Luận văn: Nghiên cứu cấu trúc, tái sinh cây gỗ tại Hoàng Tung, Cao Bằng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm cấu trúc, tái sinh tự nhiên của cây gỗ tại Hoàng Tung, Cao Bằng. Tài liệu tham khảo hữu ích cho ngành lâm nghiệp.

Trường đại học

Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên

Chuyên ngành

Sinh thái học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sĩ

2018

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

2. Mục đích nghiên cứu

3. Phạm vi nghiên cứu

1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1. Nghiên cứu về thảm thực vật trên thế giới và Việt Nam

1.1.1. Khái niệm về thảm thực vật

1.1.2. Nghiên cứu về thảm thực vật trên Thế giới

1.1.3. Nghiên cứu về thảm thực vật ở Việt Nam

1.2. Nghiên cứu về thành phần loài, thành phần dạng sống thực vật

1.2.1. Nghiên cứu về thành phần loài thực vật

1.2.2. Nghiên cứu về thành phần dạng sống thực vật

1.3. Nghiên cứu về cấu trúc rừng

1.3.1. Khái niệm rừng và cấu trúc rừng

1.3.2. Nghiên cứu về cấu trúc rừng trên thế giới

1.3.3. Nghiên cứu về cấu trúc rừng ở Việt Nam

1.4. Nghiên cứu về tái sinh rừng

1.4.1. Khái niệm về tái sinh rừng

1.4.2. Nghiên cứu về tái sinh rừng trên thế giới

1.4.3. Nghiên cứu về tái sinh rừng ở Việt Nam

1.5. Nghiên cứu về thảm thực vật ở tỉnh Cao Bằng và KVNC

2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tượng nghiên cứu

2.2. Nội dung nghiên cứu

2.2.1. Xác định các kiểu thảm thực vật trong khu vực nghiên cứu

2.2.2. Nghiên cứu đặc điểm chính của 3 kiểu thảm thực vật trong khu vực nghiên cứu

2.2.3. Đánh giá khả năng tái sinh tự nhiên của 3 kiểu thảm tại khu vực nghiên cứu

2.2.4. Đề xuất một số biện pháp thúc đẩy quá trình phục hồi rừng ở khu vực nghiên cứu

2.3. Phương pháp nghiên cứu

2.3.1. Phương pháp xác định các kiểu thảm thực vật

2.3.2. Phương pháp tuyến điều tra (TĐT)

2.3.3. Phương pháp ô tiêu chuẩn (OTC)

2.3.4. Phương pháp phân tích mẫu thực vật và đặc điểm cây tái sinh

2.3.5. Phương pháp xử lý số liệu

3. Chương 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI VÙNG NGHIÊN CỨU

3.1. Điều kiện tự nhiên

3.1.1. Vị trí địa lý, ranh giới

3.1.2. Thổ nhưỡng

3.1.3. Khí hậu, thủy văn

3.1.4. Tài nguyên rừng

3.2. Điều kiện kinh tế, xã hội vùng nghiên cứu

3.2.1. Dân tộc, dân số

3.2.2. Hoạt động nông, lâm nghiệp

3.2.3. Ngành công nghiệp, dịch vụ

3.2.4. Cơ sở hạ tầng

3.2.5. Văn hóa, giáo dục, y tế

3.3. Những thuận lợi và khó khăn của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến phục hồi và phát triển rừng ở KVNC

3.3.1. Những thuận lợi

3.3.2. Những khó khăn

4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

4.1. Các kiểu thảm thực vật (TTV) trong KVNC

4.1.1. Thảm thực vật tự nhiên

4.2. Đặc điểm về thành phần loài thực vật

4.2.1. Sự phân bố của các bậc taxon ở KVNC

4.2.2. Đặc điểm về số họ, số chi và loài trong các kiểu TTV

4.2.3. Đặc điểm về số loài trong các họ

4.3. Đặc điểm về thành phần dạng sống

4.3.1. Thảm cây bụi

4.3.2. Rừng thứ sinh

4.4. Đặc điểm cấu trúc hình thái của các kiểu TTV

4.4.1. Thảm cây bụi

4.4.2. Rừng thứ sinh

4.5. Khả năng tái sinh tự nhiên của các loài cây gỗ trong các kiểu TTV ở KVNC

4.5.1. Đặc điểm cấu trúc tổ thành và mật độ cây gỗ tái sinh

4.5.2. Phân bố cây gỗ tái sinh theo các cấp chiều cao

4.5.3. Phân bố cây gỗ tái sinh theo mặt phẳng nằm ngang

4.5.4. Nguồn gốc và chất lượng của cây gỗ tái sinh

4.5.5. Nhận xét về khả năng tái sinh của các loài cây gỗ trong các kiểu TTV

4.6. Đề xuất các giải pháp thúc đẩy phục hồi các kiểu TTV ở KVNC

4.6.1. Đối với Thảm cỏ

4.6.2. Đối với Thảm cây bụi

4.6.3. Đối với Rừng thứ sinh

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu tái sinh tự nhiên cây gỗ tại Cao Bằng

Nghiên cứu tái sinh tự nhiên cây gỗ tại Cao Bằng là một chủ đề cấp thiết, mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Tỉnh Cao Bằng, với đặc thù địa hình núi đá vôi và khí hậu á nhiệt đới, sở hữu hệ sinh thái rừng đa dạng nhưng cũng vô cùng nhạy cảm. Hiện trạng rừng tại đây đã và đang bị suy thoái nặng nề do các hoạt động khai thác quá mức và canh tác nương rẫy. Theo số liệu từ luận văn của tác giả Đoàn Hồng Sơn (2018), nhiều khu vực rừng đã mất đi cấu trúc nguyên sinh, chỉ còn lại rừng thứ sinh nghèo kiệt hoặc các thảm thực vật suy thoái như trảng cây bụi và trảng cỏ. Việc hiểu rõ quá trình tái sinh tự nhiên cây gỗ là chìa khóa để xây dựng các chiến lược phục hồi rừng tự nhiên Cao Bằng một cách hiệu quả. Quá trình này không chỉ giúp khôi phục độ che phủ, bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước mà còn góp phần quan trọng vào việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương. Các nghiên cứu, đặc biệt là các luận văn tái sinh rừng, cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học quý giá về đặc điểm tái sinh cây gỗ, mật độ cây tái sinh, và các yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất những giải pháp can thiệp phù hợp.

