Khảo Sát Tỉ Lệ Nhiễm Cercariae Trên Ốc Trong Ruộng Lúa Ở Huyện Tri Tôn, Tỉnh An Giang

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp sư phạm sinh học khảo sát thành phần loài ốc và tỉ lệ nhiễm cercariae trên ốc trong, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Huỳnh Tuyết Nhi
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Cử Thiện
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sư phạm Sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Tỉ Lệ Nhiễm Cercariae Trên Ốc Trong Ruộng Lúa Tại Huyện Tri Tôn, An Giang
• Loại tài liệu: khoa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI VÀ TỔNG QUAN
• 1.1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.4. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 1.5. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.6. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN TỈNH AN GIANG
• 1.7. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THUỘC LĨNH VỰC ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. PHƯƠNG PHÁP THU MẪU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH MẪU TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP PHÂN LOẠI HÌNH THÁI ỐC
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA CERCARIAE
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG NƯỚC
• 2.6. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH SỐ LIỆU
• 2.7. TƯ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. THÀNH PHẦN LOÀI ỐC TRONG NGHIÊN CỨU
• 3.2. TỈ LỆ NHIỄM CERCARIAE
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: HÌNH ẢNH CÁC LOÀI ỐC THU ĐƯỢC TRONG NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: HÌNH ẢNH CÁC CERCARIAE NHIỄM TRÊN ỐC TRONG NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 3: HÌNH ẢNH TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM
• PHỤ LỤC 4: ĐỊA ĐIỂM THU MẪU
• PHỤ LỤC 5: PHƯƠNG THÔNG RỪ
• PHỤ LỤC 6: PHÂN LOẠI ỐC TÊN TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tỉ Lệ Nhiễm Cercariae Trên Ốc

Nghiên cứu tỉ lệ nhiễm cercariae trên ốc trong ruộng lúa tại huyện Tri Tôn, An Giang là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực sinh thái học và y học. Huyện Tri Tôn, với diện tích trồng lúa lớn, là nơi có nhiều loài ốc sinh sống. Việc xác định tỉ lệ nhiễm cercariae không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự phân bố của các loài ốc mà còn có ý nghĩa trong việc phòng ngừa các bệnh liên quan đến cercariae. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho các nhà khoa học và cơ quan chức năng trong việc quản lý và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.1. Đặc Điểm Sinh Thái Của Huyện Tri Tôn

Huyện Tri Tôn nằm trong vùng đồng bằng sông Cửu Long, có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Đặc điểm này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài ốc. Các loài ốc ở đây không chỉ đa dạng về chủng loại mà còn có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái. Việc nghiên cứu cercariae trên ốc sẽ giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các loài và môi trường sống của chúng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Tỉ Lệ Nhiễm Cercariae

Nghiên cứu tỉ lệ nhiễm cercariae trên ốc có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh tật. Các loài ốc là vật chủ trung gian cho nhiều loại sán, trong đó có sán lá gan. Việc xác định tỉ lệ nhiễm sẽ giúp đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao nhận thức về nguy cơ từ việc tiêu thụ ốc nhiễm bệnh.

II. Vấn Đề Nhiễm Bệnh Từ Cercariae Trên Ốc

Nhiễm bệnh từ cercariae trên ốc là một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, ốc có thể mang nhiều loại cercariae, gây ra các bệnh lý nghiêm trọng như viêm gan, tắc nghẽn đường mật. Việc hiểu rõ về tỉ lệ nhiễm và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan của cercariae là rất cần thiết để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.1. Các Loại Bệnh Liên Quan Đến Cercariae

Các bệnh do cercariae gây ra thường có triệu chứng khó chịu và có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng. Một số bệnh phổ biến bao gồm viêm gan, viêm đường mật và các vấn đề về tiêu hóa. Việc nhận diện sớm các triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh là rất quan trọng để điều trị kịp thời.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Nhiễm Bệnh

Nhiễm bệnh từ cercariae thường xảy ra do việc tiêu thụ ốc chưa được chế biến kỹ hoặc sống trong môi trường ô nhiễm. Các yếu tố như điều kiện sinh thái, chất lượng nước và thói quen ăn uống của người dân cũng ảnh hưởng đến tỉ lệ nhiễm. Việc nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm là cần thiết để giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tỉ Lệ Nhiễm Cercariae

Phương pháp nghiên cứu tỉ lệ nhiễm cercariae trên ốc bao gồm việc thu mẫu ốc từ các ruộng lúa, sau đó tiến hành phân tích trong phòng thí nghiệm. Các mẫu ốc sẽ được kiểm tra để xác định sự hiện diện của cercariae và tỉ lệ nhiễm. Phương pháp này giúp cung cấp dữ liệu chính xác về tình trạng nhiễm bệnh trong khu vực nghiên cứu.

3.1. Quy Trình Thu Mẫu Ốc

Quy trình thu mẫu ốc được thực hiện trong hai đợt: một vào mùa mưa và một vào mùa khô. Mỗi đợt thu mẫu sẽ được thực hiện tại các địa điểm khác nhau trong huyện Tri Tôn để đảm bảo tính đại diện. Việc thu mẫu sẽ được thực hiện vào thời điểm thích hợp để đảm bảo chất lượng mẫu tốt nhất.

3.2. Phân Tích Mẫu Trong Phòng Thí Nghiệm

Sau khi thu mẫu, ốc sẽ được đưa về phòng thí nghiệm để tiến hành phân tích. Các mẫu sẽ được kiểm tra bằng các phương pháp sinh học và hóa học để xác định sự hiện diện của cercariae. Kết quả phân tích sẽ giúp đánh giá tỉ lệ nhiễm và tình trạng sức khỏe của các loài ốc trong khu vực.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỉ Lệ Nhiễm Cercariae

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỉ lệ nhiễm cercariae trên ốc trong ruộng lúa tại huyện Tri Tôn là khá cao. Các loài ốc như Melanoides tuberculata và Lymnaea viridis là những loài có tỉ lệ nhiễm cao nhất. Kết quả này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa và quản lý hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

4.1. Tỉ Lệ Nhiễm Cercariae Theo Loài Ốc

Kết quả cho thấy tỉ lệ nhiễm cercariae khác nhau giữa các loài ốc. Melanoides tuberculata có tỉ lệ nhiễm cao nhất, trong khi các loài khác như Lymnaea swinhoei có tỉ lệ thấp hơn. Việc phân tích tỉ lệ nhiễm theo loài giúp xác định các loài có nguy cơ cao và cần được chú ý hơn trong công tác phòng ngừa.

