Luận án tiến sĩ về thuế thu nhập doanh nghiệp từ thực tiễn huyện Thường Tín, Hà Nội

Luận án tiến sĩ pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp tại huyện Thường Tín, Hà Nội, phân tích thực tiễn và đề xuất giải pháp cải cách.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đức Minh
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Thuế Thu Nhập Doanh Nghiệp Tại Huyện Thường Tín, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm về thuế và thuế thu nhập doanh nghiệp
• 1.1.1.1. Khái niệm thuế
• 1.1.1.2. Khái niệm thuế thu nhập doanh nghiệp
• 1.1.2. Đặc điểm, vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp
• 1.1.2.1. Đặc điểm thuế thu nhập doanh nghiệp
• 1.1.2.2. Vai trò thuế thu nhập doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THƯỜNG TÍN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TỪ THỰC TIỄN HUYỆN THƯỜNG TÍN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thuế thu nhập doanh nghiệp

Thuế thu nhập doanh nghiệp (thuế thu nhập doanh nghiệp) là một trong những nguồn thu quan trọng của ngân sách nhà nước. Nó được áp dụng cho các doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh và có lợi nhuận. Theo quy định của pháp luật, thuế này được tính dựa trên lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán nhất định. Việc thu thuế này không chỉ giúp nhà nước huy động nguồn lực tài chính mà còn có vai trò điều tiết kinh tế, đảm bảo công bằng xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển kinh tế tại huyện Thường Tín, Hà Nội, việc áp dụng và quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp đang gặp nhiều thách thức. Những khó khăn trong việc thực hiện chính sách thuế có thể dẫn đến tình trạng thất thu ngân sách, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và nền kinh tế địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp

Khái niệm về thuế thu nhập doanh nghiệp được hiểu là khoản nộp bắt buộc mà các doanh nghiệp phải thực hiện đối với nhà nước. Vai trò của thuế này không chỉ dừng lại ở việc tạo nguồn thu cho ngân sách mà còn là công cụ điều tiết vĩ mô, góp phần ổn định nền kinh tế. Chính sách thuế hợp lý sẽ khuyến khích đầu tư, phát triển doanh nghiệp, từ đó tạo ra nhiều việc làm và tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách thuế tại huyện Thường Tín vẫn còn nhiều bất cập, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thu thuế.

II. Tình hình thuế thu nhập doanh nghiệp tại huyện Thường Tín

Tình hình thuế thu nhập doanh nghiệp tại huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay đang gặp nhiều khó khăn. Mặc dù huyện có nhiều khu công nghiệp và doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng việc thu hút và quản lý thuế vẫn chưa đạt hiệu quả cao. Theo thống kê, tỷ lệ doanh nghiệp nộp thuế còn thấp, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế của mình. Nguyên nhân chủ yếu là do sự thiếu hiểu biết về chính sách thuế, cũng như những khó khăn trong việc thực hiện các quy định pháp luật. Điều này dẫn đến tình trạng thất thu ngân sách, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của huyện. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về nghĩa vụ thuế, đồng thời cải thiện công tác quản lý thuế tại địa phương.

2.1. Thực trạng và những khó khăn trong việc thu thuế

Thực trạng thu thuế thu nhập doanh nghiệp tại huyện Thường Tín cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn còn tồn tại tình trạng trốn thuế, gian lận thuế. Điều này không chỉ gây thất thu cho ngân sách nhà nước mà còn tạo ra sự không công bằng giữa các doanh nghiệp. Các cơ quan thuế cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc kiểm tra, giám sát và xử lý các hành vi vi phạm. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả quản lý thuế, đảm bảo quyền lợi cho cả doanh nghiệp và nhà nước.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp

Để nâng cao hiệu quả thu thuế thu nhập doanh nghiệp tại huyện Thường Tín, cần có những giải pháp đồng bộ và cụ thể. Trước hết, cần cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế, giảm bớt các rào cản cho doanh nghiệp. Thứ hai, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về thuế cho doanh nghiệp, giúp họ hiểu rõ hơn về nghĩa vụ và quyền lợi của mình. Cuối cùng, cần có các chính sách ưu đãi thuế hợp lý để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh, từ đó tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc tổ chức các buổi hội thảo, tập huấn về chính sách thuế cho doanh nghiệp, đồng thời xây dựng các kênh thông tin để doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận và tìm hiểu về các quy định thuế. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế cũng là một giải pháp quan trọng, giúp nâng cao hiệu quả công tác thu thuế và giảm thiểu tình trạng thất thu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế thu nhập doanh nghiệp luôn giữ vai trò trụ cột trong hệ thống tài chính công, đóng góp trung bình từ 15% đến 20% tổng thu ngân sách nhà nước tại Việt Nam hàng năm. Trên bình diện kinh tế vĩ mô, đây không chỉ là công cụ huy động nguồn thu tài chính quan trọng để duy trì bộ máy nhà nước mà còn là đòn bẩy điều tiết sản xuất, định hướng đầu tư và tái phân phối của cải xã hội. Tuy nhiên, quá trình đưa các văn bản quy phạm pháp luật thuế vào đời sống thực tế vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể, phát sinh nhiều vướng mắc cho cả cơ quan quản lý lẫn cộng đồng doanh nghiệp.

Đặc biệt, tại huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội – một địa bàn kinh tế đặc thù có sự đan xen mạnh mẽ giữa hơn 100 làng nghề truyền thống và các cụm công nghiệp mới nổi, công tác hành thu đối mặt với thách thức rất lớn. Tình trạng chuyển giá, gian lận chi phí, kê khai lỗ kéo dài và nợ thuế còn chiếm tỷ lệ đáng lo ngại. Trước bối cảnh đó, đề tài tập trung nghiên cứu toàn diện hệ thống lý luận và thực tiễn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2020 trên địa bàn huyện Thường Tín.

Ý nghĩa của công trình nghiên cứu thể hiện qua việc đánh giá khách quan các lỗ hổng lập pháp, đo lường tác động của chính sách thuế đến sức khỏe tài chính doanh nghiệp, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế. Mục tiêu then chốt là nâng cao tỷ lệ tuân thủ thuế tự nguyện lên trên 85%, đồng thời kéo giảm tỷ lệ nợ đọng thuế xuống dưới mức 5% tổng thu ngân sách huyện, tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa Lý thuyết thể chế kinh tế pháp luật và Lý thuyết phân phối thu nhập công bằng của Nhà nước. Lý thuyết thể chế khẳng định rằng hệ thống quy phạm pháp luật thuế phải bảo đảm tính minh bạch, ổn định, giảm thiểu tối đa chi phí tuân thủ cho người nộp thuế và chi phí hành thu của cơ quan công quyền. Song song với đó, lý thuyết phân phối thu nhập nhấn mạnh bản chất của thuế thu nhập doanh nghiệp là loại thuế trực thu đánh trực tiếp vào lợi nhuận ròng, bảo đảm nguyên tắc công bằng theo năng lực nộp thuế.

Khung phân tích pháp lý của luận văn tập trung vào 5 khái niệm nền tảng:

• Thu nhập chịu thuế: Toàn bộ thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cộng với các khoản thu nhập khác như chuyển nhượng vốn, bất động sản.
• Thu nhập tính thuế: Giá trị xác định bằng thu nhập chịu thuế trừ đi thu nhập được miễn thuế và các khoản lỗ được kết chuyển theo luật định.
• Chi phí hợp lý được trừ: Các khoản chi thực tế liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, có đầy đủ hóa đơn chứng từ hợp pháp và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên.
• Kỳ tính thuế: Thời hạn xác định theo năm dương lịch hoặc năm tài chính, bảo đảm không vượt quá 15 tháng đối với kỳ tính thuế đầu tiên hoặc cuối cùng của doanh nghiệp.
• Biểu thuế suất thống nhất: Tiến trình điều chỉnh thuế suất từ mức 25% năm 2008 xuống 22% năm 2014 và duy trì ổn định ở mức 20% từ năm 2016 đến nay.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, thống kê mô tả, tổng hợp và so sánh đối chiếu định lượng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ các văn bản pháp luật then chốt gồm Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2008, Luật sửa đổi năm 2013, Luật số 71/2014/QH13, Nghị định số 218/2013/NĐ-CP, Thông tư số 156/2013/TT-BTC cùng hệ thống số liệu quyết toán thu ngân sách của Chi cục Thuế huyện Thường Tín giai đoạn 2014-2019.

