Chương 1: Một số vấn đề chung về thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ. Chương 2: Thực trạng thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa và những nguyên nhân cơ bản của các vướng mắc trong thi hành. Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT CẢI TẠO KHÔNG GIAM GIỮ 1.
Khái niệm và các đặc điểm của thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ 1. Khái niệm thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ Theo Từ điển tiếng Việt, thi hành là: "Thực hiện điều đã chính thức quyết định" [41, tr. Như vậy, thi hành án có thể được hiểu là thực hiện bản án, quyết định của Tòa án trên thực tế; còn thi hành án hình sự là thực hiện các bản án, quyết định hình sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật trên thực tế. Thi hành án hình sự là một hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước nhằm đưa các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Toà án ra thi hành trên thực tế.
Hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử chỉ có ý nghĩa trên thực tế khi các bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật được đưa ra thi hành một cách nghiêm túc, kịp thời và có hiệu quả. Việc này một mặt bảo đảm thực hiện quyền tư pháp của Nhà nước, thể hiện sự tôn trọng của xã hội và công dân đối với phán quyết của cơ quan nhân danh Nhà nước là Tòa án, mặt khác nó là biện pháp hữu hiệu để khôi phục các quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân bị xâm hại. Bên cạnh đó, thi hành án hình sự còn nhằm cải tạo, giáo dục người bị kết án để họ không phạm tội mới và trở thành người có ích cho xã hội, nhằm mục đích phòng ngừa riêng; giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật, thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa tôi phạm nói chung, động viên, khuyến khích sự tham gia của xã hội và công dân vào cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm. Thi hành án hình sự là giai đoạn cuối cùng trong các hoạt động tố tụng của các cơ quan thực thi pháp luật, trong đó buộc người bị xử phạt tù phải chấp hành hình phạt mà Toà án đã 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyết định.
Một bản án, quyết định của Toà án có được thi hành nghiêm chỉnh hay không là tuỳ thuộc chủ yếu vào giai đoạn này. Nếu người chấp hành án không tự nguyện chấp hành án hoặc bỏ trốn thì việc kết tội họ chỉ mãi là trên văn bản, còn nếu họ tự nguyện nghiêm chỉnh chấp hành đã thể hiện trật tự kỷ cương xã hội và quyền lực Nhà nước được tôn trọng. Do đó, thi hành án hình sự được hiểu là hoạt động của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật buộc người chấp hành án phải tuân thủ, chấp hành hình phạt, biện pháp mà Tòa án đã tuyên án đối với họ tại phiên tòa, phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm do họ gây ra nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước, tổ chức và công dân, bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa và ngăn ngừa họ phạm tội mới. Tòa án nhân danh Nhà nước tuyên án với bị cáo tại phiên tòa, áp dụng mức và loại hình phạt phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm do họ gây ra; khi bản án, quyết định của Tòa án được thi hành chính là lúc công lý được thực hiện trong cuộc sống.
Thi hành án hình sự là giai đoạn thể hiện rõ nét chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta, nhiệm vụ của giai đoạn này là không chỉ trừng trị người có tội mà còn giáo dục, cải tạo họ trở thành công dân có ích cho xã hội. Ngoài ra cũng nhằm tới mục đích giáo dục, răn đe và phòng ngừa chung chứ không nhằm gây đau đớn, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người phạm tội. Với ý nghĩa là giai đoạn cuối cùng của quá trình giải quyết một vụ án, thi hành án có mối quan hệ hữu cơ với giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử. Nếu mục đích của thi hành án không đạt được thì toàn bộ hoạt động của cơ quan điều tra, truy tố, xét xử trước đó cũng trở nên vô nghĩa.
Nếu như một bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật không được thi hành hoặc thi hành không nghiêm thì trật tự kỷ cương xã hội bị vi phạm, quyền lực Nhà nước bị xem thường. Quyết định hình phạt của Toà án sẽ chỉ dừng lại ở mức đánh giá, lên án 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hành vi phạm tội mà bị cáo đã thực hiện mà không có tác dụng giáo dục, răn đe, phòng ngừa người phạm tội. Chính vì vậy, pháp luật hình sự đã có những quy định cụ thể về thi hành án hình sự, các ngành tư pháp trung ương nói chung và Toà án nhân dân tối cao nói riêng cũng đã ban hành một số Thông tư liên tịch, Nghị quyết để hướng dẫn một số quy định của Bộ luật hình sự, Bộ luật tố tụng hình sự về thi hành án hình sự nhằm đảm bảo việc thi hành nghiêm túc các bản án, quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật hoặc chưa có hiệu lực pháp luật nhưng được thi hành ngay. Hình phạt cải tạo không giam giữ có vai trò quan trọng không chỉ bảo đảm nguyên tắc phân hoá trách nhiệm hình sự và cá thể hoá hình phạt mà còn thể hiện được rõ chính sách nhân đạo của Luật Hình sự.
