Nghiên Cứu Các Yếu Tố Tác Động Đến Tài Nguyên Rừng Tại Bà Rịa - Vũng Tàu

Tài liệu nghiên cứu 2019 pham van quyen1, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Phạm Văn Quyền
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Quang Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Yếu Tố Tác Động Đến Tài Nguyên Rừng Tại Ban Quản Lý Rừng Phòng Hộ Tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Đồng Nai

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động đến tài nguyên rừng tại Bà Rịa Vũng Tàu

Tài nguyên rừng tại Bà Rịa - Vũng Tàu đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Rừng không chỉ cung cấp gỗ và các sản phẩm lâm sản mà còn giữ chức năng sinh thái thiết yếu. Tuy nhiên, tình trạng khai thác rừng trái phép và áp lực từ dân số đang đe dọa đến sự bền vững của tài nguyên này. Việc nghiên cứu các yếu tố tác động đến tài nguyên rừng là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo vệ hiệu quả.

1.1. Tầm quan trọng của tài nguyên rừng tại Bà Rịa Vũng Tàu

Tài nguyên rừng tại Bà Rịa - Vũng Tàu không chỉ cung cấp gỗ mà còn bảo vệ đa dạng sinh học và điều hòa khí hậu. Rừng giúp duy trì nguồn nước và giảm thiểu ô nhiễm không khí. Theo nghiên cứu, rừng còn có vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn xói mòn và bảo vệ đất đai.

1.2. Các yếu tố tác động đến tài nguyên rừng

Các yếu tố tác động đến tài nguyên rừng bao gồm khai thác gỗ trái phép, biến đổi khí hậu và áp lực từ dân số. Những yếu tố này không chỉ làm suy giảm diện tích rừng mà còn ảnh hưởng đến chất lượng môi trường sống của các loài động thực vật.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo vệ tài nguyên rừng

Bảo vệ tài nguyên rừng tại Bà Rịa - Vũng Tàu đang đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng khai thác rừng trái phép diễn ra phổ biến, gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Ngoài ra, sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ rừng còn hạn chế, dẫn đến việc quản lý rừng chưa hiệu quả.

2.1. Tình trạng khai thác rừng trái phép

Khai thác rừng trái phép là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại Bà Rịa - Vũng Tàu. Nhiều hộ dân phụ thuộc vào việc khai thác tài nguyên rừng để sinh sống, dẫn đến việc rừng bị tàn phá nghiêm trọng. Theo số liệu, tỷ lệ khai thác gỗ trái phép vẫn ở mức cao.

2.2. Sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ rừng

Sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ rừng còn hạn chế. Nhiều người dân chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên rừng. Cần có các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức để khuyến khích sự tham gia của cộng đồng.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động đến tài nguyên rừng

Nghiên cứu các yếu tố tác động đến tài nguyên rừng tại Bà Rịa - Vũng Tàu cần áp dụng các phương pháp khoa học. Việc thu thập dữ liệu từ các cuộc khảo sát và phỏng vấn sẽ giúp xác định rõ các nguyên nhân và hệ quả của các tác động đến tài nguyên rừng.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Phương pháp thu thập dữ liệu bao gồm khảo sát thực địa và phỏng vấn người dân. Các thông tin thu thập được sẽ giúp đánh giá tình hình thực tế và các yếu tố tác động đến tài nguyên rừng.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Sau khi thu thập dữ liệu, việc phân tích sẽ giúp xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến tài nguyên rừng. Kết quả phân tích sẽ cung cấp cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng hiệu quả.

IV. Giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng hiệu quả

Để bảo vệ tài nguyên rừng tại Bà Rịa - Vũng Tàu, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách bảo vệ rừng cần được thực hiện nghiêm túc, đồng thời khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ tài nguyên rừng.

4.1. Chính sách bảo vệ rừng

Cần xây dựng và thực hiện các chính sách bảo vệ rừng chặt chẽ. Các quy định về khai thác tài nguyên rừng cần được thực hiện nghiêm túc để ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép.

4.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ rừng là rất quan trọng. Cần tổ chức các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức để người dân hiểu rõ vai trò của rừng trong cuộc sống.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu về tác động đến tài nguyên rừng tại Bà Rịa - Vũng Tàu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các cơ quan quản lý. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ giúp cải thiện công tác quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng.

5.1. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng vào thực tiễn để cải thiện công tác quản lý rừng. Các cơ quan chức năng có thể sử dụng thông tin này để xây dựng các chính sách bảo vệ tài nguyên rừng hiệu quả hơn.

