Nghiên Cứu Quy Trình Chiết Xuất và Đánh Giá Chất Lượng Đảng Sâm

Nghiên cứu quy trình chiết xuất và đánh giá chất lượng chiết cùng hoạt tính sinh học của đảng sâm Codonopsis javanica Blume Hook F.

• Tác giả: Võ Kiều Tuyết Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Thái Thị Cảm
• Trường học: Trường Đại Học Nguyễn Tất Thành
• Chuyên ngành: Kiểm Nghiệm Thuốc Và Độc Chất
• Đề tài: Nghiên Cứu Quy Trình Chiết Xuất và Đánh Giá Chất Lượng Đảng Sâm
• Loại tài liệu: Đề Án Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ ÁN
• 1.1. Mục tiêu của đề án
• 1.1.1. Mục tiêu chung của đề án
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể của đề án
• 1.2. Phạm vi của đề án
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Địa điểm thực hiện đề án
• 1.2.3. Thời gian thực hiện đề án
• 1.3. Cơ sở lý thuyết của đề án
• 1.4. Tên gọi của Đảng sâm
• 1.5. Phân loại thực vật
• 1.6. Phân bố
• 1.7. Đặc điểm hình thái
• 1.7.1. Hình cây Đảng sâm
• 1.7.2. Hình lá cây Đảng sâm
• 1.7.3. Hình hoa cây Đảng sâm
• 1.7.4. Hình ảnh các bộ phận cây Đảng sâm
• 1.8. Thành phần hóa học
• 1.8.1. Kết quả định tính các nhóm chất hữu cơ
• 1.8.2. Cấu trúc hoá học và các chất liên quan
• 1.9. Tác dụng điều hoà miễn dịch
• 1.10. Tác dụng chống oxy hoá
• 1.11. Tác dụng kháng khuẩn
• 1.12. Hoạt động chống ung thư
• 2. KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ ÁN
• 2.1. Kết quả và bàn luận
• 2.2. Đặc điểm của Đảng sâm
• 2.2.1. Vi phẫu cuống lá Đảng sâm
• 2.2.2. Vi phẫu rễ Đảng sâm
• 2.2.3. Đặc điểm soi bột rễ Đảng sâm
• 2.2.4. Kết quả đo độ ẩm bột rễ Đảng sâm
• 2.3. Kết quả chiết xuất cao Đảng sâm
• 2.3.1. Kết quả chiết cao Đảng sâm bằng phương pháp ngâm
• 2.3.2. Kết quả chiết cao Đảng sâm bằng phương pháp đun hồi lưu
• 2.3.3. Kết quả định lượng hàm lượng flavonoid và polyphenol toàn phần
• 2.3.4. Kết quả định lượng saponin toàn phần
• 2.4. Kết quả đánh giá chất lượng cao chiết theo tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam V
• 2.5. Kết quả thử hoạt tính chống oxy hoá bằng phương pháp DPPH
• 2.6. Hoạt tính ức chế peroxy hoá lipid tế bào
• 2.7. Kết quả thử nghiệm hoạt tính gây độc tế bào in vitro của các cao chiết bằng thử nghiệm SRB
• 2.8. Tính ứng dụng và phát triển của đề án
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Quy Trình Chiết Xuất Đảng Sâm

Nghiên cứu quy trình chiết xuất và đánh giá chất lượng của Đảng sâm (Codonopsis javanica) là một lĩnh vực quan trọng trong y học cổ truyền và hiện đại. Đảng sâm được biết đến với nhiều công dụng dược lý, bao gồm khả năng chống oxy hóa, kháng khuẩn và hỗ trợ điều trị các bệnh lý như tiểu đường và ung thư. Việc xây dựng quy trình chiết xuất hiệu quả không chỉ giúp tối ưu hóa hàm lượng hoạt chất mà còn nâng cao giá trị sử dụng của loại dược liệu này.