Nghiên cứu thực hiện chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu gồm 120 hồ sơ doanh nghiệp đại diện đang hoạt động tại Thường Tín, phân bổ đồng đều theo 3 nhóm lĩnh vực: doanh nghiệp làng nghề truyền thống thủ công mỹ nghệ, doanh nghiệp thương mại dịch vụ và doanh nghiệp sản xuất trong khu công nghiệp. Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu mục đích kết hợp định lượng thống kê là nhằm phản ánh chính xác cấu trúc kinh tế hỗn hợp của địa phương, từ đó kiểm chứng mức độ tương thích giữa quy định pháp luật hiện hành và năng lực tuân thủ thực tế của từng mô hình kinh doanh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc cải cách biểu thuế suất phổ thông về mức 20% và chính sách ưu đãi áp dụng mức 20% cho doanh nghiệp có doanh thu năm dưới 20 tỷ đồng (doanh thu bình quân tháng không quá 1,67 tỷ đồng) đã tạo động lực tài chính mạnh mẽ. Tại Thường Tín, nơi có hơn 80% doanh nghiệp thuộc quy mô siêu nhỏ và nhỏ, quy định này giúp hơn 75% doanh nghiệp giảm gánh nặng thuế, gia tăng nguồn vốn tích lũy để mở rộng nhà xưởng và hiện đại hóa thiết bị.

Thứ hai, quy định nới lỏng mức khống chế chi phí quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại từ 10% lên 15% trong 3 năm đầu thành lập đã tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Dẫu vậy, có tới hơn 40% doanh nghiệp làng nghề tại Thường Tín gặp vướng mắc nghiêm trọng khi hạch toán chi phí thu mua nguyên liệu thô (gỗ, tre, nứa, nông sản) từ người dân địa phương do thiếu hóa đơn chuẩn, dẫn đến nguy cơ bị loại trừ chi phí hợp lý khi cơ quan thuế thanh tra.

Thứ ba, công tác quản lý và thanh tra thuế ghi nhận khoảng 25% hồ sơ quyết toán vi phạm các quy định về chi phí không được trừ. Điển hình là việc trích khấu hao tài sản cố định vượt mức 1,6 tỷ đồng đối với ô tô chở người dưới 9 chỗ, trích trước chi phí sửa chữa không đúng thực tế và hạch toán chi phí lãi vay khi chưa góp đủ 100% vốn điều lệ theo tiến độ đăng ký.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên xuất phát từ đặc thù kinh tế Thường Tín, nơi các giao dịch bằng tiền mặt trong chuỗi cung ứng làng nghề vẫn chiếm hơn 60% tổng lượng luân chuyển vốn. Thói quen không sử dụng hóa đơn chứng từ của người dân bản địa tạo ra xung đột trực tiếp với quy chuẩn pháp lý hiện đại, khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động khi chứng minh tính hợp pháp của dòng tiền.

So sánh với bức tranh quốc tế, mức thuế suất 20% của Việt Nam hiện nay có tính cạnh tranh rất cao so với mức trung bình 27% của toàn cầu và thấp hơn đáng kể so với Thái Lan (30%), Philippines (30% đến 35%), Indonesia (28%) hay Malaysia (25%). Tuy nhiên, khung chính sách ưu đãi thuế của Việt Nam còn bộc lộ sự dàn trải, chủ yếu tạo lợi thế cho các dự án vốn đầu tư nước ngoài ngắn hạn, làm thất thoát ước tính từ 10% đến 15% nguồn thu tiềm năng tại các địa bàn ngoại thành.

Để nâng cao hiệu quả trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu phân tích về cơ cấu nợ thuế theo ngành nghề và biến động số thu qua các năm có thể được mô hình hóa chi tiết qua bảng thống kê tương quan thuế suất - doanh thu và biểu đồ phân tích tỷ trọng nợ thuế, giúp cơ quan thuế địa phương tối ưu hóa quy trình kiểm toán rủi ro.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu lực thực thi thuế thu nhập doanh nghiệp, 4 giải pháp trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:

