Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế nông nghiệp tại xã Đồng Văn

Chuyên khảo kinh tế phân tích Nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn xã đồng văn tân kỳ nghệ an, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Trương Thị Thùy
• Người hướng dẫn: Th.S Mai Quyên
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn xã Đồng Văn, Tân Kỳ, Nghệ An
• Loại tài liệu: Khóa Luận
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá bức tranh kinh tế nông nghiệp xã Đồng Văn Tân Kỳ

Nền kinh tế nông nghiệp xã Đồng Văn đóng vai trò xương sống, quyết định đến sự ổn định và phát triển của địa phương. Tọa lạc tại vùng Tây Bắc huyện Tân Kỳ, Đồng Văn sở hữu những điều kiện tự nhiên và xã hội đặc thù, vừa là tiềm năng lớn, vừa đặt ra không ít thách thức. Việc nghiên cứu sâu sắc thực trạng nơi đây là tiền đề quan trọng để xác định các giải pháp phát triển kinh tế phù hợp, nhằm nâng cao thu nhập bình quân đầu người và cải thiện đời sống cho lao động nông thôn. Phân tích giai đoạn 2016-2018 cho thấy sự chuyển dịch chậm nhưng tích cực trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp, với những nỗ lực đáng ghi nhận trong việc áp dụng khoa học kỹ thuật và đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi. Báo cáo từ UBND xã Đồng Văn chỉ rõ, mặc dù là xã vùng sâu, vùng xa, kinh tế địa phương vẫn đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 8,57% trong 3 năm, cho thấy tiềm lực nội tại mạnh mẽ. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, cần có một chiến lược phát triển toàn diện, khai thác hiệu quả lợi thế và khắc phục các điểm nghẽn còn tồn tại.

1.1. Phân tích đặc điểm tự nhiên xã Đồng Văn ảnh hưởng nông nghiệp

Các đặc điểm tự nhiên xã Đồng Văn có tác động trực tiếp đến định hướng sản xuất nông nghiệp. Với tổng diện tích tự nhiên 8.479,12 ha, địa hình chủ yếu là đồi núi (chiếm 80%), bị chia cắt tạo thành các thung lũng nhỏ hẹp, phù hợp cho việc phát triển mô hình kinh tế trang trại kết hợp nông-lâm nghiệp. Theo thống kê năm 2018, đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 5.373,73 ha (63,38%), là lợi thế để phát triển kinh tế rừng và bảo vệ môi trường. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, với lượng mưa trung bình 2000-2200mm/năm, cung cấp nguồn nước dồi dào cho trồng trọt. Tuy nhiên, sự phân hóa hai mùa mưa-khô rõ rệt cũng gây ra tình trạng thiếu nước vào mùa khô và ngập úng vào mùa mưa. Nguồn tài nguyên đất đai khá đa dạng nhưng phần lớn là đất feralit, phù hợp với cây công nghiệp dài ngày. Đất phù sa ven suối tuy màu mỡ nhưng diện tích không lớn, chủ yếu dùng cho canh tác lúa nước. Đây là những yếu tố nền tảng định hình nên thực trạng nông nghiệp xã Đồng Văn.

1.2. Đánh giá điều kiện kinh tế xã hội và nguồn lao động nông thôn

Các điều kiện kinh tế - xã hội Tân Kỳ nói chung và xã Đồng Văn nói riêng là nhân tố quyết định tốc độ phát triển. Đồng Văn là xã có dân số đông nhất huyện, với hơn 12.000 người (năm 2018), tạo ra nguồn lao động nông thôn dồi dào. Đây là một lợi thế lớn trong việc triển khai các mô hình sản xuất thâm canh, cần nhiều lao động. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế, tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Cơ sở hạ tầng như giao thông, thủy lợi, điện đã được đầu tư nhưng chưa đồng bộ. Hệ thống giao thông đường bộ còn hẹp, gây khó khăn cho vận chuyển nông sản. Hệ thống thủy lợi mới chỉ chủ động tưới tiêu được khoảng 70% diện tích. Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp bền vững và khả năng cạnh tranh của nông sản địa phương.