4.2. Ảnh Hưởng Của Môi Trường Đến Tỉ Lệ Nhiễm

Môi trường sống của ốc có ảnh hưởng lớn đến tỉ lệ nhiễm cercariae. Các yếu tố như chất lượng nước, độ pH và nhiệt độ đều có thể tác động đến sự phát triển của cercariae. Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng các vùng nước ô nhiễm có tỉ lệ nhiễm cao hơn, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện chất lượng môi trường sống.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Tương Lai

Nghiên cứu tỉ lệ nhiễm cercariae trên ốc trong ruộng lúa tại huyện Tri Tôn, An Giang đã cung cấp những thông tin quý giá về tình trạng nhiễm bệnh. Kết quả cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đề xuất các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phát triển các biện pháp quản lý và giáo dục cộng đồng về an toàn thực phẩm.

5.1. Đề Xuất Các Biện Pháp Phòng Ngừa

Các biện pháp phòng ngừa cần được thực hiện để giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh từ cercariae. Việc nâng cao nhận thức của người dân về an toàn thực phẩm và cách chế biến ốc đúng cách là rất quan trọng. Ngoài ra, cần có các chương trình giám sát chất lượng nước và môi trường sống của ốc.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỉ lệ nhiễm cercariae và phát triển các biện pháp can thiệp hiệu quả. Việc hợp tác giữa các nhà khoa học, cơ quan chức năng và cộng đồng là cần thiết để đạt được kết quả tốt nhất trong công tác phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt và khí hậu cận xích đạo là trung tâm sản xuất lúa nước trọng điểm của cả nước. Trong hệ sinh thái ruộng lúa, các loài ốc nước ngọt thuộc lớp Chân bụng (Gastropoda) giữ vai trò mắt xích sinh thái quan trọng, đồng thời là nguồn thực phẩm quen thuộc của người dân. Tuy nhiên, ốc nước ngọt cũng là vật chủ trung gian thứ nhất bắt buộc trong chu kỳ sinh học của nhiều loài sán lá song chủ (Trematoda) gây bệnh truyền qua thực phẩm nguy hiểm ở người và động vật, điển hình như sán lá gan nhỏ, sán lá gan lớn, sán lá phổi và sán lá ruột.

Khi ốc nhiễm ấu trùng sán lá, chúng sẽ thải ra môi trường nước các ấu trùng đuôi (Cercariae). Ấu trùng này sau đó bơi tự do để xâm nhập vào ký chủ trung gian thứ hai (như cá, giáp xác) hoặc tạo nang trên các loài thực vật thủy sinh. Người hoặc động vật ăn phải thức ăn chưa được nấu chín chứa ấu trùng nang (Metacercariae) sẽ bị nhiễm bệnh. Quá trình di chuyển và ký sinh của sán trưởng thành trong ống dẫn mật hoặc các cơ quan nội tạng có thể dẫn đến các biến chứng cấp tính và mạn tính nghiêm trọng như tắc nghẽn đường mật, viêm gan, xơ gan và suy giảm miễn dịch.

Tại tỉnh An Giang, huyện Tri Tôn là địa phương có diện tích canh tác lúa lớn nhất toàn tỉnh (với 118.239 ha năm 2021 và duy trì trên 114.000 ha vào năm 2022). Trong đó, xã Lương An Trà là đơn vị có diện tích tự nhiên và diện tích trồng lúa lớn nhất huyện Tri Tôn (88,52 km²). Mặc dù các nghiên cứu về thành phần loài ốc và tỷ lệ nhiễm Cercariae đã được thực hiện tại một số tỉnh, thành lân cận như Thành phố Hồ Chí Minh, Long An, Tiền Giang, Cần Thơ, Vĩnh Long và Đồng Tháp, song tại An Giang nói chung và khu vực ruộng lúa huyện Tri Tôn nói riêng, các dẫn liệu khoa học về vấn đề này còn rất hạn chế. Do đó, đề tài "Khảo sát thành phần loài ốc và tỉ lệ nhiễm Cercariae trên ốc trong ruộng lúa ở huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang" được thực hiện nhằm bổ sung cơ sở dữ liệu dịch tễ học và đa dạng sinh học cho địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của đề tài là xác định thành phần loài ốc nước ngọt và tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cercariae trên các loài ốc thu thập trong hệ sinh thái ruộng lúa tại xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu trên, đề tài thực hiện 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Thu mẫu ốc thực địa trong 02 đợt: Đợt 1 vào mùa mưa (tháng 10/2023) và Đợt 2 vào mùa khô (tháng 01/2024).
2. Xác định thành phần loài ốc thu được qua các đợt khảo sát dựa trên đặc điểm hình thái.
3. Định danh các nhóm ấu trùng Cercariae và xác định tỷ lệ nhiễm Cercariae trên từng loài ốc theo từng mùa khảo sát.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các loài ốc nước ngọt và ấu trùng Cercariae ký sinh trên ốc thu thập tại ruộng lúa xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.
• Phạm vi không gian: Hệ sinh thái ruộng lúa tại xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang. Toàn bộ mẫu ốc sau khi thu thập được bảo quản và chuyển về phân tích tại Phòng thí nghiệm Động vật, Khoa Sinh học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Thời gian thực hiện đề tài từ tháng 10/2023 đến tháng 04/2024 (bao gồm khảo sát thực địa mùa mưa vào tháng 10/2023 và mùa khô vào tháng 01/2024).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

Đề tài dựa trên các nền tảng lý thuyết phân loại học động vật không xương sống và ký sinh trùng học:

• Lớp Chân bụng (Gastropoda): Là lớp phong phú nhất trong ngành Thân mềm (Mollusca), chiếm 75–80% số loài hiện sống. Vỏ xoắn hình chóp hoặc xoắn phẳng, có nắp vỏ hoặc không, cơ quan di chuyển là khối cơ bụng phát triển. Ốc nước ngọt đóng vai trò vừa là mắt xích phân hủy mùn bã, thực vật thủy sinh, vừa là vật chủ trung gian truyền bệnh.
• Chu kỳ sinh học của sán lá song chủ (Trematoda): Sán lá trưởng thành đẻ trứng trong cơ thể ký chủ cuối cùng; trứng theo phân ra môi trường nước nở thành ấu trùng lông (Miracidium). Miracidium xâm nhập vào mô ốc (ký chủ trung gian thứ nhất), phát triển qua các giai đoạn bào nang (Sporocyst), ấu trùng Redia, sau đó sinh sản vô tính để tạo thành ấu trùng đuôi (Cercariae). Cercariae thoát khỏi cơ thể ốc ra môi trường nước, rụng đuôi và tạo nang (Metacercariae) trong ký chủ trung gian thứ hai hoặc bám trên thực vật thủy sinh.
• Phân loại hình thái Cercariae: Hệ thống phân loại hình thái của Lühe (1909), Schell (1985), Frandsen & Christensen (1984), Phạm Ngọc Doanh & Nguyễn Thị Lê (2005) dựa trên các đặc điểm: cấu tạo đuôi (đuôi đơn, đuôi chẻ furcocercous, có vây), giác mút (giác miệng, giác bụng, mắt), gai châm (stylet - nhóm Xiphidiocercaria), hoặc nếp gấp mang.

Phương pháp nghiên cứu thực địa

• Lấy mẫu thực địa: Tiến hành 02 đợt khảo sát:
  • Mùa mưa (tháng 10/2023): Thu mẫu vào các ngày 10/10, 19/10, 23/10 và 30/10/2023.
  • Mùa khô (tháng 01/2024): Thu mẫu vào các ngày 08/01, 10/01, 25/01 và 27/01/2024.
• Quy cách thu mẫu: Thu thập mẫu tại 15 điểm/đợt (tổng cộng 30 điểm thu mẫu cho cả 2 mùa), mỗi điểm cách nhau 500 m dọc theo bờ ruộng. Mẫu ốc được bắt trực tiếp bằng tay hoặc dùng vợt trong ô tiêu chuẩn kích thước 0,5 m × 10 m, độ sâu nước 0,1 m. Mẫu của từng điểm được chứa trong túi vải riêng, ghi nhãn và vận chuyển sống về phòng thí nghiệm.
• Đo đạc thông số môi trường: Kiểm tra nhanh tại hiện trường các thông số: nhiệt độ nước (°C), độ sâu mức nước (cm) và độ mặn (‰) bằng khúc xạ kế.

Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm

• Định loại ốc: Dựa vào đặc điểm hình thái vỏ, nắp miệng, rãnh xoắn theo tài liệu định loại động vật không xương sống nước ngọt Bắc Việt Nam của Đặng Ngọc Thanh và cộng sự (1980), kết hợp các tài liệu của Brandt (1974).
• Kiểm tra và định danh Cercariae:
  • Phương pháp thải tự nhiên (Shedding): Rửa sạch bùn đất bên ngoài vỏ ốc. Đặt từng cá thể ốc vào cốc nhựa trong suốt (đường kính 2–3 cm, cao 3–4 cm) chứa nước sạch ngập miệng ốc. Để ở nhiệt độ phòng, sau 30 phút đến 12 giờ tiến hành soi dưới kính lúp giải phẫu để tìm Cercariae bơi trong nước.
  • Phương pháp ép ốc (Crushing): Đối với các cá thể ốc không thải ấu trùng tự nhiên sau 3 ngày, tiến hành ép ốc bằng cách dùng kìm/kéo cắt bỏ phần chóp vỏ (đít ốc), lấy phần dịch và mô tuyến gan tụy đặt lên lam kính, đậy lamen và soi dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 4x và 10x để phát hiện ấu trùng.
  • Định danh Cercariae: Dựa trên khóa phân loại hình thái của Frandsen & Christensen (1984), Schell (1985) và Phạm Ngọc Doanh & Nguyễn Thị Lê (2005).
• Xử lý số liệu: Tính toán tỷ lệ phần trăm thành phần loài và tỷ lệ nhiễm bằng phần mềm Microsoft Excel 2016 theo các công thức:
  • Tỷ lệ thành phần loài ($T%$): $T = \frac{N_i}{N_{tong}} \times 100%$ (với $N_i$ là số cá thể loài $i$, $N_{tong}$ là tổng số ốc thu được).
  • Tỷ lệ nhiễm Cercariae ($TLN%$): $TLN = \frac{n_{nhiem}}{n_{kiemtra}} \times 100%$ (với $n_{nhiem}$ là số ốc bị nhiễm của loài, $n_{kiemtra}$ là tổng số ốc của loài đã kiểm tra). Kiểm định sự khác biệt giữa hai mùa bằng kiểm định thống kê ($P < 0,05$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tài liệu

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài:

• Đặc điểm tự nhiên tỉnh An Giang và huyện Tri Tôn: Trình bày vị trí địa lý thuộc vùng Tứ giác Long Xuyên, đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa chia làm hai mùa rõ rệt (mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau; nhiệt độ trung bình năm khoảng 27°C). Nêu bật thế mạnh nông nghiệp lúa nước và vị trí dẫn đầu về diện tích gieo trồng lúa của huyện Tri Tôn và xã Lương An Trà.
• Tổng quan về lớp Chân bụng (Gastropoda): Phân tích cấu tạo giải phẫu (thân, chân, khối phủ tạng, vỏ đá vôi, lưỡi bào radula), hoạt động sinh lý, tập tính ăn và đặc điểm phân bố của ốc nước ngọt tại các thủy vực nội địa và vùng đất ngập nước. Đánh giá vai trò kép của ốc nước ngọt: nguồn cung cấp protein, khoáng chất nhưng đồng thời là nguồn mang mầm bệnh ký sinh trùng nguy hiểm.
• Tổng quan về ấu trùng Cercariae và chu kỳ phát triển sán lá: Mô tả chi tiết cấu tạo ngoài, đuôi, giác hút, tế bào xâm nhập của Cercariae; sơ đồ vòng đời từ giai đoạn sán trưởng thành, trứng, miracidium, sporocyst, redia, cercaria đến metacercaria.
• Lược sử nghiên cứu trong và ngoài nước: Điểm qua các công trình quốc tế tại Thái Lan, châu Phi, Ukraine, Litva (Krailas et al., Frandsen & Christensen, Kudlai et al.) và các nghiên cứu trong nước của Đặng Ngọc Thanh, Phạm Ngọc Doanh, Nguyễn Phước Bảo Ngọc, Bùi Văn Tâm, Phạm Cử Thiện và cộng sự về thành phần loài ốc và tỷ lệ nhiễm Cercariae tại Nam Định, Phú Yên, Ninh Bình, Long An và TP. Hồ Chí Minh.