• Chuẩn hóa quy định về chi phí hợp lý được trừ cho khối làng nghề: Bộ Tài chính cần sớm ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết việc lập Bảng kê thu mua hàng hóa, nông sản, phế liệu không có hóa đơn, đơn giản hóa quy trình xác thực chứng từ thu mua trực tiếp từ người dân. Mục tiêu là giảm 50% số vụ tranh chấp hành chính về thuế tại các địa bàn làng nghề trong giai đoạn 2021-2023, do Tổng cục Thuế và Cục Thuế các tỉnh thành chủ trì thực hiện.
• Hiện đại hóa công tác quản lý thu qua nền tảng số: Chi cục Thuế huyện Thường Tín cần nâng tỷ lệ doanh nghiệp thực hiện kê khai, nộp thuế và hoàn thuế điện tử đạt trên 95% vào năm 2022 theo đúng tinh thần Quyết định số 732/2011/QĐ-TTg. Đồng thời, ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để rà soát tự động 100% hồ sơ doanh nghiệp chuyển lỗ liên tục quá 3 năm nhằm ngăn chặn hành vi trốn thuế.
• Tăng cường kiểm soát giao dịch liên kết và thanh tra chống chuyển giá: Tổng cục Thuế phối hợp với các cơ quan quản lý chuyên ngành xây dựng cơ sở dữ liệu tỷ suất lợi nhuận chuẩn của từng ngành sản xuất, tập trung thanh tra định kỳ từ 10% đến 15% các doanh nghiệp có quy mô vốn lớn nhưng liên tục báo lỗ, đảm bảo thu hồi triệt để các khoản nợ thuế đọng.
• Tái cơ cấu chính sách ưu đãi thuế theo hướng có chọn lọc: Quốc hội và Chính phủ cần sửa đổi Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, chuyển đổi hình thức ưu đãi từ diện rộng sang ưu đãi dựa trên kết quả đầu ra như tỷ lệ nội địa hóa công nghệ cao và mức độ xử lý chất thải bảo vệ môi trường, mục tiêu gia tăng từ 8% đến 12% nguồn thu ngân sách bền vững bắt đầu từ năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý và thanh tra ngành thuế: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực chứng về 5 nhóm hành vi gian lận thuế phổ biến tại địa bàn ven đô, hỗ trợ nâng cao độ chuẩn xác trong công tác kiểm tra quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp lên trên 90%.
• Chủ doanh nghiệp và kế toán trưởng tại các khu công nghiệp, làng nghề: Cẩm nang giúp doanh nghiệp nắm vững các điều kiện khấu trừ chi phí hợp pháp, áp dụng chính xác mức thuế suất 20% và tuân thủ tuyệt đối 100% quy định thanh toán qua ngân hàng đối với các hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật Kinh tế: Nguồn tài liệu học thuật giá trị với bộ dữ liệu khảo sát 120 hồ sơ doanh nghiệp và hệ thống phân tích đối chiếu hơn 10 văn bản quy phạm pháp luật giai đoạn 2008-2020.
• Luật sư và chuyên viên tư vấn tài chính - thuế: Khung tham chiếu thực tế giúp tư vấn chiến lược tái cơ cấu chi phí doanh nghiệp an toàn, loại bỏ hoàn toàn các rủi ro bị truy thu hoặc xử phạt vi phạm hành chính về thuế.

Câu hỏi thường gặp

• Mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp phổ thông hiện nay được quy định như thế nào? Theo quy định pháp luật hiện hành, mức thuế suất phổ thông là 20%, áp dụng thống nhất cho mọi doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế. Trước đây, mức thuế suất từng là 25% năm 2008 và 22% năm 2014. Doanh nghiệp có doanh thu năm trước liền kề không quá 20 tỷ đồng được áp dụng ngay mức 20% để nuôi dưỡng nguồn thu.

• Doanh nghiệp có kết quả sản xuất kinh doanh bị lỗ được chuyển lỗ trong bao lâu? Pháp luật quy định doanh nghiệp sau khi quyết toán thuế mà bị lỗ thì được chuyển toàn bộ và liên tục số lỗ vào thu nhập chịu thuế của những năm tiếp theo. Thời gian chuyển lỗ tối đa không quá 5 năm, kể từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ. Quá thời hạn 5 năm, số lỗ chưa chuyển hết sẽ không được kết chuyển tiếp.