II. Những khó khăn trong sản xuất nông nghiệp tại xã Đồng Văn

Bên cạnh những tiềm năng sẵn có, phát triển nông nghiệp Tân Kỳ, đặc biệt tại xã Đồng Văn, đang đối mặt với nhiều thách thức cố hữu. Các khó khăn trong sản xuất nông nghiệp không chỉ đến từ yếu tố tự nhiên khắc nghiệt mà còn xuất phát từ những hạn chế trong phương thức canh tác, cơ sở hạ tầng và cơ chế thị trường. Sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, chủ yếu theo quy mô hộ gia đình, gây khó khăn trong việc áp dụng đồng bộ khoa học kỹ thuật và xây dựng chuỗi giá trị nông sản quy mô lớn. Tình trạng đất đai bị xói mòn, bạc màu do khai thác lâu dài và sử dụng phân bón hóa học thiếu kiểm soát ngày càng trở nên nghiêm trọng. Hơn nữa, sự phụ thuộc lớn vào thời tiết khiến rủi ro thiên tai như hạn hán, lũ lụt luôn hiện hữu, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người dân. Việc thiếu liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ, cộng với năng lực cạnh tranh của nông sản còn thấp, khiến đầu ra cho sản phẩm không ổn định, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của nông dân.

2.1. Hạn chế về quy hoạch và hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp xã Đồng Văn cho thấy nhiều bất cập. Mặc dù diện tích đất nông nghiệp có xu hướng tăng nhẹ, đạt 7.416,49 ha vào năm 2018, nhưng việc khai thác chưa thực sự hiệu quả. Quá trình khai thác lâu dài khiến đất bị bạc màu, thoái hóa. Việc sắp xếp, bố trí lại không gian phát triển sản xuất nông nghiệp và phân bố lại dân cư, ngành nghề ở nông thôn còn chậm và thiếu bền vững. Công tác quy hoạch chưa theo kịp tốc độ phát triển, dẫn đến tình trạng sử dụng đất lãng phí, chồng chéo. Đặc biệt, diện tích đất lúa kém hiệu quả còn nhiều nhưng việc chuyển đổi sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn diễn ra chậm chạp. Đây là rào cản lớn cho việc nâng cao giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích.

2.2. Thách thức từ phương thức sản xuất và chất lượng nông sản

Phương thức sản xuất truyền thống, lạc hậu là một trong những khó khăn trong sản xuất nông nghiệp lớn nhất. Tỷ lệ cơ giới hóa trong các khâu làm đất, thu hoạch tuy đã cải thiện nhưng vẫn ở mức thấp. Việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, đặc biệt là nông nghiệp công nghệ cao, còn rất hạn chế. Người dân chủ yếu sản xuất theo kinh nghiệm, ít chú trọng đến các quy trình sản xuất an toàn, bền vững. Điều này dẫn đến chất lượng nông sản không đồng đều, sức cạnh tranh thấp, chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn của thị trường khó tính. Việc xây dựng thương hiệu cho nông sản địa phương, như các sản phẩm OCOP Tân Kỳ, vẫn chưa được quan tâm đúng mức, làm giảm giá trị gia tăng của sản phẩm.

III. Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại xã Đồng Văn giai đoạn 2016-2018 đã cho thấy những dấu hiệu tích cực, là nền tảng cho sự phát triển trong tương lai. Dù ngành trồng trọt vẫn giữ vai trò chủ đạo, nhưng tỷ trọng đã có xu hướng giảm nhẹ, từ 47,76% (năm 2016) xuống còn 47,03% (năm 2018). Ngược lại, ngành lâm nghiệp và dịch vụ nông nghiệp lại có sự tăng trưởng đáng ghi nhận, cho thấy sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân. Tổng giá trị sản xuất ngành nông, lâm, ngư nghiệp tăng đều qua các năm, từ 105.823 triệu đồng (2016) lên 109.840 triệu đồng (2018). Sự chuyển dịch này, tuy còn chậm, nhưng đang đi đúng hướng, hướng tới một nền kinh tế nông nghiệp Nghệ An đa dạng và bền vững hơn. Việc phân tích sâu vào từng lĩnh vực như trồng trọt và chăn nuôi sẽ làm rõ hơn bức tranh này.