1.1. Đánh giá hiện trạng rừng Cao Bằng và những thách thức

Việc đánh giá hiện trạng rừng Cao Bằng cho thấy một bức tranh đáng lo ngại. Mặc dù độ che phủ toàn tỉnh đạt trên 50%, chất lượng rừng lại suy giảm nghiêm trọng. Rừng nguyên sinh gần như không còn, thay vào đó là các trạng thái rừng thứ sinh phục hồi sau khai thác hoặc nương rẫy. Tại khu vực nghiên cứu xã Hoàng Tung (Hòa An), các kiểu thảm thực vật chính bao gồm rừng thứ sinh, thảm cây bụi và thảm cỏ. Sự suy thoái này dẫn đến nhiều thách thức: đa dạng sinh học bị đe dọa với nguy cơ tuyệt chủng của các loài cây gỗ quý như Nghiến, Trai lý; chức năng phòng hộ của rừng suy giảm, làm gia tăng nguy cơ xói mòn, lũ quét; nguồn lâm sản ngoài gỗ và cây dược liệu cạn kiệt, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Thách thức lớn nhất là làm thế nào để thúc đẩy quá trình phục hồi tự nhiên khi nguồn giống cây gỗ bản địa ngày càng khan hiếm và áp lực từ các hoạt động dân sinh vẫn còn rất lớn. Đây là vấn đề cốt lõi mà các hoạt động quản lý rừng bền vững Cao Bằng cần phải giải quyết.

1.2. Vai trò của phục hồi rừng tự nhiên đối với hệ sinh thái

Hoạt động phục hồi rừng tự nhiên Cao Bằng đóng vai trò sống còn đối với sự ổn định của hệ sinh thái khu vực. Tái sinh tự nhiên là một quá trình sinh học phức tạp, giúp tái lập lại cấu trúc rừng tái sinh đa tầng, đa loài, gần với trạng thái nguyên thủy. Quá trình này hiệu quả hơn so với trồng rừng thuần loài về mặt chi phí và đặc biệt là về giá trị sinh thái. Một khu rừng được phục hồi tự nhiên sẽ có thành phần loài cây gỗ bản địa phong phú, tạo môi trường sống lý tưởng cho các loài động vật hoang dã quay trở lại. Nó giúp cải thiện vi khí hậu, tăng khả năng giữ nước của đất, hạn chế rửa trôi và thoái hóa đất. Hơn nữa, một hệ sinh thái rừng núi đá vôi khỏe mạnh là một "bể chứa" carbon khổng lồ, góp phần giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Vì vậy, việc tạo điều kiện và áp dụng các giải pháp thúc đẩy tái sinh tự nhiên không chỉ là nhiệm vụ của ngành lâm nghiệp mà còn là trách nhiệm chung để bảo vệ môi trường và tương lai bền vững.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh rừng tự nhiên tại đây

Quá trình tái sinh tự nhiên cây gỗ tại Cao Bằng chịu sự chi phối của một tổ hợp các yếu tố phức tạp, bao gồm cả điều kiện tự nhiên và tác động của con người. Các yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh rừng có thể kìm hãm hoặc thúc đẩy quá trình phục hồi, quyết định đến thành công của các nỗ lực bảo tồn. Về tự nhiên, đặc điểm địa hình dốc, chia cắt mạnh, và thổ nhưỡng trên nền đá vôi thường nghèo dinh dưỡng là những rào cản ban đầu. Khí hậu với mùa đông khô hanh, rét đậm cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ nảy mầm và sinh trưởng của cây con. Tuy nhiên, yếu tố mang tính quyết định nhất chính là hoạt động của con người. Việc khai thác gỗ trái phép, lấy củi, chăn thả gia súc không kiểm soát và đặc biệt là canh tác nương rẫy đã phá vỡ cấu trúc rừng, làm thay đổi hoàn cảnh tiểu khí hậu dưới tán rừng, và làm suy giảm nghiêm trọng nguồn hạt giống tại chỗ. Theo nghiên cứu tại xã Hoàng Tung, các thảm thực vật suy thoái như trảng cỏ, trảng cây bụi là kết quả trực tiếp của các tác động này, khiến khả năng tái sinh tự nhiên trở nên vô cùng khó khăn.

2.1. Phân tích tác động của con người và suy giảm nguồn giống

Tác động của con người là yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất đến quá trình tái sinh rừng. Hoạt động khai thác chọn lọc các cây gỗ lớn, có giá trị kinh tế cao đã làm suy kiệt nguồn cây mẹ, dẫn đến thiếu hụt hạt giống cho các thế hệ sau. Việc phát quang, đốt nương làm rẫy không chỉ làm mất đi thảm thực vật che phủ mà còn làm thay đổi lý hóa tính của đất, giết chết các hạt giống và cây con có sẵn trong đất. Hoạt động chăn thả gia súc tự do trong rừng cũng gây hại không nhỏ, chúng dẫm đạp và ăn cây non, ngăn cản sự phát triển của lớp cây tái sinh. Kết quả là, tại nhiều khu vực, mật độ cây tái sinh rất thấp và thành phần loài cây gỗ bản địa nghèo nàn, chủ yếu là các loài tiên phong, ưa sáng, giá trị kinh tế thấp. Sự suy giảm nguồn giống tại chỗ là một vòng luẩn quẩn, khiến cho việc phục hồi rừng ngày càng trở nên chậm chạp và khó khăn nếu không có các biện pháp can thiệp kịp thời.

2.2. Đặc thù hệ sinh thái rừng núi đá vôi và thách thức

Các hệ sinh thái rừng núi đá vôi tại Cao Bằng có những đặc điểm rất đặc thù, tạo ra cả thuận lợi và thách thức cho tái sinh tự nhiên. Lớp đất thường mỏng, khả năng giữ nước kém, dễ bị khô hạn vào mùa khô. Tuy nhiên, hệ sinh thái này lại là nơi cư trú của nhiều loài cây gỗ quý hiếm, đặc hữu, có khả năng thích nghi cao với điều kiện khắc nghiệt như Nghiến (Excentrodendron tonkinense). Thách thức lớn nhất đối với tái sinh trên núi đá là quá trình diễn thế phục hồi diễn ra rất chậm. Một khi rừng bị phá hủy, quá trình tái tạo lớp phủ thực vật và hình thành lại tầng đất mặt có thể mất hàng trăm năm. Các loài cây gỗ trên núi đá thường có tốc độ sinh trưởng chậm, do đó lớp cây tái sinh cần một thời gian rất dài để có thể khép tán và tạo lại hoàn cảnh rừng. Điều này đòi hỏi các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi rừng phải mang tính dài hạn, kiên trì và cần được bảo vệ nghiêm ngặt khỏi các tác động tiêu cực.

