Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm sinh thái học quần thể của các loài thú ăn thịt nhỏ tại khu bảo tồn thiên nhiên pù hoạt tỉnh nghệ an

Nghiên cứu đặc điểm sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ tại khu bảo tồn Pù Hoạt, Nghệ An, cung cấp cái nhìn sâu sắc về đa dạng sinh học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đắc Mạnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên & Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh thái học quần thể của các loài thú ăn thịt nhỏ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Định nghĩa những vấn đề liên quan đến nghiên cứu
• 1.2. Quần thể và những đặc trưng của quần thể động vật hoang dã
• 1.3. Ổ sinh thái không gian, sinh cảnh và tập tính lựa chọn sinh cảnh sống của động vật hoang dã
• 1.4. Quản lý động vật hoang dã và quản lý để bảo tồn động vật hoang dã
• 1.5. Tổng quan về thú ăn thịt nhỏ trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.6. Lược sử nghiên cứu thú ăn thịt nhỏ tại KBTTN Pù Hoạt
• 1.7. Đặc điểm cơ bản của khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt
• 1.7.1. Đặc điểm địa hình, địa thế
• 1.7.2. Đặc điểm khí hậu thủy văn
• 1.7.3. Đặc điểm thảm thực vật rừng
• 1.7.4. Đặc điểm khu hệ động thực vật
• 1.7.5. Đặc điểm dân sinh, kinh tế - xã hội
• 2. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Các mục tiêu cụ thể
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Các phương pháp điều tra thu thập số liệu
• 2.4.2. Các phương pháp thống kê xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng quần thể của các loài thú ăn thịt nhỏ tại vùng rừng xã Thông Thụ - KBTTN Pù Hoạt
• 3.2. Ảnh hưởng của các yếu tố sinh thái đối với tập tính lựa chọn sinh cảnh sống của các loài thú ăn thịt nhỏ tại xã Thông Thụ
• 3.3. Đặc điểm sinh cảnh ưa thích của thú ăn thịt nhỏ tại xã Thông Thụ
• 3.4. Vai trò của các yếu tố sinh thái đối với quyết định lựa chọn sinh cảnh sống của các loài thú ăn thịt nhỏ tại xã Thông Thụ
• 3.5. Định hướng giải pháp quản lý để bảo tồn các loài thú ăn thịt nhỏ tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt
• 3.5.1. Công tác quy hoạch phân khu ưu tiên bảo tồn thú ăn thịt nhỏ
• 3.5.2. Công tác quản lý các quần thể thú ăn thịt nhỏ và sinh cảnh sống của chúng tại xã Thông Thụ - khu BTTN Pù Hoạt
• 3.5.3. Công tác nghiên cứu tiếp theo để bảo tồn các loài thú ăn thịt nhỏ
• 4. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ tại Pù Hoạt

Nghiên cứu sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, Nghệ An, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Các loài thú ăn thịt nhỏ không chỉ là một phần của hệ sinh thái mà còn ảnh hưởng đến sự cân bằng sinh thái. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh thái học của chúng sẽ giúp xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái học của thú ăn thịt nhỏ

Thú ăn thịt nhỏ, thuộc bộ Carnivora, có vai trò quan trọng trong việc điều tiết quần thể động vật khác. Chúng thường sống trong các môi trường rừng rậm, nơi có nguồn thức ăn phong phú và điều kiện sinh thái thuận lợi.

1.2. Tình trạng quần thể thú ăn thịt nhỏ tại Pù Hoạt

Tình trạng quần thể thú ăn thịt nhỏ tại Pù Hoạt đang gặp nhiều thách thức do sự suy giảm môi trường sống và áp lực từ con người. Việc nghiên cứu và theo dõi tình trạng này là cần thiết để có biện pháp bảo tồn kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ

Nghiên cứu sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ tại Pù Hoạt đối mặt với nhiều thách thức. Sự thiếu hụt dữ liệu và thông tin về các loài thú ăn thịt nhỏ là một trong những vấn đề lớn nhất. Điều này ảnh hưởng đến khả năng xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả.