1.1. Đảng Sâm và Giá Trị Dược Lý Của Nó

Đảng sâm chứa nhiều hoạt chất có lợi cho sức khỏe, như polysaccharides và flavonoids. Những hợp chất này có tác dụng điều hòa miễn dịch, chống oxy hóa và kháng khuẩn. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng Đảng sâm có thể giúp cải thiện sức khỏe tổng thể và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý.

1.2. Tính Cấp Thiết Của Nghiên Cứu

Việc nghiên cứu quy trình chiết xuất Đảng sâm là cần thiết để phát triển các sản phẩm dược phẩm an toàn và hiệu quả. Điều này không chỉ giúp bảo tồn nguồn dược liệu quý hiếm mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về các sản phẩm tự nhiên trong điều trị bệnh.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Quy Trình Chiết Xuất Đảng Sâm

Mặc dù Đảng sâm có nhiều lợi ích, nhưng quy trình chiết xuất vẫn gặp phải một số thách thức. Các vấn đề như sự biến đổi chất lượng do điều kiện môi trường, phương pháp chiết xuất không đồng nhất và sự hiện diện của tạp chất có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của sản phẩm cuối cùng. Do đó, việc tối ưu hóa quy trình chiết xuất là rất quan trọng.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Chất Lượng Chiết Xuất

Nhiều yếu tố như nhiệt độ, thời gian chiết xuất và loại dung môi sử dụng có thể ảnh hưởng đến hàm lượng hoạt chất trong Đảng sâm. Việc nghiên cứu và điều chỉnh các yếu tố này là cần thiết để đạt được hiệu quả chiết xuất tối ưu.

2.2. Thách Thức Trong Đánh Giá Chất Lượng

Đánh giá chất lượng của cao chiết Đảng sâm cần phải dựa trên các tiêu chuẩn rõ ràng và chính xác. Việc thiếu các phương pháp đánh giá đồng nhất có thể dẫn đến sự không nhất quán trong kết quả nghiên cứu.

III. Phương Pháp Chiết Xuất Đảng Sâm Hiệu Quả Nhất

Để tối ưu hóa quy trình chiết xuất Đảng sâm, nhiều phương pháp đã được nghiên cứu và áp dụng. Các phương pháp như chiết xuất bằng dung môi, chiết xuất siêu âm và chiết xuất bằng nước nóng đã cho thấy hiệu quả cao trong việc thu nhận các hoạt chất có lợi từ rễ cây này.

3.1. Chiết Xuất Bằng Dung Môi

Phương pháp chiết xuất bằng dung môi như ethanol và methanol đã được chứng minh là hiệu quả trong việc thu nhận các hợp chất như flavonoids và saponins từ Đảng sâm. Nghiên cứu cho thấy rằng nồng độ dung môi và thời gian chiết xuất có ảnh hưởng lớn đến hàm lượng hoạt chất.

3.2. Chiết Xuất Siêu Âm

Chiết xuất siêu âm là một phương pháp hiện đại giúp tăng cường hiệu quả chiết xuất bằng cách sử dụng sóng siêu âm để phá vỡ cấu trúc tế bào. Phương pháp này đã cho thấy khả năng thu nhận cao hơn so với các phương pháp truyền thống.

IV. Đánh Giá Chất Lượng Cao Chiết Đảng Sâm

Đánh giá chất lượng của cao chiết Đảng sâm là một bước quan trọng để đảm bảo tính an toàn và hiệu quả của sản phẩm. Các tiêu chí đánh giá bao gồm hàm lượng hoạt chất, độ tinh khiết và khả năng chống oxy hóa. Việc áp dụng các tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam là cần thiết để đảm bảo chất lượng sản phẩm.

4.1. Tiêu Chuẩn Đánh Giá Chất Lượng

Các tiêu chuẩn đánh giá chất lượng cao chiết Đảng sâm bao gồm hàm lượng polyphenol, flavonoid và saponin. Những chỉ tiêu này giúp xác định giá trị dược lý của sản phẩm và đảm bảo tính đồng nhất trong sản xuất.

