Luận văn thạc sĩ về quyết định hình phạt tại huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu căn cứ quyết định hình phạt từ thực tiễn huyện than uyên tỉnh lai châu, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực

• Tác giả: Giang Thị Vượng
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Thế Hưng
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Căn Cứ Quyết Định Hình Phạt Từ Thực Tiễn Tòa Án Huyện Than Uyên, Tỉnh Lai Châu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ CĂN CỨ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT
• 1.1. Khái niệm hình phạt. Khái niệm, đặc điểm căn cứ quyết định hình phạt
• 1.2. Vai trò của căn cứ quyết định hình phạt
• 1.3. Quy định của Bộ luật hình sự 2015 về căn cứ quyết định hình phạt
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ CĂN CỨ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN THAN UYÊN
• 2.1. Kết quả áp dụng quy định của Bộ luật Hình sự về căn cứ quyết định hình phạt tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên và bài học kinh nghiệm
• 2.2. Đánh giá việc áp dụng quy định Bộ luật hình sự về căn cứ quyết định hình phạt tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ CĂN CỨ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT
• 3.1. Tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật Hình sự 2015
• 3.2. Ban hành văn bản quy phạm hướng dẫn áp dụng pháp luật
• 3.3. Tăng cường tổng kết thực tiễn xét xử
• 3.4. Nâng cao khả năng năng lực của người tiến hành tố tụng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Căn cứ quyết định hình phạt

Căn cứ quyết định hình phạt là những yêu cầu pháp lý mà Tòa án phải tuân theo khi đưa ra hình phạt cho người phạm tội. Theo Bộ luật hình sự 2015, các căn cứ này bao gồm tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, cùng các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự. Việc xác định căn cứ quyết định hình phạt không chỉ giúp đảm bảo tính công bằng trong xét xử mà còn góp phần nâng cao hiệu quả của công tác phòng chống tội phạm. Quyết định hình phạt không chỉ là một hình thức trừng phạt mà còn là một công cụ giáo dục, cải tạo người phạm tội, từ đó tạo ra sự công bằng trong xã hội.

1.1 Khái niệm hình phạt

Hình phạt được định nghĩa là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất do Nhà nước áp dụng đối với người phạm tội. Theo PGS.TS Võ Khánh Vinh, hình phạt không chỉ đơn thuần là công cụ trừng phạt mà còn là phương tiện để giáo dục và cải tạo người phạm tội. Hình phạt phải được quy định rõ ràng trong Bộ luật hình sự để đảm bảo tính thống nhất và công bằng trong việc áp dụng. Việc áp dụng hình phạt cần phải dựa trên các căn cứ pháp lý cụ thể, nhằm tránh tình trạng áp dụng tùy tiện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị kết án.

1.2 Đặc điểm của căn cứ quyết định hình phạt

Căn cứ quyết định hình phạt có những đặc điểm nổi bật như tính bắt buộc và tính nguyên tắc. Tòa án phải dựa vào các căn cứ này để đưa ra quyết định hình phạt phù hợp với từng trường hợp cụ thể. Điều này không chỉ giúp đảm bảo tính công bằng trong xét xử mà còn tạo ra sự đồng nhất trong việc áp dụng pháp luật. Các căn cứ này bao gồm các quy định về hình phạt chính, hình phạt bổ sung, và các tình tiết liên quan đến nhân thân người phạm tội. Việc tuân thủ các căn cứ này là rất quan trọng để đảm bảo rằng hình phạt được áp dụng một cách công bằng và hợp lý.

II. Thực tiễn áp dụng quy định của Bộ luật hình sự tại huyện Than Uyên

Tại huyện Than Uyên, việc áp dụng quy định của Bộ luật hình sự về căn cứ quyết định hình phạt đã gặp nhiều khó khăn. Thực tiễn cho thấy, một số vụ án vẫn còn xảy ra sai sót trong việc đánh giá tính chất và mức độ hành vi phạm tội. Điều này dẫn đến việc quyết định hình phạt không phù hợp, ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị kết án. Tòa án nhân dân huyện Than Uyên đã nỗ lực cải thiện chất lượng xét xử, tuy nhiên, vẫn cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này. Việc nâng cao năng lực cho các thẩm phán và cán bộ tư pháp là rất cần thiết để đảm bảo việc áp dụng đúng quy định của pháp luật.