2.1. Thiếu hụt dữ liệu về quần thể thú ăn thịt nhỏ

Nhiều nghiên cứu trước đây chỉ dừng lại ở việc thống kê thành phần loài mà chưa đi sâu vào nghiên cứu sinh thái học quần thể. Điều này dẫn đến việc thiếu thông tin cần thiết cho công tác bảo tồn.

2.2. Ảnh hưởng của con người đến quần thể thú ăn thịt nhỏ

Hoạt động săn bắt và khai thác rừng đã làm giảm đáng kể số lượng cá thể của các loài thú ăn thịt nhỏ. Việc bảo vệ môi trường sống của chúng là rất cần thiết để duy trì quần thể.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ

Để nghiên cứu sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ tại Pù Hoạt, các phương pháp điều tra hiện trường và phân tích số liệu được áp dụng. Những phương pháp này giúp thu thập thông tin chính xác về tình trạng quần thể và đặc điểm sinh cảnh.

3.1. Phương pháp điều tra hiện trường

Các phương pháp điều tra hiện trường bao gồm việc sử dụng bẫy ảnh và theo dõi dấu vết của thú ăn thịt nhỏ. Những phương pháp này giúp xác định sự phân bố và mật độ quần thể.

3.2. Phân tích số liệu và đánh giá kết quả

Sau khi thu thập dữ liệu, các phương pháp thống kê được sử dụng để phân tích và đánh giá tình trạng quần thể. Điều này giúp đưa ra những nhận định chính xác về sự phát triển của quần thể thú ăn thịt nhỏ.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ

Kết quả nghiên cứu về sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ tại Pù Hoạt có thể được ứng dụng trong công tác bảo tồn và quản lý động vật hoang dã. Những thông tin này sẽ giúp xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả hơn.

4.1. Đề xuất giải pháp bảo tồn

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các giải pháp bảo tồn như quy hoạch khu vực bảo tồn và tăng cường quản lý môi trường sống sẽ được đề xuất. Điều này nhằm đảm bảo sự tồn tại của các loài thú ăn thịt nhỏ.

4.2. Tăng cường giáo dục cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của thú ăn thịt nhỏ và các biện pháp bảo tồn là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo tồn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ

Nghiên cứu sinh thái học quần thể thú ăn thịt nhỏ tại Pù Hoạt là một bước quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Tương lai của nghiên cứu này phụ thuộc vào việc tiếp tục thu thập dữ liệu và áp dụng các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc theo dõi tình trạng quần thể và đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn đã được áp dụng.

5.2. Hướng đi mới trong nghiên cứu sinh thái học

Cần phát triển các phương pháp nghiên cứu mới và ứng dụng công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả trong việc nghiên cứu và bảo tồn thú ăn thịt nhỏ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Định nghĩa những vấn đề liên quan đến nghiên cứu 1. Quần thể và những đặc trưng của quần thể động vật hoang dã Quần thể là một nhóm cá thể của một loài (có thể trao đổi thông tin di truyền và sinh ra thế hệ hữu thụ) sống trong một khoảng không gian xác định; có những đặc điểm sinh thái đặc trưng của nhóm, chứ không phải của từng cá thể riêng biệt (Odum, 1971). Quần thể động vật là hình thức tồn tại của loài động vật trong những điều kiện môi trường cụ thể.