Chương 2. Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình tổ chức thực nghiệm và xử lý mẫu:

• Cung cấp tọa độ, lịch trình các đợt thu mẫu thực tế trong 2 mùa tại xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn (15 điểm/đợt, tổng 30 điểm).
• Thiết lập quy chuẩn kỹ thuật bắt mẫu bằng khung diện tích cố định ($0,5\text{ m} \times 10\text{ m} \times 0,1\text{ m}$) trên các bờ ruộng và thảm thực vật thủy sinh.
• Chi tiết hóa quy trình thí nghiệm hai bước tại Phòng thí nghiệm Động vật (Khoa Sinh học - ĐH Sư phạm TP.HCM): kỹ thuật kích thích ốc thải tự nhiên (shedding) trong cốc nhựa và kỹ thuật ép mẫu mô gan tụy (crushing) trên lam kính.
• Định rõ các tiêu chí hình thái học dùng để phân loại ốc và định danh Cercariae theo các khóa phân loại chuẩn quốc tế và trong nước.

Chương 3. Kết quả và bàn luận

Chương 3 trình bày các phát hiện thực nghiệm kèm số liệu phân tích cụ thể:

• Thông số môi trường thủy vực: Nhiệt độ nước dao động từ 25°C đến 28°C; độ sâu mực nước ruộng biến động từ 10 cm (mùa khô) đến 20 cm (mùa mưa); độ mặn dao động từ 0,00‰ đến 0,05‰, phản ánh môi trường nước ngọt thuận lợi cho sự sinh trưởng của quần xã ốc.
• Đa dạng thành phần loài và tỷ lệ bắt gặp: Thu thập và định danh tổng cộng 830 cá thể ốc thuộc 12 loài, 8 giống và 5 họ. Họ Ampullariidae và họ Viviparidae chiếm ưu thế lớn nhất về số lượng loài (mỗi họ ghi nhận 4 loài).
• Phân tích tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cercariae: Phát hiện 3 loài ốc mang ấu trùng Cercariae gồm Melanoides tuberculata, Bithynia siamensis và Clea helena. Đã phân loại được 5 nhóm hình thái Cercariae (Xiphidiocercaria, Pleurolophocerca, Furcocercous, Monostomata, Gymnocephala).
• So sánh mùa vụ và tương quan dịch tễ: Tỷ lệ nhiễm ấu trùng ở mùa khô cao hơn mùa mưa có ý nghĩa thống kê ($P < 0,05$), chịu ảnh hưởng từ mật độ tập trung cá thể trong điều kiện cạn nước và tác động từ việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật trong canh tác nông nghiệp.

---

Kết quả và đóng góp

1. Thành phần loài và tỷ lệ các loài ốc nước ngọt

Nghiên cứu đã thu thập được 830 cá thể ốc trong 2 đợt khảo sát (mùa mưa $N = 416$; mùa khô $N = 414$). Kết quả định loại ghi nhận 12 loài thuộc 8 giống và 5 họ thuộc lớp Chân bụng (Gastropoda):

STT	Tên khoa học loài ốc	Họ	Số lượng (con)	Tỷ lệ (%)
1	Pomacea canaliculata (Lamarck, 1828)	Ampullariidae	247	29,90%
2	Pomacea paludosa (Say, 1829)	Ampullariidae	147	17,70%
3	Clea helena (von dem Busch in Philippi, 1847)	Buccinidae	128	15,40%
4	Bithynia siamensis (Lea, 1856)	Bithyniidae	109	13,20%
5	Melanoides tuberculata (Müller, 1774)	Thiaridae	81	9,80%
6	Filopaludina sumatrensis (Dunker, 1852)	Viviparidae	51	6,10%
7	Filopaludina martensi cambodgiensis (Brandt, 1974)	Viviparidae	49	5,90%
8	Pila conica (Gray, 1828)	Ampullariidae	7	0,90%
9	Cipangopaludia chinensis (Gray, 1834)	Viviparidae	3	0,30%
10	Pila polita (Deshayes, 1830)	Ampullariidae	3	0,30%
11	Idiopoma umbilicata (Lea, 1856)	Viviparidae	3	0,30%
12	Melanoides jugicostis (Hanley & Theobald, 1876)	Thiaridae	2	0,20%
Tổng	12 loài, 8 giống, 5 họ		830	100,0%

Nhận xét phân bố:

• Ốc bươu vàng (Pomacea canaliculata) chiếm tỷ lệ cá thể cao nhất (29,9%), là loài ngoại lai xâm hại nghiêm trọng gây hại cho lúa non và cạnh tranh nơi sống với các loài bản địa.
• Ốc táo (Pomacea paludosa) chiếm 17,7%, là phát hiện ghi nhận mới với số lượng đáng kể trên ruộng lúa khu vực An Giang so với các nghiên cứu trước ở Cần Giờ hay Củ Chi.
• Ốc sát thủ (Clea helena) và Ốc đắng (Bithynia siamensis) lần lượt chiếm 15,4% và 13,2%.

