Nghiên cứu tác dụng ức chế AChE và tăng trí nhớ của Minh Não Vintong

Nghiên cứu tác dụng ức chế acetylcholinesterase, tăng cường khả năng học tập và ghi nhớ của bài thuốc minh não vintong trên mô hình thực nghiệm.

• Đề tài: Nghiên cứu tác dụng ức chế enzym acetylcholinesterase và tác dụng tăng cường khả năng học tập và ghi nhớ của bài thuốc Minh Não Vintong trên thực nghiệm
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan bài thuốc Minh Não Vintong và bệnh suy giảm trí nhớ

Sa sút trí tuệ và bệnh Alzheimer đang gia tăng nhanh chóng trong dân số cao tuổi. Bệnh lý này làm suy giảm nghiêm trọng chức năng nhận thức, trí nhớ và khả năng tự phục vụ của người bệnh. Theo giả thuyết cholinergic, sự thoái hóa của các tế bào thần kinh tiết acetylcholine tại vùng hải mã và vỏ não đóng vai trò then chốt. Nồng độ acetylcholine giảm mạnh dẫn đến gián đoạn dẫn truyền xung động thần kinh. Enzym acetylcholinesterase xúc tác quá trình thủy phân acetylcholine thành cholin và acetat. Quá trình này làm chấm dứt xung động synap nhanh chóng. Do đó, ức chế acetylcholinesterase là chiến lược trị liệu tiêu chuẩn hiện nay. Các thuốc tân dược ức chế enzym này thường gây tác dụng phụ trên hệ tiêu hóa và gan. Xu hướng kết hợp các bài thuốc y học cổ truyền đang mở ra hướng tiếp cận triển vọng. Bài thuốc Minh Não Vintong kế thừa tinh hoa y học truyền thống kết hợp công nghệ bào chế hiện đại. Chế phẩm hướng tới mục tiêu bảo vệ tế bào thần kinh, giảm thoái hóa synap và phục hồi khả năng ghi nhớ dài hạn.

1.1. Cơ chế bệnh sinh và vai trò của enzym acetylcholinesterase

Hệ thống cholinergic giữ nhiệm vụ then chốt trong điều hòa nhận thức, chú ý và hình thành trí nhớ. Khi tế bào thần kinh cholinergic thoái hóa, lượng acetylcholine tại khe synap sụt giảm nghiêm trọng. Enzym acetylcholinesterase phân giải nhanh hoạt chất này, khiến quá trình dẫn truyền thông tin gián đoạn. Bệnh nhân bắt đầu biểu hiện mất trí nhớ ngắn hạn, sau đó suy thoái khả năng tư duy trừu tượng. Việc ngăn chặn sự phân hủy acetylcholine giúp duy trì hoạt động synap hiệu quả. Các thuốc ức chế acetylcholinesterase hỗ trợ kéo dài thời gian tác dụng của acetylcholine tự nhiên. Đây là cơ sở khoa học quan trọng nhất trong việc phát triển các liệu pháp điều trị sa sút trí tuệ hiện đại.

1.2. Thành phần dược liệu đặc trưng của bài thuốc Minh Não Vintong

Bài thuốc Minh Não Vintong được phối ngũ từ các vị dược liệu quý giàu hoạt tính sinh học. Các thành phần như Hồng hoa, Xích thược, Xuyên khung, Đương quy hỗ trợ hoạt huyết hóa ứ và tăng cường lưu thông máu não. Ngưu tất và Địa hoàng bổ can thận, dưỡng âm sinh tân dịch. Thiên ma và Tam thất mang lại tác dụng an thần, chống oxy hóa và bảo vệ nơ-ron trước các tác nhân gây độc. Sự kết hợp hài hòa này tạo ra tác động hiệp đồng đa mục tiêu. Bài thuốc vừa cải thiện vi tuần hoàn não, vừa bảo vệ tế bào thần kinh khỏi stress oxy hóa. Đây là nền tảng vững chắc giúp phục hồi trí nhớ bền vững trên thực nghiệm.

