Đặt vấn đề Đậu bắp (Abelmoschus esculentus L.) là loại rau dễ trồng có nguồn gốc nhiệt đới. Hiện nay ở nước ta đậu bắp dần được trồng ở các tỉnh thành trên khắp cả nước, phổ biến nhất ở miền Nam và được trồng ở miền Bắc vào mùa hè. Đậu bắp là có giá trị lớn về mặt dinh dưỡng cũng như giá trị về mặt kinh tế. Đậu bắp là một trong những loại thực vật rất giàu protein, carbohydrate, vitamin C, vitamin A, vitamin E, vitamin B, carotene, axit amin tự do, kẽm, kali, canxi, selen, v.
Các chất có lợi của cơ thể con người, và tác dụng của đậu bắp được giới nghiên cứu thống kê ra rất nhiều ưu điểm (Theo Cục an toàn thực phẩm) Trước đây do đặc tính dễ trồng, dễ chế biến cũng như rất dễ ăn cho nên cây đậu bắp được trồng khá phổ biến. Tuy nhiên, diện tích trồng đậu bắp còn nhỏ, lẻ chủ yếu tiêu thụ ở địa phương chưa mang lại lợi ích về kinh tế. Gần đây, cây đậu bắp được xem như là vấn đề “thời sự” khi đây là loại thực phẩm rất tốt cho sức khỏe, có tiềm năng xuất khẩu rất lớn và mang lại giá trị kinh tế cao cho người nông dân. Mặc dù vậy, do thói quen sản xuất của người nông dân còn tự phát và thiếu kỹ thuật dẫn đến sản phẩm chưa đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
Trong tình hình sản xuất như vậy đã ảnh hưởng rất lớn đến giá cả thị trường và gặp trở ngại lớn trong quá trình tiêu thụ sản phẩm.Tuy nhiên, không phải ở đâu cũng có điều kiện sử dụng giống nhập khẩu và người dân vẫn sử dụng các giống địa phương.Các giống đậu bắp địa phương cũng được người dân lựa chọn dù kém hơn về năng suất nhưng khả năng thích ứng được với nhiều loại môi trường khác nhau của nước ta. Từ đó, việc cải tiến năng suất, hiệu quả sản xuất và điều kiện thích hợp cho những giống đậu bắp địa phương chính là hướng cơ bản để phát triển đậu bắp. Yêu cầu đặt ra lúc này là phải tìm ra giống mới vừa cho năng suất cao và phù hợp với điều kiện đất đai khí hậu Việt Nam. 1 Từ yêu cầu trên, tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu sinh trưởng phát triển và thành phần sâu bệnh hại trên các mẫu giống đậu bắp (Abelmoschus esculentus L.) trong vụ xuân hè 2021 tại Học Viện Nông nghiệp Việt Nam”.
Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Tìm được các mẫu giống đậu bắp làm nguồn vật liệu chọn tạo giống mới có các đặc điểm sinh trưởng phát triển tốt, năng suất cao, ít nhiễm sâu bệnh hại, phù hợp điều kiện tại Hà Nội. Yêu cầu - Đánh giá sinh trưởng, phát triển của một số mẫu giống đậu bắp tại Hà Nội, từ đó xác định được mẫu giống cho năng suất cao. - Đánh giá về thành phần và mức độ gây hại của sâu bệnh hại trên các mẫu giống tham gia thí nghiệm, từ đó xác định mẫu giống ít nhiễm các đối tượng sâu bệnh hại.
- Tạo được các dòng tự thụ của các mẫu giống có đặc điểm sinh trưởng phát triển tốt và ít nhiễm sâu bệnh hại tạo được nguồn vật liệu cho công tác lai tạo giống đậu bắp tại Hà Nội. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lí luận vấn đề nghiên cứu 2. Nguồn gốc, phân bố Theo De Lannoy (2001), tên gọi của đậu bắp trong một số ngôn ngữ phương Tây như tiếng Anh là “okra”.
Trong ngôn ngữ Bantu, đậu bắp được gọi là “kingombo” và đó cũng là nguồn gốc của tên gọi cho đậu bắp trong tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Pháp. Tên gọi đậu bắp trong tiếng Ả Rập là “bămyah” và cũng là cơ sở của các tên gọi dành cho đậu bắp tại Trung Đông, Thổ Nhĩ Kỳ, Bắc Phi và Nga. Tại Nam Á, tên gọi của nó là các dạng biến thế của từ “bhindi”. Đậu bắp đôi khi được gọi theo tên khoa học cũ là Bibiscus esculentus L.