2. Tỷ lệ nhiễm Cercariae trên các loài ốc

Trong tổng số 12 loài ốc khảo sát, có 3 loài được phát hiện nhiễm ấu trùng Cercariae:

Loài ốc nhiễm	Mùa mưa (10/2023) Số nhiễm / Tổng thu (TLN %)	Mùa khô (01/2024) Số nhiễm / Tổng thu (TLN %)	Tổng cả 2 mùa Số nhiễm / Tổng thu (TLN %)
Melanoides tuberculata	4 / 36 (11,1%)	12 / 45 (26,7%)	16 / 81 (19,7%)
Bithynia siamensis	3 / 52 (5,8%)	10 / 57 (17,5%)	13 / 109 (11,9%)
Clea helena	4 / 50 (8,0%)	8 / 78 (10,3%)	12 / 128 (9,4%)

Đặc điểm nhiễm:

• Ốc Melanoides tuberculata có tỷ lệ nhiễm Cercariae cao nhất (19,7%), tiếp đến là Bithynia siamensis (11,9%) và Clea helena (9,4%).
• Tỷ lệ nhiễm ở mùa khô cao hơn có ý nghĩa so với mùa mưa ở cả 3 loài ($P < 0,05$).

3. Thành phần các nhóm Cercariae ghi nhận

Nghiên cứu ghi nhận 5 nhóm hình thái ấu trùng Cercariae ký sinh trên ốc:

• Nhóm Xiphidiocercaria: Ghi nhận 12 cá thể ốc nhiễm (thuộc các loài Bithynia siamensis, Melanoides tuberculata).
• Nhóm Pleurolophocerca: Ghi nhận 12 cá thể ốc nhiễm (nhóm nguyên nhân gây bệnh sán lá ruột nhỏ/sán lá gan nhỏ truyền qua cá).
• Nhóm Furcocercous: Ghi nhận 12 cá thể ốc nhiễm (đặc trưng với đuôi chẻ đôi).
• Nhóm Monostomata: Ghi nhận 3 cá thể ốc nhiễm.
• Nhóm Gymnocephala: Ghi nhận 1 cá thể ốc nhiễm.

Đóng góp khoa học và thực tiễn của đề tài

• Đóng góp khoa học: Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm đầu tiên và có hệ thống về thành phần loài ốc nước ngọt và hiện trạng nhiễm các nhóm ấu trùng Cercariae trong hệ sinh thái ruộng lúa tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang; bổ sung ghi nhận về sự hiện diện phổ biến của loài Pomacea paludosa và Clea helena tại khu vực.
• Đóng góp thực tiễn: Cung cấp cơ sở khoa học giúp ngành y tế dự phòng và nông nghiệp địa phương đánh giá nguy cơ lây truyền bệnh sán lá truyền qua ốc, từ đó xây dựng các khuyến cáo vệ sinh an toàn thực phẩm (hạn chế ăn ốc, cá sống/tái) và biện pháp kiểm soát sinh vật gây hại (đặc biệt là ốc bươu vàng) trên đồng ruộng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Phạm vi khảo sát: Nghiên cứu mới chỉ tập trung trên địa bàn 1 xã (Lương An Trà) thuộc huyện Tri Tôn, chưa mở rộng ra các xã có điều kiện sinh cảnh khác (như vùng đồi núi xen kẽ đồng bằng tại Tri Tôn hay Tịnh Biên).
• Phương pháp định danh ký sinh trùng: Việc phân loại ấu trùng Cercariae chủ yếu dừng lại ở cấp độ nhóm hình thái học thông qua quan sát hiển vi và khóa phân loại truyền thống, chưa áp dụng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR, giải trình tự gen ITS2 hoặc 28S rDNA) để định danh chính xác đến cấp độ loài.
• Yếu tố can thiệp canh tác: Chưa đánh giá định lượng tác động trực tiếp của các loại hóa chất bảo vệ thực vật và phân bón hóa học đối với sức sống của ốc và ấu trùng Cercariae trên ruộng lúa.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi thu mẫu sang các huyện lân cận thuộc vùng Tứ giác Long Xuyên và các thủy vực tự nhiên khác (kênh rạch, ao hồ).
• Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử để xác định chính xác thành phần loài sán lá ở giai đoạn Cercariae trên ốc và Metacercariae trên cá tại địa phương.
• Nghiên cứu chu kỳ truyền nhiễm đầy đủ từ ốc sang vật chủ trung gian thứ hai và vật chủ cuối cùng nhằm phục vụ công tác phòng chống dịch bệnh ký sinh trùng toàn diện.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên cao học và giảng viên các ngành Sư phạm Sinh học, Sinh học, Ký sinh trùng học, Thủy sản, Nông nghiệp và Y tế công cộng.
  • Cán bộ kỹ thuật tại các Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long.
• Nội dung giá trị:
  • Quy trình phối hợp phương pháp thải tự nhiên (shedding) và ép mẫu (crushing) để kiểm tra ấu trùng sán lá trên động vật thân mềm.
  • Tư liệu mô tả hình thái và bảng số liệu về 12 loài ốc nước ngọt và 5 nhóm Cercariae tại vùng đất ngập nước An Giang.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài đã ghi nhận được bao nhiêu loài ốc tại ruộng lúa xã Lương An Trà và loài nào chiếm ưu thế nhất?

Khóa luận đã thu thập và định loại được 12 loài ốc thuộc 8 giống và 5 họ (với tổng số 830 cá thể). Loài chiếm ưu thế cao nhất là Ốc bươu vàng (Pomacea canaliculata) với 247 cá thể, chiếm tỷ lệ 29,9% tổng số ốc thu được. Tiếp theo là Ốc táo (Pomacea paludosa) chiếm 17,7%, Ốc sát thủ (Clea helena) chiếm 15,4% và Ốc đắng (Bithynia siamensis) chiếm 13,2%.

2. Những loài ốc nào bị nhiễm ấu trùng Cercariae và tỷ lệ nhiễm của từng loài là bao nhiêu?

Trong 12 loài ốc khảo sát, có 3 loài bị phát hiện nhiễm ấu trùng Cercariae:

• Melanoides tuberculata: Tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 19,7% (16 cá thể nhiễm / 81 cá thể kiểm tra).
• Bithynia siamensis: Tỷ lệ nhiễm đạt 11,9% (13 cá thể nhiễm / 109 cá thể kiểm tra).
• Clea helena: Tỷ lệ nhiễm đạt 9,4% (12 cá thể nhiễm / 128 cá thể kiểm tra).

