Luận văn thạc sĩ về sinh kế nông hộ tại xã Dương Quang, thị xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn

Khám phá luận văn thạc sĩ về điều tra sinh kế nông hộ tại xã Dương Quang, thị xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn, phân tích thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Ma Bích Diệp
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khuyến nông
• Đề tài: Điều Tra Sinh Kế Nông Hộ Tại Xã Dương Quang, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• 1. Phần 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Một số khái niệm và thuật ngữ liên quan
• 2.1.1. Sinh kế, tiếp cận sinh kế và khung sinh kế
• 2.1.2. Các loại nguồn vốn
• 2.1.3. Hộ và kinh tế hộ
• 2.1.4. Một số nghiên cứu về sinh kế
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Thu thập thông tin số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Thu thập thông tin số liệu sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp phân tích sử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Dương Quang có liên quan đến sản xuất nông nghiệp
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Cơ cấu cây trồng chính của xã Dương Quang
• 4.2. Các hoạt động sinh kế và thu nhập của cộng đồng dân tộc xã Dương Quang
• 4.2.1. Thông tin về hộ và phân loại hộ điều tra
• 4.2.2. Diện tích đất canh tác, rừng và đất rừng của các hộ điều tra
• 4.2.3. Thu nhập về nông nghiệp và phi nông nghiệp
• 4.2.4. Thu nhập về trồng trọt của các hộ điều tra
• 4.2.5. Thu nhập từ chăn nuôi của các hộ điều tra
• 4.3. Khuyến nghị các giải pháp cải thiện sinh kế cộng đồng địa phương
• 4.3.1. Giải pháp chung
• 4.3.2. Giải pháp riêng cho từng nhóm hộ
• 5. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu về sinh kế nông hộ tại xã Dương Quang, thị xã Bắc Kạn là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Sinh kế bền vững không chỉ là điều kiện cần thiết cho sự phát triển mà còn là yếu tố quyết định đến chất lượng cuộc sống của người dân. Đặc biệt, với hơn 70% dân số Việt Nam sống ở nông thôn, việc cải thiện kinh tế nông hộ là một nhiệm vụ quan trọng. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng sinh kế của người dân, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Theo số liệu, xã Dương Quang vẫn còn nhiều hộ nghèo, điều này cho thấy sự cần thiết phải có những can thiệp kịp thời để giúp người dân thoát nghèo bền vững.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của xã Dương Quang có liên quan đến sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu sẽ điều tra các hoạt động sinh kế và thu nhập của cộng đồng dân tộc địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp can thiệp nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Việc này không chỉ giúp cải thiện sinh kế nông hộ mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực nông thôn. Đặc biệt, nghiên cứu sẽ tập trung vào việc phân tích các nguồn lực mà người dân có thể tiếp cận để phát triển sản xuất nông nghiệp và phát triển nông thôn.

II. Tổng quan tài liệu

Trong phần này, các khái niệm và thuật ngữ liên quan đến sinh kế sẽ được làm rõ. Sinh kế được hiểu là các hoạt động kiếm sống của con người, bao gồm cả nông nghiệp và phi nông nghiệp. Theo Scoones (1998), sinh kế bao gồm năng lực tiềm tàng, tài sản và các hoạt động cần thiết để kiếm sống. Nghiên cứu cũng sẽ đề cập đến khung sinh kế, trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của các nguồn vốn như nguồn vốn tự nhiên, xã hội, tài chính và con người. Việc hiểu rõ các khái niệm này sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế nông hộ tại xã Dương Quang.

2.1. Khung sinh kế

Khung sinh kế bền vững (SLF) được sử dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế của người dân. Theo DFID, sinh kế bao gồm ba thành tố chính: nguồn lực, chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế. Nghiên cứu sẽ xem xét các loại tài sản mà người dân có thể tiếp cận, từ đó đánh giá khả năng phát triển kinh tế nông hộ. Việc phân tích này sẽ giúp xác định những trở ngại trong việc tiếp cận nguồn lực và đề xuất các giải pháp khắc phục, nhằm cải thiện sinh kế cho người dân tại xã Dương Quang.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của xã Dương Quang có ảnh hưởng lớn đến sinh kế nông hộ. Diện tích đất canh tác hạn chế, cùng với trình độ dân trí thấp, đã tạo ra nhiều khó khăn cho người dân trong việc phát triển sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng thu nhập từ nông nghiệp vẫn chiếm tỷ lệ lớn trong tổng thu nhập của hộ gia đình, tuy nhiên, thu nhập từ các hoạt động phi nông nghiệp đang dần tăng lên. Điều này cho thấy sự cần thiết phải đa dạng hóa các hoạt động sinh kế để nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân.

3.1. Đánh giá thực trạng sinh kế

Thực trạng sinh kế tại xã Dương Quang cho thấy nhiều hộ gia đình vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp. Các hoạt động như trồng trọt và chăn nuôi vẫn là nguồn thu chính. Tuy nhiên, việc tiếp cận các nguồn lực như vốn, thông tin và kỹ thuật còn hạn chế. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, để cải thiện sinh kế nông hộ, cần có sự hỗ trợ từ chính sách của Nhà nước và các tổ chức xã hội. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giáo dục và đào tạo nghề sẽ giúp người dân có thêm cơ hội phát triển và thoát nghèo bền vững.