III. Phân tích đặc điểm tái sinh cây gỗ tại xã Hoàng Tung

Nghiên cứu của Đoàn Hồng Sơn (2018) tại xã Hoàng Tung, huyện Hòa An đã cung cấp những số liệu chi tiết về đặc điểm tái sinh cây gỗ trên ba kiểu thảm thực vật chính: thảm cỏ (2 năm), thảm cây bụi (9-10 năm) và rừng thứ sinh (18-20 năm). Kết quả cho thấy một quy luật diễn thế rõ rệt trong quá trình phục hồi rừng. Mật độ cây tái sinh và sự đa dạng về thành phần loài tăng dần theo thời gian bỏ hóa. Cụ thể, trong khi thảm cỏ có mật độ và số loài cây gỗ tái sinh rất thấp, thì ở rừng thứ sinh, các chỉ số này đã được cải thiện đáng kể. Nghiên cứu tập trung phân tích các chỉ tiêu quan trọng như cấu trúc rừng tái sinh, tổ thành loài, sự phân bố cây con theo không gian và chiều cao, cũng như đánh giá nguồn gốc và chất lượng của chúng. Những dữ liệu này không chỉ phản ánh thực trạng mà còn cho thấy tiềm năng phục hồi của từng trạng thái thảm thực vật, là cơ sở khoa học vững chắc để đề xuất các kỹ thuật lâm sinh phù hợp nhằm đẩy nhanh quá trình tái sinh tự nhiên.

3.1. Cấu trúc rừng tái sinh và thành phần loài cây gỗ bản địa

Cấu trúc rừng tái sinh tại khu vực nghiên cứu thể hiện sự khác biệt rõ rệt giữa các kiểu thảm thực vật. Ở trạng thái rừng thứ sinh, cấu trúc bắt đầu phân tầng nhưng chưa ổn định, chủ yếu là các cây gỗ nhỏ, ưa sáng. Thành phần loài cây gỗ bản địa cũng cho thấy sự thay đổi. Các loài tiên phong như Hu đay (Trema orientalis), Màng tang (Litsea cubeba) chiếm ưu thế trong giai đoạn đầu (thảm cây bụi), nhưng dần nhường chỗ cho các loài có giá trị hơn như Kháo vàng (Machilus bonii), Dẻ gai (Castanopsis hystrix) ở trạng thái rừng thứ sinh. Nghiên cứu đã thống kê được tổng cộng 338 loài thực vật bậc cao. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các loài cây gỗ quý trong lớp cây tái sinh còn rất hạn chế, cho thấy quá trình phục hồi vẫn đang ở giai đoạn đầu và cần sự hỗ trợ tích cực để làm giàu thêm tổ thành loài, đặc biệt là các loài mục tiêu cho quản lý rừng bền vững Cao Bằng.

3.2. Mật độ cây tái sinh và sự phân bố theo cấp chiều cao

Mật độ cây tái sinh là một chỉ số quan trọng để đánh giá tiềm năng phục hồi. Kết quả nghiên cứu cho thấy mật độ cây tái sinh biến động mạnh, từ mức rất thấp ở thảm cỏ đến mức khá cao ở rừng thứ sinh. Cụ thể, các nghiên cứu tương tự trong khu vực chỉ ra mật độ có thể đạt tới 4.353 cây/ha ở rừng thứ sinh (Nguyễn Ngọc Linh, 2012). Về phân bố theo chiều cao, phần lớn cây tái sinh tập trung ở cấp chiều cao thấp (<0.5m và 0.5-1.0m), thể hiện một thế hệ cây con mới đang liên tục xuất hiện. Tuy nhiên, số lượng cây giảm nhanh ở các cấp chiều cao lớn hơn, cho thấy tỷ lệ sống sót và phát triển lên thành cây gỗ lớn còn gặp nhiều khó khăn do cạnh tranh về ánh sáng, dinh dưỡng và các yếu tố ngoại cảnh. Phân tích này giúp xác định giai đoạn cần áp dụng các kỹ thuật lâm sinh như phát quang dây leo, giải phóng cây con để tăng tỷ lệ sống sót và thúc đẩy tăng trưởng.

3.3. Đánh giá nguồn gốc và chất lượng của cây gỗ tái sinh

Việc đánh giá nguồn gốc và chất lượng cây tái sinh là cực kỳ quan trọng. Cây tái sinh có thể có nguồn gốc từ hạt (tái sinh hữu tính) hoặc từ chồi (tái sinh vô tính). Cây nguồn gốc từ hạt thường có bộ rễ khỏe và tiềm năng sinh trưởng tốt hơn. Nghiên cứu tại xã Hoàng Tung chỉ ra rằng tỷ lệ cây tái sinh từ hạt chiếm ưu thế, đây là một tín hiệu tích cực cho thấy rừng vẫn còn khả năng tự phục hồi. Về chất lượng, cây tái sinh được phân thành 3 cấp: tốt, trung bình và xấu. Tỷ lệ cây có chất lượng tốt (thân thẳng, không sâu bệnh, sinh trưởng tốt) chiếm trên 50-60% ở các trạng thái rừng thứ sinh. Đây là nguồn cây kế cận quý giá, cần được bảo vệ và nuôi dưỡng để hình thành nên thế hệ rừng tương lai, là nền tảng cho việc phục hồi rừng tự nhiên Cao Bằng một cách bền vững.

IV. Top giải pháp thúc đẩy tái sinh tự nhiên cây gỗ hiệu quả

Dựa trên kết quả đánh giá hiện trạng rừng Cao Bằng và phân tích sâu sắc các đặc điểm tái sinh cây gỗ, việc đề xuất các giải pháp can thiệp là bước đi tất yếu. Không thể chỉ trông chờ vào quá trình phục hồi tự nhiên vốn diễn ra rất chậm. Các giải pháp thúc đẩy tái sinh tự nhiên cần được triển khai một cách đồng bộ, kết hợp giữa kỹ thuật, chính sách và sự tham gia của cộng đồng. Mục tiêu chính là tạo ra những điều kiện thuận lợi nhất cho cây con nảy mầm, sinh trưởng và phát triển, đồng thời làm giàu thêm thành phần loài, đặc biệt là các loài cây gỗ bản địa có giá trị cao. Các giải pháp này cần được áp dụng linh hoạt cho từng kiểu thảm thực vật, từ khoanh nuôi, xúc tiến tái sinh ở những nơi có tiềm năng, đến trồng bổ sung ở những khu vực đất trống, đồi trọc đã bị suy thoái kiệt quệ. Đây là con đường khả thi nhất để thực hiện thành công chiến lược quản lý rừng bền vững Cao Bằng.