II. Tác dụng ức chế enzym acetylcholinesterase của Minh Não Vintong

Nghiên cứu tác dụng ức chế acetylcholinesterase của bài thuốc Minh Não Vintong được tiến hành bằng phương pháp Ellman in vitro. Đây là phương pháp quang phổ chuẩn mực để đánh giá hoạt tính enzym cholinergic. Thử nghiệm sử dụng cơ chất acetylthiocholin iodid và chất chỉ thị màu DTNB. Phản ứng tạo phức hợp màu vàng đo ở bước sóng 412 nm. Kết quả thực nghiệm cho thấy cao chiết Minh Não Vintong thể hiện hoạt tính ức chế enzym rõ rệt theo nồng độ. Khả năng ức chế tăng dần khi tăng nồng độ thử nghiệm của bài thuốc. Giá trị IC50 được xác định nhằm đánh giá hiệu lực ức chế so sánh với các chất đối chiếu chuẩn như Berberin clorid. Việc ức chế enzym acetylcholinesterase giúp giảm tốc độ phân hủy acetylcholine trong môi trường sinh học. Kết quả này chứng minh cơ chế phân tử then chốt của bài thuốc trong việc nâng cao hoạt tính cholinergic. Hoạt tính này tạo tiền đề khoa học vững chắc cho các thử nghiệm hành vi học tập tiếp theo trên động vật.

2.1. Phương pháp Ellman đánh giá hoạt tính ức chế in vitro

Phương pháp Ellman là quy trình tiêu chuẩn quốc tế để sàng lọc các chất ức chế acetylcholinesterase. Nguyên lý dựa trên sự thủy phân acetylthiocholin iodid bởi enzym tạo thành thiocholin. Thiocholin phản ứng ngay với acid 5,5'-dithiobis-2-nitrobenzoic tạo phức chất thionitrobenzoic có màu vàng đậm. Cường độ hấp thụ quang của dung dịch tỷ lệ thuận với hoạt tính enzym tự do. Khi có mặt dịch chiết Minh Não Vintong, phản ứng thủy phân bị kìm hãm rõ rệt. Mật độ quang giảm tương ứng với nồng độ chất thử. Phương pháp này đảm bảo độ nhạy cao, độ lặp lại chính xác và loại trừ sai số nền.

2.2. Kết quả định lượng giá trị IC50 và ý nghĩa sinh học

Chỉ số IC50 biểu thị nồng độ cần thiết để ức chế 50% hoạt tính của enzym acetylcholinesterase. Kết quả định lượng cho thấy bài thuốc Minh Não Vintong có giá trị IC50 ổn định và đạt hiệu lực ức chế cao. Hoạt tính này tương đương với các dịch chiết thảo dược chuẩn hóa trong điều trị nhận thức. Các hợp chất tự nhiên trong bài thuốc gắn vào trung tâm hoạt động của enzym, ngăn cản sự tiếp cận của cơ chất. Việc làm chậm quá trình phân hủy acetylcholine giúp duy trì nồng độ chất dẫn truyền thần kinh tối ưu. Đây là bằng chứng thực nghiệm quan trọng chứng minh cơ chế tác dụng sinh học trực tiếp của bài thuốc.

III. Tác dụng tăng cường khả năng học tập và ghi nhớ trên thực nghiệm

Tác dụng tăng cường khả năng học tập và ghi nhớ của bài thuốc Minh Não Vintong được kiểm chứng trên hai mô hình hành vi kinh điển: mê cung nước Morris và mê lộ nhiều chữ T. Động vật thực nghiệm được gây suy giảm trí nhớ bằng Scopolamin hydrobromid, một chất đối kháng thụ thể muscarinic. Trong thử nghiệm mê cung nước Morris, chuột được theo dõi thời gian và quãng đường bơi tìm bến đỗ ẩn. Ở mô hình mê lộ nhiều chữ T, các chỉ số về thời gian và quãng đường tìm khoang đích được ghi nhận liên tục qua các ngày huấn luyện và ngày thăm dò trí nhớ. Kết quả cho thấy chuột dùng bài thuốc Minh Não Vintong ở cả hai mức liều đều cải thiện rõ rệt hiệu suất nhận thức. Thời gian và quãng đường tìm đích giảm đáng kể so với lô mô hình bệnh lý. Tác dụng này đạt mức ý nghĩa thống kê cao với p < 0,01. Hiệu quả cải thiện trí nhớ của bài thuốc tương đương với thuốc đối chứng dương Donepezil (p > 0,05).

