Nghiên Cứu Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Hệ Sinh Thái Nông Nghiệp Tại Huyện Đà Bắc

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của biến đổi khí hậu đến nông nghiệp huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình và đề xuất giải pháp ứng phó hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Mai
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đoàn Hương Mai
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Hệ Sinh Thái Nông Nghiệp Tại Huyện Đà Bắc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ - HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về Biến đổi khí hậu
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu tác động của BĐKH đến nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam
• 1.1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến ĐDSH và hệ sinh thái
• 1.2. Tổng quan về Hệ sinh thái nông nghiệp
• 1.2.1. Khái quát về HST nông nghiệp
• 1.2.2. Đặc điểm của HST nông nghiệp
• 1.2.3. Những đặc điểm khác nhau cơ bản giữa HST nông nghiệp cổ truyền và HST nông nghiệp tiên tiến
• 1.3. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 1.3.1. Điều kiện tự nhiên huyện Đà Bắc
• 1.3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội huyện Đà Bắc
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Cách tiếp cận
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Xu thế biến đổi của một số yếu tố khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan ở Đà Bắc trong những năm gần đây
• 3.1.1. Xu thế biến đổi của nhiệt độ, lượng mưa
• 3.1.2. Các hiện tượng thời tiết cực đoan
• 3.2. Đa dạng sinh học cây trồng/vật nuôi ở các kiểu HST Nông nghiệp Đà Bắc
• 3.2.1. Đa dạng thực vật
• 3.2.2. Đa dạng động vật
• 3.3. Sinh kế người dân Đà Bắc và tác động của BĐKH (các hiện tượng thời tiết cực đoan) đến HST nông nghiệp, sinh kế và các hoạt động khác
• 3.3.1. Các nguồn sinh kế chính của cộng đồng dân cư huyện Đà Bắc
• 3.3.2. Tác động của BĐKH đến HST nông nghiệp huyện Đà Bắc
• 3.3.3. Lịch mùa vụ và các hiện tượng thời tiết tại huyện Đà Bắc
• 3.3.4. Phân tích tính dễ tổn thương và khả năng thích ứng của người dân huyện Đà Bắc với BĐKH
• 3.3.4.1. Phân tích ma trận tổn thương giữa các yếu tố tự nhiên và sinh kế
• 3.3.4.2. Xếp hạng ảnh hưởng của các hiện tượng thời tiết cực đoan lên các đối tượng hộ gia đình
• 3.3.4.3. Khả năng thích ứng của người dân huyện Đà Bắc với BĐKH (kết quả thảo luận nhóm SWOT)
• 3.4. Đề xuất một số giải pháp ứng phó với BĐKH của huyện Đà Bắc
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Biến Đổi Khí Hậu Tại Đà Bắc

Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái nông nghiệp tại huyện Đà Bắc là vô cùng cấp thiết. Biến đổi khí hậu Việt Nam đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, sương muối ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ. Đà Bắc, một huyện miền núi của tỉnh Hòa Bình, với nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp Đà Bắc, đặc biệt dễ bị tổn thương. Luận văn này tập trung đánh giá những ảnh hưởng này, đồng thời đề xuất các giải pháp thích ứng và giảm thiểu rủi ro cho người dân địa phương. Nghiên cứu này tham khảo nhiều nguồn tài liệu khoa học, báo cáo của các tổ chức quốc tế và dữ liệu khí tượng thủy văn địa phương, đặc biệt là luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Ngọc Mai năm 2017. Việc hiểu rõ tác động sẽ giúp xây dựng các chính sách và biện pháp can thiệp hiệu quả, bảo vệ sinh kế và an ninh lương thực Đà Bắc.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu về biến đổi khí hậu

Nghiên cứu về tác động biến đổi khí hậu không chỉ là vấn đề học thuật mà còn là yêu cầu thực tiễn. Biến đổi khí hậu đang đe dọa trực tiếp đến sinh kế nông nghiệp Đà Bắc, năng suất cây trồng Đà Bắc và an ninh lương thực. Việc phân tích chi tiết các tác động giúp chính quyền địa phương và cộng đồng có thể chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại và xây dựng một nền nông nghiệp bền vững Đà Bắc. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc ra quyết định và xây dựng chính sách phù hợp.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu biến đổi khí hậu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá toàn diện tác động biến đổi khí hậu lên hệ sinh thái nông nghiệp Đà Bắc. Phạm vi nghiên cứu bao gồm phân tích xu hướng biến đổi khí hậu trong quá khứ, hiện tại và dự báo tương lai; đánh giá ảnh hưởng đến các loại cây trồng, vật nuôi chủ lực; và đề xuất các giải pháp thích ứng. Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố khí hậu như nhiệt độ, lượng mưa, và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Đồng thời, xem xét các yếu tố kinh tế - xã hội và sinh kế nông nghiệp Đà Bắc để đưa ra những giải pháp phù hợp.

II. Các Thách Thức Do Biến Đổi Khí Hậu Tại Hệ Sinh Thái

Biến đổi khí hậu gây ra nhiều thách thức đối với hệ sinh thái nông nghiệp ở Đà Bắc. Sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và phát triển của cây trồng, vật nuôi. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ lụt, hạn hán, sương muối gây thiệt hại lớn về sản lượng và chất lượng nông sản. Xói mòn đất Đà Bắc trở nên nghiêm trọng hơn do mưa lớn và lũ quét. Sâu bệnh hại nông nghiệp Đà Bắc phát triển mạnh mẽ do điều kiện khí hậu thay đổi. Những thách thức này đe dọa trực tiếp đến đa dạng sinh học Đà Bắc và sinh kế nông nghiệp Đà Bắc của người dân. Cần có những giải pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.