2.1 Kết quả áp dụng quy định

Kết quả áp dụng quy định của Bộ luật hình sự tại huyện Than Uyên cho thấy một số tiến bộ trong việc giảm tỷ lệ án oan sai. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ án có quyết định hình phạt không hợp lý, dẫn đến sự không công bằng trong xét xử. Việc đánh giá không chính xác các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo việc áp dụng pháp luật được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

2.2 Đánh giá việc áp dụng quy định

Đánh giá việc áp dụng quy định của Bộ luật hình sự tại huyện Than Uyên cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Việc thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật giữa các cấp tòa án là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự không công bằng trong quyết định hình phạt. Cần có các biện pháp cụ thể để nâng cao nhận thức và năng lực cho các thẩm phán, từ đó đảm bảo rằng các quyết định hình phạt được đưa ra dựa trên các căn cứ pháp lý rõ ràng và chính xác.

III. Giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của Bộ luật hình sự

Để đảm bảo việc áp dụng đúng quy định của Bộ luật hình sự về căn cứ quyết định hình phạt, cần có một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự, đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất trong việc áp dụng. Thứ hai, cần ban hành các văn bản quy phạm hướng dẫn cụ thể để hỗ trợ các thẩm phán trong quá trình xét xử. Cuối cùng, việc tăng cường tổng kết thực tiễn xét xử và nâng cao năng lực cho người tiến hành tố tụng là rất cần thiết để đảm bảo rằng các quyết định hình phạt được đưa ra một cách công bằng và hợp lý.

3.1 Hoàn thiện quy định pháp luật

Việc hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự là rất cần thiết để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc áp dụng. Cần xem xét lại các quy định hiện hành để khắc phục những bất cập, từ đó tạo ra một khung pháp lý rõ ràng hơn cho việc quyết định hình phạt. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng xét xử mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị kết án.

3.2 Tăng cường tổng kết thực tiễn xét xử

Tăng cường tổng kết thực tiễn xét xử là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng quyết định hình phạt. Cần có các báo cáo định kỳ về tình hình xét xử tại huyện Than Uyên, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp cụ thể. Việc này sẽ giúp các thẩm phán có thêm thông tin và kinh nghiệm trong quá trình xét xử, từ đó đưa ra các quyết định hình phạt chính xác hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tòa án nhân dân huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu, trong giai đoạn 2015-2020 đã thụ lý 686 bị cáo, trong đó 546 bị cáo bị kết án phạt tù, chiếm khoảng 80%, 77 bị cáo bị áp dụng hình phạt không phải phạt tù, và 40 bị cáo được hưởng án treo. Đây là khu vực có đặc điểm kinh tế xã hội khó khăn, dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, địa hình đồi núi, giao thông đi lại không thuận tiện. Việc quyết định hình phạt tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm công lý, nâng cao hiệu quả công tác xét xử, đồng thời góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích toàn diện các căn cứ quyết định hình phạt theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, đánh giá thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả quyết định hình phạt. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vụ án hình sự xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên trong giai đoạn 2015-2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật hình sự, đồng thời góp phần nâng cao năng lực xét xử, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người phạm tội và người bị hại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật hình sự hiện đại, trong đó có:

• Khái niệm hình phạt: Hình phạt được hiểu là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất do Nhà nước quy định, nhằm trừng trị và giáo dục người phạm tội, bảo vệ lợi ích xã hội.
• Căn cứ quyết định hình phạt: Là các yếu tố pháp lý bắt buộc Tòa án phải tuân theo khi quyết định hình phạt, bao gồm quy định của Bộ luật Hình sự, tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự.
• Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt: Việc quyết định hình phạt phải phù hợp với từng trường hợp cụ thể, đảm bảo tính công bằng, nhân đạo và hiệu quả giáo dục.
• Mô hình áp dụng pháp luật hình sự: Tòa án phải cân nhắc tổng thể các căn cứ quyết định hình phạt, tránh tùy tiện, đảm bảo tính khách quan và hợp pháp.

Các khái niệm chính bao gồm: hình phạt chính và bổ sung, tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự, nhân thân người phạm tội, và các quy định đặc thù về hình phạt tiền, án treo, phạm tội chưa đạt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh và khảo sát thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính là hồ sơ xét xử các vụ án hình sự tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên giai đoạn 2015-2020, bao gồm 686 bị cáo được thụ lý. Phương pháp thống kê mô tả được áp dụng để phân tích số liệu về hình phạt, nhân thân người phạm tội và các tình tiết liên quan. Phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu quy định Bộ luật Hình sự 2015 với các Bộ luật trước đó và các nghiên cứu trong nước. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến 2020, tập trung vào việc đánh giá thực tiễn áp dụng căn cứ quyết định hình phạt và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ áp dụng hình phạt tù chiếm ưu thế: Trong tổng số 686 bị cáo, có 546 bị cáo bị kết án phạt tù, chiếm khoảng 80%, trong đó 40 bị cáo được hưởng án treo (5,8%). Hình phạt không phải phạt tù chiếm 11% (77 bị cáo). Điều này phản ánh xu hướng nghiêm trị tội phạm tại địa phương.