IV. Khuyến nghị giải pháp

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp đã được đề xuất nhằm cải thiện sinh kế cho người dân xã Dương Quang. Đầu tiên, cần tăng cường hỗ trợ về vốn và kỹ thuật cho các hộ nông dân, đặc biệt là các hộ nghèo. Thứ hai, việc phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững cần được chú trọng, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cuối cùng, cần có các chương trình đào tạo nghề cho người dân, giúp họ có thêm kỹ năng và kiến thức để tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp.

4.1. Giải pháp chung

Giải pháp chung cho việc cải thiện sinh kế nông hộ tại xã Dương Quang là xây dựng các chương trình phát triển nông thôn toàn diện. Các chương trình này cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cho người dân, cải thiện cơ sở hạ tầng và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận các nguồn lực. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội để triển khai hiệu quả các giải pháp này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Xây dựng sinh kế bền vững và xóa đói giảm nghèo là những chính sách xã hội cốt lõi nhằm phát triển con người, đặc biệt là nhóm đối tượng nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi. Tại Việt Nam, hơn 70% dân số sinh sống ở khu vực nông thôn và gần 70% lực lượng lao động hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp (với khoảng 13 triệu hộ nông thôn, trong đó hơn 11 triệu hộ chuyên sản xuất nông nghiệp). Do trình độ dân trí và tập quán canh tác còn hạn chế nên năng suất lao động chưa cao, thu nhập bấp bênh và tình trạng nghèo đói vẫn còn diễn ra ở nhiều vùng miền.

Xã Dương Quang là một xã miền núi thuộc thị xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn. Mặc dù có vị trí địa lý nằm liền kề trung tâm thị xã, đời sống kinh tế của nhân dân tại 10 thôn bản của xã vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Cơ sở hạ tầng và mạng lưới giao thông liên thôn chưa đồng bộ, chủ yếu là đường đất; địa hình chia cắt phức tạp với độ dốc lớn; trình độ dân trí của người dân không đồng đều, đa số là đồng bào dân tộc thiểu số (Tày, Nùng, Dao, Mông, Mường). Diện tích đất canh tác nông nghiệp hạn hẹp, sản xuất mang tính tự cung tự cấp và phụ thuộc phần lớn vào điều kiện tự nhiên. Tỷ lệ hộ nghèo chiếm 10% và cận nghèo chiếm 15% tổng số hộ toàn xã. Người dân nghèo gặp nhiều trở ngại trong việc tiếp cận các nguồn lực sinh kế như vốn tài chính, khoa học kỹ thuật và thông tin thị trường. Xuất phát từ thực tế này, đề tài "Điều tra sinh kế nông hộ tại xã Dương Quang, thị xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn" được thực hiện nhằm phân tích thực trạng sinh kế và thu nhập của nông hộ, cung cấp căn cứ thực tiễn cho việc hoạch định các chương trình khuyến nông và can thiệp giảm nghèo tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm ba nội dung:

1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương có liên quan đến sản xuất nông nghiệp.
2. Điều tra, đánh giá các hoạt động sinh kế và thu nhập của cộng đồng các dân tộc địa phương để làm cơ sở cho các can thiệp.
3. Đề xuất giải pháp can thiệp sinh kế và nâng cao thu nhập cho cộng đồng địa phương.

Đối tượng nghiên cứu là các hộ gia đình nông dân và toàn bộ các hoạt động sinh kế (bao gồm trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và hoạt động phi nông nghiệp) của họ tại xã Dương Quang. Phạm vi không gian nghiên cứu bao gồm 4 thôn đại diện cho 2 tiểu vùng sinh thái - kinh tế của xã: Phặc Tràng, Nà Ỏi, Bản Pẻn và Nà Pài, với quy mô mẫu khảo sát là 40 hộ (10 hộ/thôn). Phạm vi thời gian nghiên cứu: Thu thập số liệu sơ cấp thông qua điều tra nông hộ được tiến hành từ tháng 3 đến tháng 4 năm 2014; quá trình thu thập tài liệu thứ cấp, tổng hợp và xử lý số liệu được thực hiện từ ngày 16/01/2014 đến ngày 27/04/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống cơ sở lý thuyết về sinh kế và kinh tế hộ nông dân từ các nghiên cứu kinh điển trong và ngoài nước:

• Khái niệm sinh kế và tiếp cận sinh kế: Vận dụng định nghĩa của Scoones (1998), Wallmann (1984) và DFID, theo đó sinh kế bao gồm năng lực tiềm tàng, tài sản (nguồn lực vật chất, tài chính, tự nhiên, con người và xã hội) cùng các hoạt động cần thiết làm phương tiện kiếm sống. Sinh kế nông hộ được chia thành hai mảng hoạt động chính: nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp) và phi nông nghiệp (dịch vụ, buôn bán, tiểu thủ công nghiệp, làm thuê).
• Khung sinh kế bền vững (Sustainable Livelihoods Framework - SLF): Dựa trên báo cáo Brundtland (1987), nghiên cứu của Chambers và Conway (1992), cùng mô hình ngũ giác tài sản của DFID (2002) gồm 5 nguồn vốn: Vốn con người (Human capital), Vốn xã hội (Social capital), Vốn tự nhiên (Natural capital), Vốn vật chất (Physical capital) và Vốn tài chính (Financial capital).
• Lý thuyết về hộ và kinh tế hộ: Sử dụng các luận điểm khoa học của Liên Hợp Quốc, Frank Ellis, Raul Ituna (Đại học Tổng hợp Lisbon), McGee (1989), Đào Thế Tuấn (1997), Lê Đình Thắng (1993), Nguyễn Sinh Cúc (2011), Dương Văn Sơn và Nguyễn Trường Kháng (2010).
• Văn bản chính sách áp dụng: Quyết định số 132/TTg ngày 10/10/2002 của Thủ tướng Chính phủ về việc giải quyết đất sản xuất và đất ở cho đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ.
• Tổng quan các công trình liên quan: Đề tài tổng kết các nghiên cứu về sinh kế vùng tái định cư thủy điện Sơn La (huyện Thuận Châu); nghiên cứu kiến thức bản địa và chiến lược sinh kế tại Đakrông - Quảng Trị (Đại học Nông Lâm Huế); dự án nghiên cứu phát triển nông thôn bền vững ở Việt Nam (VS/RDE/01); nghiên cứu của Đại học Khoa học & Đời sống Praha tại Phong Mỹ (Thừa Thiên Huế); và đánh giá sinh kế tại Cẩm Sơn, Anh Sơn (Nghệ An).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai kết hợp giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập các báo cáo thống kê, tài liệu địa chính, báo cáo kinh tế - xã hội từ UBND xã Dương Quang, tài liệu chuyên ngành từ thư viện Khoa Kinh tế & PTNT (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) và các nguồn dữ liệu chuyên khảo.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Sử dụng phương pháp điều tra bảng hỏi bán cấu trúc đối với 40 chủ hộ tại 4 thôn (Nà Ỏi, Bản Pẻn, Phặc Tràng, Nà Pài) theo phương pháp chọn mẫu phi ngẫu nhiên có điều kiện (phân tầng theo nhóm kinh tế: nghèo, cận nghèo, không nghèo). Kết hợp phương pháp quan sát trực tiếp tại thực địa để ghi nhận tập quán canh tác, cơ sở hạ tầng và hành vi kinh tế của người dân.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Toàn bộ số liệu sơ cấp từ bảng hỏi được làm sạch, nhập liệu và xử lý thống kê mô tả (tính tần suất, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình) bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1. Đặt vấn đề

Phần này trình bày tính cấp thiết của việc nghiên cứu sinh kế nông hộ vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại xã miền núi tiếp giáp đô thị. Tác giả xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, đồng thời nêu rõ ý nghĩa học thuật trong việc rèn luyện kỹ năng điều tra thực địa của sinh viên ngành Khuyến nông và ý nghĩa thực tiễn trong việc cung cấp luận cứ cho các dự án phát triển nông thôn.

Phần 2. Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các định nghĩa về sinh kế, khung phân tích sinh kế bền vững của DFID, đặc trưng của 5 nguồn vốn sinh kế, và khái niệm bản chất của kinh tế hộ nông dân trong nền kinh tế thị trường. Phần này cũng phân tích kết quả của 5 công trình nghiên cứu sinh kế tiêu biểu tại Việt Nam nhằm rút ra bài học kinh nghiệm về phương pháp tiếp cận đa ngành.

Phần 3. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng khảo sát là 40 nông hộ tại 4 thôn của xã Dương Quang. Nội dung nghiên cứu tập trung vào 3 nhóm vấn đề: điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội; thực trạng các nguồn lực đất đai, cơ cấu thu nhập nông nghiệp và phi nông nghiệp; đề xuất giải pháp cải thiện sinh kế. Quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp, sơ cấp và kỹ thuật xử lý dữ liệu trên Excel được mô tả chi tiết.

Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này trình bày toàn bộ kết quả phân tích thực nghiệm được chia thành ba nhóm nội dung lớn:

1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Dương Quang

Tổng diện tích tự nhiên của xã là 2.593,70 ha (chiếm 19,66% diện tích thị xã Bắc Kạn). Cơ cấu sử dụng đất: đất sản xuất nông nghiệp đạt 276,12 ha (10,65%), đất lâm nghiệp đạt 2.023,59 ha (78,02% - 100% là rừng sản xuất), đất nuôi trồng thủy sản đạt 1,56 ha (0,06%), đất ở đạt 22,76 ha (0,88%), đất chưa sử dụng đạt 211,00 ha (8,14%), đất sông suối và núi đá không sử dụng được đạt 40,32 ha (1,55%). Tăng trưởng kinh tế năm 2013 đạt 6,5% (nông lâm nghiệp chiếm 76,5%, thương mại - dịch vụ chiếm 10,9%, tiểu thủ công nghiệp chiếm 8,3%). Dân số toàn xã có 680 hộ với 3.116 nhân khẩu (mật độ 50 người/km2), lực lượng lao động là 2.012 người (chiếm 64,57% dân số). Toàn xã có 6 dân tộc cùng sinh sống: Tày (63,932%), Kinh (22,201%), Nùng (9,041%), Dao (3,861%), Mông (0,611%), Mường (0,354%). Về cây trồng chính toàn xã năm 2013: lúa đạt 481,0 ha (54,776% diện tích gieo trồng, năng suất 48 tạ/ha, sản lượng 2.308,8 tấn), ngô đạt 204,12 ha (23,245%, năng suất 39 tạ/ha), sắn đạt 143,0 ha (16,285%, năng suất 29 tạ/ha). Đàn vật nuôi năm 2013 gồm 380 con trâu bò, 2.800 con lợn, 65 con dê và 4 ha mặt nước ao cá.