2.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ và lượng mưa đến năng suất

Sự gia tăng nhiệt độ và thay đổi lượng mưa có ảnh hưởng lớn đến năng suất cây trồng Đà Bắc. Nhiệt độ cao có thể làm giảm khả năng quang hợp của cây trồng, gây ra hiện tượng cháy lá, khô hạn. Lượng mưa không đều, tập trung vào một số thời điểm, gây ra tình trạng ngập úng hoặc thiếu nước tưới. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng nông sản, gây thiệt hại kinh tế cho người nông dân.

2.2. Tác động của thời tiết cực đoan đến hệ sinh thái

Các hiện tượng thời tiết Đà Bắc cực đoan như lũ lụt, hạn hán, sương muối gây ra những tác động nghiêm trọng đến hệ sinh thái nông nghiệp Đà Bắc. Lũ lụt có thể cuốn trôi đất đai, cây trồng, vật nuôi. Hạn hán làm khô cạn nguồn nước, gây chết cây trồng. Sương muối làm chết các loại cây non, ảnh hưởng đến năng suất mùa vụ. Những hiện tượng này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn làm suy thoái đa dạng sinh học Đà Bắc.

III. Giải Pháp Thích Ứng Biến Đổi Khí Hậu Cho Nông Nghiệp

Để ứng phó với những thách thức của biến đổi khí hậu, cần có những giải pháp thích ứng hiệu quả cho nông nghiệp Đà Bắc. Các giải pháp này cần tập trung vào việc tăng cường khả năng chống chịu của cây trồng, vật nuôi; sử dụng hiệu quả nguồn nước; và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững. Việc xây dựng các công trình thủy lợi, hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước là rất quan trọng. Cần có chính sách hỗ trợ nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện khí hậu thay đổi. Chính sách nông nghiệp Đà Bắc cần được điều chỉnh để khuyến khích các hoạt động sản xuất thân thiện với môi trường.

3.1. Phát triển các giống cây trồng chịu hạn chịu úng

Việc phát triển và sử dụng các giống cây trồng chịu hạn, chịu úng là một trong những giải pháp quan trọng để thích ứng với biến đổi khí hậu. Các giống cây này có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện thiếu nước hoặc ngập úng, giúp đảm bảo năng suất và ổn định sản xuất. Cần có sự đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng mới, phù hợp với điều kiện địa phương.

3.2. Áp dụng kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm nước hiệu quả

Sử dụng hiệu quả nguồn nước là một yếu tố then chốt trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu. Cần áp dụng các kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa, tưới theo hàng. Đồng thời, cần có các biện pháp quản lý nguồn nước hiệu quả, tránh lãng phí và ô nhiễm. Cần khuyến khích người dân sử dụng các phương pháp tưới tiêu truyền thống, phù hợp với điều kiện địa hình và nguồn nước địa phương.

3.3. Xây dựng mô hình nông nghiệp bền vững thích ứng BĐKH

Xây dựng mô hình nông nghiệp bền vững Đà Bắc là một giải pháp toàn diện để ứng phó với biến đổi khí hậu. Mô hình này kết hợp các phương pháp canh tác hữu cơ, sử dụng phân bón tự nhiên, kiểm soát sâu bệnh bằng biện pháp sinh học. Đồng thời, chú trọng đến việc bảo vệ đất đai, nguồn nước và đa dạng sinh học. Cần có sự hỗ trợ từ nhà nước và các tổ chức phi chính phủ để triển khai và nhân rộng các mô hình nông nghiệp bền vững.

IV. Nghiên Cứu Thực Tế Tác Động và Ứng Phó tại Đà Bắc

Nghiên cứu thực tế tại Đà Bắc cho thấy rõ những tác động biến đổi khí hậu lên hệ sinh thái nông nghiệp và sinh kế nông nghiệp Đà Bắc. Phỏng vấn nông dân địa phương ghi nhận sự thay đổi về mùa vụ, năng suất giảm và gia tăng dịch bệnh. Phân tích dữ liệu khí tượng thủy văn cho thấy xu hướng tăng nhiệt độ và thay đổi lượng mưa. Tuy nhiên, người dân Đà Bắc cũng đã có những nỗ lực tự phát để thích ứng, như chuyển đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng giống mới, và áp dụng các biện pháp canh tác truyền thống. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức để nâng cao năng lực thích ứng của cộng đồng.

4.1. Khảo sát thực địa và phỏng vấn nông dân Đà Bắc

Khảo sát thực địa và phỏng vấn nông dân là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về tác động của biến đổi khí hậu. Nông dân là những người trực tiếp chịu ảnh hưởng và có kinh nghiệm quý báu trong việc ứng phó. Thông qua phỏng vấn, có thể nắm bắt được những thay đổi về mùa vụ, năng suất, dịch bệnh, và những khó khăn mà họ đang gặp phải. Cần có sự lắng nghe và thấu hiểu để xây dựng những giải pháp phù hợp với nhu cầu của cộng đồng.

4.2. Phân tích dữ liệu khí tượng thủy văn địa phương

Phân tích dữ liệu khí tượng thủy văn địa phương là cơ sở khoa học để đánh giá xu hướng biến đổi khí hậu. Dữ liệu về nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm, và các hiện tượng thời tiết cực đoan cần được thu thập và phân tích một cách cẩn thận. Kết quả phân tích giúp xác định mức độ và tốc độ biến đổi khí hậu, từ đó đưa ra những dự báo và cảnh báo kịp thời.

V. Đề Xuất Giải Pháp Chính Sách Ưu Tiên Tại Đà Bắc

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các giải pháp và chính sách nông nghiệp Đà Bắc ưu tiên để ứng phó với biến đổi khí hậu. Cần tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng, vật nuôi chịu hạn, chịu úng. Cần xây dựng và nâng cấp hệ thống thủy lợi, tưới tiêu tiết kiệm nước. Cần có chính sách hỗ trợ nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi. Cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu cho cộng đồng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức khoa học và cộng đồng để triển khai các giải pháp một cách hiệu quả.