5.2. Đánh giá tác động của các giải pháp

Đánh giá tác động của các giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng là cần thiết. Việc theo dõi và đánh giá sẽ giúp điều chỉnh các chính sách và giải pháp cho phù hợp với thực tế.

VI. Kết luận và tương lai của tài nguyên rừng tại Bà Rịa Vũng Tàu

Tài nguyên rừng tại Bà Rịa - Vũng Tàu đang đối mặt với nhiều thách thức. Tuy nhiên, với các giải pháp bảo vệ hiệu quả và sự tham gia của cộng đồng, có thể hy vọng vào một tương lai bền vững cho tài nguyên rừng. Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi để đảm bảo sự phát triển bền vững của tài nguyên này.

6.1. Tương lai của tài nguyên rừng

Tương lai của tài nguyên rừng tại Bà Rịa - Vũng Tàu phụ thuộc vào các chính sách bảo vệ và sự tham gia của cộng đồng. Nếu được quản lý tốt, tài nguyên rừng có thể phục hồi và phát triển bền vững.

6.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của các giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng. Những nghiên cứu này sẽ giúp cải thiện công tác quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng là nguồn tài nguyên quý giá của đất nƣớc ta, rừng không những là cơ sở phát triển kinh tế - xã hội mà còn giữ chức năng sinh thái cực kỳ quan trọng, rừng tham gia vào quá trình điều hoà khí hậu, đảm bảo chu chuyển oxy và các nguyên tố cơ bản khác trên hành tinh, duy trì tính ổn định và độ màu mỡ của đất, hạn chế lũ lụt, hạn hán, ngăn chặn xói mòn đất, làm giảm nhẹ sức tàn phá khốc liệt của các thiên tai, bảo tồn nguồn nƣớc và làm giảm mức ô nhiễm không khí. Vấn đề quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng hiện nay đƣợc coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội Việt Nam. Một trong những đòi hỏi để thực hiện thành công nhiệm vụ này là phải có những cơ chế thích hợp thu hút sự tham gia tích cực của cộng đồng dân cƣ vào công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng (Trần Ngọc Lan, 1999). Trong những năm gần đây, Nhà nƣớc đã ban hành và áp dụng nhiều chính sách có tác động mạnh đến đời sống của nhân dân nhƣ: giao đất lâm nghiệp, khoán quản lý bảo vệ rừng, quy chế quản lý rừng phòng hộ, quy chế hƣởng lợi.

Tuy nhiên, có một số nguyên nhân làm cho tài nguyên rừng ngày càng thu hẹp đó là: áp lực về dân số ở các vùng có rừng tăng nhanh, nghèo đói, hoàn cảnh kinh tế khó khăn, ngƣời dân sinh kế chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên rừng, trình độ dân trí vùng sâu vùng xa còn thấp, chính sách Nhà nƣớc về quản lý rừng cộng đồng còn nhiều bất cập, cơ cấu xã hội truyền thống có nhiều thay đổi (Võ Văn Thoan, Nguyễn Bá Ngãi, 2003). Đa số các khu rừng đều có ngƣời dân sinh sống xung quanh hoặc bên trong ranh giới. Trên thế giới việc thành lập và bảo vệ các khu rừng phụ thuộc vào sự hợp tác giữa ngƣời dân địa phƣơng và các ban quản lý khu rừng. Việc quản lý các khu rừng sẽ không đạt đƣợc kết quả mong muốn nếu những mối quan tâm của ngƣời dân địa phƣơng không đƣợc đáp ứng một cách phù hợp, ngƣời dân địa phƣơng là những ngƣời hiểu rõ về những vấn đề quan trọng và sự sống còn đối với các khu bảo tồn (dẫn theo Nguyễn Thị Phƣợng, 2003) 2 Hiện nay, diện tích rừng thuộc Ban Quản lý rừng phòng hộ Bà Rịa Vũng Tàu quản lý còn lại 11.