3.1. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu cây trồng và vật nuôi

Trong lĩnh vực trồng trọt, chuyển dịch cơ cấu cây trồng diễn ra rõ nét. Diện tích cây lúa được duy trì ổn định để đảm bảo an ninh lương thực, trong khi diện tích cây ngô và mía có xu hướng mở rộng mạnh mẽ. Cụ thể, diện tích mía tăng từ 500 ha (2016) lên 730 ha (2018), cho thấy người dân đã mạnh dạn đầu tư vào các loại cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao. Trong chăn nuôi, có sự tập trung phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm theo hướng hàng hóa. Các mô hình chăn nuôi lợn, bò theo quy mô trang trại, gia trại dần hình thành. Chương trình Sind hóa đàn bò được triển khai, góp phần cải tạo chất lượng đàn vật nuôi. Tổng đàn trâu bò tăng từ 3.587 con (2016) lên 3.975 con (2018), sản lượng thịt hơi xuất chuồng cũng tăng tương ứng, đáp ứng nhu cầu thị trường.

3.2. Vai trò của lâm nghiệp và thủy sản trong cơ cấu kinh tế

Lâm nghiệp ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp của xã. Nhờ các chính sách giao đất giao rừng, diện tích rừng trồng mới và rừng được khoanh nuôi tái sinh tăng lên đáng kể. Giá trị sản xuất ngành lâm nghiệp tăng từ 7.376 triệu đồng (2016) lên 9.353 triệu đồng (2018). Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế từ khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái. Ngược lại, ngành thủy sản phát triển khá hạn chế. Diện tích nuôi trồng không thay đổi (80 ha) trong suốt giai đoạn 2016-2018, phương thức nuôi còn lạc hậu, chủ yếu là quảng canh. Đây là lĩnh vực còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác, cần có sự đầu tư và định hướng rõ ràng hơn trong tương lai.

IV. Các giải pháp phát triển kinh tế nông nghiệp Đồng Văn hiệu quả

Để thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn xã Đồng Văn, cần triển khai đồng bộ một hệ thống các giải pháp mang tính đột phá và bền vững. Trọng tâm của các giải pháp phát triển kinh tế này là giải quyết các điểm nghẽn về vốn, công nghệ, thị trường và cơ chế chính sách. Việc huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư cho hạ tầng nông thôn là yêu cầu cấp thiết. Song song đó, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ sinh học và nông nghiệp số, sẽ tạo ra bước nhảy vọt về năng suất và chất lượng. Xây dựng các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị nông sản và củng cố vai trò của hợp tác xã nông nghiệp sẽ giúp giải quyết bài toán đầu ra cho sản phẩm. Cuối cùng, các chính sách hỗ trợ nông dân cần được thực thi một cách hiệu quả và minh bạch, tạo động lực cho người dân yên tâm sản xuất và làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

4.1. Biện pháp về vốn đầu tư và hoàn thiện cơ sở hạ tầng

Vốn và cơ sở hạ tầng là hai yếu tố nền tảng. Cần có chính sách huy động vốn đa dạng, từ ngân sách nhà nước, tín dụng ưu đãi, đến việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn theo Nghị quyết 61/2010/NĐ-CP. Nguồn vốn này cần ưu tiên cho việc cứng hóa hệ thống kênh mương nội đồng, nâng cấp các tuyến đường giao thông liên thôn, liên xã để thuận lợi cho việc vận chuyển vật tư và tiêu thụ nông sản. Theo tài liệu nghiên cứu, mỗi năm xã đầu tư khoảng 5.154 triệu đồng cho nông nghiệp, nhưng cần tăng cường hơn nữa. Việc hoàn thiện hệ thống thủy lợi để chủ động tưới tiêu 100% diện tích và đảm bảo cung cấp điện ổn định cho sản xuất, chế biến là nhiệm vụ hàng đầu.