5.1. Hoàn thiện cơ sở hạ tầng và hệ thống thủy lợi Đà Bắc

Cơ sở hạ tầng đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn nước tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp. Cần đầu tư xây dựng và nâng cấp các công trình thủy lợi như hồ chứa nước, kênh mương, trạm bơm. Đồng thời, cần có các biện pháp quản lý nguồn nước hiệu quả, tránh lãng phí và ô nhiễm. Cần khuyến khích người dân tham gia vào việc xây dựng và bảo trì cơ sở hạ tầng nông nghiệp.

5.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về biến đổi khí hậu

Nâng cao nhận thức cộng đồng là một yếu tố quan trọng để tạo sự đồng thuận và tham gia vào các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu. Cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục về biến đổi khí hậu trên các phương tiện truyền thông, trong trường học và cộng đồng. Đồng thời, cần có các chương trình tập huấn, bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ và người dân về các giải pháp thích ứng và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Về Biến Đổi Khí Hậu

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ những tác động biến đổi khí hậu lên hệ sinh thái nông nghiệp Đà Bắc và đề xuất các giải pháp thích ứng. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh khác nhau của vấn đề này. Cần nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến nguồn nước Đà Bắc. Cần nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến đa dạng sinh học Đà Bắc. Cần nghiên cứu về các mô hình nông nghiệp bền vững Đà Bắc hiệu quả. Những nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách và biện pháp can thiệp hiệu quả, bảo vệ sinh kế nông nghiệp Đà Bắc và đảm bảo phát triển bền vững.

6.1. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về Đà Bắc

Để hiểu rõ hơn về tác động của biến đổi khí hậu lên huyện Đà Bắc, cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn về các khía cạnh cụ thể. Một trong những hướng nghiên cứu quan trọng là đánh giá tác động đến đa dạng sinh học Đà Bắc, đặc biệt là các loài cây trồng và vật nuôi bản địa. Nghiên cứu về nguồn nước Đà Bắc và các giải pháp sử dụng hiệu quả cũng rất cần thiết. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về tác động lên kinh tế nông nghiệp Đà Bắc và xã hội để đưa ra các chính sách hỗ trợ phù hợp.

6.2. Tổng kết và khuyến nghị về chính sách ứng phó BĐKH

Nghiên cứu này cung cấp những thông tin quan trọng để xây dựng chính sách ứng phó với biến đổi khí hậu tại huyện Đà Bắc. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các nhà khoa học, và cộng đồng để triển khai các giải pháp một cách hiệu quả. Chính sách nông nghiệp Đà Bắc cần được điều chỉnh để khuyến khích các hoạt động sản xuất thân thiện với môi trường. Đồng thời, cần có các chương trình hỗ trợ nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang tác động sâu sắc đến hệ sinh thái tự nhiên và các ngành sản xuất phụ thuộc trực tiếp vào thời tiết. Tại Việt Nam, thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường ghi nhận trong 50 năm qua nhiệt độ trung bình năm đã tăng khoảng 0,5 đến 0,7 độ C, mực nước biển dâng khoảng 20 cm, cùng với sự gia tăng rõ rệt của các hiện tượng thời tiết cực đoan. Huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình là địa bàn miền núi có điều kiện tự nhiên đặc thù với độ dốc bình quân 35 độ, tổng diện tích tự nhiên đạt 77.796 ha nhưng đất nông nghiệp chỉ chiếm 4,55% (khoảng 3.537 ha), trong khi đất lâm nghiệp chiếm tới 65,12% (khoảng 50.662 ha). Nền kinh tế địa phương phụ thuộc phần lớn vào nông lâm nghiệp với tỷ trọng 43,7%, đặc biệt nông nghiệp chiếm tới 75% nguồn sinh kế của các hộ nghèo.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ tác động đa chiều của biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan đến cấu trúc, tính đa dạng sinh học của hệ sinh thái nông nghiệp và nguồn sinh kế dân cư tại huyện Đà Bắc. Mục tiêu cụ thể bao gồm: phân tích xu thế biến đổi nhiệt độ và lượng mưa giai đoạn 1975 - 2015; kiểm kê mức độ đa dạng sinh học cây trồng, vật nuôi trong các kiểu hệ sinh thái nông nghiệp; định lượng mức độ tổn thương sinh kế; và đề xuất hệ thống giải pháp thích ứng khả thi. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ 20 xã và thị trấn của huyện Đà Bắc, tập trung vào chuỗi dữ liệu khí tượng 40 năm. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để giảm thiểu rủi ro sinh kế cho hơn 53.106 cư dân địa phương và thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp vùng cao theo hướng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng thời hai khung lý thuyết nền tảng trong nghiên cứu môi trường hiện đại: Tiếp cận dựa trên hệ sinh thái (Ecosystem-based Approach - EbA) và Tiếp cận dựa vào cộng đồng (Community-based Approach - CBA). Tiếp cận dựa trên hệ sinh thái coi con người là trung tâm của hệ thống sinh thái - xã hội, nhấn mạnh việc quản lý tổng hợp tài nguyên đất, nước và sinh vật nhằm bảo tồn cấu trúc tự nhiên và tăng cường khả năng chống chịu trước thiên tai. Tiếp cận dựa vào cộng đồng tập trung phát huy tri thức bản địa, nâng cao tính chủ động và năng lực thích ứng của người dân địa phương theo nguyên tắc từ dưới lên.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên mối quan hệ tương tác giữa ba trụ cột chính: Yếu tố khí hậu cực đoan (nhiệt độ tăng, lượng mưa biến động, lũ quét, hạn hán, rét hại) - Hệ sinh thái nông nghiệp (đa dạng thành phần loài, cơ cấu mùa vụ, năng suất sinh học) - Sinh kế cộng đồng (tính dễ bị tổn thương, nguồn lực kinh tế và giải pháp thích ứng). Khung nghiên cứu tích hợp bốn khái niệm trọng tâm: Hệ sinh thái nông nghiệp (hệ sinh thái thứ cấp do con người duy trì, có cấu trúc đơn giản và độ bền vững thấp); Đa dạng sinh học nông nghiệp (tổng hòa các loài cây trồng, vật nuôi và sinh vật liên quan); Tính dễ bị tổn thương (mức độ nhạy cảm và mất khả năng đối phó của hệ thống trước hiểm họa); Khả năng thích ứng (năng lực điều chỉnh hành vi, kỹ thuật và quản lý để giảm nhẹ thiệt hại).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Cỡ mẫu điều tra khảo sát thực địa bao gồm 190 hộ gia đình được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích tại các xã vùng cao (mỗi xã chọn 10 hộ, ưu tiên nhóm hộ nghèo và hộ có hoàn cảnh neo đơn theo danh sách cung cấp của chính quyền xã). Bên cạnh đó, nghiên cứu tiến hành phỏng vấn sâu 15 cán bộ thôn bản, 15 cán bộ lãnh đạo cấp xã và 4 cán bộ chuyên trách thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp huyện Đà Bắc. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp giữa mô hình định lượng và công cụ đánh giá có sự tham gia của cộng đồng (PRA) là nhằm liên kết số liệu khí tượng quan trắc khách quan với nhận thức thực tế của người dân chịu tác động trực tiếp.