4.1. Áp dụng kỹ thuật lâm sinh tiên tiến vào khoanh nuôi

Khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên là giải pháp ưu tiên hàng đầu. Biện pháp này bao gồm việc bảo vệ nghiêm ngặt khu vực khỏi sự xâm hại của con người và gia súc, kết hợp với việc áp dụng các kỹ thuật lâm sinh phù hợp. Cụ thể: (1) Phát quang dây leo, cây bụi xâm lấn để giải phóng không gian và ánh sáng cho cây gỗ tái sinh. (2) Tỉa thưa những cây không có giá trị, cong queo, sâu bệnh để tập trung dinh dưỡng cho các cây mục tiêu có chất lượng tốt. (3) Làm đất cục bộ quanh gốc cây tái sinh để tăng khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng. (4) Đối với những nơi mật độ cây tái sinh quá thưa, cần tiến hành trồng bổ sung các loài thành phần loài cây gỗ bản địa có giá trị kinh tế và sinh thái cao. Các kỹ thuật này khi được áp dụng đúng cách sẽ rút ngắn đáng kể thời gian phục hồi rừng so với diễn thế tự nhiên thuần túy.

4.2. Xây dựng mô hình quản lý rừng bền vững tại Cao Bằng

Một giải pháp mang tính chiến lược là xây dựng và nhân rộng các mô hình quản lý rừng bền vững Cao Bằng dựa vào cộng đồng. Thay vì cấm đoán hoàn toàn, cần xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích, giao rừng cho các hộ gia đình, cộng đồng thôn bản quản lý và bảo vệ. Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ về kỹ thuật, cây giống và chi trả dịch vụ môi trường rừng. Khi người dân thấy được lợi ích trực tiếp từ việc bảo vệ rừng, họ sẽ trở thành những người giữ rừng hiệu quả nhất. Mô hình này cần lồng ghép việc bảo tồn với phát triển sinh kế thay thế như trồng cây dược liệu dưới tán rừng, phát triển du lịch sinh thái. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực lên tài nguyên rừng mà còn góp phần nâng cao đời sống, tạo ra sự đồng thuận xã hội cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi rừng.

02/10/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm cấu trúc và tái sinh tự nhiên của các loài cây gỗ trong một số kiểu thảm thực vật tại xã hoàng tung huyện hòa an tỉnh cao bằng

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Chắc chắn rồi, với 10 năm kinh nghiệm, tôi sẽ phân tích và chắt lọc những thông tin cốt lõi từ luận văn để tạo ra một bài viết SEO chuyên sâu, học thuật nhưng vẫn dễ tiếp cận, tuân thủ mọi quy tắc bạn đã đề ra.

Tổng quan nghiên cứu: Phục hồi rừng tại Cao Bằng qua lăng kính tái sinh tự nhiên

Việt Nam đã chứng kiến sự suy giảm đáng báo động về độ che phủ rừng, từ 43% diện tích đất nước vào năm 1943 xuống chỉ còn khoảng 28% vào năm 1995. Tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, dù độ che phủ hiện đạt trên 50,5%, áp lực từ hoạt động dân sinh vẫn đe dọa nghiêm trọng đến các hệ sinh thái rừng đặc thù. Nghiên cứu này tập trung vào xã Hoàng Tung, huyện Hòa An, một khu vực điển hình đang đối mặt với sự suy thoái thảm thực vật.

Luận văn thạc sĩ "Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc và tái sinh tự nhiên của các loài cây gỗ trong một số kiểu thảm thực vật tại xã Hoàng Tung, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng" được thực hiện từ tháng 06/2017 đến tháng 12/2017 nhằm giải quyết vấn đề cấp bách này. Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định đặc điểm cấu trúc, đánh giá khả năng tái sinh tự nhiên của 3 kiểu thảm thực vật chính: thảm cỏ (2 năm), thảm cây bụi (9-10 năm) và rừng thứ sinh (18-20 năm). Qua việc thống kê được 338 loài thực vật bậc cao, nghiên cứu cung cấp một bức tranh toàn diện về đa dạng sinh học của khu vực. Từ đó, luận văn đề xuất các giải pháp lâm sinh cụ thể, khả thi nhằm thúc đẩy quá trình phục hồi rừng, góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và phát triển tài nguyên rừng bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu này được xây dựng trên nền tảng của hai khung lý thuyết kinh điển trong sinh thái học, đảm bảo tính khoa học và hệ thống trong việc phân tích thảm thực vật.

Hệ thống phân loại thảm thực vật của UNESCO (1973): Đây là khung lý thuyết nền tảng được sử dụng để xác định và phân loại các kiểu thảm thực vật tại xã Hoàng Tung. Nguyên tắc chính của hệ thống này dựa trên cấu trúc ngoại mạo, hình thái và các yếu tố sinh thái như độ cao, khí hậu. Cách tiếp cận này cho phép nhận diện các quần hệ từ rừng kín thường xanh, rừng thưa, đến các thảm cây bụi và trảng cỏ, tạo ra một bản đồ phân loại trực quan và dễ áp dụng cho công tác quản lý.
Hệ thống phân loại dạng sống của Raunkiaer (1934): Để hiểu sâu hơn về sự thích nghi của thực vật với môi trường, nghiên cứu đã áp dụng hệ thống của Raunkiaer. Lý thuyết này phân loại thực vật dựa vào vị trí của chồi ngủ qua mùa bất lợi, chia thành 5 nhóm chính: cây chồi trên (Phanerophytes - Ph), cây chồi sát mặt đất (Chamaetophytes - Ch), cây chồi nửa ẩn (Hemicryptophytes - He), cây chồi ẩn (Cryptophytes - Cr), và cây một năm (Therophytes - Th). Việc xây dựng phổ dạng sống cho khu vực nghiên cứu giúp đánh giá mức độ tác động của môi trường và giai đoạn diễn thế của hệ sinh thái.