4.2. Giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ và đào tạo nhân lực

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ là con đường ngắn nhất để hướng tới một nền nông nghiệp công nghệ cao. Cần nhân rộng các mô hình đã thành công như lai tạo giống lợn, Sind hóa đàn bò, sử dụng giống lúa mới chất lượng cao. Khuyến khích áp dụng công nghệ sinh học trong sản xuất phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học để giảm phụ thuộc vào hóa chất, hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững. Đồng thời, phải chú trọng đào tạo, tập huấn kỹ thuật cho lao động nông thôn. Mở các lớp dạy nghề, chuyển giao kỹ thuật canh tác tiên tiến, hướng dẫn quy trình sản xuất an toàn (VietGAP) sẽ giúp nâng cao trình độ của người nông dân, biến họ thành những chủ thể năng động trong nền kinh tế thị trường.

4.3. Phương pháp đổi mới tổ chức sản xuất và kết nối thị trường

Cần phá vỡ tư duy sản xuất manh mún, nhỏ lẻ bằng cách xây dựng và củng cố các hình thức tổ chức sản xuất hiệu quả. Phát triển mạnh mẽ các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới, hoạt động như một doanh nghiệp, đóng vai trò là cầu nối giữa nông dân và thị trường. Khuyến khích hình thành các mô hình kinh tế trang trại chuyên canh quy mô lớn. Tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định cho các sản phẩm chủ lực như mía, thịt lợn, thịt bò. Xây dựng thương hiệu, đăng ký chỉ dẫn địa lý và phát triển các sản phẩm OCOP Tân Kỳ là hướng đi chiến lược để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh cho nông sản Đồng Văn.

V. Đánh giá hiệu quả kinh tế nông nghiệp Đồng Văn so với huyện

Để có cái nhìn khách quan về thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp xã Đồng Văn, việc so sánh các chỉ tiêu kinh tế của xã với mặt bằng chung của huyện Tân Kỳ là vô cùng cần thiết. Dữ liệu năm 2018 cho thấy một bức tranh đa chiều với những điểm sáng và cả những mặt còn hạn chế. Mặc dù đóng góp về tổng giá trị sản xuất của xã vào kinh tế chung của huyện còn khiêm tốn, nhưng hiệu quả sản xuất trên một đơn vị diện tích lại cho thấy những tín hiệu rất tích cực. Điều này chứng tỏ tiềm năng thâm canh và khả năng tối ưu hóa nguồn lực của nông dân Đồng Văn là rất lớn. Tuy nhiên, năng suất của một số cây trồng chủ lực và sản lượng lương thực bình quân đầu người vẫn thấp hơn mức trung bình của huyện, đặt ra yêu cầu phải có những giải pháp mạnh mẽ hơn để cải thiện tình hình, rút ngắn khoảng cách phát triển.

5.1. So sánh giá trị sản xuất và giá trị trên đơn vị diện tích

Năm 2018, tổng giá trị sản xuất nông nghiệp của xã Đồng Văn đạt 94.048 triệu đồng, chiếm 4,52% toàn huyện, xếp thứ 17/22 xã. Con số này cho thấy quy mô sản xuất của xã còn nhỏ so với nhiều địa phương khác. Tuy nhiên, một chỉ số quan trọng lại cho thấy điểm sáng: giá trị thu được trên 1 ha đất trồng trọt đạt 47,55 triệu đồng, cao hơn mức bình quân chung của huyện (43,72 triệu đồng) và xếp thứ 6/22 xã. Tương tự, giá trị trên 1 ha mặt nước nuôi trồng thủy sản cũng cao hơn mức trung bình của huyện. Điều này chứng tỏ, dù quy mô nhỏ nhưng hiệu quả sử dụng đất tại Đồng Văn tương đối tốt, là cơ sở để nhân rộng các mô hình thâm canh hiệu quả.