Dữ liệu thứ cấp thu thập chuỗi số liệu khí tượng thủy văn 40 năm (1975 - 2015) từ trạm quan trắc thành phố Hòa Bình, điểm đo mưa xã Tân Pheo (1975 - 1991) và xã Mường Chiềng (1975 - 2005). Phương pháp nghiên cứu hệ sinh thái áp dụng kỹ thuật khảo sát theo các lát cắt ngang dọc theo địa hình sườn dốc để kiểm kê thành phần loài thực vật và động vật. Công cụ PRA sử dụng lịch mùa vụ, ma trận xếp hạng rủi ro, đánh giá tính dễ bị tổn thương và năng lực cộng đồng (VCA) kết hợp ma trận phân tích điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT). Timeline nghiên cứu được thực hiện từ tháng 12/2015 đến tháng 12/2016, bao gồm hai đợt điều tra thực địa trọng điểm vào tháng 4/2016 và tháng 10/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, xu thế khí hậu tại địa bàn nghiên cứu có sự biến đổi rõ rệt và gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan. Chuỗi số liệu 40 năm qua phương trình hồi quy tuyến tính y = 0,029x - 34,38 với hệ số xác định R² = 0,3606 cho thấy nhiệt độ trung bình năm tại khu vực tăng bình quân 0,29 độ C sau mỗi thập kỷ, dao động trong khoảng từ 22,2 độ C đến 25,1 độ C. Nhiệt độ cực đại mùa hè chạm ngưỡng 41,8 độ C. Ngược lại, tổng lượng mưa bình quân năm (khoảng 1.570 mm) và tổng số ngày mưa trong năm có xu hướng giảm sút. Tình trạng hạn hán xuất hiện sớm vào tháng 3 - tháng 4 được 96,8% người dân (184/190 hộ) xác nhận; lũ lụt và lốc xoáy gia tăng về cường độ trong giai đoạn tháng 5 - tháng 9; các đợt rét đậm rét hại kéo dài từ 30 đến 40 ngày vào mùa đông với nhiệt độ dưới 10 độ C, đặc biệt đợt băng tuyết dày gần 10 cm xuất hiện tại xã Đồng Nghê vào cuối tháng 1/2016.

Thứ hai, đa dạng sinh học hệ sinh thái nông nghiệp ghi nhận sự phân hóa rõ nét giữa các tiểu hệ sinh thái. Nghiên cứu thống kê có 100 loài thực vật thuộc 52 họ trong hệ sinh thái vườn cây lâu năm (chủ lực là bưởi Diễn, cam Toàn Sơn, đu đủ, nhãn), 12 loài thuộc 8 họ trong hệ sinh thái đồng ruộng (lúa, ngô, mía, sắn, dong riềng) và 11 loài thuộc 9 họ trong hệ sinh thái ao hồ. Về động vật, toàn huyện duy trì 11 nhóm giống vật nuôi phổ biến; tính đến năm 2015 đàn lợn đạt 20.447 con, đàn gia cầm đạt 221.529 con, đàn trâu đạt 9.126 con và đàn bò đạt 8.447 con.

Thứ ba, các hiện tượng thời tiết cực đoan gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp. Năm 2010, hiện tượng El-Nino gây khô hạn làm ảnh hưởng 170 ha lúa chiêm xuân, 378 ha lúa hè thu và 1.700 ha cây màu. Năm 2011, rét đậm rét hại làm chết 60 ha lúa, 18 ha ngô, 647 ha rừng trồng và làm chết đói rét 2.204 con trâu bò (chiếm khoảng 21,1% tổng đàn trâu bò toàn huyện thời điểm đó). Năm 2014, giá rét làm chết 8.478 kg mạ và 163,1 ha lúa đã gieo cấy. Năm 2015, mưa lũ cuốn trôi và vùi lấp 17 ha lúa, 108,3 ha ngô; giông lốc làm chìm 17 lồng nuôi cá và làm gãy đổ 9.195 ha cây lâm nghiệp.