2. Miễn trách nhiệm hình sự và biện pháp tư pháp: Có 59 trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự, chiếm khoảng 8,6%, chủ yếu là các vụ án liên quan đến tội phạm ma túy trong giai đoạn pháp luật có nhiều chuyển biến. Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã phường, trường giáo dưỡng được áp dụng 4 trường hợp.

3. Nhân thân người phạm tội chủ yếu là dân tộc thiểu số: Trong 686 bị cáo, có 517 trường hợp là người dân tộc thiểu số, chiếm khoảng 75%. Số người chưa thành niên phạm tội rất thấp, chỉ 4 trường hợp, cho thấy hiệu quả công tác phòng ngừa tội phạm ở nhóm đối tượng này.

4. Việc áp dụng căn cứ quyết định hình phạt tương đối nghiêm minh và đúng pháp luật: Tòa án nhân dân huyện Than Uyên đã thực hiện đúng các nguyên tắc và căn cứ quyết định hình phạt theo Bộ luật Hình sự 2015, đảm bảo tính khách quan, công bằng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Thảo luận kết quả

Việc áp dụng hình phạt tù chiếm tỷ lệ cao phản ánh tính nghiêm minh của pháp luật trong xử lý các hành vi phạm tội, phù hợp với đặc điểm địa bàn có nhiều tội phạm nghiêm trọng. Tỷ lệ án treo thấp cho thấy sự thận trọng trong việc áp dụng các biện pháp thay thế, nhằm đảm bảo tính răn đe và giáo dục.

Số lượng lớn người phạm tội là dân tộc thiểu số đặt ra yêu cầu về chính sách giáo dục, tuyên truyền pháp luật phù hợp với đặc thù văn hóa, xã hội của địa phương. Việc miễn trách nhiệm hình sự cho các trường hợp vi phạm trong lĩnh vực ma túy thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước trong giai đoạn chuyển tiếp pháp luật.

So với các nghiên cứu trước đây ở cấp tỉnh, kết quả tại huyện Than Uyên cho thấy sự đồng bộ và nghiêm túc trong áp dụng các căn cứ quyết định hình phạt, góp phần nâng cao hiệu quả công tác xét xử. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố hình phạt theo năm và bảng tổng hợp nhân thân người phạm tội để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ quyết định hình phạt: Cần bổ sung các tiêu chí cụ thể để đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội nhằm giảm thiểu sự tùy tiện trong xét xử. Thời gian thực hiện: 2023-2025. Chủ thể: Bộ Tư pháp phối hợp với Tòa án nhân dân Tối cao.

2. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ xét xử: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về áp dụng căn cứ quyết định hình phạt, đặc biệt là các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng và các trường hợp đặc biệt. Thời gian: hàng năm. Chủ thể: Học viện Tòa án, các cơ sở đào tạo pháp luật.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật tại địa phương: Đặc biệt chú trọng đến đồng bào dân tộc thiểu số nhằm nâng cao nhận thức pháp luật, giảm thiểu tội phạm. Thời gian: liên tục. Chủ thể: UBND huyện, các tổ chức đoàn thể, cơ quan tư pháp.

4. Xây dựng hệ thống dữ liệu thống kê và phân tích chuyên sâu về quyết định hình phạt: Hỗ trợ công tác quản lý, đánh giá và đề xuất chính sách pháp luật. Thời gian: 2023-2024. Chủ thể: Tòa án nhân dân tỉnh Lai Châu, Viện nghiên cứu pháp luật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, thẩm phán Tòa án nhân dân các cấp: Nâng cao hiểu biết về căn cứ quyết định hình phạt, áp dụng pháp luật chính xác, công bằng trong xét xử.

2. Giảng viên và sinh viên ngành Luật hình sự: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý luận và thực tiễn áp dụng Bộ luật Hình sự 2015 tại cấp huyện.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp và pháp luật: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật hình sự và cải cách tư pháp.