Với diện tích rừng còn lại, độ tàn che nhỏ hơn 0,8 nhƣng đang giữ vai trò vô cùng quan trọng trong việc phòng hộ chống xói mòn, chắn sóng biển, cát bay và cải thiện tiểu khí hậu khu vực vốn đã suy thoái nghiêm trọng do điều kiện khắc nghiệt của lập địa và hậu quả của nạn phá rừng trong nhiều năm trƣớc. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của vấn đề trên, trong nhiều năm qua tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu đã tích cực đẩy mạnh công tác xây dựng và bảo vệ rừng và đã thu đƣợc những kết quả đáng khích lệ. Đến nay về cơ bản diện tích đất trống, đồi núi trọc thuộc khu vực các núi và các bãi cát ven biển cũng nhƣ các dải rừng ngập mặn ven biển đã đƣợc trồng rừng phủ xanh kết hợp với khoanh nuôi phục hồi các diện tích rừng tự nhiên hiện còn bằng nhiều mô hình trồng rừng hỗn giao với cơ cấu cây trồng đa dạng gồm các loài gỗ lớn nhƣ sao, dầu, bằng lăng, gõ đỏ, vên vên, sến, muồng đen, cẩm liên, xà cừ, phi lao … và các loài mọc nhanh phụ trợ nhƣ keo lá tràm, keo dậu, anh đào, đã góp phần cải thiện phần nào tiểu khí hậu khu vực vốn đang bị suy thoái nghiêm trọng; kết quả đó đã đánh dấu bƣớc đầu những nỗ lực không nhỏ của địa phƣơng trong công tác chinh phục thiên nhiên khắc nghiệt, đặc biệt nhất là khu vực núi Dinh, các bãi cát hoang hóa ven biển. Tuy nhiên, để công tác tổ chức quản lý, bảo vệ và phát triển rừng có hiệu quả, việc thu thập thông tin về những tác động của ngƣời dân cũng nhƣ các tổ chức, đoàn thể kinh tế, xã hội của địa phƣơng đến tài nguyên rừng nhằm giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực đến tài nguyên rừng; làm cơ sở khắc phục những tồn tại, hạn chế, huy động toàn bộ hệ thống chính trị ở các cấp, các ngành, các nguồn lực xã hội và toàn dân cùng tham gia thực hiện tốt công tác quản lý bảo vệ rừng là một việc làm cần thiết.

Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài nghiên cứu “Nghiên cứu các yếu tố tác động đến tài nguyên rừng tại Ban quản lý rừng phòng hộ tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu”. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về tài nguyên rừng Tài nguyên rừng là một phần của tài nguyên thiên nhiên, thuộc loại tài nguyên tái tạo đƣợc. Nhƣng nếu sử dụng không hợp lý, tài nguyên rừng có thể bị suy thoái không thể tái tạo lại.

Nó có vai trò rất quan trọng đối với khí quyển, đất đai, mùa màng, cung cấp các nguồn gen động thực vật quý hiếm cùng nhiều lợi ích khác. Rừng giúp điều hòa nhiệt độ, nguồn nƣớc và không khí. Con ngƣời có thể sử dụng tài nguyên thiên nhiên này để khai thác, sử dụng hoặc chế biến ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu đời sống. Ở những vùng khí hậu khác nhau thì tài nguyên rừng cũng khác nhau.

Rừng cung cấp nguồn gỗ củi, điều hòa khí hâu, tạo ra oxy, điều hòa nguồn nƣớc và là nơi cƣ trú của các loài động thực vật và tang trữ các nguồn nghen quý hiếm (Trần Ngọc Lan, 1999). Mặc dù Chính phủ Việt Nam đã thực hiện nhiều nỗ lực tăng cƣờng thực thi luật pháp, tuy nhiên tình trạng khai thác gỗ hay LSNG trái phép hiện nay vẫn đang còn là mối quan tâm hàng đầu tại Việt Nam. Hoạt động buôn bán gỗ, LSNG có nguồn gốc bất hợp pháp có sự tham gia của nhiều đối tƣợng khác nhau từ những mạng lƣới quy mô lớn và có thế lực câu kết đến những doanh nghiệp nhỏ và tác động đến toàn bộ diện tích rừng trên phạm vi cả nƣớc, kể cả những khu rừng đƣợc quy hoạch để bảo vệ (Hoàng Hòe, 1995). Tình trạng khai thác gỗ trái phép quy mô nhỏ dai dẳng, thu hút sự quan tâm của toàn xã hội cũng nhƣ quyết tâm và nỗ lực của Chính phủ trong việc tăng cƣờng thực thi luật pháp.