Thứ tư, sinh kế của nhóm hộ nghèo chịu tổn thương nặng nề nhất. Trồng trọt chiếm 80% và chăn nuôi chiếm 20% trong cơ cấu thu nhập nông nghiệp của hộ nghèo. Thu nhập bình quân của nhóm hộ nghèo chỉ đạt khoảng 2,4 triệu đồng/người/năm, thấp hơn rất nhiều so với mức bình quân toàn huyện là 19,4 triệu đồng/người/năm vào năm 2015. Hạn hán và rét hại làm gia tăng trực tiếp số tháng thiếu đói giáp hạt của các hộ gia đình vùng cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến mức độ tổn hại sinh thái cao tại Đà Bắc xuất phát từ địa hình đồi núi dốc, khả năng giữ nước mặt hạn chế, trong khi hệ thống thủy lợi chỉ đáp ứng được một phần nhỏ diện tích canh tác. Khi lượng mưa suy giảm cục bộ trong vụ chiêm xuân, hàng nghìn héc-ta lúa nước rơi vào tình trạng khô kiệt buộc người dân phải bỏ hoang hoặc chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang ngô và sắn. Đối với ngành chăn nuôi, tập quán thả rông đại gia súc trên núi cao cùng với việc thiếu chuồng trại che chắn và thiếu hụt nguồn thức ăn dự trữ là nguyên nhân trực tiếp khiến hàng nghìn con trâu bò bị chết rét khi nhiệt độ xuống thấp đột ngột.

Kết quả nghiên cứu về xu thế tăng nhiệt độ 0,29 độ C/thập kỷ hoàn toàn tương thích với các báo cáo khí hậu của vùng Tây Bắc trong các công trình nghiên cứu khí tượng thủy văn Việt Nam. Thiệt hại giảm sút năng suất mùa màng từ 5% đến 15% phản ánh đúng dự báo từ các mô hình cây trồng quốc tế như DSSAT và Cropwat đối với khu vực Đông Nam Á. Các dữ liệu về biến thiên nhiệt ẩm 40 năm, tỷ lệ suy giảm đàn gia súc và diện tích mùa vụ thiệt hại có thể được biểu diễn trực quan thông qua đồ thị đường xu thế kết hợp biểu đồ cột phân bố theo từng năm, giúp làm rõ tính chu kỳ và mức độ nghiêm trọng của thiên tai đối với hệ thống sản xuất địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng và lịch mùa vụ thích ứng với khô hạn. Ủy ban nhân dân huyện Đà Bắc chỉ đạo Phòng Nông nghiệp và Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp thực hiện chuyển đổi linh hoạt tối thiểu 30% diện tích lúa nước thiếu nước thường xuyên (khoảng 300 đến 500 ha) sang trồng ngô lai chịu hạn, sắn cao sản xen dong riềng và cây ăn quả có múi trong giai đoạn 2018 - 2022. Biện pháp này hướng tới mục tiêu duy trì ổn định sản lượng lương thực quy thóc đạt trên 46.000 tấn/năm và giảm 50% diện tích cây màu bị khô héo đầu vụ.

Thứ hai, triển khai quy trình kỹ thuật chống rét và phòng chống dịch bệnh cho đàn đại gia súc. Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Hòa Bình phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã vùng cao tổ chức hướng dẫn 100% hộ chăn nuôi hoàn thiện chuồng trại kiên cố, tuyệt đối không thả rông gia súc khi nhiệt độ xuống dưới 12 độ C. Đồng thời, ngành thú y thực hiện tiêm phòng định kỳ đạt tỷ lệ trên 90% tổng đàn (trên 25.000 liều vắc xin cho gia súc và trên 50.000 liều cho gia cầm mỗi năm), dự trữ rơm khô và thức ăn ủ chua nhằm kiểm soát tỷ lệ trâu bò chết rét xuống dưới mức 0,5%/năm trong giai đoạn 2018 - 2020.

Thứ ba, đầu tư nâng cấp công trình thủy lợi nhỏ và hệ thống hồ đập sinh thái. Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện ưu tiên phân bổ ngân sách giai đoạn 2018 - 2025 để nạo vét, kiên cố hóa hệ thống kênh mương tại các lưu vực suối chính như Suối Tuổng, Suối Chum, Suối Nhạp. Mục tiêu nâng tỷ lệ cấp nước chủ động cho 85% diện tích đất canh tác lúa và rau màu vụ đông xuân, hạn chế tối đa nguy cơ hạn hán đầu vụ gieo cấy.

Thứ tư, mở rộng mô hình nuôi thủy sản lồng bè thích ứng trên hồ sông Đà. Phòng Nông nghiệp huyện Đà Bắc hỗ trợ các hợp tác xã và hộ dân ven hồ nhân rộng quy mô nuôi cá lồng lên trên 1.200 lồng vào năm 2023, tập trung vào các giống cá đặc sản có giá trị kinh tế cao như cá lăng, cá chiên, cá anh vũ và rô phi đơn tính. Đi đôi với kỹ thuật chăn nuôi, chính quyền địa phương hỗ trợ kinh phí gia cố khung lồng kiên cố và hệ thống cảnh báo sớm giông lốc nhằm bảo đảm an toàn sinh kế, nâng sản lượng thủy sản nuôi trồng đạt trên 1.400 tấn/năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà quản lý và cán bộ hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nông nghiệp, môi trường cấp tỉnh và huyện. Luận văn cung cấp bộ cơ sở dữ liệu thực chứng 40 năm cùng bản đồ phân tích rủi ro thời tiết cực đoan, giúp cơ quan nhà nước xây dựng Kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu cấp huyện giai đoạn 5 năm và phân bổ nguồn lực phòng chống thiên tai hiệu quả.

Nhóm thứ hai là các giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Biến đổi khí hậu, Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên và Sinh thái học nông nghiệp. Tài liệu này đóng vai trò như một nghiên cứu điển hình hoàn chỉnh về việc tích hợp phương pháp tiếp cận hệ sinh thái (EbA) với công cụ đánh giá có sự tham gia (PRA) trong việc định lượng tổn thương môi trường miền núi.

Nhóm thứ ba là các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức phát triển quốc tế hoạt động trong lĩnh vực hỗ trợ sinh kế và bảo tồn đa dạng sinh học. Báo cáo phân tích sâu sắc về mức độ tổn thương của nhóm hộ nghèo và hộ đồng bào dân tộc thiểu số, tạo cơ sở thực tiễn để thiết kế các chương trình tài trợ vi mô, nâng cao năng lực chống chịu biến đổi khí hậu tại vùng sâu vùng xa.