3.1. Kết quả cải thiện trí nhớ không gian trên mê cung nước Morris

Mê cung nước Morris đánh giá năng lực định hướng không gian và trí nhớ dài hạn của động vật. Chuột bị tiêm Scopolamin mất nhiều thời gian bơi loanh quanh và quãng đường di chuyển kéo dài. Khi được uống Minh Não Vintong, chuột rút ngắn đáng kể thời gian tìm thấy bến đỗ ngầm qua từng ngày thử nghiệm. Trong giai đoạn kiểm tra không có bến đỗ, tỷ lệ phần trăm thời gian chuột bơi ở góc phần tư mục tiêu tăng vượt trội. Điều này chứng minh chuột ghi nhớ chính xác vị trí không gian của bến đỗ. Tác dụng phục hồi trí nhớ thể hiện sự tái lập liên kết synap vùng hải mã.

3.2. Hiệu quả phục hồi phản xạ có điều kiện trên mê lộ nhiều chữ T

Mô hình mê lộ nhiều chữ T đo lường khả năng học tập và giải quyết vấn đề phức tạp. Chuột phải lựa chọn ngã rẽ đúng qua nhiều nhánh để tìm thức ăn tại khoang đích. Ở lô mô hình, thời gian tìm đích kéo dài do phản xạ ghi nhớ suy giảm. Động vật uống bài thuốc Minh Não Vintong liều 1 và liều 2 đạt tốc độ di chuyển nhanh và giảm số lần rẽ sai. Tại ngày huấn luyện thứ 5 và ngày thăm dò thứ 8, các chỉ số thời gian và quãng đường của lô dùng thuốc tương đương lô Donepezil chuẩn. Kết quả khẳng định bài thuốc phục hồi tốt trí nhớ làm việc.

IV. Ứng dụng bài thuốc Minh Não Vintong trong điều trị sa sút trí tuệ

Nghiên cứu thực nghiệm đã cung cấp đầy đủ bằng chứng khoa học về hiệu lực của bài thuốc Minh Não Vintong. Bài thuốc vừa ức chế mạnh mẽ enzym acetylcholinesterase in vitro, vừa phục hồi hiệu quả khả năng học tập và ghi nhớ in vivo. Các kết quả trên mô hình mê cung nước Morris và mê lộ nhiều chữ T đều khẳng định tính nhất quán của tác dụng dược lý. Việc sử dụng bài thuốc nguồn gốc tự nhiên giúp hạn chế các độc tính thường gặp của thuốc tổng hợp hóa dược. Minh Não Vintong thể hiện tiềm năng to lớn trong việc hỗ trợ điều trị và phòng ngừa hội chứng sa sút trí tuệ, suy giảm trí nhớ tuổi già và bệnh Alzheimer. Dạng bào chế viên nang hoặc cao tiêu chuẩn hóa tạo thuận lợi cho ứng dụng thực tiễn. Nghiên cứu mở ra hướng đi bền vững trong việc ứng dụng y dược học cổ truyền vào chăm sóc sức khỏe thần kinh hiện đại. Cần tiếp tục triển khai các thử nghiệm lâm sàng chuyên sâu để tối ưu hóa liều lượng và phác đồ điều trị.

4.1. Tính an toàn và ưu thế của bài thuốc y học cổ truyền

Các thuốc ức chế enzym tân dược như Donepezil hay Rivastigmine thường gây buồn nôn, tiêu chảy và rối loạn nhịp tim. Bài thuốc Minh Não Vintong có thành phần hoàn toàn từ thảo dược tự nhiên lành tính. Các vị thuốc được phối chế theo nguyên tắc quân thần tá sứ, giảm thiểu tối đa tác dụng ngoại ý. Hoạt tính chống oxy hóa và cải thiện tuần hoàn giúp bảo vệ toàn diện hệ thần kinh. Động vật thử nghiệm dung nạp tốt bài thuốc trong suốt quá trình nghiên cứu dài ngày. Đây là ưu thế vượt trội cho việc phát triển các sản phẩm chăm sóc trí não an toàn và sử dụng lâu dài.