Truyền thông Việt Nam đã phác họa tình trạng khai thác gỗ trái phép quy mô nhỏ điển hình là hành vi vi phạm pháp luật của những ngƣời dân nghèo địa phƣơng. Hành vi này xâm hại tài sản quốc gia nhằm mục đích khai thác các loài gỗ quý hiếm có giá trị cao ở các khu rừng tự nhiên. Một số cán bộ kiểm lâm biến chất nhắm mắt làm ngơ cho các hoạt động phạm pháp của ngƣời dân địa phƣơng, hơn thế nữa họ còn câu kết thông đồng với các đầu nậu gỗ để buôn bán trái phép các loại gỗ rừng vì lợi ích cá nhân. Truyền thông và Chính phủ nêu lên thực trạng này để kêu gọi nhà 4 nƣớc tăng cƣờng thực thi luật pháp, làm trong sạch lực lƣợng kiểm lâm Việt Nam và tăng cƣờng phân bổ nguồn lực con ngƣời và tài chính cho thực thi pháp luật (Phân hội các vƣờn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên, 1997).

Những nghiên cứu về các yếu tố tác động đến TNR 1. Trên thế giới Trên thế giới, các kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn của các VQG và KBTTN khẳng định rằng, để quản lý thành công cần dựa trên mô hình quản lý gắn bảo tồn đa dạng sinh học với bảo tồn văn hóa của ngƣời dân địa phƣơng .Ở Kakadu (Australia), những ngƣời thổ dân chẳng những đƣợc chung sống với VQG một cách hợp pháp mà họ còn đựơc thừa nhận là chủ rừng của VQG và đƣợc tham gia quản lý thông qua các đại diện của họ trong ban quản lý. Tại VQG Wasur (Indonesia) vẫn tồn tại 13 làng bản với cuộc sống gắn với săn bắn cổ truyền (Hà Quang Khải, 2001). Ở Châu Á, sự tham gia của ngƣời dân địa phƣơng vào công tác bảo tồn đa dạng sinh học là một biện pháp cần thiết và thƣờng có hiệu quả.

Lý do để khuyến khích sự tham gia này là nỗ lực của các cơ quan chính phủ nhằm đƣa dân chúng ra khỏi các KBT đã không mang lại kết quả nhƣ mong muốn trên cả phƣơng diện quản lý TNR và kinh tế xã hội. Việc đƣa ngƣời dân vốn quen sống trên địa bàn của họ đến một nơi mới chẳng khác nào “bắt cá khỏi nƣớc“ và khi đó các lực lƣợng khác có thể xâm lấn và khai thác TNR mà không có ngƣời bảo vệ. Ngƣời dân địa phƣơng có nhiều kiến thức cổ truyền về việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên và các thể chế cộng đồng đã tỏ ra có hiệu quả trong việc quản lý các nguồn tài nguyên này (Đỗ Anh Tuấn, 2001). Năm 1989, Cục lâm nghiệp của Hoàng Gia Thái Lan (The Royal Forest Department) thành lập các khu bảo tồn để bào vệ diện tích rừng còn lại.

Điều này đã dẫn tới xung đột giữa các cộng đồng địa phƣơng với các ban quản lý. Một thử nghiệm của dự án “Quản lý rừng bền vững thông qua sự cộng tác” thực hiện tại Kheio Wildlife Sanctuary, tỉnh Chaiyaphum ở Đông Bắc Thái Lan đã đƣợc tiến hành. Kết quả chỉ ra rằng, điều căn bản để quản lý bền vững 5 tài nguyên là phải thu hút sự tham gia của các bên liên quan và đặc biệt là phải bao gồm cả phát triển cộng đồng địa phƣơng bằng các hoạt động làm tăng thu nhập của họ (dẫn theo Nguyễn Thị Phƣợng, 2003). Theo đó, các nguyên tắc đƣợc lập ra trong công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội quốc gia năm 1992-1996 là “Khuyến khích ngƣời dân cộng tác với chính phủ, trong bảo tồn tài nguyên thiên nhiên thông qua việc đề cao vai trò của các tổ chức nhân dân, tổ chức phi chính phủ, từ trung ƣơng đến địa phƣơng; trong việc quyết định các dự án quản lý tài nguyên thiên nhiên cũng nhƣ trong việc theo dõi, giám sát và đánh giá thành công của dự án này”.

Nhận rõ sự cần thiết phải xem xét điều kiện kinh tế xã hội xung quanh KBT, các nhà quy hoạch quản lý đã bắt đầu đề xuất và thiết lập các vùng đệm để ngăn chặn sự xâm hại từ bên ngoài vào các KBT (Đỗ Anh Tuấn, 2001).