Nhóm thứ tư là các hợp tác xã nông nghiệp, cán bộ khuyến nông cơ sở và các chủ hộ trang trại tại khu vực trung du miền núi phía Bắc. Những phát hiện về kỹ thuật xen canh, chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang cây trồng chịu hạn và giải pháp nuôi cá lồng lòng hồ kiên cố là cẩm nang thực hành hữu ích để áp dụng trực tiếp vào sản xuất nông hộ.

Câu hỏi thường gặp

Biến đổi khí hậu tại huyện Đà Bắc diễn ra theo xu thế cụ thể nào trong 40 năm qua? Dữ liệu quan trắc giai đoạn 1975 - 2015 chứng minh nhiệt độ trung bình năm tăng đều đặn 0,29 độ C mỗi thập kỷ theo phương trình y = 0,029x - 34,38. Đi kèm với đó là sự suy giảm lượng mưa bình quân năm và số ngày mưa, khiến hạn hán xuất hiện sớm vào tháng 3 - tháng 4 và các đợt rét đậm mùa đông kéo dài tới 40 ngày.

Tại sao hệ sinh thái nông nghiệp huyện Đà Bắc lại có tính dễ bị tổn thương rất cao trước thiên tai? Do địa hình vùng cao chia cắt mạnh với độ dốc trung bình 35 độ, đất canh tác chỉ chiếm 4,55% diện tích tự nhiên, hệ sinh thái nông nghiệp tại đây có cấu trúc loài đơn giản và phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước tự nhiên. Khi gặp hạn hán hoặc lũ quét, hệ sinh thái này lập tức mất cân bằng sinh thái và sụt giảm năng suất nghiêm trọng.

Những hiện tượng thời tiết cực đoan nào gây thiệt hại kinh tế lớn nhất cho ngành chăn nuôi địa phương? Rét đậm rét hại và các đợt không khí lạnh bất thường là hiểm họa lớn nhất đối với chăn nuôi. Điển hình vào năm 2011, rét hại kéo dài đã làm chết 2.204 con trâu bò do đói rét, và đợt băng tuyết tháng 1/2016 tại xã Đồng Nghê tiếp tục làm chết 36 gia súc, gây tổn thất hàng chục tỷ đồng cho người dân.

Đa dạng sinh học trong các hệ sinh thái nông nghiệp Đà Bắc đóng vai trò gì trong việc giảm nhẹ rủi ro khí hậu? Đa dạng sinh học phong phú với 100 loài thực vật vườn và 12 loài cây trồng đồng ruộng tạo ra vùng đệm sinh thái tự nhiên. Việc duy trì các giống cây chịu hạn bản địa cùng mô hình xen canh ngô, sắn và dong riềng giúp giảm thiểu rủi ro mất trắng mùa màng khi có biến động thời tiết cục bộ.

Người dân địa phương đã áp dụng những giải pháp truyền thống nào để thích ứng với tình trạng thiếu nước đầu vụ? Cộng đồng dân cư đã chủ động điều chỉnh lịch gieo cấy lùi lại từ 10 đến 15 ngày, chuyển đổi các chân ruộng cao thiếu nước sang trồng ngô và cây họ đậu. Đồng thời, các hộ nông dân tổ chức đắp đập tạm trên các khe suối nhỏ và dẫn nước tự chảy về ao chứa phục vụ tưới tiêu tiết kiệm.

Kết luận

• Luận văn lượng hóa xu thế nóng lên rõ rệt tại huyện Đà Bắc với mức tăng nhiệt độ 0,29 độ C/thập kỷ và xu hướng giảm lượng mưa trong chuỗi quan trắc 40 năm (1975 - 2015).
• Nghiên cứu đã kiểm kê chi tiết cơ cấu loài với 100 loài thực vật vườn lâu năm, 12 loài cây trồng đồng ruộng, 11 loài thực vật thủy sinh và 11 nhóm vật nuôi chính.
• Công trình chứng minh tính tổn thương bất cân xứng khi nông nghiệp chiếm tới 75% sinh kế hộ nghèo, trong đó rét đậm năm 2011 từng xóa sổ 2.204 con trâu bò và hạn hán năm 2010 gây hại 1.700 ha hoa màu.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp công trình và phi công trình được đề xuất đồng bộ từ chuyển đổi giống cây trồng chịu hạn, chống rét cho vật nuôi, nâng cấp thủy lợi đến phát triển kinh tế cá lồng hồ sông Đà.
• Lộ trình thực hiện các giải pháp được phân kỳ rõ ràng giai đoạn 2018 - 2025 nhằm hoàn thiện cơ sở hạ tầng tưới tiêu và nâng cao năng lực chống chịu thiên tai cho cộng đồng.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là thiết lập bức tranh khoa học toàn diện về mối tương tác giữa biến đổi khí hậu, hệ sinh thái nông nghiệp và sinh kế hộ gia đình miền núi. Các cấp chính quyền địa phương, các nhà khoa học và các tổ chức phát triển cần tiếp tục khai thác, ứng dụng bộ giải pháp này vào thực tiễn quản lý nhằm xây dựng nền nông nghiệp Đà Bắc thích ứng thông minh với khí hậu và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài BĐKH là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21. Biến đổi khí hậu làm cho các hiện tƣợng thời tiết biến chuyển theo chiều hƣớng cực đoan, khắc nghiệt hơn trƣớc, khắp các châu lục trên thế giới đang phải đối mặt, chống chọi với các hiện tƣợng thời tiết cực đoan: lũ lụt, khô hạn, nắng nóng, bão tuyết…Dự báo của IPCC (Ủy ban Liên chính phủ về thay đổi khí hậu) chỉ ra, thế giới sẽ còn phải đón nhận những mùa mƣa dữ dội hơn vào mùa hè, bão tuyết khủng khiếp hơn vào mùa đông, khô hạn sẽ khắc nghiệt hơn, nắng nóng cũng khốc liệt hơn. Các báo cáo gần đây của Ủy ban Liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) đã xác nhận rằng biến đổi khí hậu thực sự đang diễn ra và đã gây ra nhiều tác động nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống và môi trƣờng tại nhiều nƣớc trên thế giới, Việt Nam là một trong những nƣớc trên thế giới phải chịu ảnh hƣởng nặng nề nhất do hậu quả của BĐKH mà trực tiếp là các hiện tƣợng thời tiết cực đoan, nƣớc biển dâng gây ra (IPCC, 2007).