4. Các tổ chức nghiên cứu, tư vấn pháp luật: Nguồn dữ liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu phục vụ nghiên cứu, đề xuất giải pháp pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Căn cứ quyết định hình phạt gồm những yếu tố nào?
   Căn cứ quyết định hình phạt bao gồm quy định của Bộ luật Hình sự, tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự. Ví dụ, Tòa án phải cân nhắc toàn diện các yếu tố này để đảm bảo hình phạt phù hợp.

2. Tỷ lệ áp dụng hình phạt tù tại Tòa án huyện Than Uyên như thế nào?
   Tỷ lệ áp dụng hình phạt tù chiếm khoảng 80% trong tổng số bị cáo xét xử từ 2015-2020, phản ánh sự nghiêm minh trong xử lý tội phạm tại địa phương.

3. Nhân thân người phạm tội ảnh hưởng ra sao đến quyết định hình phạt?
   Nhân thân người phạm tội là căn cứ độc lập, giúp Tòa án đánh giá mức độ nguy hiểm và khả năng cải tạo, từ đó cá thể hóa hình phạt phù hợp. Ví dụ, người có án tích hoặc phạm tội có tính chất chuyên nghiệp thường bị áp dụng hình phạt nghiêm khắc hơn.

4. Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt không?
   Có, theo Điều 54 Bộ luật Hình sự 2015, Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất trong một số trường hợp như người phạm tội có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ hoặc là người giúp sức trong vụ án đồng phạm với vai trò không đáng kể.

5. Việc miễn trách nhiệm hình sự được áp dụng trong trường hợp nào?
   Miễn trách nhiệm hình sự được áp dụng cho các trường hợp phạm tội nhưng có các tình tiết đặc biệt như phạm tội lần đầu, phạm tội chưa gây hậu quả nghiêm trọng hoặc theo chính sách khoan hồng của Nhà nước, ví dụ như các vụ án ma túy trong giai đoạn chuyển biến pháp luật.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ các căn cứ quyết định hình phạt theo Bộ luật Hình sự 2015 và đánh giá thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân huyện Than Uyên giai đoạn 2015-2020.
• Kết quả cho thấy việc áp dụng hình phạt tại địa phương tương đối nghiêm minh, đúng pháp luật, với tỷ lệ áp dụng hình phạt tù chiếm ưu thế (80%).
• Nhân thân người phạm tội chủ yếu là dân tộc thiểu số, đặt ra yêu cầu nâng cao công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật phù hợp.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ xét xử và tăng cường tuyên truyền pháp luật tại địa phương.
• Tiếp tục nghiên cứu, cập nhật dữ liệu và theo dõi thực tiễn áp dụng để góp phần nâng cao hiệu quả công tác xét xử và cải cách tư pháp đến năm 2025.

Các cơ quan tư pháp, nhà nghiên cứu và cán bộ xét xử được khuyến khích tham khảo và áp dụng các kết quả nghiên cứu này nhằm nâng cao chất lượng xét xử và hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ CĂN CỨ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT 1.1 Khái niệm hình phạt Hình phạt là một phạm trù pháp lý – xã hội rất phức tạp, mang tính khách quan, gắn liền với sự xuất hiện của Nhà nước và pháp luật vì thế nó được nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau như triết học, tâm lý học, thần học, tôi phạm học…. Việc làm sáng tỏ nắm bắt sâu sắc cũng như lập luận mang tính khoa học khái niệm hình phạt là một vấn đề quan trọng có nhiều nhà khoa học trên thế giới cũng như ở Viêt Nam đưa ra khái niệm khác nhau về hình phạt, nhìn chung các quan điểm đó có thể phân thành hai loại, loại thứ nhất coi hình phạt là công cụ trừng trị, trả thù người phạm tội; còn lại coi hình phạt là công cụ pháp lý cần thiết để đấu tranh phòng , chống tội phạm, cải tạo, giáo dục người phạm tội [ 6, tr. Một số học giả luôn đi theo tư tưởng tiến bộ nhân đạo về hình phạt khi đưa ra các quan điểm về hình phạt thường theo hướng chung thể hiện mục đích nhân đạo của hình phạt, được thể hiện trong một số khái niệm về hình phạt của các nhà khoa học GS.TS Võ Khánh Vinh quan niệm: “Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất do luật quy định được Tòa án nhân dân nhân danh NHà nước quyết định trong bản án đối với người có lỗi trong việc thực hiện tội phạm và được thể hiện ở việc tước đoạt hoặc hạn chế các quyền và lợi ích do pháp luật quy định đối với người bị kết án” [ 32, tr. Lê Cảm thì coi: Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quyết định trong bản án kết tội có hiệu lực pháp luật của Tòa án để tước bỏ hay hạn chế quyền, tự do của người bị kết án theo các quy định của pháp luật hình sự” [ 7 tr.