Các khái niệm chính được sử dụng xuyên suốt bao gồm Cấu trúc rừng (sự sắp xếp của các thành phần trong không gian theo chiều thẳng đứng và nằm ngang), Tái sinh tự nhiên (quá trình xuất hiện một thế hệ cây con của các loài cây gỗ dưới tán rừng), và Tổ thành loài (tỷ lệ tham gia của các loài trong quần xã).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực địa kết hợp phân tích thống kê sinh học để đảm bảo độ tin cậy của số liệu.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp tại xã Hoàng Tung trong khoảng thời gian 6 tháng (06/2017 - 12/2017).
Phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp lập tuyến điều tra (TĐT) vuông góc với đường đồng mức và bố trí các ô tiêu chuẩn (OTC) một cách có hệ thống. Tổng cộng 18 OTC đã được thiết lập (6 OTC cho mỗi kiểu thảm thực vật). Diện tích OTC được điều chỉnh theo đặc điểm của từng kiểu thảm: 1m² cho thảm cỏ, 16m² cho thảm cây bụi và 400m² cho rừng thứ sinh. Riêng trong các OTC rừng, 5 ô dạng bản (ODB) 25m² được lập để tăng cường độ chính xác khi đếm cây tái sinh.
Phương pháp phân tích: Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel. Các chỉ số sinh thái quan trọng như mật độ cây tái sinh (cây/ha), hệ số tổ thành loài, và phân bố không gian (sử dụng tiêu chuẩn U của Clark và Evan) được tính toán. Việc lựa chọn các phương pháp thống kê này cho phép lượng hóa chính xác các đặc điểm cấu trúc và động thái của quần xã thực vật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã đưa ra những kết quả định lượng rõ ràng về tình trạng và tiềm năng phục hồi của các hệ sinh thái tại Hoàng Tung, Cao Bằng.

Đa dạng sinh học phong phú: Khu vực nghiên cứu sở hữu một hệ thực vật đa dạng với 338 loài, thuộc 240 chi và 89 họ. Trong đó, ngành Mộc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 315 loài, tương đương 93,18% tổng số loài được ghi nhận, cho thấy đặc trưng của hệ sinh thái rừng nhiệt đới.
Mật độ tái sinh chênh lệch rõ rệt: Khả năng phục hồi tự nhiên khác biệt lớn giữa các kiểu thảm thực vật. Rừng thứ sinh (18-20 năm) thể hiện tiềm năng phục hồi mạnh mẽ nhất với mật độ cây tái sinh trung bình đạt 5.201 cây/ha. Con số này cao hơn khoảng 45% so với thảm cây bụi (3.187 cây/ha) và cao gấp 3,6 lần so với thảm cỏ (1.423 cây/ha).
Chất lượng cây tái sinh khả quan: Đa số cây con tái sinh đều có chất lượng tốt, là nền tảng cho một thế hệ rừng mới khỏe mạnh. Tại rừng thứ sinh, tỷ lệ cây tái sinh có chất lượng tốt (thân thẳng, không sâu bệnh, sinh trưởng tốt) chiếm tới 60,24%. Tỷ lệ này ở thảm cây bụi cũng đạt 52,43%, cho thấy dù bị tác động, khả năng tự phục hồi của hệ sinh thái vẫn còn.
Phân bố cây tái sinh theo quy luật tự nhiên: Phân tích thống kê cho thấy cây tái sinh trong cả ba kiểu thảm thực vật đều có kiểu phân bố ngẫu nhiên. Điều này chứng tỏ quá trình phát tán hạt giống và nảy mầm đang diễn ra một cách tự nhiên, không bị chi phối bởi các yếu tố gây cản trở cục bộ nghiêm trọng.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên phản ánh rõ quy luật diễn thế sinh thái sau tác động. Mật độ tái sinh cao vượt trội trong rừng thứ sinh có thể được giải thích bởi sự hiện diện của một tầng tán che phủ hợp lý, giúp duy trì độ ẩm đất, giảm thiểu sự cạnh tranh của cỏ dại và quan trọng nhất là cung cấp nguồn hạt giống dồi dào tại chỗ. Ngược lại, ở thảm cỏ và thảm cây bụi, điều kiện vi khí hậu khắc nghiệt hơn (nắng nóng, khô hạn) và sự thiếu vắng cây mẹ đã trở thành rào cản lớn cho quá trình tái sinh.

Những phát hiện này tương đồng với các nghiên cứu về diễn thế phục hồi rừng ở vùng nhiệt đới khác, khẳng định rằng thời gian bỏ hóa càng lâu, cấu trúc quần xã càng phức tạp thì khả năng tái sinh tự nhiên càng mạnh mẽ. Các dữ liệu về mật độ và phân bố chiều cao cây tái sinh có thể được trực quan hóa hiệu quả qua biểu đồ cột so sánh giữa ba kiểu thảm thực vật, trong khi cấu trúc tổ thành loài có thể được minh họa bằng biểu đồ tròn, giúp các nhà quản lý dễ dàng nắm bắt thông tin.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu định lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược, có tính ứng dụng cao nhằm thúc đẩy quá trình phục hồi rừng tại xã Hoàng Tung và các khu vực có điều kiện tương tự.

Khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên có hỗ trợ:
- Hành động: Thiết lập các khu vực khoanh nuôi bảo vệ nghiêm ngặt tại các thảm cây bụi (diện tích khoảng 9-10 năm tuổi), kết hợp phát dọn dây leo, cây bụi xâm lấn và làm đất cục bộ để tạo điều kiện cho hạt nảy mầm.
- Mục tiêu: Tăng mật độ cây gỗ tái sinh thêm ít nhất 25% trong vòng 3-5 năm.
- Chủ thể: Hạt Kiểm lâm huyện Hòa An phối hợp với cộng đồng thôn bản.
Trồng rừng bổ sung bằng các loài cây gỗ bản địa giá trị cao:
- Hành động: Tại các khu vực thảm cỏ và thảm cây bụi nghèo kiệt, tiến hành trồng bổ sung theo đám các loài cây bản địa có giá trị kinh tế và sinh thái như Nghiến, Trai, Dẻ.
- Mục tiêu: Đạt tỷ lệ sống sau khi trồng trên 85% sau 2 năm và tạo ra các "cụm cây mồi" để thu hút chim và động vật phát tán hạt.
- Chủ thể: Các hộ gia đình được giao đất lâm nghiệp, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Trung tâm Khuyến nông.
Phát triển mô hình nông lâm kết hợp vùng đệm:
- Hành động: Xây dựng các mô hình canh tác xen kẽ cây dược liệu dưới tán rừng hoặc cây ăn quả ngắn ngày ở ven các khu vực khoanh nuôi, rừng trồng mới.
- Mục tiêu: Tăng thu nhập cho người dân địa phương thêm 15-20% từ đất lâm nghiệp trong vòng 5 năm, giảm áp lực khai thác lên rừng tự nhiên.
- Chủ thể: UBND xã Hoàng Tung và các tổ chức phát triển địa phương.
Nâng cao năng lực quản lý rừng dựa vào cộng đồng:
- Hành động: Thành lập và củng cố các tổ tuần tra, bảo vệ rừng của thôn bản, xây dựng quy chế chia sẻ lợi ích rõ ràng từ các lâm sản ngoài gỗ và dịch vụ môi trường rừng trong tương lai.
- Mục tiêu: Giảm thiểu số vụ vi phạm khai thác gỗ trái phép xuống dưới 5 vụ/năm trong vòng 2 năm tới.
- Chủ thể: Chính quyền địa phương, Hạt Kiểm lâm và trưởng các thôn bản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Các nhà hoạch định chính sách lâm nghiệp: Luận văn cung cấp số liệu thực địa tin cậy về hiện trạng và tiềm năng tái sinh rừng tại Cao Bằng. Các nhà quản lý có thể sử dụng những dữ liệu này làm cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình, dự án phục hồi rừng phù hợp với bối cảnh địa phương, đặc biệt là việc phân bổ ngân sách cho các hoạt động khoanh nuôi xúc tiến tái sinh thay vì chỉ tập trung vào trồng rừng mới.
Cán bộ kiểm lâm và kỹ sư lâm nghiệp: Nghiên cứu đưa ra quy trình chi tiết về phương pháp điều tra, đánh giá tái sinh rừng (từ cách lập OTC đến phân tích số liệu). Đây là tài liệu tham khảo hữu ích để áp dụng trong công tác theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, giám sát hiệu quả các dự án lâm sinh tại cơ sở.
Sinh viên và các nhà nghiên cứu ngành Sinh thái học, Lâm nghiệp: Đây là một case study điển hình về diễn thế sinh thái sau nương rẫy ở vùng núi đá vôi phía Bắc Việt Nam. Các số liệu về đa dạng loài (338 loài) và cấu trúc quần xã là nguồn dữ liệu trích dẫn quý giá cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu hơn.
Cộng đồng địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Luận văn giúp người dân và các tổ chức xã hội hiểu rõ hơn về giá trị sinh thái của rừng và tầm quan trọng của việc bảo vệ cây tái sinh. Họ có thể sử dụng các kết luận và đề xuất của nghiên cứu để xây dựng các dự án bảo tồn dựa vào cộng đồng một cách hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao khả năng tái sinh tự nhiên lại quan trọng hơn trồng rừng? Tái sinh tự nhiên tận dụng nguồn gen bản địa, giúp tạo ra một hệ sinh thái đa dạng, ổn định và có khả năng chống chịu tốt hơn với chi phí thấp hơn rất nhiều so với trồng rừng thuần loài. Nghiên cứu cho thấy rừng thứ sinh có thể tự phục hồi tới hơn 5.200 cây/ha mà không cần chi phí trồng trọt.
Phát hiện nào của luận văn có tính ứng dụng cao nhất? Phát hiện về mật độ tái sinh chênh lệch rõ rệt giữa các kiểu thảm thực vật là quan trọng nhất. Nó chỉ ra rằng chúng ta nên ưu tiên bảo vệ tuyệt đối các khu rừng thứ sinh đang phục hồi tốt và chỉ cần can thiệp hỗ trợ ở những nơi thực sự cần thiết như thảm cỏ, giúp tối ưu hóa nguồn lực hạn hẹp.
Mất bao lâu để một trảng cỏ phục hồi thành rừng? Quá trình này mất nhiều thập kỷ. Nghiên cứu cho thấy sau khoảng 18-20 năm, rừng thứ sinh đã có cấu trúc tương đối ổn định và khả năng tái sinh mạnh mẽ. Tuy nhiên, nếu không có sự can thiệp của con người, quá trình phục hồi từ thảm cỏ có thể mất từ 30 đến 50 năm hoặc lâu hơn để đạt được trạng thái tương tự.
Các giải pháp đề xuất có tốn kém không? Không. Các giải pháp chủ yếu tập trung vào phương pháp chi phí thấp như khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên và quản lý dựa vào cộng đồng. Việc trồng bổ sung chỉ thực hiện theo đám nhỏ, không phải trên quy mô lớn, do đó chi phí được kiểm soát và phù hợp với điều kiện của địa phương.
Người dân địa phương đóng vai trò gì trong việc phục hồi rừng? Họ là nhân tố cốt lõi. Sự thành công của các giải pháp phụ thuộc vào việc người dân tham gia vào các tổ bảo vệ rừng, áp dụng mô hình nông lâm kết hợp để cải thiện sinh kế và quan trọng nhất là thay đổi nhận thức, hiểu rằng bảo vệ cây con tái sinh chính là bảo vệ tương lai của khu rừng và cuộc sống của chính họ.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã cung cấp những bằng chứng khoa học vững chắc về đặc điểm cấu trúc và động thái tái sinh của thảm thực vật tại xã Hoàng Tung, Cao Bằng.

Kết quả nổi bật: Luận văn đã xác định được 338 loài thực vật, chứng minh đa dạng sinh học cao của khu vực ngay cả trong các hệ sinh thái thứ sinh.
Tiềm năng phục hồi: Rừng thứ sinh có khả năng tái sinh tự nhiên rất tốt (đạt tới 5.201 cây/ha), là đối tượng ưu tiên hàng đầu cho các nỗ lực bảo tồn.
Thách thức: Các khu vực thảm cỏ và thảm cây bụi đòi hỏi phải có sự can thiệp tích cực của con người thông qua các biện pháp lâm sinh phù hợp để đẩy nhanh quá trình phục hồi.
Chất lượng thế hệ tương lai: Tỷ lệ cây tái sinh có phẩm chất tốt chiếm trên 52%, hứa hẹn hình thành một thế hệ rừng có giá trị cao trong tương lai nếu được bảo vệ.
Giải pháp khả thi: Các giải pháp đề xuất tập trung vào khoanh nuôi, trồng bổ sung có chọn lọc và quản lý dựa vào cộng đồng là hướng đi bền vững và hiệu quả.

Các bước tiếp theo cần thực hiện là triển khai thí điểm các mô hình được đề xuất và thiết lập hệ thống theo dõi định kỳ trong 5-10 năm tới để đánh giá hiệu quả thực tế. Để tìm hiểu sâu hơn về phương pháp luận và các bảng số liệu chi tiết, độc giả được khuyến khích tham khảo toàn văn luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Nghiên cứu về thảm thực vật trên thế giới và Việt Nam 1. Khái niệm về thảm thực vật Thảm thực vật (vegetation) là khái niệm được sử dụng rộng rãi, có nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đưa ra các định nghĩa khác nhau. Thái Văn Trừng (1970) [43] cho rằng thảm thực vật là các quần hệ thực vật phủ trên mặt đất như một tấm thảm xanh.