5.2. Đối chiếu năng suất cây trồng và sản lượng lương thực

Về năng suất cây trồng, Đồng Văn còn bộc lộ những hạn chế. Năng suất lúa của xã đạt 53 tạ/ha, thấp hơn mức bình quân của huyện (59 tạ/ha). Tương tự, năng suất ngô cũng chỉ đạt 32 tạ/ha, thấp hơn đáng kể so với mức 47 tạ/ha của huyện. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến sản lượng lương thực. Tổng sản lượng lương thực có hạt của xã đạt 6.262 nghìn tấn (đứng thứ 9/22 xã), nhưng sản lượng bình quân đầu người chỉ đạt 327 kg, thấp hơn mức bình quân huyện (348 kg). Đây là một thách thức đối với mục tiêu đảm bảo an ninh lương thực bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân từ cây lương thực.

VI. Định hướng phát triển nông nghiệp xã Đồng Văn đến năm 2030

Trên cơ sở phân tích thực trạng và tiềm năng, định hướng phát triển nông nghiệp xã Đồng Văn trong những năm tới là xây dựng một nền nông nghiệp hàng hóa toàn diện, hiệu quả và bền vững. Mục tiêu cốt lõi là chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu sản xuất, tăng tỷ trọng chăn nuôi và dịch vụ, đồng thời nâng cao giá trị ngành trồng trọt thông qua thâm canh và ứng dụng công nghệ. Phát triển kinh tế nông nghiệp phải gắn liền với xây dựng nông thôn mới và bảo vệ môi trường sinh thái. Quy hoạch các vùng sản xuất tập trung, chuyên canh đối với các sản phẩm chủ lực như mía, bò thịt, lợn hướng nạc là nhiệm vụ trọng tâm. Phấn đấu đưa Đồng Văn trở thành một trong những địa phương có nền kinh tế nông nghiệp Nghệ An phát triển năng động, góp phần ổn định tình hình kinh tế - xã hội chung của toàn huyện Tân Kỳ.

6.1. Quy hoạch phát triển ngành trồng trọt và chăn nuôi

Quy hoạch phát triển ngành trồng trọt tập trung vào việc xây dựng các vùng lúa chất lượng cao, mở rộng diện tích ngô lai và các cây công nghiệp ngắn ngày có hiệu quả. Chuyển đổi một phần diện tích lúa kém hiệu quả sang trồng cây thức ăn phục vụ chăn nuôi. Đối với quy hoạch phát triển ngành chăn nuôi, sẽ tiếp tục phát triển mạnh theo hướng trang trại, công nghiệp và bán công nghiệp. Chú trọng đầu tư công tác giống để nâng cao chất lượng đàn bò lai và lợn hướng nạc. Xây dựng các vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh, đảm bảo cung cấp thực phẩm sạch cho thị trường, phấn đấu đến năm 2020, sản lượng thịt các loại đạt 450,5 tấn.

6.2. Phương hướng phát triển lâm nghiệp và thủy sản bền vững

Đối với lâm nghiệp, nhiệm vụ hàng đầu là bảo vệ tốt tài nguyên rừng hiện có và nâng cao tỷ lệ che phủ rừng. Quy hoạch phát triển lâm nghiệp cần gắn với việc phát triển kinh tế dưới tán rừng, tạo sinh kế bền vững cho người dân. Phấn đấu nâng giá trị sản xuất của ngành lên 10.894 triệu đồng vào năm 2020. Với thủy sản, cần có sự đột phá bằng cách phát triển theo hướng thâm canh, chuyển đổi các vùng trũng sang mô hình lúa - cá kết hợp. Khuyến khích các hộ đầu tư nuôi các giống thủy sản có giá trị kinh tế cao, từng bước hình thành các vùng nuôi trồng tập trung, góp phần đa dạng hóa cơ cấu kinh tế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế nông nghiệp Chƣơng 2: Đặc điểm cơ bản của xã Đồng Văn Chƣơng 3: Thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp xã Đồng Văn Kết luận 3 CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP 1. Khái niệm về nông nghiệp và kinh tế nông nghiệp 1. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế nông nghiệp Tiếp cận từ vai trò của nông nghiệp, đã có nhiều nghiên cứu của các cá nhân và tổ chức quan tâm đến vấn đề này. Mellor và Johnston trong“The Role of Agriculture in Economic Development” (Vai trò của nông nghiệp trong phát triển kinh tế) [63,tr 9] đã coi nông nghiệp chính là cơ sở, là tiền đề của quá trình CNH.