8 Luan van Cơ sở pháp lý hình sự: Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền và lợi ích của người phạm tội. Hình phạt có những đặc điểm cơ bản như sau: + Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước dành cho người phạm tội – đặc điểm này thể hiện sự khác biệt cơ bản so với các biện pháp cưỡng chế của các vi phạm pháp luật khác và là thước đo của tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội + Hình phạt được quy định trong BLHS- đặc điểm này là cơ sở pháp lý quan trọng đảm bảo tính thống nhất trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, thể hiện nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa. + Hình phạt do Tòa án áp dụng và quyết định đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội – đây là bước cuối cùng của quy trình tố tụng, việc quy định quyết định hình phạt do Tòa án quyết định là để đảm bảo sự thận trọng, khách quan, toàn diện tránh oan sai, tòa án quyết định hình phạt phải đảm bảo nguyên tắc pháp chế. Việc quy định hình phạt phải quy định trong BLHS và chỉ do Tòa án mới có quyền quyết định hình phạt nhằm tránh trường hợp áp dụng tùy tiện không thống nhất và tránh xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người phạm tội.

Khái niệm căn cứ quyết định hình phạt 1. Khái niệm căn cứ quyết định hình phạt Theo PGS.TS Luật học Võ Khánh Vinh: “Các căn cứ quyết định hình phạt là những đòi hỏi cơ bản có tính nguyên tắc do luật hình sự quy định hoặc do giải thích pháp luật mà có, buộc Toà án phải tuân theo khi Quyết định hình phạt đối với người thực hiện tội phạm” [32, tr. Đó là những yêu cầu cơ bản có tính bắt buộc Tòa án phải tuân theo khi quyết định hình phạt đối với tội phạm, thuật ngữ “căn cứ quyết định hình phạt ” không được dùng trong các văn bản pháp luật hình sự mà nó chỉ được dùng trong các bài viết, các công trình khoa học của các tác giả hoặc các luật gia; các 9 Luan van giáo trình trong các trường đại học, cao đẳng; các thông tư, chỉ thị…. Bộ luật hình sự năm 1985 dùng thuật ngữ “nguyên tắc quyết định hình phạt” để nêu các nội dung mà các nội dung đó chính là căn cứ quyết định hình phạt nhận rõ tính thiếu chính xác nên BLHS năm 1999 và BLHS 2015 đã dùng thuật ngữ “căn cứ quyết định hình phạt” (Điều 45 BLHS 1999) thay cho thuật ngữ “nguyên tắc quyết định hình phạt” (Điều 37 BLHS 1985).

Điều 50 BLHS 2015 quy định: “Khi quyết định hình phạt, Tòa án căn cứ vào quy định của Bộ luật hình sự, cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách hiệm hình sự; Khi quyết định hình phạt tiền ngoài căn cứ quy định tại khoản 1 Điều này Tòa án căn cứ vào tình hình tài sản,khả năng thi hành án của người phạm tội” [27 tr. Như vậy căn cứ Quyết định hình phạt chính là những biểu hiện cụ thể là tiền đề để đạt được mục đích của hình phạt 1.2 Đặc điểm của căn cứ quyết định hình phạt Thứ nhất, căn cứ QĐHP được quy định một cách rõ ràng, đầy đủ bao quát tất cả các loại tội phạm được quy định. Bao gồm các quy định của Bộ luật hình sự về hình phạt chính, hình phạt bổ sung; tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội; nhân thân người phạm tội; các tình tiết tăng nặng giảm nhẹ trách nhiệm hình sự [27 tr. Căn cứ quyết định hình phạt là chuẩn mực chung cho việc quyết định hình phạt đối với mọi trường hợp phạm tội là yêu cầu quan trọng nhằm tránh tình trạng áp dụng một cách tuỳ tiện và nhằm giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự của người phạm tội.