• Hóa đơn mua hàng từ 20 triệu đồng trở lên cần điều kiện gì để được tính vào chi phí hợp lý? Căn cứ Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, mọi hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ từng lần có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên bắt buộc phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt qua ngân hàng. Nếu thanh toán bằng tiền mặt, 100% giá trị hóa đơn đó sẽ bị loại khỏi chi phí được trừ khi tính thuế.

• Doanh nghiệp thu mua nguyên liệu của người dân không có hóa đơn phải làm thủ tục gì? Doanh nghiệp phải lập Bảng kê thu mua hàng hóa, dịch vụ theo đúng mẫu quy định của Bộ Tài chính kèm theo chứng từ chi trả tiền trực tiếp. Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp phải ký cam kết và chịu trách nhiệm 100% trước pháp luật về tính có thật của giao dịch và giá trị thanh toán.

• Mức trích khấu hao xe ô tô chở người dưới 9 chỗ ngồi bị khống chế ra sao? Phần trích khấu hao tương ứng với nguyên giá vượt trên 1,6 tỷ đồng đối với ô tô chở người từ 9 chỗ ngồi trở xuống (trừ ô tô chuyên dùng kinh doanh vận tải hành khách, du lịch, khách sạn) không được tính vào chi phí hợp lý. Phần giá trị vượt 1,6 tỷ đồng sẽ bị loại trừ khi quyết toán thuế.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thuế thu nhập doanh nghiệp với biểu thuế suất phổ thông 20%, khẳng định vai trò trụ cột trong việc điều tiết vĩ mô và đảm bảo công bằng xã hội.
• Phản ánh trung thực thực trạng áp dụng pháp luật thuế tại huyện Thường Tín, nơi có hơn 80% doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ đan xen trong không gian làng nghề truyền thống.
• Nhận diện chính xác 3 rào cản lớn gồm: vướng mắc chứng từ đầu vào làng nghề, tình trạng chuyển giá doanh nghiệp và nợ đọng thuế chiếm từ 5% đến 10% tổng thu địa phương.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, tập trung chuẩn hóa thủ tục chi phí và nâng tỷ lệ giao dịch thuế điện tử lên trên 95% trong giai đoạn 2021-2025.
• Đóng góp nguồn dữ liệu thực chứng và luận cứ khoa học sắc bén cho công tác hoàn thiện thể chế lập pháp ngành luật kinh tế.

Kính mời quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục khai thác trọn vẹn luận văn thạc sĩ để nâng cao hiệu quả thực thi chính sách thuế và thiết lập chiến lược quản trị rủi ro pháp lý tối ưu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp 1. Khái niệm về thuế và thuế thu nhập doanh nghiệp 1. Khái niệm thuế 6 luan an Thuế là một khoản nộp bắt buộc mà các thể nhân (cá nhân) và pháp nhân (tổ chức) có nghĩa vụ phải thực hiện đối với Nhà nước, phát sinh trên cơ sở các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành, không mang tính chất đối giá và hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp thuế.

Cụ thể hơn: Thuế là công cụ chủ yếu của Nhà nước nhằm huy động tập trung một phần của cải vật chất trong xã hội vào ngân sách Nhà nước; là công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước đối với nền kinh tế và đời sống xã hội; là công cụ góp phần đảm bảo sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế và công bằng xã hội. Là nguồn kinh phí cần thiết để duy trì, vận hành và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước nhằm mục đích ổn định và phát triển xã hội, vì lợi ích chung của toàn dân như: quốc phòng, an ninh, giao thông, giáo dục, y tế… - Thuế bình thường: nhằm mục đích thu ngân sách và điều tiết thu nhập xã hội. - Thuế đặc biệt: là thuế nhằm các mục đích đặc biệt, ví dụ thuế tiêu thụ đặc biệt đánh vào rượu bia, thuốc lá, xe ô tô nhập khẩu nhằm hạn chế cá nhân tiêu thụ các hàng hóa này, hay phí thủy lợi nhằm huy động tài chính cho phát triển, trùng tu hệ thống tưới tiêu, điều tiết nguồn nước của địa phương. Khái niệm thuế thu nhập doanh nghiệp a, Khái niệm thu nhập doanh nghiệp: Thu nhập doanh nghiệp là chỉ tiêu tài chính phản ánh kết quả cuối cùng của một quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trọng một thời gian nhất định (tháng, quý, năm) và còn được gọi là lợi nhuận.