4.2. Phương Pháp Đánh Giá Hoạt Tính Sinh Học

Đánh giá hoạt tính sinh học của cao chiết Đảng sâm có thể được thực hiện thông qua các phương pháp như thử nghiệm DPPH để xác định khả năng chống oxy hóa và thử nghiệm SRB để đánh giá độc tính tế bào. Những phương pháp này giúp xác định hiệu quả điều trị của sản phẩm.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Đảng Sâm Trong Y Học

Đảng sâm không chỉ được sử dụng trong y học cổ truyền mà còn có tiềm năng lớn trong y học hiện đại. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng Đảng sâm có thể hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý, từ tiểu đường đến ung thư. Việc phát triển các sản phẩm từ Đảng sâm có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe cộng đồng.

5.1. Tác Dụng Chống Oxy Hóa

Nghiên cứu cho thấy rằng chiết xuất từ Đảng sâm có khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do. Điều này có thể góp phần vào việc ngăn ngừa các bệnh mãn tính.

5.2. Ứng Dụng Trong Điều Trị Ung Thư

Các hợp chất trong Đảng sâm đã được nghiên cứu và cho thấy khả năng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Việc sử dụng Đảng sâm trong điều trị ung thư có thể mở ra hướng đi mới trong y học.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Đảng Sâm

Nghiên cứu về Đảng sâm và quy trình chiết xuất của nó đang mở ra nhiều cơ hội mới trong lĩnh vực dược liệu. Việc tối ưu hóa quy trình chiết xuất và đánh giá chất lượng sẽ giúp nâng cao giá trị của Đảng sâm trong y học. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều sản phẩm dược phẩm an toàn và hiệu quả cho người tiêu dùng.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các sản phẩm từ Đảng sâm với hàm lượng hoạt chất cao và tính an toàn được đảm bảo. Việc nghiên cứu sâu hơn về cơ chế hoạt động của các hợp chất trong Đảng sâm cũng là cần thiết.

6.2. Tiềm Năng Thị Trường Của Đảng Sâm

Với nhu cầu ngày càng cao về các sản phẩm tự nhiên, Đảng sâm có tiềm năng lớn trong thị trường dược phẩm. Việc phát triển các sản phẩm từ Đảng sâm có thể đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng và tạo ra giá trị kinh tế cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu nguồn dược liệu tự nhiên vô cùng phong phú với hàng ngàn loài thảo dược quý giá. Trong bối cảnh y học hiện đại đối mặt với nhiều tác dụng không mong muốn từ thuốc tổng hợp hóa dược, việc nghiên cứu chuẩn hóa quy trình chiết xuất và kiểm nghiệm hoạt tính sinh học từ dược liệu tự nhiên đang trở thành xu hướng tất yếu. Đảng sâm (Codonopsis javanica (Blume) Hook.) thuộc họ Hoa chuông (Campanulaceae), là cây thuốc quý được ghi trong Sách đỏ Cây thuốc Việt Nam, nổi tiếng với công năng bổ tỳ, ích khí và điều hòa miễn dịch. Tuy nhiên, các dữ liệu kiểm nghiệm định lượng và tối ưu hóa điều kiện chiết xuất hoạt chất từ nguồn nguyên liệu thu hái tại khu vực Tây Nguyên vẫn cần được khảo sát có hệ thống.

Đề án thạc sĩ chuyên ngành Kiểm nghiệm thuốc và độc chất (mã ngành: 8720210) của tác giả Võ Kiều Tuyết Quỳnh tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Thái Thị Cẩm, đã tập trung giải quyết trọn vẹn vấn đề này. Nghiên cứu thực hiện trên mẫu rễ Đảng sâm thu hái tại tỉnh Kon Tum vào tháng 2/2024, triển khai thực nghiệm trong thời gian 4 tháng từ tháng 3/2024 đến tháng 7/2024 tại Trung tâm Sâm và Dược liệu Thành phố Hồ Chí Minh.