2. Thực trạng sinh kế và thu nhập của các hộ điều tra

• Thông tin chung và phân loại hộ: Bình quân nhân khẩu là 3,75 người/hộ. Chủ hộ là nam giới chiếm 35/40 hộ (87,5%), tuổi bình quân chủ hộ là 47,58 tuổi, trình độ học vấn bình quân đạt lớp 6,08. Về dân tộc trong mẫu: Tày chiếm 67,5% (27 hộ), Kinh chiếm 20,0% (8 hộ), Nùng chiếm 12,5% (5 hộ). Phân loại theo mức sống: hộ nghèo có 4 hộ (10,0%), cận nghèo có 7 hộ (17,5%), hộ không nghèo/khác có 29 hộ (72,5%).
• Đất canh tác và đất rừng: Bình quân diện tích đất canh tác của mẫu điều tra là 1,03 ha/hộ (thôn Phặc Tràng cao nhất với 1,52 ha/hộ, Nà Pài thấp nhất với 0,75 ha/hộ). Nhóm hộ nghèo có ít đất canh tác nhất (0,69 ha/hộ), cận nghèo có 1,09 ha/hộ, hộ không nghèo có 1,32 ha/hộ. Bình quân đất rừng và rừng đạt 2,15 ha/hộ (cao gấp đôi đất canh tác); nhóm hộ không nghèo sở hữu 4,15 ha/hộ, cận nghèo sở hữu 2,16 ha/hộ, hộ nghèo sở hữu 1,82 ha/hộ. Xét theo dân tộc, hộ người Tày có diện tích rừng lớn nhất (3,49 ha/hộ), Kinh (1,17 ha/hộ), Nùng (0,70 ha/hộ).
• Cơ cấu thu nhập nông nghiệp và phi nông nghiệp: Thu nhập nông nghiệp chiếm áp đảo với mức bình quân 85,28% tổng thu nhập (hộ nghèo: 89,01%, cận nghèo: 86,10%, không nghèo: 75,40%). Thu nhập phi nông nghiệp chỉ chiếm bình quân 14,72% (hộ nghèo: 10,99%, cận nghèo: 13,90%, không nghèo: 24,60%). Thôn Nà Ỏi có tỷ trọng thu nhập phi nông nghiệp cao nhất (31,2%) do phát triển các nghề phụ và dịch vụ (nấu rượu, làm bánh, xay xát, buôn bán tạp hóa).
• Thu nhập từ trồng trọt: Trồng trọt đóng góp bình quân 63,23% tổng thu nhập nông nghiệp. Hộ nghèo có tỷ trọng thu nhập từ trồng trọt cao nhất (80,0%), tiếp đến là cận nghèo (70,25%) và không nghèo (55,23%). Cây lúa là nguồn thu lớn nhất, có 39/40 hộ trồng (97,5%), chiếm 94,72% thu nhập từ trồng trọt. Ngô có 25/40 hộ trồng (62,5%), chiếm 10,08% thu nhập; cây lâm nghiệp (mỡ, keo) có 18/40 hộ trồng (45,0%), đóng góp 12,0% thu nhập; sắn có 14/40 hộ trồng (35,0%), chiếm 6,08% thu nhập; dong riềng có 11/40 hộ trồng (27,5%), chiếm 4,0% thu nhập; lạc có 4/40 hộ trồng (10,0%), chiếm 1,12% thu nhập.
• Thu nhập từ chăn nuôi: Đóng góp bình quân 36,77% thu nhập nông nghiệp. Hộ không nghèo có tỷ trọng thu nhập chăn nuôi cao nhất (44,76%), cận nghèo đạt 29,75%, hộ nghèo thấp nhất (20,0%). Cơ cấu vật nuôi tạo thu nhập: nuôi cá ao có 7 hộ tham gia (17,5%), chiếm 24,6% thu nhập chăn nuôi; nuôi gà có 16 hộ (40,0%), chiếm 19,4% thu nhập; nuôi lợn có 8 hộ (20,0%), chiếm 10,1% thu nhập; nuôi vịt có 6 hộ (15,0%), chiếm 5,71% thu nhập; nuôi trâu có 7 hộ (17,5%), chiếm 0,91% thu nhập; nuôi bò có 2 hộ (5,0%), chiếm 0,46% thu nhập.

3. Khuyến nghị các giải pháp cải thiện sinh kế

Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp bao gồm: giải pháp chung (quy hoạch đất đai gắn với sản phẩm hàng hóa, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo Quyết định 132/TTg; chính sách tín dụng ưu đãi thông qua Hội Phụ nữ, Hội Nông dân; đào tạo nghề nông và phổ cập kiến thức thị trường; chuyển giao khoa học kỹ thuật, giống mới và dịch vụ thú y; đầu tư nâng cấp đường giao thông và thủy lợi) và giải pháp riêng cho từng nhóm hộ (không nghèo, cận nghèo, hộ nghèo).

Phần 5. Kết luận và khuyến nghị

Tóm lược các phát hiện nghiên cứu chính về mức độ phụ thuộc vào nông nghiệp của các nông hộ, sự khác biệt trong tiếp cận nguồn lực đất đai và tài chính giữa các nhóm hộ, và tái khẳng định tính cấp thiết của các can thiệp khuyến nông có mục tiêu.