Thứ hai, căn cứ quyết định hình phạt mang tính bắt buộc đối với Tòa án, Toà án phải dựa vào các đòi hỏi đó của pháp luật hình sự để lựa chọn loại và ấn định mức hình phạt cụ thể. Thứ ba, các căn cứ quyết định hình phạt là những đòi hỏi có tính nguyên tắc vì đó là những biểu hiện, đòi hỏi của các nguyên tắc quyết định hình phạt. Tính có nguyên tắc của các căn cứ quyết định hình phạt thể hiện tính thống nhất, 10 Luan van mối quan hệ chặt chẽ của các nguyên tắc quyết định hình phạt và các căn cứ quyết định hình phạt.TS Luật học Võ Khánh Vinh: Khi quyết định hình phạt, Tòa án một mặt phải tuân theo các tư tưởng chỉ đạo (nguyên tắc) nhất định và mặt khác, phải dựa vào những đòi hỏi (căn cứ) nhất định mới có đủ điều kiện để quyết định ở mức độ lớn nhất, một hình phạt có khả năng đạt được các mục đích của hình phạt [41 tr219]. Thứ tư, Khi thực thi pháp luật Tòa án phải tuân thủ nghiêm khắc căn cứ quyết định hình phạt đây là điều kiện quan trọng không thể thiếu để quyết định hình phạt đúng đắn đạt được mục đích đề ra của hình phạt [27 tr.

Điều đó cho thấy việc quyết định hình phạt không phải được thực hiện một cách ngẫu nhiên cũng có thể đạt được các mục đích của hình phạt mà nó phải được dựa trên các căn cứ quyết định hình phạt đã được Bộ luật hình sự quy định.3 Vai trò của căn cứ quyết định hình phạt Một là, căn cứ QĐHP là cơ sở pháp lý quan trọng để Tòa án QĐHP tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội của các loại tội phạm.Để hình phạt đạt được mục đích. Hai là, căn cứ quyết định hình phạt là điều kiện cần thiết và quan trọng để khắc phục tình trạng chưa chuyên nghiệp, tùy tiện, thiếu thống nhất khi thực hiện quyết định hình phạt, đồng thời bảo đảm tính khách quan, hợp pháp và có căn cứ pháp lý của hoạt động quyết định hình phạt [27 tr. Ba là, việc tuân thủ đúng căn cứ QĐHP là điều kiện tiên quyết để đạt mục đích của hình phạt. Như vậy, để bảo đảm những yêu cầu và nguyên tắc pháp chế XHCN, hoạt động quyết định hình phạt phải được thực hiện dựa trên căn cứ luật định của BLHS.4 Quy định của Bộ luật hình sự 2015 về căn cứ quyết định hình phạt Toà án nhân danh Nhà nước, căn cứ vào quy định của BLHS tuyên bố quyết định hình phạt đối với người phạm tội mà hành vi phạm tội đó được quy định trong BLHS.

Khi quyết định hình phạt nếu hình phạt quá nặng sẽ tạo tâm lý không công bằng, không hợp lý ở người bị kết án dẫn đến thái độ oán hận, 11 Luan van không tin tưởng pháp luật còn nếu hình phạt quá nhẹ sẽ không đủ sức giáo dục thuyết phục ý thức tuân theo pháp luật của người phạm tội sẽ không đạt được mục đích của hình phạt hướng tới. Tại Điều 50- BLHS 2015 quy định về căn cứ quyết định hình phạt gồm:Căn cứ vào quy định BLHS; Căn cứ vào tính chất mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội; Căn cứ vào nhân thân người phạm tội; Căn cứ vào tình tiết giảm nhẹ tăng nặng trách nhiệm hình sự và khoản 2 quy định Khi quyết định hình phạt tiền ngoài căn cứ quy định tại khoản 1 Điều này Tòa án còn phải căn cứ vào tình hình tài sản,khả năng thi hành án của người phạm tội để quyết định hình phạt cho phù hợp [1 tr. Mỗi căn cứ quyết định hình phạt nêu trên đều là yếu tố khách quan, có nội dung yêu cầu cụ thể có tính độc lập tương đối để Tòa án dựa vào khi quyết định hình phạt, điều đó cũng không có nghĩa là khi quyết định hình phạt Tòa án dựa vào từng căn cứ hay đánh đồng chúng mà phải thấy được mối liên hệ tương quan bổ sung hỗ trợ cho nhau giữa các căn cứ đồng thời là cơ sở để vận dụng đúng các căn cứ quyết định hình phạt đảm bảo tính khách quan công bằng của hoạt động quyết định hình phạt.1 Căn cứ vào các quy định của Bộ luật hình sự 2015 - Căn cứ vào quy định ở phần chung : Theo khoản 1, 2 Điều 2 BLHS 2015 thì cơ sở để buộc một người phải chịu TNHS là chỉ người nào phạm tội đã được BLHS quy định mới phải chịu TNHS.