4.2. Định hướng nghiên cứu lâm sàng và ứng dụng thực tiễn

Kết quả thực nghiệm tích cực là cơ sở vững chắc để triển khai các pha thử nghiệm lâm sàng tiếp theo. Cần đánh giá hiệu quả của Minh Não Vintong trên các nhóm bệnh nhân suy giảm nhận thức nhẹ và Alzheimer giai đoạn sớm. Việc chuẩn hóa quy trình chiết xuất và kiểm soát hàm lượng hoạt chất giúp đảm bảo tính đồng nhất giữa các lô sản xuất. Chế phẩm có thể kết hợp trong các phác đồ điều trị phục hồi chức năng não bộ sau tai biến hoặc chấn thương. Sự kết hợp giữa y học cổ truyền và nghiên cứu hiện đại sẽ nâng cao giá trị ứng dụng của dược liệu Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Nằm trong nhóm bệnh lý thoái hóa thần kinh, sa sút trí tuệ (SSTT) nói chung và bệnh Alzheimer nói riêng hiện nay là mối quan tâm hàng đầu của những nhà lão khoa trên toàn thế giới. Ở người cao tuổi, SSTT gây suy giảm trí nhớ và nhiều lĩnh vực nhận thức khác, kèm theo những rối loạn về hành vi, không những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày và chất lượng sống của bệnh nhân mà còn ảnh hưởng đến gia đình và toàn xã hội.[1] Suy giảm trí nhớ gây ảnh hưởng lớn đến hiệu quả và chất lượng công việc do giảm khả năng tư duy, tập trung và xử lý công việc kém. Chứng hay quên thường dẫn đến nhiều sai sót không đáng có, thậm chí có thế gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng và tài sản. Bệnh diễn tiến xấu dần và người bệnh sẽ mất các khả năng tư duy cũng như tự chăm sóc cá nhân và cuối cùng dẫn đến tử vong.

SSTT có thể gặp trong nhiều bệnh cảnh khác nhau, trong đó nguyên nhân phổ biến nhất là bệnh Alzheimer, chiếm 60% - 80% tổng số bệnh nhân SSTT.[2] Ca bệnh Alzheimer đầu tiên được mô tả vào năm 1906.[3] Từ đó đến nay, số lượng ca bệnh Alzheimer được báo cáo ngày càng gia tăng. Trung bình cứ sau khoảng 5 năm tỷ lệ SSTT lại tăng gấp đôi trong quần thể người từ 60 tuổi trở lên.[4] Trên thế giới có khoảng 47,5 triệu người mắc SSTT và có 7,7 triệu ca mắc mới mỗi năm. Dự báo đến năm 2030 số bệnh nhân SSTT lên tới 75,6 triệu và con số này sẽ tăng lên gấp 3 vào năm 2050 tức khoảng 135,5 triệu người.[5] Hầu hết nghiên cứu về tỷ lệ hiện mắc SSTT lấy mốc tuổi từ 50 trở lên, tuy nhiên một nghiên cứu lớn tại cộng đồng về SSTT ở người trẻ (Harvey và cs. 2003) gợi ý rằng tỷ lệ hiện mắc SSTT tăng theo số mũ và đang ngày càng trẻ hóa, bắt đầu từ độ tuổi 30.[1],[6] Cho đến nay, sự phát triển của Y học hiện đại vẫn chưa thể tìm ra nguyên nhân chính xác cũng như phương pháp điều trị hoàn toàn cho căn bệnh này, các loại thuốc chỉ có tác dụng làm chậm quá trình tiến triển của bệnh và hiệu quả càng cao khi bệnh được điều trị càng sớm, giúp cho chất lượng cuộc sống của bệnh nhân được cải thiện hơn.[1] 2 Theo giả thuyết Cholinergic, việc phát sinh bệnh Alzheimer có liên quan đến sự thiếu hụt chất dẫn truyền thần kinh Acetylcholin(ACh) trong não tới gần 90%.

Acetylcholinesterase(AChE) là một enzym có chức năng làm ngưng lại hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh ACh tại các synap thần kinh cholinergic. Ở các bệnh nhân Alzheimer có sự suy giảm nồng độ ACh đáng kể. Do đó, các thuốc ức chế AChE nhằm duy trì nồng độ ACh đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn sự tiến triển bệnh Alzheimer nói riêng và hội chứng SSTT nói chung.[7] Hiện nay, đây vẫn là nhóm thuốc đầu tay trong điều trị cho các bệnh nhân SSTT ở mức độ vừa và nhẹ. Rất nhiều các chất thuộc nhóm này có nguồn gốc từ các loại thực vật (Galantamine,…)[1],[8], điều này chứng minh thảo dược là nguồn chất liệu nghiên cứu hữu ích để tìm ra các chất ức chế AChE.