Mục tiêu trọng tâm của đề án bao gồm: xây dựng quy trình chiết xuất cao rễ Đảng sâm; định lượng hàm lượng polyphenol, flavonoid và saponin toàn phần; đánh giá chất lượng cao chiết theo tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam V; đồng thời khảo sát hoạt tính chống oxy hóa qua thử nghiệm bắt gốc tự do DPPH và ức chế độc tế bào in vitro. Kết quả cho thấy bột dược liệu khô có độ ẩm ban đầu đạt 8,32 ± 0,94%. Phương pháp ngâm phân đoạn bằng cồn 70% đem lại hiệu suất chiết xuất vượt trội đạt 30,22% (thu 75,5513 g cao từ 250 g nguyên liệu), cao gấp 1,8 lần so với phương pháp đun hồi lưu (đạt 16,62%), mở ra hướng đi thực tiễn trong công tác tiêu chuẩn hóa và phát triển các chế phẩm dược dụng từ Đảng sâm Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết chiết xuất dược liệu và các nguyên lý hóa thực vật hiện đại. Quá trình chiết tách dựa trên nguyên lý hòa tan chọn lọc và khuếch tán phân tử giữa dung môi cồn 70% và cấu trúc mô rễ củ nhằm thu hồi tối đa các nhóm hợp chất có hoạt tính sinh học mà không làm biến tính các chất kém bền nhiệt.

Khung lý thuyết kiểm nghiệm và đánh giá sinh học của đề tài vận dụng các mô hình tiêu chuẩn sau:

• Phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử Folin-Ciocalteu: Dựa trên phản ứng oxy hóa - khử giữa các nhóm phenol trong mẫu thử với hỗn hợp phosphomolybdate và phosphotungstate trong môi trường kiềm Na2CO3 20%, tạo thành phức chất màu xanh dương đo quang tại bước sóng 758 nm, tính hàm lượng theo đương lượng acid gallic (mg GAE/g).
• Phương pháp tạo phức màu với nhôm clorid (AlCl3 2%): Phân tích hàm lượng flavonoid toàn phần dựa trên độ hấp thụ quang học của phức hợp tại bước sóng 415 nm, quy đổi theo đương lượng quercetin (mg QE/g).
• Phương pháp Vanillin - Acid sulfuric: Định lượng saponin toàn phần dựa trên phản ứng tạo màu của khung triterpenoid hoặc steroid với vanillin 8% trong môi trường acid sulfuric 72%, đo quang tại bước sóng 560 nm theo chuẩn acid oleanolic.
• Lý thuyết dập tắt gốc tự do DPPH và ức chế peroxy hóa màng lipid: Đánh giá năng lực chống oxy hóa thông qua mức độ làm giảm độ hấp thụ quang của gốc tự do 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl tại bước sóng 517 nm và định lượng sản phẩm malonyl dialdehyd (MDA) phản ứng với acid thiobarbituric tại bước sóng 532 nm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu và mẫu nghiên cứu được thu thập từ 250 g bột rễ Đảng sâm Kon Tum khô đã qua xử lý xay mịn. Toàn bộ quy trình thực nghiệm được lặp lại 3 lần độc lập (n = 3) để đảm bảo độ lặp lại và tính chính xác cao với hệ số tương quan tuyến tính của các đường chuẩn đạt R² > 0,994.

Đề án triển khai hai phương pháp chiết xuất để so sánh hiệu quả:

• Phương pháp ngâm (Ký hiệu mẫu D1): Ngâm bột dược liệu trong cồn 70% với tỷ lệ dược liệu/dung môi lần lượt là 1/5 và 1/3 (khối lượng/thể tích), tổng thời gian ngâm 24 giờ, cô quay chân không dịch chiết ở nhiệt độ 60 °C thu cao đặc D1.
• Phương pháp đun hồi lưu (Ký hiệu mẫu D2): Đun hồi lưu ở nhiệt độ 60 °C trong tổng thời gian 60 phút (30 phút mỗi lần chiết) với tỷ lệ dung môi tương tự, sau đó cô quay chân không ở 60 °C thu cao đặc D2.