- iThu inhập ithực ihiện icả inăm ilà ikết iquả ikinh idoanh icủa idoanh inghiệp i bao igồm: iThu inhập itừ ihoạt iđộng isản ixuất ikinh idoanh, ithu inhập itừ ihoạt iđộng i tài ichính ivà ithu inhập ikhác. - iThu itừ ihoạt iđộng ikinh idoanh: iLà ikhoản ichênh ilệch igiữa idoanh ithu ivà i giá ithành itoàn ibộ isản iphẩm ihàng ihóa, idịch ivụ iđã itiêu ithụ itrong inăm itài ichính i của idoanh inghiệp. 7 luan an - iThu inhập itừ ihoạt iđộng itài ichính: iLà isố ithu ilớn ihơn isố ichi icủa ihoạt i động itài ichính ibao igồm: iHoạt iđộng icho ithuê itài isản; imua ibán ichứng ikhoán; i mua ibán ingoại ilệ; ilãi itiền igửi ingân ihàng ithuộc ivốn ikinh idoanh; ilãi icho ivay i vốn; ilợi itức icổ iphần ivà ilợi inhuận iđược ichia itừ iphần ivốn igóp iliên idoanh ihợp i doanh; ihoàn inhập isố idự iphòng igiảm igiá iđầu itư ichứng ikhoán. - iThu inhập ikhác: iLà isố ithu ilớn ihơn isố ichi icủa icác ihoạt iđộng ikhác, ibao i gồm: iKhoản iphải itrả inhưng ikhông itrả iđược ido iphía ichủ inợ; ikhoản inợ ikhó i đòi iđã iduyệt ibỏ inay ithu ihồi iđược; ilợi inhuận itừ iquyền isở ihữu, iquyền isử idụng i tài isản; ikhoản ithu ivật itư, itài isản ithừa isau ikhi iđã ibù itrừ ihao ihụt imất imát; i khoản ichênh ilệch ido ithanh ilý inhượng ibán itài isản; ilợi inhuận icác inăm itrước iphát hiện inăm inay; ihoàn inhập isố idư icác ikhoản idự iphòng igiảm igiá ihàng itồn ikho, idự i phòng inợ ikhó iđòi; itiền itrích ibảo ihành isản iphẩm icòn ithừa ikhi ihết ihạn ibảo ihành.

i b, iKhái iniệm ithuế ithu inhập idoanh inghiệp: i Thuế ithu inhập idoanh inghiệp ixuất ihiện ikhá isớm itrong ilịch isử iphát itriển i của ithuế. iHiện inay iở icác inước iphát itriển, ithuế ithu inhập idoanh inghiệp igiữ ivai i trò iđặc ibiệt iquan itrọng itrong iviệc iđảm ibảo iổn iđịnh inguồn ithu ingân isách inhà i nước ivà ithực ihiện iphân iphối ithu inhập. iMức ithuế icao ihay ithấp iáp idụng icho i các ichủ ithể ithuộc iđối itượng inộp ithuế ithu inhập idoanh inghiệp ilà ikhác inhau, i điều iđó iphụ ithuộc ivào iquan iđiểm iđiều itiết ithu inhập ivà imục itiêu iđặt ira itrong i phân iphối ithu inhập icủa itừng iquốc igia itrong itừng igiai iđoạn ilịch isử inhất iđịnh. i Thuế ithu inhập idoanh inghiệp ira iđời ibắt inguồn itừ iyêu icầu ithực ihiện ichức i năng itái iphân iphối ithu inhập, iđảm ibảo icông ibằng ixã ihội ivà inhu icầu itài ichính i của iNhà inước.