Mỗi quần thể động vật có một cấu trúc, cách thức tổ chức riêng; để đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển của chúng trong một điều kiện môi trường nào đó. Bởi vậy, mỗi quần thể động vật đều có những đặc điểm sinh thái học đặc trưng như: mật độ, kích thước, thành phần tuổi, thành phần giới tính, tỉ lệ sinh, tỉ lệ tử, kiểu phân bố trong không gian và kiểu tăng trưởng (Anderson, 1985). Ổ sinh thái không gian, sinh cảnh và tập tính lựa chọn sinh cảnh sống của động vật hoang dã Ổ sinh thái không gian (hay sinh cảnh lý tưởng) là không gian sinh thái mà ở đó tất cả các nhân tố sinh thái của môi trường nằm trong giới hạn sinh thái quy định sự tồn tại và phát triển lâu dài của một loài động vật hoang dã nào đó. Sinh cảnh hay nơi ở là không gian cư trú của động vật hoang dã, và có thể chứa nhiều ổ sinh thái khác nhau của các loài khác nhau (Odum, 1971; Anderson, 1985).

Tập tính lựa chọn sinh cảnh sống là chỉ sự lựa chọn hoặc sở thích của động vật với kiểu địa điểm/nơi sinh sống (Anderson, 1985). Hiển nhiên, mọi loài động vật đều chỉ có thể sinh sống ở trong phạm vi không gian nhất định của môi trường. Nhưng trạng thái phân bố hiện thực của mỗi loài động vật là LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 thông qua quá trình như thế nào mà hoàn thành, các nhà sinh thái học mới giải thích được cho rất ít loài; hiện tại mới dừng lại ở lý giải mối quan hệ giữa lựa chọn của một loài động vật nào đó đối với một số sinh cảnh chúng cư trú. Quản lý động vật hoang dã và quản lý để bảo tồn động vật hoang dã Quản lý động vật hoang dã là sự vận hành các quần thể động vật và môi trường sống của chúng, cùng với những tương tác giữa hai yếu tố này, để đạt được một mục tiêu đã xác định trước (Ma et al, 2014).

Một số mục tiêu thường được xác định trong công tác quản lý động vật hoang dã gồm: săn bắt thể thao, phục vụ loại hình du lịch xem ngắm động vật, bảo tồn động vật quý hiếm, phòng trừ động vật gây hại. Đối với các loài động vật hoang dã quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng thì mục tiêu trước mắt sẽ là bảo tồn; lúc này mọi hoạt động can thiệp của nhà quản lý đều hướng tới duy trì và phát triển số lượng của loài động vật. Nhiệm vụ này đòi hỏi sự hiểu biết cả mặt khoa học lẫn nghệ thuật; khi thực hiện quản lý không những quan tâm đến các quần thể động vật và sinh cảnh sống của chúng, còn phải quan tâm đến công tác tuyên truyền giáo dục để cộng đồng xã hội quan tâm ủng hộ sự nghiệp bảo tồn đối tượng loài động vật hoang dã (Ma et al, 2014). Tổng quan về thú ăn thịt nhỏ trên thế giới và ở Việt Nam Thú ăn thịt nhỏ (small Carnivore) trong nghiên cứu này chỉ các loài thú thuộc 3 họ (họ Chồn - Mustelidae, họ Cầy - Viverridae và họ Cầy lỏn - Herpestidae) của bộ thú Ăn thịt (Carnivora), có thể trọng dưới 15 kg (Schreiber et al.

Cầy mực không được tính vì có trọng lượng của cá thể trưởng thành trên 15 kg. Các loài thú trong các họ Thú ăn thịt khác tuy có kích thước nhỏ (thể trọng có thể nhỏ hơn 15 kg) cũng không được bàn đến trong nghiên cứu này. Trên toàn cầu 3 họ thú ăn thịt nhỏ rất đa dạng về thành phần loài. Họ Cầy (Viverridae) có tới 33 loài thuộc 23 giống, 4 phân họ đã được mô tả LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 (Schreiber et al.