Kết quả và đóng góp

1. Bảng số liệu tổng hợp kết quả nghiên cứu thực địa

Chỉ tiêu khảo sát	Đơn vị tính	Hộ nghèo (n=4)	Hộ cận nghèo (n=7)	Hộ không nghèo (n=29)	Trung bình chung (n=40)
Quy mô đất canh tác bình quân	ha/hộ	0,69	1,09	1,32	1,03
Quy mô đất rừng bình quân	ha/hộ	1,82	2,16	4,15	2,15
Tỷ trọng thu nhập nông nghiệp	%	89,01	86,10	75,40	85,28
Tỷ trọng thu nhập phi nông nghiệp	%	10,99	13,90	24,60	14,72
Tỷ trọng thu nhập từ trồng trọt (trong NN)	%	80,00	70,25	55,23	63,23
Tỷ trọng thu nhập từ chăn nuôi (trong NN)	%	20,00	29,75	44,76	36,77

Cơ cấu tham gia và đóng góp thu nhập của các loại cây trồng, vật nuôi chính (n=40 hộ):

Nhóm hoạt động	Tên cây trồng / vật nuôi	Số hộ thực hiện (hộ)	Tỷ lệ hộ (%)	Tỷ trọng đóng góp thu nhập (%)
Trồng trọt	Cây lúa	39	97,50	94,72
	Cây ngô	25	62,50	10,08
	Cây lâm nghiệp (mỡ, keo)	18	45,00	12,00
	Cây sắn	14	35,00	6,08
	Cây dong riềng	11	27,50	4,00
	Cây lạc	4	10,00	1,12
Chăn nuôi	Nuôi gà	16	40,00	19,40
	Nuôi lợn	8	20,00	10,10
	Nuôi trâu	7	17,50	0,91
	Nuôi cá ao	7	17,50	24,60
	Nuôi vịt	6	15,00	5,71
	Nuôi bò	2	5,00	0,46

2. Giải pháp tác giả đề xuất

• Nhóm giải pháp chung về thể chế và nguồn lực:
  • Quản lý và quy hoạch đất đai: Chuyển đổi từ quy hoạch diện tích cây trồng/vật nuôi đơn thuần sang quy hoạch chuỗi sản phẩm hàng hóa. Đẩy mạnh giao đất, giao rừng, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâu dài theo Quyết định 132/TTg nhằm hạn chế xâm canh và tạo động lực đầu tư dài hạn.
  • Chính sách tín dụng: Phân loại cơ chế vay vốn; áp dụng cho vay thế chấp đối với hộ khá/trung bình và tín chấp thông qua các đoàn thể (Hội Phụ nữ, Hội Nông dân) kèm ưu đãi lãi suất đối với hộ nghèo, cận nghèo.
  • Khuyến nông và khoa học kỹ thuật: Tăng cường chuyển giao giống lúa, ngô năng suất cao; hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ dịch bệnh trong chăn nuôi; xây dựng mô hình trình diễn khuyến nông tại chỗ; bồi dưỡng kiến thức thị trường và luật định thương mại nông sản cho nông dân.
  • Hạ tầng nông thôn: Nâng cấp hệ thống giao thông liên thôn theo phương châm "Nhà nước và nhân dân cùng làm" và kiên cố hóa kênh mương thủy lợi.
• Nhóm giải pháp phân loại theo nhóm hộ:
  • Hộ không nghèo: Khuyến khích đầu tư mô hình kinh tế trang trại khép kín (kết hợp trồng trọt - chăn nuôi); liên kết thành lập hợp tác xã phát triển sản phẩm đặc sản địa phương; tiếp cận thị trường tiêu thụ quy mô lớn.
  • Hộ cận nghèo: Hỗ trợ tiếp cận vốn tín dụng ưu đãi lãi suất thấp; tập huấn kỹ thuật chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao; học thêm nghề phụ phi nông nghiệp lúc nông nhàn.
  • Hộ nghèo: Thực hiện phương châm "lấy ngắn nuôi dài" (trồng cây ngắn ngày kết hợp chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ); tận dụng tối đa đất đai và đất rừng được giao; bắt buộc tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật khuyến nông cơ bản để hạn chế rủi ro dịch bệnh.