Trần Đình Lý (1995) [28] cho rằng thảm thực vật là toàn bộ lớp phủ thực vật ở một vùng cụ thể hay toàn bộ lớp phủ thảm thực vật trên toàn bộ bề mặt Trái đất. Thảm thực vật là một khái niệm chung chưa chỉ rõ đối tượng cụ thể nào. Nó chỉ có ý nghĩa và giá trị cụ thể khi có định ngữ kèm theo như: thảm thực vật cây bụi, thảm thực vật rừng ngập mặn, thảm thực vật tỉnh Cao Bằng. Nghiên cứu về thảm thực vật trên Thế giới Champion (1936) khi nghiên cứu các kiểu rừng Ấn Độ - Miến Điện đã phân chia 4 kiểu thảm thực vật lớn theo nhiệt độ đó là: nhiệt đới, á nhiệt đới, ôn đới và núi cao [47].

Ông cho rằng rừng nhiệt đới có 5 loạt quần hệ: loạt quần hệ rừng xanh từng mùa; loạt quần hệ khô thường xanh; loạt quần hệ miền núi; loạt quần hệ ngập từng mùa và loạt quần hệ ngập quanh năm (dẫn theo Thái Văn Trừng, 1998 [44]). Maurand (1943) nghiên cứu về thảm thực vật Đông Dương đã chia thảm thực vật Đông Dương thành 3 vùng: Bắc Đông Dương, Nam Đông Dương và vùng trung gian. Đồng thời ông đã liệt kê 8 kiểu quần lạc trong các vùng đó [49]. UNESCO (1973) [50] đã công bố một khung phân loại thảm thực vật thế giới dựa trên nguyên tắc ngoại mạo cấu trúc và được thể hiện trên bản đồ 1: 2.

Ngoài yếu tố ngoại mạo, hệ thống này còn dựa vào các yếu tố sinh thái, được coi như là các yếu tố phát sinh thảm thực vật như: độ cao, độ vĩ, nhiệt độ, thành phần thực vật. Cấu trúc của hệ thống được sắp xếp từ bậc cao đến bậc thấp như sau: 3 download by : skknchat@gmail. Lớp quần hệ; I. Phân lớp quần hệ; I.

Nhóm quần hệ; I. Phân quần hệ. Nhìn chung, những nghiên cứu về thảm thực vật của các tác giả hầu hết chỉ tập trung nghiên cứu ở một vùng cụ thể và phần lớn các tác giả đều dựa vào khung phân loại của UNESCO (1973) trong nghiên cứu của mình. Nghiên cứu về thảm thực vật ở Việt Nam Những công trình nghiên cứu về thảm thực vật ở Việt Nam đến nay còn ít.

Theo bảng phân loại này rừng ở Miền bắc Việt Nam được chia thành 10 kiểu [48]. Năm 1953 ở Miền Nam Việt Nam xuất hiện bảng phân loại thảm thực vật rừng Miền Nam của Maurand khi ông tổng kết về các công trình nghiên cứu các quần thể rừng thưa của Rollet, Lý Văn Hội, Neang Sam Oil (dẫn theo Thái Văn Trừng, 1970 [43]). Loschau (1960) đã đưa ra một hệ thống phân loại rừng theo trạng thái ở Quảng Ninh. Cục điều tra và Qui hoạch rừng đã áp dụng cách phân loại này để đề xuất các biện pháp lâm sinh phù hợp.

Theo bảng phân loại này, rừng trên toàn lãnh thổ Việt Nam được chia làm 4 loại hình lớn: Loại I: đất đai hoang trọc, những trảng cỏ và cây bụi, trên loại này cần phải trồng rừng. Loại II: gồm những rừng non mới mọc, cần phải tra dặm thêm cây hoặc tỉa thưa. Loại III: gồm tất cả các loại hình rừng bị khai thác mạnh trở nên nghèo kiệt, tuy còn có thể khai thác lấy gỗ trụ mỏ, củi, nhưng cần phải xúc tiến tái sinh, tu bổ, cải tạo. Loại IV: gồm những rừng già nguyên sinh còn nhiều nguyên liệu, chưa bị phá hoại, cần khai thác hợp lý (dẫn theo Thái Văn Trừng, 1970 [43]).

4 download by : skknchat@gmail. Phan Nguyên Hồng (1991) [17], phân chia kiểu thảm thực vật ven bờ biển Miền bắc Việt Nam thành rừng ngập mặn, rừng gỗ ven biển và thực vật bãi cát trống. Trần Ngũ Phương (1970) [32] đưa ra bảng phân loại rừng ở Miền bắc Việt Nam, chia thành 3 đai lớn theo độ cao: đai rừng nhiệt đới mưa mùa; đai rừng á nhiệt đới mưa mùa; đai rừng á nhiệt đới mưa mùa núi cao. Thái Văn Trừng (1970) [43] đã đưa ra 5 kiểu quần lạc lớn (quần lạc thân gỗ kín tán; quần lạc thân gỗ thưa; quần lạc thân cỏ kín rậm; quần lạc thân cỏ thưa và những kiểu hoang mạc) và nguyên tắc đặt tên cho các thảm thực vật.

Năm 1975, trên cơ sở các điều kiện lập địa trên toàn lãnh thổ Việt Nam, tại hội nghị thực vật học quốc tế lần thứ XII (Leningrat), ông đưa ra bảng phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam theo quan điểm sinh thái, đây được xem là bảng phân loại thảm thực vật rừng ở Việt Nam phù hợp nhất theo quan điểm sinh thái cho đến nay [50]. Phan Kế Lộc (1985) [26] dựa trên bảng phân loại của UNESCO (1973), cũng đã xây dựng khung phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam thành 5 lớp quần hệ, 15 dưới lớp, 32 nhóm quần hệ và 77 quần hệ khác nhau. Nguyễn Nghĩa Thìn (1994-1996) cũng đã áp dụng cách phân loại này trong những nghiên cứu của ông. Nguyễn Hải Tuất (1991) nghiên cứu một số đặc trưng chủ yếu về sinh thái của các quần thể thực vật tại vùng núi cao Ba Vì đã chia ra 3 kiểu rừng cơ bản: kiểu rừng hỗn giao ẩm á nhiệt đới; kiểu rừng kín hỗn giao ẩm á nhiệt đới núi cao; kiểu rừng kín hỗn giao cây hạt kín và hạt trần (dẫn theo Vũ Thị Liên, 2005 [23]).