Loài này dường như có nguồn gốc từ vùng cao nguyên Ethiopia (Đặng Nông Dân, 2010). Đậu bắp đôi khi được gọi theo tên khoa học cũ là Hibiscus esculentus L. Loài này dường như có nguồn gốc từ vùng cao nguyên Ethiopia, mặc dù sự bắt nguồn và phát nguyên từ đây là không có tài liệu nào ghi chép cả. Người Ai Cập và người Moor trong thế kỷ 12 và 13 sử dụng tên gọi trong tiếng Ả Rập để chỉ loài cây này, gợi ý rằng nó đến từ phía đông.
Loài thực vật này vì thế có thể đã được đem xuyên qua Hồng Hải bằng con đường qua eo biển Bab-el- Mandeb để tới bán đảo Ả Rập, hơn là bằng con đường phía bắc qua Sahara. Một trong những ghi chép sớm nhất là của Ibn Jubayr (1145-1217), một người Moor Tây Ban Nha, người đã tới Ai Cập vào năm 1216 và miêu tả loài cây này được dân cư địa phương gieo trồng và sử dụng các quả non trong các bữa ăn. Từ bán đảo Ả Rập, loài cây này đã được phổ biến tới các vùng ven Địa Trung Hải và về phía đông. Việc thiếu từ để chỉ đậu bắp trong các ngôn ngữ cổ ở Ấn Độ cho thấy rằng nó chỉ xuất hiện ở đây kể từ khi bắt đầu Công Nguyên.
Nó được đưa tới châu Mỹ bằng các tàu chuyên chở trong buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương (theo " Okra gumbo and rice" của Sheila S. Walker, The News Courier) vào khoảng những năm thập niên 1650, do vào năm 1658 sự hiện diện của nó tại Brasil đã được ghi nhận. Nó được ghi chép là có tại Surinam năm 1686. 3 Đậu bắp có lẽ được đưa vào đông nam Bắc Mỹ đầu thế kỷ 18 và dần dần được phổ biến tại đây.
Đậu bắp được trồng xa về phía bắc tới Philadelphia vào năm 1748, trong khi Thomas Jefferson ghi chép rằng nó có mặt một cách vững chắc tại Virginia vào năm 1781. Nó là phổ biến tại miền nam Hoa Kỳ vào khoảng năm 1800 và lần đầu tiên được nhắc tới với các giống cây trồng khác nhau vào năm 1806. Phân loại Tên khoa học: Abelmoschus esculentus L. + Giới (regnum): Dlleniidae + Bộ (order): Malvales + Họ (Familia): Malvaceae + Chi (genus): Abelmoschus Theo Đặng Minh Quân (2008) đậu bắp hay mướp tây là một loại cây hằng năm với bộ nhiễm sắc thể 2n = 72.
Cây đậu bắp thuộc họ Bông (Malvaceae), không thuộc họ Đậu như các cây đậu cove, đậu đũa,… 2. Đặc điểm thực vật học Theo Nguyễn Mạnh Chinh và Phạm Anh Cường (2007) đậu bắp là cây thân gỗ nhỏ sống khoảng 1 năm có các đặc điểm như sau: Rễ: Cây có một rễ chính và nhiều rễ phụ, ăn sâu từ 40-50 cm. Thân: Thân mọc thẳng, cao từ 1-2m, phân thành nhiều cành ở các đốt trên thân. Phần ruột thân hóa gỗ và rỗng bên trong.
Vỏ thân màu xanh nhạt. Đôi khi có giống thân có vệt tím. Lá: Lá hình xẻ thùy chân vịt với 5-7 thùy, dài 20-30cm, rộng 10-20cm. Mép lá có răng cưa, trên bề mặt lá có lông và nằm rạp.
Trên lá có 5-7 gân chính nổi rõ và cuống lá dài 15-20cm. Đa số lá màu xanh và tùy giống lá có gân màu tím. Hoa: hoa mọc ở nách lá, đường kính 4-8 cm, với 5 cánh hoa màu trắng hay vàng trông giống hoa cây bông vải, thường có các đốm đỏ hay tía tại phần gốc mỗi cánh hoa. Hoa lưỡng tính, gồm một nhụy cái ở giữa và nhiều nhị đực bao 4 quanh, tự thụ phấn là chính.