3. Đóng góp của đề tài

• Cung cấp nguồn số liệu thực nghiệm chi tiết về hiện trạng kinh tế hộ, diện tích đất đai và cơ cấu thu nhập nông nghiệp - phi nông nghiệp tại 4 thôn đại diện của xã Dương Quang năm 2014.
• Chứng minh mối quan hệ giữa quy mô tư liệu sản xuất (đất canh tác, đất rừng) với mức độ nghèo đói: hộ nghèo sở hữu diện tích đất canh tác (0,69 ha) và đất rừng (1,82 ha) thấp hơn đáng kể so với hộ không nghèo (1,32 ha đất canh tác và 4,15 ha đất rừng).
• Làm rõ đặc điểm sinh kế vùng cận đô thị miền núi: tỷ trọng thu nhập vẫn phụ thuộc lớn vào nông nghiệp (85,28%), trồng trọt đóng vai trò chủ đạo (cây lúa tạo ra 94,72% thu nhập trồng trọt), các ngành nghề phi nông nghiệp và chăn nuôi quy mô lớn chưa phát triển mạnh do hạn chế về vốn và kỹ thuật.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Quy mô mẫu khảo sát còn hạn chế (40 hộ điều tra trên tổng số 680 hộ toàn xã, tương đương 5,88%), chỉ tập trung tại 4/10 thôn bản.
  • Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi ngẫu nhiên có điều kiện, chưa phản ánh đầy đủ tính đại diện ngẫu nhiên cho toàn bộ các tiểu vùng sâu xa của xã.
  • Dữ liệu thu nhập được ước tính dựa trên phương pháp hồi tưởng qua bảng hỏi điều tra một lần, chưa có sổ ghi chép thu chi nhật ký nông hộ theo chu kỳ mùa vụ trong năm.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát điều tra trên toàn bộ 10 thôn của xã Dương Quang với cỡ mẫu lớn hơn để nâng cao độ chính xác thống kê.
  • Nghiên cứu sâu về chuỗi giá trị và kênh liên kết thị trường cho các sản phẩm nông lâm sản chủ lực (lúa đặc sản, dong riềng, gỗ mỡ/keo) kết nối với thị trường thị xã Bắc Kạn.
  • Đánh giá tác động của các chính sách tín dụng và dự án hỗ trợ sinh kế sau khi triển khai các biện pháp can thiệp thực tế tại địa phương.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Khuyến nông, Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp và Quản lý tài nguyên nông thôn làm tài liệu tham khảo về phương pháp điều tra đánh giá nông thôn có sự tham gia.
  • Cán bộ khuyến nông, cán bộ quản lý nông nghiệp cấp cơ sở tại các địa phương miền núi phía Bắc trong quá trình xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế hộ và giảm nghèo bền vững.
• Nội dung đáng tham khảo:
  • Khung phương pháp tiếp cận sinh kế bền vững (DFID) kết hợp giữa điều tra thứ cấp địa phương và khảo sát bảng hỏi nông hộ sơ cấp.
  • Phương pháp thiết kế bảng hỏi và bảng biểu phân tích mối tương quan giữa diện tích đất đai, dân tộc, nhóm kinh tế với cơ cấu thu nhập (trồng trọt, chăn nuôi, phi nông nghiệp).
  • Cách tiếp cận phân loại giải pháp khuyến nông theo từng nhóm đối tượng kinh tế (hộ nghèo, cận nghèo, không nghèo) phù hợp với năng lực vốn và tư liệu sản xuất thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng cỡ mẫu khảo sát bao nhiêu và được phân bổ tại những địa bàn nào? Khóa luận tiến hành khảo sát trực tiếp 40 hộ nông dân tại 4 thôn thuộc xã Dương Quang, thị xã Bắc Kạn, gồm: thôn Nà Ỏi (10 hộ), Bản Pẻn (10 hộ), Phặc Tràng (10 hộ) và Nà Pài (10 hộ), đại diện cho 2 tiểu vùng sinh thái - kinh tế của xã.

2. Quy mô diện tích đất canh tác và đất rừng bình quân của các nhóm hộ có sự chênh lệch như thế nào? Bình quân mỗi hộ có 1,03 ha đất canh tác và 2,15 ha đất rừng. Hộ nghèo có diện tích canh tác thấp nhất (0,69 ha/hộ) và đất rừng thấp nhất (1,82 ha/hộ); hộ cận nghèo có 1,09 ha đất canh tác và 2,16 ha đất rừng; trong khi hộ không nghèo sở hữu diện tích lớn nhất với 1,32 ha đất canh tác và 4,15 ha đất rừng.

3. Cơ cấu thu nhập của nông hộ tại xã Dương Quang phân bổ giữa nông nghiệp và phi nông nghiệp ra sao? Thu nhập nông nghiệp chiếm tỷ trọng chi phối với bình quân 85,28%, trong khi thu nhập phi nông nghiệp chỉ chiếm 14,72%. Hộ nghèo có mức phụ thuộc vào nông nghiệp cao nhất (89,01%), tiếp đến là cận nghèo (86,10%) và hộ không nghèo (75,40%).

4. Những loại cây trồng và vật nuôi nào đóng góp tỷ trọng thu nhập lớn nhất cho các hộ khảo sát? Trong trồng trọt, cây lúa là nguồn thu lớn nhất, có 97,5% số hộ canh tác và đóng góp 94,72% thu nhập trồng trọt; đứng thứ hai là cây lâm nghiệp (đóng góp 12,0%) và ngô (10,08%). Trong chăn nuôi, nuôi cá ao đóng góp 24,6% thu nhập chăn nuôi, tiếp đến là nuôi gà (19,4%) và nuôi lợn (10,1%).

5. Tác giả căn cứ vào văn bản chính sách pháp luật nào khi đề xuất giải pháp giao đất cho đồng bào dân tộc thiểu số? Tác giả căn cứ trực tiếp vào Quyết định số 132/TTg ngày 10/10/2002 của Thủ tướng Chính phủ về việc giải quyết đất sản xuất và đất ở cho đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ để kiến nghị đẩy mạnh giao đất giao rừng và cấp chứng nhận quyền sử dụng đất lâu dài cho người dân địa phương.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ma Bích Diệp đã phản ánh chân thực bức tranh sinh kế nông hộ tại xã miền núi Dương Quang, thị xã Bắc Kạn năm 2014 thông qua hệ thống số liệu điều tra thực địa 40 hộ dân tại 4 thôn bản. Kết quả nghiên cứu khẳng định sản xuất nông nghiệp (đặc biệt là canh tác lúa nước) vẫn là trụ cột sinh kế chính, chiếm tới 85,28% cơ cấu thu nhập của người dân địa phương. Việc chỉ ra sự thiếu hụt nghiêm trọng về đất canh tác, vốn đầu tư và kỹ thuật canh tác ở nhóm hộ nghèo và cận nghèo là cơ sở khoa học xác đáng để tác giả đề xuất hệ thống giải pháp khuyến nông, tín dụng vi mô và quy hoạch đất đai phân hóa theo từng nhóm đối tượng kinh tế hộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Sinh kế bền vững là một mối quan tâm đặt lên hàng đầu hiện nay của con người. Nó là điều kiện cần thiết cho quá trình phát triển, nâng cao đời sống của con người nhưng vẫn đáp ứng được đòi hỏi về chất lượng môi trường tự nhiên. Trên thực tế cho thấy, việc lựa chọn những hoạt động sinh kế của người dân chịu ảnh hưởng rất lớn từ nhiều yếu tố: điều kiện tự nhiên, xã hội, yếu tố con người, vật chất, cơ sở hạ tầng.