3. Tỷ lệ nhiễm Cercariae trên ốc giữa mùa mưa và mùa khô có sự khác biệt như thế nào?

Tỷ lệ nhiễm Cercariae ở mùa khô (tháng 01/2024) cao hơn rõ rệt so với mùa mưa (tháng 10/2023) trên cả 3 loài ốc ($P < 0,05$):

• M. tuberculata: Mùa mưa đạt 11,1% (4/36), mùa khô tăng lên 26,7% (12/45).
• B. siamensis: Mùa mưa đạt 5,8% (3/52), mùa khô tăng lên 17,5% (10/57).
• C. helena: Mùa mưa đạt 8,0% (4/50), mùa khô tăng lên 10,3% (8/78).

4. Đề tài đã định danh được những nhóm ấu trùng Cercariae nào?

Nghiên cứu đã xác định được 5 nhóm hình thái Cercariae ký sinh trên ốc:

1. Xiphidiocercaria (12 cá thể ốc nhiễm).
2. Pleurolophocerca (12 cá thể ốc nhiễm).
3. Furcocercous (12 cá thể ốc nhiễm).
4. Monostomata (3 cá thể ốc nhiễm).
5. Gymnocephala (1 cá thể ốc nhiễm).

5. Phòng thí nghiệm đã sử dụng những kỹ thuật nào để phát hiện Cercariae từ ốc?

Tác giả đã áp dụng kết hợp 2 kỹ thuật:

• Thải tự nhiên (Shedding): Cho từng cá thể ốc vào cốc nhựa chứa nước sạch ngập miệng và soi dưới kính lúp giải phẫu sau 30 phút đến 12 giờ để tìm ấu trùng bơi tự do.
• Ép ốc (Crushing): Áp dụng cho các ốc không thải ấu trùng sau 3 ngày; dùng kìm/kéo cắt bỏ chóp vỏ, lấy dịch mô gan tụy đặt lên lam kính, soi hiển vi ở độ phóng đại 4x và 10x để kiểm tra trực tiếp các giai đoạn ấu trùng bên trong mô ốc.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Huỳnh Tuyết Nhi đã hoàn thành đầy đủ các mục tiêu đề ra khi xác định được thành phần gồm 12 loài ốc nước ngọt thuộc 8 giống, 5 họ trong hệ sinh thái ruộng lúa tại xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, trong đó Ốc bươu vàng (Pomacea canaliculata) chiếm ưu thế lớn nhất (29,9%). Nghiên cứu phát hiện 3 loài ốc (Melanoides tuberculata, Bithynia siamensis, Clea helena) là vật chủ mang ấu trùng Cercariae thuộc 5 nhóm hình thái khác nhau, với tỷ lệ nhiễm trong mùa khô cao hơn mùa mưa ($P < 0,05$). Các kết quả này cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm có giá trị khoa học và thực tiễn cho công tác quản lý dịch hại nông nghiệp và phòng chống bệnh ký sinh trùng truyền qua động vật thân mềm tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HUỲNH TUYẾT NHI KHAO SÁT THÀNH PHAN LOÀI OC VÀ TI LỆ NHIEM CERCARIAE TREN ÓC TRONG RUONG LUA O HUYEN TRI TON, TINH AN GIANG KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC NGANH SƯ PHAM SINH HOC THÀNH PHO HO CHÍ MINH- 2024 HUỲNH TUYET NHI KHẢO SÁT THÀNH PHÁN LOÀI ÓC VÀ TÍ LỆ NHIÊM CERCARIAE TRÊN ỐC TRONG RUONG LUA Ở HUYỆN TRI TON, TINH AN GIANG KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC NGANH SƯ PHAM SINH HỌC NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HOC TS. Pham Cir Thién THÀNH PHO HO CHÍ MINH - 2024 CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc BẢN XÁC NHAN CHỈNH SỬA KHOA LUẬN TOT NGHIỆP Họ và tên: Huỳnh Tuyết Nhi Sinh viên khoá: 46 Mã sinh viên: 46.085 Ngày sinh: 3/8/2022 Nơi sinh: An Giang Chương trình đảo tạo: Sư phạm Sinh học Người hướng dẫn: TS. Phạm Cử Thiện Cơ quan công tác: trường Đại học Sư phạm Thành phô Hồ Chí Minh Điện thoại: [phone] Email: 4601301085 @student.vn Tôi đã bảo vệ khoá luận tốt nghiệp với đề tài: Khao sát thành phan ốc và ti lệ nhiễm Cercariea trên ốc trong ruộng lúa ở huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang tại Hội đồng cham khoá luận ngày 8 tháng 5 năm 2024. Tôi đã sửa chữa và hoàn chỉnh khoá luận tốt nghiệp đúng với các góp ý, yêu cầu của Hội đồng và uy viên nhận xét, gồm các ý chính như sau: (1) Ra soát lại công trình nghiên cứu liên quan đến đề tai.

(2) Chỉnh sửa lại lỗi chỉnh tả, lỗi trình bày tên hình, tên bảng và các nghiên cứu, lỗi kí hiệu. (3) Chinh sửa căn lề các dé mục. (4) Chinh sửa lại cách trích dẫn tải liệu tham khảo. Nay tôi xin báo cáo đã hoàn thành sữa chữa khoá luận như trên và đề nghị Hội đồng chấm khoá luận, người hướng dẫn khoa học xác nhận.

Thành pho Hỗ Chi Minh, ngày 17 háng 5 năm 2024 Sinh viên Huỳnh Tuyết Nhi Xác nhận của người hướng dẫn khoa học Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng Kế Ve a? TS. Pham Cir Thién PGS. Nguyén Thi Thuong Huyén LỜI CẢM ƠN Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thay Pham Cử Thiện - giảng viên khoa Sinh học đã hướng dan tan tinh giúp đỡ và hướng dẫn em trong quá trình học tập, nghiên cứu va hoàn thiện khóa luận này. Em xin trân thành cảm ơn Trường, Phòng Đào tạo và các thầy cô trong khoa Sinh học — Trưởng Đại học Sư phạm TP.