Thuế ithu inhập idoanh inghiệp ilà imột itrong icác inguồn ithu iquan itrọng i của ingân isách inhà inước, inó ităng ilên icùng ivới isự ităng itrưởng icủa inền ikinh i tế. iKhi inền ikinh itế iphát itriển, iđầu itư igia ităng, ithu inhập icủa idoanh inghiệp ivà i của icác inhà iđầu itư ităng ilên ilàm icho ikhả inăng ihuy iđộng inguồn itài ichính icho i nhà inước ithông iqua ithuế ithu inhập idoanh inghiệp ingày icàng iổn iđịnh ivà ivững 8 luan an i chắc. iXuất iphát itừ iyêu icầu iphải iquản ilý icác ihoạt iđộng iđầu itư ivà ikinh idoanh i trong itừng ithời ikỳ inhất iđịnh, ithông iqua iviệc iquy iđịnh iđối itượng inộp ithuế, i đối itượng ichịu ithuế, ithuế isuất ivà icác iưu iđãi ithuế ithu inhập idoanh inghiệp, inhà i nước ithực ihiện icác imục itiêu iquản ilý ikinh itế ivĩ imô. Như ivậy, ithuế ithu inhập idoanh inghiệp ilà imột iloại ithuế itrực ithu iđánh itrực tiếp ivào ithu inhập icủa idoanh inghiệp.

i Tuy inhiên ikhông iphải itoàn ibộ ithu inhập icủa icơ isở isản ixuất ikinh idoanh iđều là iđối itượng iđiều ichỉnh icủa ithuế ithu inhập idoanh inghiệp. iThuế ithu inhập idoanh i nghiệp ichỉ iđiều ichỉnh iphần ithu inhập ichịu ithuế ivì iviệc iđánh ithuế ivào iloại ithu inhập i nào, iđánh inặng ihay inhẹ ivào itừng iloại ithu inhập ilà itùy ithuộc ivào ikhả inăng iquản ilý i thuế, ichi iphí ithuế icũng inhư imục itiêu icủa ithuế ithu inhập iphải iđạt iđược iđể igóp iphần i thực ihiện icác ichính isách ikinh itế, ichính itrị, ixã ihội icủa imỗi iquốc igia itrong itừng ithời i kỳ inhất iđịnh. i Bản ichất icủa ithuế ithu inhập idoanh inghiệp ilà imột iloại ithuế ithu inhập icó iđối tượng iđánh ithuế ilà ithu inhập icủa ichủ ithể ixác iđịnh. iThuế ithu inhập ikhác ivới ithuế i tiêu idùng, ithuế itài isản iở ichỗ, ithuế ithu inhập ilà iloại ithuế itrực ithu iđánh itrực itiếp ivào i thu inhập icủa icác itổ ichức, icá inhân ikhi icó ithu inhập ichịu ithuế iphát isinh.

iĐặc iđiểm, ivai itrò icủa ithuế ithu inhập idoanh inghiệp 1. iĐặc iđiểm ithuế ithu inhập idoanh inghiệp Thuế ithu inhập idoanh inghiệp ilà isắc ithuế itrực ithu, iđối itượng inộp ithuế i thu inhập idoanh inghiệp ilà icác idoanh inghiệp, icác inhà iđầu itư ithuộc icác ithành i phần ikinh itế ikhác inhau iđồng ithời icũng ilà ingười ichịu ithuế. iNgoài imục itiêu i tạo inguồn ithu icho ingân isách inhà inước, inó icòn icó imục itiêu iđiều itiết ikinh itế, i điều ihòa ithu inhập ixã ihội inên ithường igắn iliền ivới ichính isách ikinh itế ixã ihội i của inhà inước. iBởi ivậy, ipháp iluật ithuế ithu inhập iở icác inước ithường icó inhững i quy iđịnh ivề ichế iđộ iưu iđãi, imiễn igiảm ithuế iđể ibảo iđảm ichức inăng ikhuyến i khích icủa ithuế ithu inhập ihoặc ithực ihiện iviệc iáp idụng iđánh ithuế itheo ibiểu 9 luan an i thuế ilũy itiến itừng iphần iđối ivới imột isố ikhoản ithu inhập ichịu ithuế iđể ithực ihiện i các imục itiêu iđiều itiết.