Việc điều tra các hoạt động sinh kế giúp chúng ta hiểu rõ hơn được những phương thức sinh kế của người dân có phù hợp với các điều kiện địa phương hay không. Các hoạt động sinh kế đó có bền vững, phát triển lâu dài và ổn định. Nước ta là một nước nông nghiệp với hơn 70% dân số sống ở nông thôn và gần 70% lao động hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Khu vực nông thôn có khoảng 13 triệu hộ, trong đó có khoảng hơn 11 triệu hộ chuyên sản xuất nông nghiệp.

Với trình độ dân trí và tập quán canh tác còn hạn chế nên năng suất lao động chưa cao, thu nhập của nông dân còn thấp, tình trạng đói nghèo vẫn diễn ra rộng khắp các khu vực. Xây dựng các hoạt động sinh kế bền vững và xóa đói giảm nghèo là những chính sách xã hội cơ bản hướng vào phát triển con người, nhất là người nghèo, tạo cơ hội cho họ tham gia vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, để cho người nghèo có cơ hội và điều kiện tiếp cận các nguồn lực để phát triển sản xuất tự vươn lên thoát khỏi nghèo đói, có một cuộc sống ổn định hơn. Tuy nhiên thực tế hiện nay, người dân nghèo còn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực để phát triển kinh tế. Họ ít có khả năng tiếp cận với các nguồn lực như tài chính, thông tin, cơ sở vật chất.

để kiếm kế sinh nhai. Để cải thiện sinh kế cho nông dân nghèo vùng cao, đặc biệt là các cộng đồng dân tộc thiểu số và phụ nữ cần có sự quan tâm của Nhà nước và các tổ chức xã hội, thông qua các hoạt động, thông qua hệ thống cây trồng/vật nuôi tổng hợp, phát triển sản xuất bền vững và sử dụng các cây trồng lương thực, thức ăn chăn nuôi, cần được đầu tư cả về vốn, vật tư nông nghiệp, tiến bộ n 2 khoa học kỹ thuật, để phát triển nông nghiệp nông thôn, phát triển các hoạt động sinh kế, giúp người nông dân cải thiện cuộc sống. Qua đó ta thấy rằng sinh kế bền vững đang là một mối quan tâm đặt lên hàng đầu hiện nay của con người. Nó là điều kiện cần thiết cho quá trình phát triển, nâng cao đời sống của con người nhưng vẫn đáp ứng được đòi hỏi về chất lượng môi trường tự nhiên.

Để góp phần xây dựng, và củng cố thêm phần kiến thức đã học tại trường lớp vào địa phương đang ở, nhận thấy mặc dù xã Dương Quang là một xã gần trung tâm thị xã, nhưng điều kiện kinh tế của mọi người ở đó vẫn còn khó khăn, với 10 thôn tại xã nhưng vẫn còn rất nhiều hộ còn nghèo, không đủ ăn, không đủ trang trải cho cuộc sống gia đình, chủ yếu là họ chưa tìm ra cách để cải thiện sinh kế cho gia đình. Dương Quang là xã thuộc thị xã Bắc Kạn, mặc dù gần trung tâm thị xã nhưng do điều kiện về cơ sở hạ tầng, giao thông đi lại chưa hầu hết thuận tiện với một số thôn bản cách xa trung tâm UBND xã và thị xã vẫn còn gặp nhiều khó khăn, trình độ dân trí của người dân còn thấp, chủ yếu là người dân tộc, diện tích đất canh tác chưa đáp ứng đủ để sản xuất cũng như chua đủ để cải thiện sinh kế hơn với bà con, chủ yếu là làm nông nghiệp, phụ thuộc vào nông nghệp là chính và đất rừng, chưa biết cách làm để phục vụ cho sản xuất nông lâm nghiệp. Chính vì vậy, những người dân nghèo, gặp rất nhiều khó khăn trở ngại trong việc tiếp cận sinh kế để từ đó tìm cho mình một kế sinh nhai để thoát nghèo một cách bền vững. Điều tra, đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội cũng như tìm hiểu tình hình thực trạng về các hoạt động sinh kế của người dân nơi đây sẽ là cơ sở cho việc xây dựng một mô hình phát triển kinh tế, tăng thu nhập cho người dân miền núi xã Dương Quang nói riêng cũng như người dân trong địa bàn tỉnh nói chung, làm tiền đề cho các can thiệp của dự án phát triển nông thôn, các chương trình xóa đói giảm nghèo, cải thiện sinh kế… để nâng cao đời sống cho người dân.

Xuất phát từ thực tế đó, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Điều tra sinh kế nông hộ tại xã Dương Quang, thị xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn” n 3 1. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa phương có liên quan đến sản xuất nông nghiệp. - Điều tra, đánh giá các hoạt động sinh kế và thu nhập của cộng đồng các dân tộc địa phương để làm cơ sở cho các can thiệp. - Đề xuất giải pháp can thiệp sinh kế và nâng cao thu nhập cho cộng đồng địa phương.

Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học : - Củng cố thêm kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình đi thực tập cơ sở. - Năng cao khả năng tiếp cận, thu thập, xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu. Ý nghĩa trong thực tiễn : - Tìm hiểu những nhân tố thuận lợi, tích cực hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn lực sinh kế, từ đó có các biện pháp thúc đẩy. - Tìm ra những trở ngại trong việc tiếp cận phát triển sinh kế của người dân để đưa ra các giải pháp khắc phục.

n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số khái niệm và thuật ngữ liên quan 2. Sinh kế, tiếp cận sinh kế và khung sinh kế - Khái niệm sinh kế: Hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về sinh kế. Theo một số tác giả, sinh kế bao gồm năng lực tiềm tàng, tài sản (gồm các nguồn lực vật chất và xã hội như: cửa hàng, nguồn tài nguyên, đất đai, nước mặt, đường xá,…) cùng các hoạt động cần thiết làm phương tiện để kiếm sống của con người (Scoones, 1998).

Sinh kế của nông hộ là hoạt động kiếm sống của con người, được thể hiện qua hai lĩnh vực chính là nông nghiệp và phi nông nghiệp. Hoạt động nông nghiệp bao gồm: (1)Trồng trọt: Lúa, ngô, khoai, sắn, lạc, cây ăn quả, rau màu, (2) chăn nuôi: Lợn, gà, trâu, bò, cá, và (3) Lâm nghiệp: Trồng cây keo, bạch đàn, mỡ, rừng. Hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yếu bao gồm các dịch vụ, buôn bán và các ngành nghề khác. Như vậy, trong phạm vi báo cáo này, sinh kế của người dân nông thôn được hiểu là các hoạt động sản xuất nông nghiệp để nuôi sống cho chính gia đình họ.

Vì vậy, xây dựng kế hoạch chiến lược cải thiện sinh kế chính là việc xây dựng các thí nghiệm trình diễn hiện trường để góp phần cải thiện sinh kế địa phương. Qua đó góp phần phát triển kinh tế và xóa đói giảm nghèo. - Tiếp cận sinh kế: Tiếp cận sinh kế là khái niệm tương đối mới mẻ. Nó phản ánh bức tranh tổng hợp các sinh kế của người dân hay cộng đồng, chứ không chỉ theo phương thúc truyền thống chú trọng đến một hoặc hai sinh kế (chẳng hạn như nuôi trồng thủy sản, lâm nghiệp…).

Tiếp cận sinh kế sẽ mang lại cho cộng đồng cũng như những người hỗ trợ từ bên ngoài cơ hội thoát nghèo, thích nghi với điều kiền tự nhiên xã hội và có những thay đổi tốt hơn cho chính họ và cho các thế hệ tiếp theo. - Khung sinh kế: Có nhiều khái niệm về sinh kế như sau: + Sinh kế là sự kết hợp các hoạt động được thực hiện để sử dụng các nguồn lực để duy trì cuộc sống. Các nguồn lực có thể bao gồm các khả năng và kỹ năng cá nhân (nguồn lực con người), đất đai, tiền tích luỹ và các thiết bị n 5 (nguồn lực tự nhiên, tài chính, và vật chất) và các nhóm trợ giúp chính thức hay các hệ thống trợ giúp không chính thức tạo điều kiện cho các hoạt động được diễn ra (nguồn lực xã hội). + Một sinh kế bao gồm năng lực tiềm tàng, tài sản (cửa hàng, nguồn tài nguyên, đất đai, đường xá) và các hoạt động cần có để kiếm sống.

+ Sinh kế của con người phụ thuộc vào khối lượng và chất lượng của những nguồn vốn mà họ có hoặc có thể tiếp cận. Sự thành công của các chiến lược và hoạt động sinh kế tùy thuộc và mức độ hiểu biết mà con người có thể kết hợp cũng như quản lý những nguồn lực mà họ có. Vì thế, bàn về sinh kế và sinh kế bền vững có rất nhiều ý kiến, cách tiếp cận khác nhau. + Có ý kiến cho rằng sinh kế là phương tiện/ cách thức để kiếm sống.

Có ý kiến cho rằng sinh kế của một hộ gia đình hay của một cộng đồng còn được gọi là kế sinh nhai, là cách thức kiếm sống. Hoặc sinh kế là thu nhập ổn định có được nhờ áp dụng các phương thức/ biện pháp khác nhau. Và có ý kiến cho rằng sinh kế có thể được miêu tả như những quyết định, những hàng động mà họ sẽ được thực hiện không những để kiếm sống mà còn để đạt được những ước vọng của họ. + Ta có thể miêu tả một sinh kế như là sự kết hợp các hoạt động được thực hiện để sử dụng các nguồn lực để duy trì cuộc sống.

Các nguồn lực có thể bao gồm các khả năng và kỹ năng cá nhân (nguồn lực con người), đất đai, tiền tích luỹ và các thiết bị (nguồn lực tự nhiên, tài chính, và vật chất) và các nhóm trợ giúp chính thức hay các hệ thống trợ giúp không chính thức tạo điều kiện cho các hoạt động được diễn ra (nguồn lực xã hội). + Theo DFID sinh kế bao gồm 3 thành tố chính: nguồn lực và khả năng con người có được, chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế. có quan niệm cho rằng sinh kế không đơn thuần chỉ là vấn đề kiếm sống, kiếm miếng ăn và nơi ở. Mà nó còn đề cập đến vấn đề tiếp cận các quyền sở hữu, thông tin, kĩ năng, các mối quan hệ, (Wallmann, 1984).