Hồ Chí Minh tạo điều kiện thuận lợi để em có thể thực hién khóa luận này. Qua đây, em cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn đến gia đình, người thân và bạn bé đã giúp đỡ em trong thời gian thực hiện khóa luận này. Hô Chí Minh, ngày 28 tháng 04 năm 2024 Sinh viên Huỳnh Tuyết Nhi MỤC LỤC ;. Trang LOI CÀ NƠI ssisississsssnicimunsinimununnanuinunmnnnaummnanununn i MỤC LE Gouakngniiiibnniiotioibioiioiioiioiiodiigitititiiit05108605863310850008010503880866 ii DANH MỤC CAC BANG.-e<cosccsscsscoseesstssrsstassrsstssrsssnsssssssse V DANH MỤC CÁC BIND sssisiisscaicncnnnnmnnnnnnnnnnnammununuuns Y MŨ ĐẤU ne 1 1.

LÍ DO CHON DE TALI .--s6ss<ccseccsecrsetrxerrraetrserrrsrrrssrrssrrssrrree 1 IE MUG TIEU NGHIEN CŨ cccidensiccncnnnmonanancumunanauaune 3 II. DOT TUGNG NGHIÊN CU ssisssscssscssecssssscssscssscossesseusscssscvssvesvessosssousioss 3 BV INARI WUT ING IN 00 yas cssscsssccsscececccescassssssssecsssssssscssssmsaessnssssaesene 3 V.PHAM VIE NGHIEN CU ssssssssssecscssscssscsescsssescassvssasssscssossseessessscasosrsasscosne 3 Em TDNGNDAN. Đặc điểm tự nhiên tỉnh An Giang.--s- «5< 5ss©ssexsecserssesseree 4 1Li:1, Vi 1 Pe ee 4 ES <5.ằẽ==ẽeẽẽ=ẽ ae ẽ= 5 1. Tài nguyên thiên nhiên.

Tổng quan về tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài. Sơ lược về lớp Chân DUNG. Phân bố của Gc nước NgOt. Suối và mạch nước ngầm.

Các hồ itn trên thể GAGA sssssssscsscasasscscssscscssascsssssssscasssscsseseess § 1. Những vùng đất ngập nước. Vai trễ của Ge Me BOE scsscssscassscssssscsssscassassssssssscsssssasssesessssssees 8 1. Oc với sức khöe con người.

Tổng quan về ấu trùng Cer€ariae.3:1, Đặc điền: Bình GBA ccc scssocsssssssnssescsnsccssesasssacasesscsassscsssocenssssassssess 9 13:1:1.NHinitông th gan ggỹÿỹ-ngggỹgỹaganariỷandaaotaoosoaooaase 9 En Ba Ge ce) 9 1. GIÁ MEE icncimnnnanannunmnnnannunnnnnuunninmans 10 1. Vòng đời và qua trình phát triển ấu trùng của một số loài san ae tin test t0010114051111012530100133130330313658334833353352353532358539338538183355538383ã3 10 1. Chu kì phát triển chung của san lá song chủ (Trematoda) 11 1.

Các giai đoạn của ấu trùng .--sccsccscescsecsscsecsee 11 1,4, Các công trình nghiên cứu HÊN Quai secceseccoscasecscssccosecscssscsvensacscececnseece 13 1. Lược sử nghiên cứu ốc và tỉ lệ nhiễm Cereariae. Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Tình hình nghiên cứu trong nước.««c«essseeseseseseeee 16 Chương 2.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp nghiên CỨU. so Ăn HH nh ng ng 20 2. Phương pháp thu mẫu.s 5 s55 5ss 5s s9 92s S55se5995se599592 20 2.

Phương pháp phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm. Phương pháp phân loại hình thái ốc. Phương pháp kiểm tra Cercariae. Phương pháp đánh giá chất lượng nưƯỚC.

Phương pháp phân tích số liệu. Tư liệu nghiên €ỨU. «Ăn ng 06 g6 22 Chương 3. KET QUA VA BAN LUẬN.

Thành phần, tỉ lệ và sự phân bố các loài ốc nước ngọt tại địa điểm WRG TAREA CRW sscsssccsseseccescecscesscecsseacecesacccesssscssssevsasssasssesssesssesscesssenssenssescisecsessses=e5 23 3.1 Thanh phần loài ốc trong nghiên cứu.- «-ss5«s5+ssse 23 3:2'Tï1Ê Se devon REHIÔTR‹EDibeseeiiiiieiiiibiiiiraoriiiioiiiooiỷyaa-dae 25 3. Tỉ lệ nhiễm Cercariae .-so 5s csos se sS2sSs9xsxssEsenosssssenessee 27 KẾT LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ ssssssesssossssessscsescsessoosssssscssscssscssssvsssvssscaasoonensssvees 31 Kết luận. cọ HH TH TH TH TH TH HH HH TH 008 01871 31 Cn | Ce 31 TAT LIOU THAM KHÔ nsssissccisccencicnmnnnninannnnnnnnnnnnnanes 32 3000/22. PLI PHY LUC I.

HÌNH ANH CAC LOAI OC THU ĐƯỢC TRONG NGHIBN CU wisisinnnnnncninnnnnnmnnininemnnnnnnnnnnnnnanss PLI PHY LUC 2. HINH ANH CAC CERCARIAE NHIEM TREN OC TRONG NGHIÊN CU wsssisissscscsatasssscscscscssscscossnsacacacacacsssseesssssisaseseiavasanee PL5 PHU LUC 3. HINH ANH TRONG PHONG THÍ NGHIỆM. PL6 iv PHU LUC 4.

DIA DIEM THU MAU .--s-c-sccssces PL7 FHUEĐGS THONG Rb sessccsicscccsscnnnansmnanaumannuns PL9 PHU LUC 6. PHAN LOẠI ÓC TÊN TIENG VIET .--- PL10 M DANH MỤC CÁC BẢNG Bang 2. Thời gian các đợt thu mau. Dụng cụ đo một số thông số môi trường tại khu vực nghiên cứu.