Một nụ hoa xuất hiện ở nách lá thứ 6 hoặc thứ 8 (phụ thuộc vào giống). Hoa đậu bắp mọc ở kẽ lá. Tiểu dài có 8-10 phiến mảnh, đầu nhọn,lá kém dài, hình mo có răng. Tràng hoa có cánh, nhị nhiều dính với nhau thành cột bầu có lông.
Đặc tính nở hoa và thụ phấn: Qua nghiên cứu các giống đậu bắp, kết luận rằng nụ hoa kéo dài 22-26 ngày từ khi xuất hiện đến khi nở và hoa đầu tiên nở từ 41-48 ngày sau khi gieo, thời gian thụ phấn thường từ 6-10 giờ sáng. Hoa chỉ nở một thời gian ngắn và khép lại vào buổi chiều, sự thụ phấn không thành công ở giai đoạn nụ. Hạt phấn có khả năng duy trì tính hữu thụ trong 55 ngày. Đậu bắp tự thụ phấn là chính.
Cây trồng 6-7 tuần sau khi gieo sẽ bắt đầu có hoa. Từ khi hoa nở đến khi thu hoạch trái non làm rau vào khoảng 6-8 ngày. Để lấy trái làm giống thì cần tới 20-25 ngày. Quả: Quả có màu xanh, xanh nhạt, xanh đậm và tím tùy giống.
Dạng quả nang dài từ 15-25cm, chứa nhiều hạt bên trong. Quả mọc thẳng đứng gồm 5-8 vách ngăn kết. Khi về già quả có màu nâu nhạt. Hạt: Hạt to và tròn, màu trắng xám khi còn non.
Khi về già có màu xám hoặc đen và nhẵn mặt. Nhân giống: Đậu bắp chủ yếu nhân giống bằng hạt; là cây hằng niên. Sự tăng trưởng của cây đậu bắp đặc trưng bởi sự tăng trưởng không liên tục. Sự nở hoa liên tục nhưng phụ thuộc vào điều kiện ngoại cảnh và giống.
Sau khi gieo 2- 3 tháng, cây bắt đầu nở hoa, trái phát triển nhanh sau khi hoa được thụ phấn và đạt kích thước tối đa trong khoảng từ 4-6 ngày sau khi thụ phấn. Giai đoạn này có thể thu hoạch được vì sau đó trái sẽ già đi (nhiều xơ). Đậu bắp cho trái một thời gian ngắn nhưng phụ thuộc vào mùa, độ ẩm của đất và điều kiện chăm sóc. Thường đậu bắp có thời gian sinh trưởng 90-100 ngày sau khi gieo.
Giống: Các loại giống tốt với các giống mới như: VN1, D9B1, TN75,… và các giống nhập từ nước ngoài: Jubilee 047, Lionseed của Ấn Độ,… Đặc biệt là 5 các giống đậu bắp xanh Nhật (Okara F1 dòng TS1-7106) (Theo Nguyễn Mạnh Chinh, 2007). Điều kiện ngoại cảnh của cây đậu bắp Nhiệt độ, ánh sáng: Cây đậu bắp ưa nhiệt độ cao, thích hợp từ 25-30ºC, trong khoảng nhiệt độ này nếu nhiệt độ càng cao thì cây sinh trưởng và phát triển càng nhanh. Vượt qua ngoài phạm vi này, sự nảy mầm sẽ chậm trễ và hạt giống yếu có thể không nảy mầm. Nhiệt độ cao kéo dài thời gian ra hoa của cây.
Đậu bắp là cây phản ứng với ngày dài, mức độ mẫn cảm này tùy thuộc vào từng giống. Tuy nhiên trong điều kiện nước ta, mặc dù là cây ngắn ngày nhưng đậu bắp vẫn ra hoa trong cả mùa hè (Nguyễn Mạnh Chinh và Phạm Anh Cường, 2007). Nhiệt độ đất thấp ảnh hưởng đến mức độ ăn sâu của rễ, nhiệt độ đất cao rễ dễ bị lão hóa, làm giảm bề mặt và tốc độ hút nước. Nhiều loại rau hút nước thuận lợi khi nhiệt độ đất khoảng 20ºC (Tạ Thu Cúc, 2005).