song chủ. Loài sán lá song chủ giai đoạn metacercariae nhiễm trên cá sặc điệp nuôi thịt tại huyện Đức Huệ, tỉnh Long An.
Kết quả phân tích hồi quy Binary logistic regression để tìm các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ trên Cá sặc điệp. Kết quả phân tích hồi quy Binary logistic regression các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến tỉ lệ nhiễm sán lá song chủ trên 4 loài cá nuôi thịt tại huyện Đức Huệ trong hai mùa (với N= 940). 52 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. Hình dạng metacercariae Centrocestus formosanus.
Hình dạng metacercariae Haplorchis pumilio. Hình dạng metacercariae Haplorchis taichui. Vòng đời sán lá song chủ (theo Murrell và cs, 2004). Cá rô phi vằn (Oreochromis niloticus) (3 tháng tuổi).
Vị trí địa lí huyện Đức Huệ. Phạm vi thu mẫu trên địa bàn huyện Đức Huệ. Bào nang ấu trùng Haplorchis pumilio. Bào nang ấu trùng Centrocestus formosanus.
Lí do chọn đề tài Việt Nam có nhiều yếu tố thiên nhiên ban tặng như đường bờ biển dài, hệ thống sông, hồ đa dạng rất thuận lợi cho nuôi trồng các loại thủy sản. Biển của Việt Nam có nhiều dòng hải lưu nóng, lạnh khác nhau nên nguồn cá, hải sản khá phong phú. Ngư dân Việt Nam có truyền thống đi biển khai thác hải sản lâu đời, hình thành các làng nghề đánh cá xa bờ cũng như có đặc điểm phù hợp với phát triển ngư nghiệp. Tuy nhiên, do đánh bắt, khai thác quá mức nên nguồn thủy sản tự nhiên đang có xu hướng suy giảm mạnh.
Do nhu cầu của con người về đời sống kinh tế, thị trường trong và ngoài nước nên diện tích nuôi trồng thủy sản không ngừng được mở rộng. Nuôi trồng thủy sản đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm giàu prôtêin chủ yếu cho bữa ăn của các hộ gia đình trong thị trường nội địa mà còn là nguồn nguyên liệu cho xuất khẩu. Sự phát triển nhanh chóng của ngành nuôi trồng thủy sản hiện nay có thể làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh do kí sinh trùng gây ra, đặc biệt thông qua các vật chủ trung gian như ốc và cá. Các kĩ thuật nuôi trồng, hệ thống ao nuôi còn lạc hậu, môi trường nuôi trồng đang bị ô nhiễm nên đôi khi chưa đạt chất lượng thịt như mong muốn.
Trong các tác nhân gây suy giảm năng suất nuôi trồng thì việc nhiễm ấu trùng sán lá song chủ (SLSC) metacercariae là một trong những tác nhân rất phổ biến. Cá là đối tượng trung gian của ấu trùng SLSC tồn tại dưới dạng nang trong thịt cá, nên việc người dân có thói quen ăn gỏi cá, chế biến các món ăn tái thì nguy cơ mắc phải các bệnh do sán là rất cao. Sau khi lây nhiễm sang người các nang sán sẽ phát triển thành cơ thể trưởng thành. Người bị nhiễm sán lá sẽ bị nhiều bệnh, nguy hiểm nhất là ung thư gan [1] và ung thư mật [2].
Bên cạnh đó, nước ta có khí hậu nhiệt đới ẩm, gió mùa là điều kiện thuận lợi cho ấu trùng phát triển nhanh và lan rộng [3]. Khi kí sinh ở cá chúng sẽ làm cá sinh trưởng chậm thậm chí gây chết hàng loạt, chủ yếu ở giai đoạn cá hương và cá giống, ảnh hưởng đến năng suất nuôi và vệ sinh an toàn thực phẩm [4]. 2 Hiện nay, việc nghiên cứu SLSC kí sinh ở cá có khả năng lây nhiễm cho người được tiến hành ở nhiều tỉnh thành trên cả nước như: Hà Nội, Hải Dương, Nam Định, Khánh Hòa, An Giang, Tiền Giang, Cần Thơ,…[4] - [7]. Rất nhiều loài cá được ghi nhận là vật chủ trung gian của các loài kí sinh trùng ở giai đoạn metacercariae như cá tra [7], [8]; cá chép, cá rô phi, cá mè, [5], [9], [10]; cá đối, cá mú [6] Tỉnh Long An là một tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long, là địa phương có nghề nuôi cá truyền thống từ lâu đời, đặc biệt là các huyện nằm trong khu vực Đồng Tháp Mười, địa hình bị chia cắt bởi hai sông Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây với hệ thống kênh rạch chằng chịt.
Đức Huệ là một huyện thuộc khu vực Đồng Tháp Mười thuộc tỉnh Long An phát triển mạnh về nuôi cá thịt theo hướng nuôi ao, nuôi bè và nuôi vèo kết hợp sản xuất con giống [11]. Theo khảo sát từ phòng kinh tế huyện Đức Huệ, tính đến cuối năm 2017 trên địa bàn huyện có hơn 100 hộ nuôi cá thịt.