Kết quả do thông số môi trường tại địa điểm thu mẫu. Thành phân loài Ốc trong ruộng lúa tại xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn, RAM GIANG: soaninnniniiiiiiiiiitiiiiiii1i1101116114010101140202131816020838482033556369832385615958885828586 24 Bang 3. Ti lệ của từng loài ốc thu được trong ruộng lúa xã Lương An Trà, huyện Trĩ Tôn, tinh AN GIANG: ssisisisseissssesescsccsaseisisiasessrssesssssecsaseraaaseiaisseversassecees 25 Bảng 3. Tỉ lệ ốc bị nhiễm Cercariae trong ruộng lúa xã Lương An Trà, huyện Ti Tôn, tinh An Giang: cscicscacscssasssssssascsessacasacssasacsvasesesascscasscacasacstasasasassscscassessase 27 Bảng 3.

Các nhóm Cercariae nhiễm trên ốc trong ruộng lúa xã Lương An Trà, huyện Trị Tôn, tỉnh An Giang cccscccsssesesssssssssssesssesssosesessissssssessesosessessstesessssseseass 28 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. Bản đồ hành chính tỉnh An Giang. Vong đời của sắn 18 Ban nhỏ. LÍ DO CHON DE TÀI Đồng bằng sông Cửu Long (còn được gọi là Tây Nam Bộ, Cửu Long hay miễn Tây) là vùng cực nam của Việt Nam.

Đây là vùng đất màu mỡ nhát, tỉ lệ đân số tại đây cũng chiếm tỉ lệ rất cao so với các vùng khác trên lãnh thô Việt Nam (chỉ đứng sau Đồng bằng sông Hỏng). Đồng bằng sông Cửu Long có 12 tỉnh va | thanh phó trực thuộc trung ương bao gồm: Can Tho, An Giang, Bạc Liêu, Bến Tre, Long An, Ca Mau, Sóc Trăng, Hậu Giang, Trả Vinh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Tiền Giang. Đây là vùng có khí hậu cận xích đạo, nên thuận lợi phát triển ngành nông nghiệp. đặc biệt là phát triển trồng lúa nước và cây lương thực.

Tinh An Giang thuộc vùng Đông bằng sông Cửu Long có sông Tiền va sông Hậu chảy qua, có đường biên giới với chiều đài gần 100km, giáp hai tỉnh Kandal và Tekeo của nước bạn (Công Thông tin Đảng bộ tỉnh An Giang, 2019). An Giang là tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Là tỉnh có đân số đông dan nhất vùng đồng bằng sông Cửu Long va là tỉnh đứng thứ 8 cả nước vẻ din số, Một phần của An Giang nằm trong tứ giác Long Xuyên. Tỉnh có phía tây bắc giáp Campuchia (104 km), phía tây nam giáp tinh Kiên Giang (69,789 km), phía nam giáp thành phó Cần Thơ (44.734 km), phía đông giáp tinh Đồng Tháp (107,628 km), cách Thành phố Hồ Chí Minh 231 km [1].

Tông diện tích tự nhiên toàn tinh là 3. An Giang có 11 đơn vị hành chính trực thuộc gồm. Tính đến nay An Giang có 3 đơn vị cấp huyện được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới là: Thành phố Châu Đốc, Thành phố Long Xuyên và huyện Thoại Sơn. Theo Cục Thống kê An Giang, năm 2019 công bồ về điện tích tích các loại cây trồng từng huyện/thị xã thì Thoại Sơn là huyện có diện tích đất trồng lúa cao nhất với 9§.

Tuy nhiên, sau 3 năm điện tích trồng lúa tại An Giang có sự thay đôi đáng kể, huyện Tri Tôn là huyện có diện tích trồng lúa lớn nhất cả năm tại tinh An Giang với 118,239 ha [2]. Và đến năm 2022, diện tích trồng lúa tại huyện Tri Tôn vẫn đứng đầu cả tinh về điện tích trồng lúa với 114. Tại huyện Tri Tôn, có tất cả là 15 xã với tông diện tích là 600,23 km?, xã có điện tích đứng đầu huyện là xã Lương An Trà 2 với tông diện tích là 88,52 km? [3]. Day là xã có điện tích trồng lúa lớn nhất huyện Tri Tôn, hiện nay cũng chưa có nhiều nghiên cứu về thành phần loài ốc và tỉ lệ nhiễm Cercariae ở đây.

Trong cuộc sông hằng ngày, ốc được xem là món ăn ngon, được rất nhiều nhà hàng ưa chuộng vả quán vỉa hẻ, là cũng là một món ăn rất quen thuộc với người đân miền Tây Nam Bộ. Tuy nhiên, ốc là kí chủ trung gian thứ nhất của sán lá gan nhỏ, sán lá phôi. các nhà khoa học nghiên cứu đã nghiên cứu, trên ốc có chứa rat nhiều san, tùy loại ốc mà những loài sán này có những loài khác nhau. Một số ốc là nguồn bệnh sán lá như Melanoides tuberculata là vật chủ trung gian của san lá gan và san lá phôi, Lymnaea swinhoei, Lymnaea viridis là vật chủ trung gian của san lá gan lớn [4].

Trong năm 2010, Bui và cộng sự đã công bố kết quả nghiên cứu thành phan loài ốc nước ngọt trên ruộng lúa ở tỉnh Nam Định và đã ghi nhận được 10 loải ốc trên ruộng lúa. Nhóm nghiên cứu đã thu ốc trong ruộng lúa An Hòa thuộc tỉnh Tuy Hòa và tìm thấy 9 loài ốc, trong đó ba loài ốc bị nhiễm Cercariae của sin lá song chủ là Melanoides tuberculata, Sermyla tornatella và Bithynia sp. Vào năm 2022, Nguyễn Thị Dưỡng và Phạm Cử Thiện đã nghiên cứu về ốc ở thành phố Hỗ Chí Minh đã tìm được 8 loài ốc trong ruộng lúa ở huyện Cần Giờ của Thành phố Hồ Chí Minh va đã tìm thay Cercariae trong ốc Bithinya sp. Và Melanoides tuberculata gồm có xiphidio Cercariae, furcocerous Cercariea và pleurolophocercous Cercariae.

Khi người ăn phải ốc nhiễm, biểu hiện lâm sảng của người bị nhiễm ở gan phản ánh hành trình của san trong cơ thé người. Giai đoạn đi qua gan, được gọi là giai đoạn cấp, có hiện tượng xâm lẫn đo có ấu trùng xâm nhập vào gan, kéo đài nhiều tháng.