Theo tính toán của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng (MONRE, 2012), ở Việt Nam trong khoảng 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm đã tăng khoảng 0,5 đến 0,7oC, mực nƣớc biển dâng khoảng 20cm. Hiện tƣợng El-Nino, La-Nina ngày càng tác động mạnh mẽ đến Việt Nam, BĐKH thực sự đã làm cho thiên tai, đặc biệt là bão, lũ, hạn hán, nắng nóng. ngày càng nghiêm trọng. Nhiệt độ trung bình ở Việt Nam có thể tăng lên đến 3oC và mực nƣớc biển có thể dâng lên 1 mét vào năm 2100.

Các nghiên cứu cho thấy Nông nghiệp là đối tƣợng chịu tác động trực tiếp của khí hậu, đặc biệt là tác động của bức xạ mặt trời. Thông qua quá trình quang hợp, bức xạ mặt trời quyết định quá trình phát triển và hình thành năng suất của cây trồng. Mặt khác chế độ nhiệt, mƣa, ẩm có ảnh hƣởng quan trọng đến thời vụ, tốc độ sinh trƣởng, phát triển của cây trồng. Bởi vậy BĐKH tuy không gây ra những thay đổi tức thì nhƣng sự nóng lên toàn cầu dẫn đến những BĐKH, thời tiết làm thay đổi cấu trúc mùa nhƣ rút ngắn, thậm chí mất mùa lạnh, kéo dài hay rút ngắn mùa mƣa tăng thêm tính biến động, mức độ phân hóa.

Phần lớn các thiên tai khí tƣợng có xu thế gia tăng cƣờng độ hoặc xác suất xuất hiện. BĐKH có thể tác động không giống nhau đến các đối tƣợng, những giai đoạn khác nhau trong nông nghiệp nhƣ thời vụ, quy hoạch vùng, kỹ thuật tƣới tiêu, sâu bệnh, năng suất- sản lƣợng[11].pho TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Việt Nam là một nƣớc nông nghiệp, nền sản xuất nông nghiệp của Việt Nam còn phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết, khi nhiệt độ tăng, tính biến động và bất thƣờng của thời tiết và khí hậu tăng ảnh hƣởng rất lớn tới sản xuất nông nghiệp. Sự bất thƣờng về chu kì khí hậu không chỉ dẫn đến sự gia tăng dịch bệnh, dịch hại giảm sút năng năng suất mùa màng, mà còn gây ra các rủi ro nghiêm trọng khác. Trong sản xuất nông nghiệp thì HST nông nghiệp đóng vai trò rất quan trọng, bởi HST nông nghiệp là đối tƣợng hoạt động nông nghiệp nhằm sản xuất lƣơng thực, thực phẩm.

Đánh giá sự tổn thƣơng của các HST trƣớc tác động bởi BĐKH và đề xuất các biện pháp giảm nhẹ đang là yêu cầu bức thiết đối với Việt Nam nhƣ trong Quyết định số 2199/QĐ-TTG ngày 5/12/2011. Tuy nhiên cho đến nay, ở Việt Nam chỉ có các nghiên cứu chung về mối quan hệ giữa BĐKH và HST, ĐDSH mà chƣa có nhiều các nghiên cứu và phân tích mối quan hệ trong các trƣờng hợp cụ thể, đặc biệt là những ảnh hƣởng của BĐKH lên các HST nông nghiệp, các nghiên cứu ở Việt Nam mới bắt đầu thực hiện đối với các hệ sinh thái biển ven bờ (rạn san hô, rừng ngập mặn, cỏ biển.) hoặc một vài HST cụ thể (HST hồ tự nhiên, HST cửa sông.) Hệ sinh thái nông nghiệp là HST do con ngƣời tạo ra và duy trì dựa trên các quy luật khách quan của tự nhiên, với mục đích thỏa mãn nhu cầu trên nhiều mặt và ngày càng tăng của mình. HST nông nghiệp là một HST tƣơng đối đơn giản về thành phần và đồng nhất về cấu trúc, cho nên nó kém bền vững , dễ bị phá vỡ hay nói cách khác, HST nông nghiệp là những hệ sinh thái chƣa cân bằng. Bởi vậy trƣớc những hiện tƣợng cực đoan xảy ra do BĐKH sẽ có tác động rất lớn tới HST nông nghiệp nó không chỉ ảnh hƣởng đến ĐDSH của HST nông nghiệp mà còn ảnh hƣởng tới chức năng quan trọng của HST nông nghiệp đó là chức năng sản xuất nhƣ: ảnh hƣởng đến cơ cấu, năng suất, chất lƣợng của cây trồng, vật nuôi trong HST nông nghiệp.