Các tác giả cho rằng, việc xây dựng một nền nông nghiệp vững mạnh và năng động sẽ là nhân tố quan trọng thúc đẩy công nghiệp phát triển và đƣa tới sự tăng trƣởng của toàn bộ nền kinh tế. Theo các hai học giả, nông nghiệp có 5 vai trò quan trọng: (1) Cung cấp lƣơng thực, thực phẩm cho nhu cầu trong nƣớc; (2) Xuất khẩu nông sản để thu ngoại tệ; (3) Tạo nguồn lao động cho khu vực công nghiệp; (4) Mở rộng thị trƣờng nội địa cho sản phẩm công nghiệp; (5) Tăng nguồn tiết kiệm để tạo vốn cho phát triển công nghiệp. Tổ chức FAO (1992) trong “World Food Dry” [122] chỉ ra rằng: Phát triển nông nghiệp (PTNN) là điều kiện, phƣơng tiện để nền kinh tế đạt đƣợc sự bền vững. Điều này đƣợc thể hiện: (i) Trong các chu kỳ khủng hoảng kinh tế, tài chính, nông nghiệp ít bị tác động nên nếu ngành này tăng trƣởng cao sẽ giúp nền kinh tế vƣợt 10 qua đƣợc khủng hoảng, tạo điều kiện phục hồi kinh tế nhanh hơn; (ii) Phát triển nông nghiệp giúp ổn định về mặt xã hội khi đời sống con ngƣời đƣợc đảm bảo: nhờ tăng sản lƣợng lƣơng thực và tăng thu nhập của ngƣời dân ở nông thôn nên tỷ lệ đói nghèo sẽ giảm, còn ở thành thị ngƣời lao động sẽ có cơ hội tiêu dùng tối ƣu hơn do giá nông sản đã giảm xuống; (iii) Phát triển nông nghiệp còn làm chậm quá trình biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu.

Quá trình PTNN gắn với bảo vệ môi trƣờng, bởi môi trƣờng sinh thái và tài nguyên thiên nhiên là nguồn lực quan trọng của SXNN. Chung cách tiếp cận này, World Bank trong cuốn “Tăng cƣờng cho phát triển nông nghiệp”(2007) [137] đã cho rằng PTNN là điều kiện 4 sống còn để đạt mục tiêu Thiên niên kỷ (Phát triển bền vững và xóa đói giảm nghèo). Bởi nông nghiệp khi kết hợp với các ngành khác sẽ đƣa đến nhiều lợi ích: Một là, nông nghiệp tăng trƣởng sẽ cung cấp cơ hội đầu tƣ cho khu vực tƣ nhân và tạo động lực chính cho các ngành công nghiệp, dịch vụ liên quan đến nông nghiệp. Hai là, nông nghiệp là một sinh kế bởi ngành kinh tế này tạo việc làm cho 1,3 tỉ hộ tiểu nông.

Sự tăng trƣởng nông nghiệp đã trở thành cơ sở để thực hiện nhiều mục tiêu KT- XH ở các quốc gia. Ba là, thông qua thực tiễn SXNN sẽ phát triển các dịch vụ về môi trƣờng. Bởi chính những hoạt động trong nông nghiệp là tác nhân không nhỏ làm ảnh hƣởng đến chất lƣợng môi trƣờng nhƣ việc làm suy kiệt nguồn nƣớc ngầm, ô nhiễm hóa chất nông nghiệp, bạc màu đất và BĐKH toàn cầu. Đồng thời nông nghiệp cũng là ngành trực tiếp chịu ảnh hƣởng bất lợi từ những hiệu ứng không mong muốn mà môi trƣờng đƣa đến.