Trong những năm gần đây, nghiên cứu sàng lọc cây thuốc, bài thuốc y học cổ truyền, hay một số hợp chất thiên nhiên theo hướng ức chế AChE cũng đã và đang được nhiều nhà khoa học tiếp cận. Minh Não Vintong được xây dựng dựa trên bài thuốc kinh nghiệm của PGS.TS Đậu Xuân Cảnh, trong quá trình điều trị bệnh nhân với vai trò hỗ trợ điều trị chứng mất ngủ và thiểu năng tuần hoàn não bài thuốc đã cho thấy những tác dụng nhất định. Bài thuốc gồm có các vị thuốc quý như: Đông trùng hạ thảo, Viễn chí, Ý dĩ, Xa tiền, Đinh lăng, Nhân sâm, Hà thủ ô, Xuyên khung, Tam thất. Một số vị thuốc trong bài thuốc này đã được nghiên cứu đơn lẻ hoặc phối ngũ thành những bài thuốc có tác dụng điều trị đối với các chứng SSTT, trong đó có rất nhiều nghiên cứu đã đi theo hướng ức chế AChE cho thấy kết quả khả quan.[2],[9],[10],[11]… Với thực tế nêu trên, để làm rõ hơn tác dụng thực sự của bài thuốc chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu tác dụng ức chế enzym acetylcholinesterase và tác dụng tăng cƣờng khả năng học tập và ghi nhớ của bài thuốc Minh Não Vintong trên thực nghiệm” với 2 mục tiêu: 1.

Đánh giá được tác dụng ức chế enzym Acetylcholinesterase in vitro của bài thuốc Minh Não Vintong 2. Đánh giá được tác dụng tăng cường khả năng học tập và ghi nhớ của bài thuốc trên mô hình mê cung nước (Morris water maze) và trên mô hình mê lộ nhiều chữ T (Multiple T maze) của bài thuốc Minh Não Vintong 3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Hội chứng sa sút trí tuệ theo y học hiện đại 1. Khái niệm sa sút trí tuệ Sa sút trí tuệ (Dementia) là một hội chứng do nhiều nguyên nhân gây nên, gây suy giảm nhiều khả năng nhận thức, trí nhớ, gây cản trở hoạt động hàng ngày, công việc và quan hệ xã hội.

Chẩn đoán SSTT dựa vào hỏi bệnh (thường được cung cấp bởi người chăm sóc hơn là bệnh nhân), khám thực thể và đánh giá tình trạng tâm thần.[1] Sa sút trí tuệ là bệnh rất thường gặp ở người cao tuổi. Khoảng 6-10% người trên 60 tuổi mắc SSTT. Tỉ lệ mắc mới của SSTT cũng tăng nhanh, từ 0,2-0,5% ở tuổi 60, tăng lên 4-11% ở tuổi 85.[12] Theo số liệu thống kê của The World Alzheimer Report 2015, năm 2015 có khoảng 46,8 triệu người bị SSTT, trong đó khoảng 60% là bệnh Alzheimer và cứ sau mỗi 20 năm, số người mắc SSTT lại tăng lên gấp đôi. Số ca bệnh mắc mới trung bình là 3 ca/ 1 giây.[13] Ở người cao tuổi, quá trình lão hóa xuất hiện, sự lão hoá của hệ thần kinh sẽ dẫn tới biến đổi các chức năng thần kinh, tâm lý tâm thần – nhất là sự suy giảm nhận thức.

Suy giảm nhận thức nhẹ là nhóm bệnh có thể phát triển thành SSTT do một số nguyên nhân như bệnh Alzheimer, bệnh mạch máu, hoặc cũng có thể chỉ là quá trình lão hoá não. Từ suy giảm nhận thức phát triển thành sa sút trí tuệ nhanh hay chậm là tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh. Từ giữa những năm 1930 đến những năm 1950, một số bác sĩ tâm thần người Mỹ do David Rothschild đứng đầu đã đối phó với thách thức của bệnh SSTT tại các bệnh viện nhà nước bằng cách coi SSTT là một vấn đề tâm lý xã hội hơn là một bệnh não.[14],[15] Rothschild và những người theo ông lập luận rằng việc quan sát các mối tương quan không nhất quán giữa các biểu hiện lâm sàng của chứng SSTT và các phát hiện bệnh lý tốt nhất có thể được giải thích bằng khả năng bù đắp tổn thương não khác nhau của mọi người. Nhìn theo cách này, chứng SSTT do tuổi tác không chỉ là kết quả đơn giản và không thể tránh khỏi của một bộ não đang suy thoái do lão hóa và/hoặc bệnh tật.

