Chương I trình bày tổng quan về nghiên cứu. Với mục tiêu chính là xác định các nhân tố tâm lý nhận thức ảnh hưởng đến hành vi sử dụng BCTC của nhà đầu tư, nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng thông qua khảo sát, mẫu được chọn phi ngẫu nhiên từ các nhà đầu tư cổ phiếu là cá nhân trên TTCK TP. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 CHƯƠNG II CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý thuyết về thông tin trên BCTC và nhà đầu tư 2.1 Báo cáo tài chính, đối tượng sử dụng thông tin trên BCTC - Khái niệm: BCTC là hệ thống báo cáo tổng hợp từ các số liệu kế toán của doanh nghiệp, được lập theo những mẫu biểu đã được quy định, nó phản ánh tình hình sử dụng vốn, nguồn vốn, kết quả kinh doanh, và dòng tiền của doanh nghiệp trong kỳ báo cáo. - Mục đích của BCTC Thông tư về chế độ kế toán doanh nghiệp số 200/2014/TT-BTC ban hành ngày 22/12/2014 bởi Bộ tài chính nêu, mục đích của BCTC gồm: - Báo cáo tài chính dùng để cung cấp thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của một doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu quản lý của chủ doanh nghiệp, cơ quan Nhà nước và nhu cầu hữu ích của những người sử dụng trong việc đưa ra các quyết định kinh tế.
Báo cáo tài chính phải cung cấp những thông tin của một doanh nghiệp về: + Tài sản; + Nợ phải trả; + Vốn chủ sở hữu; + Doanh thu, thu nhập khác, chi phí sản xuất kinh doanh và chi phí khác; + Lãi, lỗ và phân chia kết quả kinh doanh; + Các luồng tiền. - Ngoài các thông tin này, doanh nghiệp còn phải cung cấp các thông tin khác trong “Bản thuyết minh Báo cáo tài chính” nhằm giải trình thêm về các chỉ tiêu đã phản ánh trên các Báo cáo tài chính tổng hợp và các chính sách kế toán đã áp dụng để ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, lập và trình bày Báo cáo tài chính. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Hệ thống BCTC doanh nghiệp và thông tin trình bày trên BCTC Tại Việt Nam, Thông tư số 200/2014/TT-BTC do Bộ tài chính ban hành ngày 22/12/2014 về chế độ kế toán DN quy định hệ thống Báo cáo tài chính của doanh nghiệp và Yêu cầu đối với thông tin trình bày trong Báo cáo tài chính như sau: Hệ thống Báo cáo tài chính gồm Báo cáo tài chính năm và Báo cáo tài chính giữa niên độ. - Báo cáo tài chính năm gồm: + Bảng cân đối kế toán + Mẫu số B 01 - DN + Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh + Mẫu số B 02 - DN + Báo cáo lưu chuyển tiền tệ + Mẫu số B 03 - DN + Bản thuyết minh Báo cáo tài chính + Mẫu số B 09 - DN - Báo cáo tài chính giữa niên độ: - Báo cáo tài chính giữa niên độ dạng đầy đủ, gồm: + Bảng cân đối kế toán giữa niên độ Mẫu số B 01a – DN + Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giữa niên độ Mẫu số B 02a – DN + Báo cáo lưu chuyển tiền tệ giữa niên độ Mẫu số B 03a – DN + Bản thuyết minh Báo cáo tài chính chọn lọc Mẫu số B 09a – DN - Báo cáo tài chính giữa niên độ dạng tóm lược, gồm: + Bảng cân đối kế toán giữa niên độ Mẫu số B 01b – DN + Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giữa niên độ Mẫu số B 02b – DN + Báo cáo lưu chuyển tiền tệ giữa niên độ Mẫu số B 03b – DN + Bản thuyết minh Báo cáo tài chính chọn lọc Mẫu số B 09a – DN - Các yêu cầu đối với chất lượng thông tin kế toán Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 “Chuẩn mực chung” ban hành năm 2002 bởi Bộ tài chính, quy định và hướng dẫn các nguyên tắc và yêu cầu kế toán LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 cơ bản, các yếu tố và ghi nhận các yếu tố của báo cáo tài chính của doanh nghiệp: - Trung thực: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo trên cơ sở các bằng chứng đầy đủ, khách quan và đúng với thực tế về hiện trạng, bản chất nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
- Khách quan: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo đúng với thực tế, không bị xuyên tạc, không bị bóp méo. - Đầy đủ: Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh liên quan đến kỳ kế toán phải được ghi chép và báo cáo đầy đủ, không bị bỏ sót. - Kịp thời: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo kịp thời, đúng hoặc trước thời hạn quy định, không được chậm trễ. - Dễ hiểu: Các thông tin và số liệu kế toán trình bày trong báo cáo tài chính phải rõ ràng, dễ hiểu đối với người sử dụng.