Nhƣ vậy, điểm nổi bật trong các nghiên cứu trên là đều nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của nông nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa nói riêng và trong sự phát triển của nền kinh tế nói chung. Các quan điểm này còn cho rằng, PTNN cần phải đặt trong xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu; Yếu tố cạnh tranh cần đƣợc chú trọng và tăng cƣờng trên cơ sở nâng cao năng suất lao động; Nâng cao tính tự chủ của nông dân trong quá trình ra quyết định sản xuất; Đảm bảo chuyển dần nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp hiện đại; Kết hợp phát triển công nghiệp gắn với nông nghiệp và các ngành công nghiệp khác. Đối với nghiên cứu sinh, những lý luận đề cập trong các công trình này rất có giá trị. Bởi nó cho thấy quan điểm rằng, 11 bên cạnh việc đầu tƣ phát triển cho các ngành kinh tế nhất là nông nghiệp thì yếu tố xã hội không hề bị bỏ qua mà trái lại những nghiên cứu trên rất chú trọng tới mục tiêu PTBV, nghĩa là hƣớng tới lợi ích xã hội lâu dài, cho con ngƣời, vì con ngƣời.

Từ góc độ tiếp cận kinh tế chính trị của luận án, những tƣ tƣởng đó thật sự là định hƣớng có ý nghĩa. Ở giác độ khác, khi nghiên cứu các vấn đề phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong quá trình CNH, các tác giả Nguyễn Kế Tuấn, Mai Ngọc Cƣờng, Nguyễn Danh Sơn đã khẳng định CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn chính là 5 trọng tâm của sự nghiệp CNH đất nƣớc. Cuốn "Phát triển đất nƣớc thành nƣớc công nghiệp hiện đại theo định hƣớng XHCN" [87] do tác giả Nguyễn Kế Tuấn chủ biên, đã nêu bật những vấn đề lý luận cơ bản về nƣớc công nghiệp hiện đại theo định hƣớng XHCN. Các tác giả cho rằng, trong mọi giai đoạn, nông nghiệp vẫn là ngành kinh tế không thể thay thế; CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, phát triển nông nghiệp theo hƣớng hiện đại vẫn luôn phải đƣợc đặt trọng tâm trong chiến lƣợc CNH, HĐH đất nƣớc.

Điều này không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn có ý nghĩa chính trị- xã hội sâu sắc. Với lợi thế của nền nông nghiệp nhiệt đới và tài nguyên sinh học đa dạng, khả năng xác lập vị thế của một số loại nông sản trên thị trƣờng trong nƣớc và quốc tế, định hƣớng chung của ngành là phát triển nông nghiệp toàn diện, thâm canh theo hƣớng hiện đại với năng suất, chất lƣợng hiệu quả, khả năng cạnh tranh cao và bảo đảm yêu cầu bền vững cả về kinh tế, xã hội và môi trƣờng. Tác giả Nguyễn Danh Sơn (chủ biên) trong cuốn: “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam trong quá trình phát triển đất nƣớc theo hƣớng hiện đại hoá” [67] đã hệ thống hoá các vấn đề lý luận chung của bƣớc chuyển biến từ một nƣớc nông nghiệp lạc hậu thành một nƣớc công nghiệp hiện đại, đồng thời rút ra các kinh nghiệm của quốc tế về giải quyết vấn đề nông nghiệp trong quá trình phát triển đất nƣớc theo hƣớng hiện đại, trên cơ sở đó, tác giả đã tổng kết lý luận và thực tiễn về vấn đề tam nông ở Việt Nam. Tác giả cũng đã chỉ rõ định hƣớng là: CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn không chỉ nhằm mục đích tự thân mà còn là mục tiêu chính, cơ bản cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa rút ngắn… 1.