Đó là sự tương tác giữa não bộ và bối cảnh tâm lý 4 xã hội mà người già đang ở. Đối với các bác sĩ tâm thần người Mỹ theo định hướng tâm động học, cách tiếp cận này là một lý thuyết thỏa mãn hơn về chứng SSTT vì nó giải thích sự biến thiên thường thấy giữa mức độ bệnh lý não được tìm thấy khi khám nghiệm tử thi và mức độ SSTT đã được quan sát trên lâm sàng, và nó cung cấp cơ sở logic để thử can thiệp trị liệu và chiến lược phòng ngừa. Biểu hiện lâm sàng của sa sút trí tuệ - Bao giờ cũng có rối loạn nhận thức và giảm hoạt động chức năng - Thường có giảm thị giác không gian và rối loạn hành vi - Các triệu chứng đặc hiệu thay đổi theo thể bệnh SSTT  Giảm trí nhớ: - Giảm khả năng học và lưu giữ thông tin mới - Giảm khả năng lấy lại thông tin (không thể nhớ tên, nhớ danh sách từ) - Giảm nhớ sự kiện cá nhân - Trí nhớ khai báo (ngữ nghĩa) bị nặng hơn trí nhớ thủ tục  Giảm ngôn ngữ: - Không nhớ được danh sách từ (đặc biệt trong bệnh Alzheimer) - Khó khăn khi tìm từ (định danh) - Giảm nói lưu loát từ - Không nói được những câu phức tạp - Khả năng hiểu khi nghe người khác nói còn tương đối tốt (có thể hiểu được những hướng dẫn)  Giảm thị giác không gian: - Giảm nhận biết hình ảnh (không nhận ra khuôn mặt người quen) - Giảm khả năng định hướng không gian (lạc ở những nơi quen thuộc, không vẽ được các hình theo không gian 3 chiều)  Giảm chức năng điều hành: - Giảm khả năng lên kế hoạch, dự đoán, liên hệ, trừu tượng hóa - Giảm tiếp nhận và xử lý nhiều thông tin để đưa ra quyết định 5 - Giảm chức năng điều hành thường là biểu hiện đầu tiên được ghi nhận ở những người thông minh, có học vấn cao - Giảm rõ chức năng điều hành thường thấy trong SSTT thùy trán – thái dương trước khi xuất hiện suy giảm trí nhớ  Giảm hoạt động chức năng: - Thường bắt đầu bằng các hoạt động hàng ngày có sử dụng công cụ, dụng cụ (quản lý chi tiêu, lái xe, mua bán, làm việc, sử dụng thuốc.) - Giai đoạn muộn có giảm các hoạt động cơ bản hàng ngày (ăn, mặc quần áo, đi vệ sinh…) - Tần suất và kiểu biểu hiện giảm hoạt động chức năng thay đổi tùy từng cá nhân và thể bệnh - Lưu ý: trong giai đoạn đầu của SSTT có thể không có sự tương quan rõ giữa giảm hoạt động hàng ngày và suy giảm nhận thức trên các trắc nghiệm  Các rối loạn về hành vi: - Hầu như bao giờ cũng gặp và thường là mục tiêu chính của điều trị - Thay đổi nhân cách xuất hiện sớm: + Thụ động (thờ ơ, cách ly xã hội) + Mất kiềm chế (nói năng lung tung…) + Tự cho mình là trung tâm (tính trẻ con, thiếu sự đại lượng) + Kích động, rất thường gặp và thường nặng lên khi bệnh tiến triển: kích động về lời nói, hành động, đi lang thang… - Trầm cảm: đặc biệt trong bệnh Alzheimer và SSTT do mạch máu - Biểu hiện tâm thần: + Hoang tưởng (mất trộm, không chung thủy…) + Rối loạn tiếp nhận: thường là ảo giác thị giác, hay gặp ở SSTT thể Lewy - Rối loạn giấc ngủ: mất ngủ, rối loạn chu kỳ thức – ngủ. Mất ngủ, đi lang thang và kích động là những lý do chính làm kiệt sức người chăm sóc.