Họ Cầy lỏn (Herpestidae) có 37 loài trong 13 giống; trong khi đó họ Chồn (Mustelidae) có tới 65 loài thuộc 23 giống, 2 phân họ (Nowark, 2005). Đến nay, ở Việt Nam đã mô tả được 24 loài thú ăn thịt nhỏ; trong đó họ Cầy (Viverridae) có 4 phân họ với 9 giống, 11 loài; họ Chồn (Mustelidae) có 2 phân họ, 7 giống, 11 loài; họ Cầy lỏn (Herpestidae) chỉ có 01 giống, 2 loài (Nguyễn Xuân Đặng và Lê Xuân Cảnh, 2009). Trong 24 loài thú ăn thịt nhỏ có phân bố tự nhiên ở Việt Nam; 9 loài có tên trong Sách đỏ IUCN, 11 loài có tên trong Sách Đỏ Việt Nam, trong đó loài Cầy rái cá (Cynogale bennetti) đã bị tuyệt chủng (EX), 13 loài có tên trong phụ lục của NĐ 06/2019 và 4 loài có tên trong phụ lục của NĐ160/2013 (Bảng 1. Danh lục thú ăn thịt nhỏ ở Việt Nam Tên loài Tình trạng bảo tồn TT SĐT SĐV NĐ0 NĐ1 loài Tên phổ thông Tên khoa học G N 6 60 I.

Họ Cầy Viverridae I. Phân họ Paradoxurinae Arctogalidia trivirgata 1 Cầy tai trắng LR IIB (Gray, 1832) 2 Cầy vòi mốc Paguma larvata (Smith, 1827) IIB Paradoxurus hermaphroditus 3 Cầy vòi đốm IIB (Pallas, 1777) I. Phân họ Hemigalinae Chrotogale owstoni Thomas, 4 Cầy vằn bắc EN VU IIB 1912 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Tên loài Tình trạng bảo tồn TT SĐT SĐV NĐ0 NĐ1 loài Tên phổ thông Tên khoa học G N 6 60 Hemigalus derbyanus 5 Cầy vằn nam NT DD (Gray, 1837) 6 Cầy rái cá Cynogale bennetti Gray, 1837 EN EX I. Phân họ Prionodontinae Prionodon pardicolor 7 Cầy gấm VU IB Hogdson, 1842 I.

Phân họ Viverrinae 8 Cầy giông sọc Viverra megaspila Blyth, 1862 EN VU IIB Cầy giông tây Viverra tainguensis Socolov, 9 VU nguyên Rozhenov, Pham T A, 1997 10 Cầy giông Viverra zibetha Linnaeus, 1758 IIB Viverricula indica 11 Cầy hương IIB (Geoffroy Saint- Hilaire, 1803) II. Họ Cầy lỏn Herpestidae Herpestes javanicus 12 Cầy lỏn tranh (Geoffroy Saint- Hilaire, 1818) Herpestes urva 13 Cầy móc cua (Hogdson, 1836) III. Họ Chồn Mustelidae III. Phân họ Lutrinae LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Tên loài Tình trạng bảo tồn TT SĐT SĐV NĐ0 NĐ1 loài Tên phổ thông Tên khoa học G N 6 60 14 Rái cá vuốt bé Aonyx cinerea (Illiger, 1815) VU VU IB Có 15 Rái cá thường Lutra lutra (Linnaeus, 1758) NT VU IB Có Rái cá lông 16 Lutra sumatrana (Gray, 1865) EN EN IB Có mũi Rái cá lông Lutrogale perspicillata 17 VU EN IB Có mượt (Geoffroy Saint- Hilaire, 1826) III.