Quy trình đánh giá chất lượng cao chiết được kiểm soát chặt chẽ theo Phụ lục 12.16 của Dược điển Việt Nam V về độ tan, độ đồng nhất dưới kính hiển vi quang học vật kính 10x và phép thử mất khối lượng do làm khô bằng cân sấy ẩm hồng ngoại ở 100-105 °C. Thử nghiệm độc tính tế bào in vitro được tiến hành bằng phương pháp nhuộm Sulforhodamine B (SRB) trên 3 dòng tế bào ung thư người (ung thư gan HepG2, ung thư vú MCF-7, ung thư phổi NCI H460) với mật độ 7.500 - 10.000 tế bào/giếng, đo tín hiệu quang học ở bước sóng kép 492 nm và 620 nm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm đã mang lại những phát hiện quan trọng về hiệu suất chiết xuất, hàm lượng hoạt chất và chỉ tiêu kiểm nghiệm chất lượng:

Thứ nhất, về hiệu suất chiết xuất và cảm quan cao: Từ 250 g bột rễ ban đầu, phương pháp ngâm phân đoạn (D1) thu được 75,5513 g cao đặc, đạt hiệu suất 30,22%. Trong khi đó, phương pháp đun hồi lưu (D2) chỉ thu được 41,538 g cao, tương ứng hiệu suất 16,62%. Cao D1 có màu nâu cánh gián sậm hơn, cả hai mẫu cao đều có thể chất đồng nhất, không lắng cặn và có mùi thơm nhẹ đặc trưng.

Thứ hai, về hàm lượng saponin và flavonoid toàn phần: Cao D1 chiếm ưu thế vượt trội về hàm lượng saponin toàn phần với mức 2,35 ± 0,09%, cao gấp 2,76 lần so với cao D2 chỉ đạt 0,85 ± 0,10%. Tương tự, hàm lượng flavonoid toàn phần của mẫu D1 đạt 5,58 ± 0,04 mg QE/g, cao hơn 44,9% so với mẫu D2 (3,85 ± 0,02 mg QE/g).

Thứ ba, về hàm lượng polyphenol tổng: Phương pháp đun hồi lưu D2 lại cho hàm lượng polyphenol tổng cao hơn đạt 15,96 ± 0,26 mg GAE/g, vượt 33,7% so với mẫu D1 đạt 11,94 ± 0,20 mg GAE/g.

Thứ tư, về chỉ tiêu kiểm nghiệm theo Dược điển Việt Nam V và hoạt tính sinh học: Cả hai mẫu cao đều tan hoàn toàn trong cồn 70%. Tỷ lệ mất khối lượng do làm khô của mẫu D1 là 11,73 ± 0,62% và D2 là 7,73 ± 0,76%, đều đáp ứng xuất sắc tiêu chuẩn cao đặc (yêu cầu dưới 20%). Về hoạt tính chống oxy hóa DPPH, cao D1 thể hiện giá trị IC50 đạt 254,61 µg/ml với khả năng dập tắt gốc tự do đạt 63,57% ở nồng độ 2500 µg/ml; cao D2 có giá trị IC50 là 286,61 µg/ml (đạt 53,17% ở nồng độ 2500 µg/ml).