Hoạt động thi hành án hình sự đối với hình phạt cải tạo không giam giữ bên cạnh những đặc điểm chung còn có những đặc thù riêng biệt. Sự khác biệt này xuất phát từ đặc thù của từng loại hình phạt và mục đích, đối tượng áp dụng. Người bị kết án không bị cách ly khỏi xã hội, họ được cải tạo, giáo dục, thi hành án trong môi trường sống và hoạt động với các công dân bình thường khác. Tuy nhiên, họ vẫn phải chịu sự giám sát của cơ quan, tổ chức hoặc chính quyền địa phương nơi họ làm việc hoặc sinh sống.
Môi trường không giam giữ sẽ có những đặc thù riêng và mỗi hình phạt cải tạo không giam giữ lại có thêm những đặc thù riêng. Hiện nay còn có các quan điểm khác nhau về bản chất của thi hành án hình sự nói chung, thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ nói riêng. Có quan điểm cho rằng thi hành án là giai đoạn tiếp theo của quá trình xét xử [5, tr. Có người cho rằng, thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ là một giai đoạn của quá trình tố tụng và do vậy, được điều chỉnh bằng các quy phạm của luật tố tụng hình sự.
Song cũng có ý kiến cho rằng, thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ là một hoạt động hành chính - tư pháp hình sự, có những nét đặc thù riêng khác với hoạt động tố tụng hình sự. Một số khác thì 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com coi thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ như là luật hình sự kéo dài. Việc xác định thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ là một giai đoạn tố tụng, luật hình sự kéo dài hay là hoạt động hành chính - tư pháp có ý nghĩa quan trọng để làm sáng tỏ bản chất thi hành án hình sự, nói chung và thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ nói riêng, mà xác định bản chất của thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ là một trong những vấn đề quan trọng của thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ. Bởi lẽ, xác định đúng bản chất thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ có ý nghĩa quan trọng trên nhiều phương diện, đặc biệt là tạo ra cơ chế quản lý, mô hình tổ chức và hoạt động phù hợp nhằm bảo đảm thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ.
Tố tụng hình sự là việc giải quyết vụ án hình sự. Một vụ án chỉ có thể được coi là được giải quyết xong khi phán quyết của Tòa án được thi hành xong trong thực tế. Khi phán quyết của Tòa án là hình phạt cải tạo không giam giữ thì chỉ khi thi hành xong trên thực tế thì vụ án đó mới được coi là giải quyết xong. Như vậy, thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ phải là một giai đoạn của tố tụng hình sự.
Theo quan điểm này, bản án, quyết định của Tòa án mới chỉ xác định chân lý sự việc, xác định hành vi có tội hay vô tội; ai là người phạm tội và cần áp dụng hình phạt gì trên văn bản. Và phán quyết đó sẽ vô nghĩa và do vậy, vụ án vẫn chưa được giải quyết chừng nào bản án, quyết định của Tòa án chưa được thực hiện trên thực tế. Ở đây, thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ là “giai đoạn cuối cùng” trong quá trình tố tụng. Lập luận cho quan điểm: bản chất của thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ là một giai đoạn tố tụng, những người theo quan điểm này cho rằng, bản án, quyết định của Tòa án, kết quả của giai đoạn xét xử là cơ sở, là căn cứ để tiến hành hoạt động thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ.
Thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ dường như là sự tiếp tục của giai đoạn xét xử và chịu sự chi phối của cơ quan tố tụng, đặc biệt là Tòa án. Quyết 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định thi hành hình phạt, xóa án là do Chánh án Tòa án nhân dân ra quyết định, thủ tục ở các khâu quan trọng trong thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ đều do cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện. Việc thi hành các loại hình phạt đều được tiến hành dựa trên các nguyên tắc cơ bản của pháp luật tố tụng, thậm chí được quy định trong luật tố tụng.