Phân họ Mustelinae Arctonyx collaris F. Cuvier, 18 Lửng lợn VU 1825 19 Chồn vàng Martes flavigula (Boddaert, 1785) Chồn bạc Melogale moschata 20 má bắc (Gray, 1831) Chồn bạc Melogale personata Geoffroy 21 má nam Saint - Hilaire, 1831 Triết bụng Mustela kathiah Hogdson, 22 vàng 1835 Triết bụng 23 Mustela nivalis Linnaeus, 1766 trắng 24 Triết chỉ lưng Mustela strigidorsa Gray, 1853 IIB Tổng 9 11 13 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Chú giải: SĐTG - Sách Đỏ thế giới của IUCN, 2020; SĐVN - Sách Đỏ Việt Nam, 2007 (EX - Tuyệt chủng; EN - Nguy cấp; VU - Sẽ nguy cấp, NT - Gần bị đe dọa; LR - Đe dọa thấp; DD - Thiếu dẫn liệu); NĐ06 - Nghị định 06/2019/NĐ-CP về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (IB - Động vật rừng nghiêm cấm khai thác sử dụng và thuộc PL1 của CITES, IIB - Động vật rừng hạn chế khai thác sử dụng và thuộc PL2 của CITES); NĐ160 - Nghị định 160/2013/NĐ-CP về tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ (Có - Có tên trong phụ lục của Nghị định). Lược sử nghiên cứu thú ăn thịt nhỏ tại KBTTN Pù Hoạt Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt được thành lập nhằm bảo tồn các hệ sinh thái và các loài động thực vật đặc trưng cho vùng Bắc Trung Bộ Việt Nam. Không chỉ có giá trị đa dạng sinh học; Pù Hoạt còn có vai trò quan trọng trong phòng hộ đầu nguồn sông Hiếu (Nghệ An), sông Chu (Thanh Hóa), cũng như là nguồn sinh thủy của các thủy điện: Hủa Na, Sao Va, Bản Mòng, Cửa Đạt.

KBTTN Pù Hoạt cũng là một trong ba khu rừng đặc dụng nằm trong khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An, được Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO) công nhận ngày 20/09/2007. Năm 1997, trong báo cáo khảo sát xây dựng dự án đầu tư thành lập KBTTN Pù Hoạt đã ghi nhận có 45 loài thú thuộc 16 họ và 6 bộ; trong đó có 7 loài thú ăn thịt nhỏ, gồm: Chồn bạc má bắc - Melogale moschata, Lửng lợn - Arctonyx collaris, Cầy giông - Viverra zibetha, Cầy hương - Viverricula indica, Cầy vòi đốm - Paradoxorus hermaphroditus, Cầy vòi mốc - Paguma larvata và Cầy móc cua - Herpestes urva (Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An, 1997). Năm 2000, Chương trình nghiên cứu rừng của Frontier Việt Nam đã điều tra tại vùng rừng Pù Hoạt và ghi nhận được 61 loài thú; trong đó bổ sung thêm 4 loài thú ăn thịt nhỏ (Chồn vàng, Rái cá thường, Cầy vằn bắc và Cầy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 lỏn), nâng số loài thú ăn thịt nhỏ trong KBTTN Pù Hoạt lên 11 loài (Osborn et al, 2000). Năm 2009 - 2010, với sự hỗ trợ kinh phí của tổ chức bảo tồn quốc tế (CI), Nguyễn Đức Lành đã lựa chọn điều tra khu hệ thú KBTTN Pù Hoạt cho đề tài luận văn thạc sĩ của mình; kết quả đã thống kê và ghi nhận được 96 loài thú; trong đó bổ sung thêm 4 loài thú ăn thịt nhỏ (gồm: Triết chỉ lưng, Triết bụng vàng, Cầy giông sọc và Cầy gấm), nâng tổng số loài thú ăn thịt nhỏ ở KBTTN Pù Hoạt lên 15 loài (Lê Vũ Khôi và cộng sự, 2009).

Từ năm 2010 đến nay, chưa có báo cáo mang tính chất nghiên cứu nào về khu hệ thú ở KBTTN Pù Hoạt. Như vậy, các đợt điều tra nghiên cứu về thú ăn thịt nhỏ tại KBTTN Pù Hoạt mới dừng lại ở việc thống kê thành phần loài. Chưa có báo cáo nghiên cứu nào tiếp cận nghiên cứu sinh thái học quần thể các loài thú ăn thịt nhỏ.