Huyện Đà Bắc là nơi đƣợc lựa chọn để thực hiện luận văn bởi đây là một huyện vùng cao của tỉnh Hòa Bình, nằm trọn trong lƣu vực sông Đà, có những điều kiện tự nhiên tƣơng đối đặc thù: có địa hình đồi, núi, sông, suối xen kẽ tạo thành nhiều dải hẹp bị cắt phá mạnh mẽ nên đất có độ dốc lớn, mặc dù có diện tích đất tự nhiên lớn nhất so với các huyện trong tỉnh nhƣng đất nông nghiệp chiếm tỷ lệ rất ít, chủ yếu là đất rừng. Xuất phát điểm nền kinh tế của huyện vào loại thấp trong tỉnh, đời sống ở các khu vực dân cƣ có nhƣng chênh lệch lớn. Khu vực thành thị có mức sống ổn định tƣơng đối đồng đều nhƣng tỷ lệ không cao, không có các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh lớn, 2 (LUAN.pho TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khu vực nông thôn có mức sống thấp còn nhiều hộ nghèo, việc xoá đói giảm nghèo hết sức khó khăn, các hộ nghèo chủ yếu ở nông thôn sản xuất theo dạng tự cung tự cấp, chƣa có thói quen tạo ra sản phẩm hàng hoá có chất lƣợng để trao đổi theo nhu cầu thị trƣờng. Nền kinh tế của huyện chủ yếu dựa vào phát triển lâm nghiệp và nông nghiệp.

Mặt khác, huyện Đà Bắc lại nằm trong vùng khí hậu á nhiệt đới gió mùa, hầu hết các xã trong huyện đều ít nhiều chịu ảnh hƣởng của gió Tây khô nóng, còn vào mùa mƣa ở huyện thƣờng xảy ra những đợt lũ quét phá hoại đƣờng sá, hoa màu và diện tích ruộng lúa nƣớc. Gần đây nhất: việc thực hiện kế hoạch sản xuất vụ chiêm - xuân năm 2016, hiện trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, nhiều địa phƣơng đã cơ bản cấy xong lúa. Tuy nhiên, tại huyện Đà Bắc, toàn huyện mới cấy đƣợc gần 50% diện tích. Nguyên nhân chủ yếu do các bãi, hồ, đập thiếu nƣớc.

Vì vậy, khả năng hàng nghìn ha đất lúa và cây màu có nguy cơ hạn hán. Đây chính là biểu hiện của hiện tƣợng biến đổi khí hậu đã và đang gây ra cho Hòa Bình nói chung và Đà Bắc nói riêng nên rất cần thiết phải đánh giá tác động của BĐKH lên HST nông nghiệp của huyện Đà Bắc để từ đó đề xuất các định hƣớng ứng phó, giảm nhẹ tổn thƣơng thấp nhất có thể. Đồng thời có những đề xuất mang tính chiến lƣợc hợp lý để cải thiện sinh kế cho các hộ gia đình trƣớc những diễn biến ngày càng phức tạp của BĐKH. Bởi vậy, đề tài luận văn: “Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến Hệ sinh thái nông nghiệp huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình và đề xuất các giải pháp ứng phó ” đƣợc thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu - Điều tra, thu thập số liệu thứ cấp và đánh giá mức độ ĐDSH của cây trồng, vật nuôi tại khu vực nghiên cứu (chủ yếu là các cây trồng đặc hữu có giá trị kinh tế của HST nông nghiệp Đà Bắc). - Xu thế biến đổi của một số yếu tố khí hậu và các hiện tƣợng thời tiết cực đoan ở huyện Đà Bắc thông qua hai yếu tố nhiệt độ và lƣợng mƣa từ 1975 đến 2015. - Đánh giá động của BĐKH đến sinh kế của ngƣời dân huyện Đà Bắc - Đề xuất một số giải pháp ứng phó với BĐKH của HST nông nghiệp huyện Đà Bắc 3. Dự kiến những đóng góp của đề tài - Đánh giá đƣợc tác động của BĐKH đến HST nông nghiệp (đặc biệt quan tâm đến tác động của các hiện tƣợng thời tiết cực đoan tới ĐDSH của các loài cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao) 3 (LUAN.pho TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Đánh giá tác động của BĐKH đến sinh kế của ngƣời dân huyện Đà Bắc - Các giải pháp ứng phó đƣợc đề xuất làm tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý, hoạch định chính sách kinh tế và đảm bảo phát triển bền vững.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu a. Đối tượng nghiên cứu: Đối tƣợng nghiên cứu: * Các yếu tố khí tƣợng của khu vực nghiên cứu (cụ thể là 02 yếu tố chính có tác động lớn đến HST nông nghiệp: nhiệt độ và lƣợng mƣa). * ĐDSH cây trồng, vật nuôi của các HST thuộc HST nông nghiệp có mặt ở khu vực nghiên cứu: HST vƣờn cây lâu năm, HST ao cá, HST đồng ruộng, HST khu dân cƣ * Tác động của BĐKH đến đa dạng sinh học của các HST thuộc HST nông nghiệp. * Tác động của BĐKH đến sinh kế của khu vực nghiên cứu (chủ yếu là các cây trồng, vật nuôi đặc hữu có giá trị kinh tế của HST nông nghiệp Đà Bắc) b.

Phạm vi nghiên cứu: - Tổng quan đặc điểm vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội khu vực Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. - Các kịch bản biến đổi khí hậu của bộ Tài nguyên và Môi trƣờng. - Chuỗi số liệu về lƣợng mƣa và nhiệt độ giai đoạn: 1975-2015. - Đa dạng sinh học trong HST nông nghiệp của huyện Đà Bắc, Hòa Bình (đặc biệt quan tâm đến sự có mặt và biến động về loài của các cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao).

- Mối quan hệ giữa tác động BĐKH đến sinh kế và HST nông nghiệp của huyện Đà Bắc, Hòa Bình. Vấn đề nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 5. Vấn đề nghiên cứu Tác động của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái nông nghiệp và sinh kế của ngƣời dân huyện Đà Bắc. Giả thuyết nghiên cứu Do những hiện tƣợng thời tiết, khí hậu cực đoan do biến đổi khí hậu xảy ra có ảnh hƣởng lớn đến ĐDSH, các cơ cấu năng suất, thành phần cây trồng/vật nuôi của HST nông nghiệp và sinh kế của ngƣời dân.

Bố cục luận văn 4 (LUAN.pho TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.