Khái niệm về nông nghiệp Nông nghiệp theo nghĩa rộng, nghĩa hẹp: Nông nghiệp theo nghĩa rộng (bao gồm cả lâm nghiệp và ngƣ nghiệp) theo nghĩa hẹp nó là một ngành trực tiếp trồng trọt lƣơng thực, chăn nuôi. Ở luận văn này nông nghiệp đƣợc nghiên cứu theo nghĩa rộng của nó. Nông nghiệp là một ngành kinh tế quốc dân, một trong những bộ phận chủ yếu của sản xuất vật chất, sản xuất thực phẩm cho nhân dân và nguyên liệu 6 cho công nghiệp. Trong nông nghiệp, việc sản xuất sản phẩm không những gắn liền với quá trình kinh tế, mà cũng gắn liền với quá trình tự nhiên của tái sản xuất.

Muốn kinh doanh nông nghiệp một cách đúng đắn điều quan trọng là hiểu biết và khéo sử dụng các quy luật kinh tế của sự phát triển động vật và thực vật. Nông nghiệp bao gồm hai tổng hợp ngành: ngành trồng trọt và chăn nuôi. Ngành trồng trọt bao gồm sản xuất ngũ cốc, cây công nghiệp, khoai tây, trồng rau, làm vƣờn, nghề trồng cỏ. Ngành chăn nuôi bao gồm việc nuôi súc vật lớn có sừng, cừu, lợn, gia cầm.Trong nông nghiệp ruộng đất là một trong những tƣ liệu sản xuất chủ yếu.

Đặc điểm của ruộng đất với tƣ cách tƣ liệu sản xuất là: nếu sử dụng ruộng đất đúng đắn, thì độ phì của đất không bị cạn kiệt, mà tăng lên. Đặc trƣng cho nông nghiệp là tính chất thời vụ của những công việc quan trọng nhất về sản xuất, sản phẩm, là sự tách rời khá lớn giữa thời gian sản xuất và thời kỳ làm việc do đặc điểm của sản xuất nông nghiệp tạo nên. Nông nghiệp truyền thống Việt Nam là một nền nông nghiệp thâm canh lúa nƣớc và trồng màu, nay đã phân chia thành nhiều ngành sản xuất. Từ cách mạng tháng tám năm 1945 đến nay, nông nghiệp Việt Nam đã đạt đƣợc những tiến bộ quan trọng: sản xuất nông nghiệp trở nên phong phú và đa dạng, phát huy đƣợc tiềm năng của các vùng tự nhiên đồng bằng, trung du, miền núi, giống cây (nhất là lúa và giống cây lƣơng thực) và vật nuôi đƣợc cải tiến; hệ thống thủy lợi phát triển; phân bón và thuốc trừ sâu đƣợc cung cấp tƣơng đối đầy đủ.

Sản lƣợng và năng suất trồng trọt và chăn nuôi đều tăng rõ rệt. Khái niệm về kinh tế nông nghiệp Kinh tế nông nghiệp là một ngành kinh tế của quốc dân có chức năng phân tích ảnh hƣởng của các quy luật kinh tế trong nông nghiệp, áp dụng những thành tựu kinh tế vào thực tế lãnh đạo các cơ sở nông nghiệp, tạo điều kiện phát triển lực lƣợng sản xuất. Kinh tế nông nghiệp còn là một môn khoa học nghiên cứu những vấn đề kinh tế của sản xuất nông nghiệp: mối quan hệ giữa ngƣời và ngƣời, tác động và sự vận dụng cụ thể các quy luật kinh tế về sản xuất và phân phối sản phẩm trong nội bộ ngành nông nghiệp. Khái niệm và mục tiêu phát triển kinh tế nông nghiệp Phát triển kinh tế nông nghiệp là quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế nông nghiệp trong một thời kỳ nhất định.

Phát triển sức sản xuất trong nông nghiệp, phát triển công lao động trong nông nghiệp, nâng cao dân trí, giải quyết tốt vấn đề môi trƣờng. Mục tiêu của phát triển kinh tế nông nghiệp là bảo đảm an ninh lƣơng thực quốc gia trƣớc mắt và lâu dài; tăng nhanh sản xuất nông sản hàng hóa và hàng hóa xuất khẩu; nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho dân cƣ nông nghiệp, nông thôn; bảo vệ môi trƣờng sinh thái, giảm nhẹ thiên tai để phát triển bền vững.