Thuế ithu inhập idoanh inghiệp ilà imột iloại ithuế iphức itạp icó itính iổn iđịnh i không icao, iviệc iquản ilý ithuế ivà ithu ithuế itương iđối ikhó ikhăn, ichi iphí iquản ilý i thuế ithu inhập ithường ilớn ihơn iso ivới icác ithuế ikhác. iĐối ivới ithuế ithu inhập i doanh inghiệp, ingoài iviệc ixác iđịnh icác ikhoản ithu inhập ichịu ithuế, icòn iphải i xác iđịnh inguồn igốc ithu inhập, iđịa iđiểm iphát isinh ithu inhập, ithời ihạn icư itrú i của ichủ isở ihữu ithu inhập, itính iổn iđịnh icủa ithu inhập… iTrong iphần ixác iđịnh i thu inhập ichịu ithuế, iphải ixác iđịnh iđược icác ikhoản ikhấu itrừ ihợp ilý iđể itiến i hành ikhấu itrừ ikhi itính ithuế inhằm iđảm ibảo imục itiêu icông ibằng ivà ikhuyến i khích iđối ivới iđối itượng inộp ithuế. Thuế ithu inhập idoanh inghiệp ithường iphụ ithuộc ivào ikết iquả ihoạt iđộng i kinh idoanh icủa icác idoanh inghiệp, icác inhà iđầu itư. iThuế ithu inhập idoanh i nghiệp iđược ixác iđịnh itrên icơ isở ithu inhập ichịu ithuế inên ichỉ ikhi icác idoanh i nghiệp, icác inhà iđầu itư ikinh idoanh icó ilợi inhuận imới iphải inộp ithuế ithu inhập i doanh inghiệp.

Ngoài inhững iđặc iđiểm ichung icủa ithuế ilà icó itính icưỡng ichế ivà itính i pháp ilý icao, ilà ikhoản iđóng igóp ikhông imang itính ihoàn itrả itrực itiếp. iCăn icứ i tính ithuế iTNDN icòn icó imột isố iđặc iđiểm iriêng, icụ ithể ilà: i Thứ inhất: i“Thuế iTNDN ilà iloại ithuế itrực ithu. iNên icăn icứ itính ithuế icủa iloại thuế inày iđược ibiểu ihiện iở isự iđồng inhất igiữa iđối itượng inộp ithuế ivà iđối itượng itính i thuế, itức ilà iđối itượng inộp ithuế ivà iđối itượng itính ithuế iTNDN ilà imột”. iThứ ihai: i i “Căn icứ itính ithuế ithu inhập idoanh inghiệp ilà iloại ithuế iđánh ivào ithu inhập itính i thuế i(hay ilà ilợi inhuận) icủa icác idoanh inghiệp”.

i Thứ iba: i“Tính ithuế inhu inhập idoanh inghiệp ichỉ itính ivào iphần ithu inhập i còn ilại isau ikhi iđã itrừ iđi ichi iphí iliên iquan iđể itạo ira ithu inhập iđó i(còn igọi ilà i thu inhập itính ithuế)”. i 10 luan an Thứ itư: i“Tính ithuế iTNDN iáp idụng imức ithuế isuất ithống inhất. iVề i nguyên itắc, ithuế icó itính ichất ilũy itiến. iTuy inhiên, ido inhững iđiều ikiện icụ ithể i mà imột isố inước itrong iđó icó iViệt iNam iáp idụng imức ithuế isuất ithống inhất” i [21] 1.

iVai itrò ithuế ithu inhập idoanh inghiệp - iThuế ithu inhập idoanh inghiệp ilà icông icụ iquan itrọng iđể inhà inước ithực i hiện ichức inăng itái iphân iphối ithu inhập, iđảm ibảo icông ibằng ixã ihội. iTrong i điều ikiện inền ikinh itế ithị itrường iở inước ita, itất icả icác ithành iphần ikinh itế iđều i có iquyền itự ido ikinh idoanh ivà ibình iđằng itrên icơ isở ipháp iluật. iCác idoanh i nghiệp ivới ilực ilượng ilao iđộng icó itay inghề icao, inăng ilực itài ichính imạnh ithì i doanh inghiệp iđó isẽ icó iưu ithế ivà icó icơ ihội iđể inhận iđược ithu inhập icao; ingược i lại icác idoanh inghiệp ivới inăng ilực itài ichính, ilực ilượng ilao iđộng ibị ihạn ichế isẽ i nhận iđược ithu inhập ithấp, ithậm ichí ikhông icó ithu inhập. iÐể ihạn ichế inhược i điểm iđó, iNhà inước isử idụng ithuế ithu inhập idoanh inghiệp ilàm icông icụ iđiều i tiết ithu inhập icủa icác ichủ ithể icó ithu inhập icao, iđảm ibảo iyêu icầu iđóng igóp icủa i các ichủ ithể ikinh idoanh ivào ingân isách iNhà inước iđược icông ibằng, ihợp ilý.