Người sử dụng ở đây được hiểu là người có hiểu biết về kinh doanh, về kinh tế, tài chính, kế toán ở mức trung bình. Thông tin về những vấn đề phức tạp trong báo cáo tài chính phải được giải trình trong phần thuyết minh. - Có thể so sánh: Các thông tin và số liệu kế toán giữa các kỳ kế toán trong một doanh nghiệp và giữa các doanh nghiệp chỉ có thể so sánh được khi tính toán và trình bày nhất quán. Trường hợp không nhất quán thì phải giải trình trong phần thuyết minh để người sử dụng báo cáo tài chính có thể so sánh thông tin giữa các kỳ kế toán, giữa các doanh nghiệp hoặc giữa thông tin thực hiện với thông tin dự toán, kế hoạch.
Yêu cầu kế toán quy định nói trên phải được thực hiện đồng thời - Yêu cầu đối với thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính (1) Thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính phải phản ánh trung thực, hợp lý tình hình tài chính, tình hình và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Để đảm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 bảo sự trung thực, thông tin phải có 3 tính chất là đầy đủ, khách quan, không có sai sót. - Thông tin được coi là đầy đủ khi bao gồm tất cả các thông tin cần thiết để giúp người sử dụng Báo cáo tài chính hiểu được bản chất, hình thức và rủi ro của các giao dịch và sự kiện. Đối với một số khoản mục, việc trình bày đầy đủ còn phải mô tả thêm các thông tin về chất lượng, các yếu tố và tình huống có thể ảnh hưởng tới chất lượng và bản chất của khoản mục.
- Trình bày khách quan là không thiên vị khi lựa chọn hoặc mô tả các thông tin tài chính. Trình bày khách quan phải đảm bảo tính trung lập, không chú trọng, nhấn mạnh hoặc giảm nhẹ cũng như có các thao tác khác làm thay đổi mức độ ảnh hưởng của thông tin tài chính là có lợi hoặc không có lợi cho người sử dụng Báo cáo tài chính. - Không sai sót có nghĩa là không có sự bỏ sót trong việc mô tả hiện tượng và không có sai sót trong quá trình cung cấp các thông tin báo cáo được lựa chọn và áp dụng. Không sai sót không có nghĩa là hoàn toàn chính xác trong tất cả các khía cạnh, ví dụ, việc ước tính các loại giá cả và giá trị không quan sát được khó xác định là chính xác hay không chính xác.
Việc trình bày một ước tính được coi là trung thực nếu giá trị ước tính được mô tả rõ ràng, bản chất và các hạn chế của quá trình ước tính được giải thích và không có sai sót trong việc lựa chọn số liệu phù hợp trong quá trình ước tính. (2) Thông tin tài chính phải thích hợp để giúp người sử dụng Báo cáo tài chính dự đoán, phân tích và đưa ra các quyết định kinh tế. (3) Thông tin tài chính phải được trình bày đầy đủ trên mọi khía cạnh trọng yếu. Thông tin được coi là trọng yếu trong trường hợp nếu thiếu thông tin hoặc thông tin thiếu chính xác có thể làm ảnh hưởng tới quyết định của người sử dụng thông tin tài chính của đơn vị báo cáo.
Tính trọng yếu dựa vào bản chất và độ lớn, hoặc cả hai, của các khoản mục có liên quan được trình bày trên báo cáo tài chính của một đơn vị cụ thể. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 (4) Thông tin phải đảm bảo có thể kiểm chứng, kịp thời và dễ hiểu. (5) Thông tin tài chính phải được trình bày nhất quán và có thể so sánh giữa các kỳ kế toán; So sánh được giữa các doanh nghiệp với nhau. - Tính hữu ích của báo cáo tài chính Mục tiêu của BCTC là cung cấp các thông tin tài chính hữu ích cho người sử dụng trong việc ra quyết định kinh tế.
Tuy nhiên, theo quan điểm của Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Mỹ FASB khi các nguyên tắc, yêu cầu, hướng dẫn lập và trình bày BCTC không rõ ràng và đầy đủ, thiếu đồng bộ hay khó áp dụng sẽ không đảm bảo được các tính chất đáng tin cậy, có thể hiểu, so sánh được,… Trong hệ thống các tính chất kế toán thì sự phù hợp và đáng tin cậy là những khái niệm trung tâm của kế toán. Một mặt, tính phù hợp của thông tin tài chính bao gồm hai thành tố là giá trị dự báo (predichtive) và giá trị phản hồi (feedback value), vì không nhận thức được quá khứ thì không đủ cơ sở để dự báo, không có lợi ích trong tương lai thì nhận thức về quá khứ cũng vô dụng (CON2, đoạn 51), điều này thể hiện rất rõ trong các báo cáo giữa niên độ để thể hiện thành quả quá khứ lẫn dự báo thu nhập thường niên trước khi kết thúc niên độ. Bên cạnh đó, tính kịp thời cũng được xem là một khía cạnh lệ thuộc của tính phù hợp vì nếu thông tin không sẵn có khi cần hoặc chỉ có sau khi các sự kiện đã được báo cáo rất lâu thì thông tin sẽ thiếu tính phù hợp và ít được sử dụng. Tính tin cậy (reliability) cũng rất quan trọng để làm sáng tỏ các yêu cầu để có được số liệu kế toán mô tả một cách xác thực (CÒN, đoạn 58).