Vũ Tự Lập và cộng sự (1995) [21] cho rằng khí hậu ảnh hưởng đến sự hình thành và phân bố các kiểu thực bì thông qua nhiệt độ và độ ẩm. Dựa vào mối quan hệ giữa hình thái thực bì và khí hậu chia ra 15 kiểu thực bì khác nhau: kiểu rừng rậm nhiệt đới gió mùa rụng lá; kiểu rừng rậm nhiệt đới ẩm thường xanh; kiểu rừng rậm nhiệt đới gió mùa nửa rụng lá; kiểu rừng khô nhiệt đới gió mùa rụng lá; kiểu rừng thưa nhiệt đới khô lá kim; kiểu sa van nhiệt đới khô; kiểu truông nhiệt đới khô; kiểu rừng nhiệt đới trên đất đá vôi; kiểu rừng nhiệt đới trên đất mặn; kiểu rừng nhiệt đới 5 download by : skknchat@gmail.com trên đất phèn; kiểu rừng rậm á nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh; kiểu rừng rậm á nhiệt đới ẩm hỗn giao; kiểu rừng thưa á nhiệt đới hơi ẩm lá kín; kiểu rừng rêu á nhiệt đới mưa mùa; kiểu rừng lùn đỉnh cao. Bảng phân loại này của ông từ bậc quần hệ trở lên gần phù hợp với hệ thống phân loại của UNESCO (1973). Nguyễn Thế Hưng (2003) [20] cũng dựa trên nguyên tắc phân loại của UNESCO (1973) đã xây dựng được 8 trạng thái thảm thực vật khác nhau đặc trưng cho loại hình thảm cây bụi ở huyện Hoành Bồ, thị xã Cẩm Phả (Quảng Ninh).

Lê Ngọc Công (2004) [11] cũng dựa theo khung phân loại của UNESCO (1973) đã phân chia thảm thực vật của tỉnh Thái Nguyên thành 4 lớp quần hệ: rừng rậm; rừng thưa; trảng cây bụi và trảng cỏ. Ở đây, những trạng thái thứ sinh (được hình thành do tác động của con người như: khai thác gỗ, củi, chặt đốt rừng làm nương rẫy…) bao gồm: trảng cỏ; trảng cây bụi và rừng thưa. Ngô Tiến Dũng (2004) [13] dựa theo phương pháp phân loại thảm thực vật của UNESCO (1973) đã phân chia thảm thực vật Vườn Quốc gia Yok Don thành: kiểu rừng kín thường xanh; kiểu rừng thưa nửa rụng lá và kiểu rừng thưa cây lá rộng rụng lá gồm 6 quần xã khác nhau… 1. Nghiên cứu về thành phần loài, thành phần dạng sống thực vật 1.

Nghiên cứu về thành phần loài thực vật 1. Trên thế giới Nghiên cứu về thành phần loài thực vật là một trong những nghiên cứu được tiến hành từ lâu trên thế giới. Ở Liên Xô (cũ) có nhiều công trình nghiên cứu của Vưsotxki (1915), Alokhin (1904), Craxit (1927), Sennhicốp (1933), Creepva (1978)…Nói chung theo các tác giả thì mỗi vùng sinh thái sẽ hình thành thảm thực vật đặc trưng, sự khác biệt của thảm này so với thảm khác biểu thị bởi thành phần loài, thành phần dạng sống, cấu trúc và động thái của nó. Vì vậy, việc nghiên cứu 6 download by : skknchat@gmail.com thành phần loài, thành phần dạng sống là chỉ tiêu quan trọng trong phân loại loại hình thảm thực vật (dẫn theo Hoàng Chung, 1980 [6]).

Long Chun và cộng sự (1993), nghiên cứu về đa dạng thực vật ở hệ sinh thái nương rẫy tại Xishuang Bana tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) đã nhận xét: khi nương rẫy bỏ hóa 13 năm thì có 17 họ, 21 chi, 21 loài; bỏ hóa 16 năm thì có 60 họ,134 chi và 167 loài (dẫn theo Đặng Kim Vui, 2002 [46]). Trong những năm gần đây, một số nước được sự hỗ trợ của các nước phương Tây nên đã xuất bản được các bộ Thực vật chí của nước mình khá hoàn chỉnh như Malaysia, Thái Lan, Indonesia. Từ những dẫn liệu trên ta thấy những nghiên cứu về thành phần loài thực vật của các tác giả trên thế giới đều tập trung nghiên cứu và đánh giá thành phần loài ở một vùng, một khu vực cụ thể, phản ánh hệ thực vật đặc trưng trong mối tương quan với điều kiện khí hậu và địa hình. Tuy vậy, các công trình nghiên cứu còn chưa nhiều, cần có những nghiên cứu cụ thể hơn, rộng hơn nhằm mục đích đánh giá chính xác hệ thực vật đặc trưng của một khu vực hoặc một quốc gia.

Ở Việt Nam Ở Việt Nam, Thái Văn Trừng (1975) thống kê hệ thực vật Việt Nam có 7004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1850 chi, 289 họ (dẫn theo Chu Thị Bích Ngọc, 2016 [30]). Nguyễn Đăng Khôi, Nguyễn Văn Phú (1975) đã thống kê 39 loài cây bộ Đậu thân bò và thân leo làm thức ăn giàu protein cho gia súc Miền Bắc Việt Nam (dẫn theo Chu Thị Bích Ngọc, 2016 [30]). Phan Kế Lộc (1978) đã xác định hệ thực vật miền bắc Việt Nam có 5609 loài thuộc 1660 chi và 240 họ. Điều tra phát hiện 20 loài cây có tannin thuộc họ Trinh nữ (Mimosaceae) và giới thiệu 4 loài khác mọc ở Việt Nam có tannin [25].

7 download by : skknchat@gmail.com Hoàng Chung (1980) [6] khi nghiên cứu đồng cỏ vùng núi Bắc Việt Nam đã công bố thành phần loài thu được gồm 233 loài thuộc 54 họ và 44 bộ. Trong công trình tổng kết các kết quả nghiên cứu đồng cỏ Bắc Việt Nam, Dương Hữu Thời (1981) đã công bố thành phần loài thuộc 5 vùng Bắc Việt Nam gồm 213 loài [38].

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