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt rõ nét giữa hai phương pháp chiết xuất có thể được giải thích bằng cơ chế động học dung môi và tính bền nhiệt của các hợp chất. Trong phương pháp ngâm kéo dài 24 giờ, dung môi cồn 70% có đủ thời gian thẩm thấu sâu qua vách tế bào thực vật, hòa tan tối đa nhóm saponin và flavonoid mà không bị nhiệt độ cao phân hủy. Ngược lại, nhiệt độ 60 °C trong phương pháp đun hồi lưu làm tăng tốc độ khuếch tán và phá vỡ liên kết của các phân tử polyphenol gắn trên thành tế bào, dẫn đến hàm lượng polyphenol trong cao D2 cao hơn, nhưng lại làm suy giảm một phần saponin nhạy cảm với nhiệt.

Khi so sánh với các công bố quốc tế và trong nước trước đây, hàm lượng polyphenol trong cả hai mẫu cao D1 (11,94 mg GAE/g) và D2 (15,96 mg GAE/g) đều cao hơn đáng kể so với mức 3,782 mg GAE/g được ghi nhận trong một báo cáo khoa học gần đây về chiết xuất Đảng sâm ở 60 °C trong 67 phút. Hàm lượng flavonoid của cao D1 (5,58 mg QE/g) cũng vượt xa mức 3,733 mg QE/g của nghiên cứu đối chứng.

Toàn bộ dữ liệu quang phổ đều được biểu diễn tương quan chặt chẽ qua các phương trình hồi quy tuyến tính với độ tin cậy cao: đường chuẩn acid gallic có R² = 0,997 (SD = 0,167), đường chuẩn quercetin có R² = 0,9948 và đường chuẩn acid oleanolic đạt R² = 0,998. Kết quả nghiên cứu vi học (mô dày phiến, mảnh bần, bó libe-gỗ xếp hình nan quạt và tinh thể calci oxalate hình trụ) cùng các biểu đồ đáp ứng liều lượng nồng độ DPPH từ 500 µg/ml đến 2500 µg/ml là minh chứng vững chắc khẳng định chất lượng toàn diện của nguồn Đảng sâm Kon Tum.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả thực nghiệm đạt được, đề án đưa ra 4 khuyến nghị và giải pháp mang tính ứng dụng cao cho ngành dược liệu:

1. Chuẩn hóa quy trình chiết xuất quy mô pilot bằng phương pháp ngâm phân đoạn: Các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe nên áp dụng phương pháp ngâm lạnh với cồn 70% theo tỷ lệ dược liệu/dung môi 1/5 (lần 1) và 1/3 (lần 2) trong thời gian 24 giờ. Quy trình này giúp duy trì hiệu suất chiết trên 30% và bảo tồn tối đa hàm lượng saponin (đạt mức trên 2,3%), tiết kiệm năng lượng gia nhiệt trong thời gian 6 đến 12 tháng tới.
2. Xây dựng tiêu chuẩn cơ sở mở rộng cho cao rễ Đảng sâm: Trung tâm Sâm và Dược liệu cùng các viện kiểm nghiệm thuốc cần bổ sung các tiêu chí định lượng hoạt chất gồm polyphenol (không dưới 11 mg GAE/g), flavonoid (không dưới 5 mg QE/g) và saponin toàn phần (không dưới 2,0%) vào tiêu chuẩn cơ sở, song song với quy định mất khối lượng do làm khô dưới 20% theo Dược điển Việt Nam V trước quý IV năm 2025.
3. Ứng dụng cao chiết D1 trong bào chế các sản phẩm bảo vệ sức khỏe: Bộ phận R&D tại các nhà máy dược đạt chuẩn GMP nên phát triển các dạng bào chế tiện dụng như viên nang mềm, siro bổ khí hoặc trà hòa tan chứa cao Đảng sâm chuẩn hóa, hướng tới mục tiêu hỗ trợ chống oxy hóa và cải thiện chức năng gan với lộ trình ra mắt sản phẩm trong 18 tháng.
4. Mở rộng thử nghiệm dược lý chuyên sâu in vivo: Các nhóm nghiên cứu chuyên ngành độc chất và dược lý cần phối hợp thực hiện thêm các thử nghiệm trên mô hình động vật sống (in vivo) để đánh giá khả năng ức chế khối u và điều hòa miễn dịch ở các mức liều từ 100 đến 500 mg/kg thể trọng trong giai đoạn 2025-2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Đề án thạc sĩ mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng cụ thể sau:

1. Học viên cao học và sinh viên ngành Dược học, Kiểm nghiệm thuốc: Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp xây dựng đường chuẩn quang phổ UV-Vis (acid gallic, quercetin, acid oleanolic), kỹ thuật soi bột và quy trình thử nghiệm hoạt tính sinh học SRB/DPPH phục vụ nghiên cứu khóa luận, luận văn.
2. Dược sĩ nghiên cứu và phát triển (R&D) tại các công ty dược: Các nhà nghiên cứu có thể khai thác trực tiếp thông số kỹ thuật chiết xuất bằng cồn 70% và quy trình cô quay chân không ở 60 °C để nâng cao hiệu suất thu hồi cao đặc lên 30,22% ở quy mô sản xuất lớn.
3. Kiểm nghiệm viên tại các Trung tâm Kiểm nghiệm Thuốc - Mỹ phẩm: Cán bộ kiểm nghiệm có thêm bộ tiêu chí tham chiếu chi tiết về đặc điểm vi phẫu rễ, cuống lá, giới hạn độ ẩm dược liệu (8,32%) và độ mất khối lượng cao đặc (7,73% - 11,73%) theo Dược điển Việt Nam V.
4. Bác sĩ và chuyên gia Y học cổ truyền: Cung cấp các bằng chứng khoa học thực nghiệm hiện đại chứng minh hoạt tính chống gốc tự do và bảo vệ tế bào của vị thuốc Đảng sâm phân bố tại Kon Tum, giúp nâng cao hiệu quả phối ngũ trong các bài thuốc bổ khí kiện tỳ.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp chiết ngâm hay đun hồi lưu đem lại hiệu quả cao hơn đối với rễ Đảng sâm? Phương pháp ngâm bằng cồn 70% trong 24 giờ vượt trội hơn về hiệu suất tổng thể đạt 30,22%, đồng thời bảo tồn hàm lượng saponin (2,35%) và flavonoid (5,58 mg QE/g) tốt hơn do không bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ kéo dài, dù phương pháp đun hồi lưu thu được hàm lượng polyphenol cao hơn (15,96 mg GAE/g).

Độ ẩm dược liệu và tiêu chuẩn mất khối lượng do làm khô của cao chiết trong đề án đạt bao nhiêu? Độ ẩm trung bình của bột rễ Đảng sâm khô sau 3 lần đo là 8,32 ± 0,94%. Sau khi cô chiết, độ mất khối lượng do làm khô của cao ngâm D1 đạt 11,73 ± 0,62% và cao hồi lưu D2 đạt 7,73 ± 0,76%, cả hai đều đạt xuất sắc giới hạn quy định dưới 20% theo Dược điển Việt Nam V.

Hoạt tính chống oxy hóa của các mẫu cao Đảng sâm được xác định qua những thông số nào? Khả năng quét gốc tự do được đánh giá qua phương pháp DPPH với giá trị IC50 của cao ngâm D1 là 254,61 µg/ml và cao hồi lưu D2 là 286,61 µg/ml. Ở nồng độ 2500 µg/ml, cao D1 ức chế tới 63,57% gốc tự do, thể hiện tiềm năng bảo vệ chống oxy hóa vượt trội.

Độ tin cậy của phương pháp định lượng saponin toàn phần bằng vanillin - acid sulfuric ra sao? Phương pháp định lượng saponin sử dụng đường chuẩn acid oleanolic ở bước sóng 560 nm đạt hệ số tương quan rất cao R² = 0,998 với phương trình tuyến tính y = 0,0091x + 0,0202, chứng minh độ lặp lại và độ nhạy tối ưu trong kiểm nghiệm hóa thực vật.

Dữ liệu vi học trong luận văn đóng vai trò gì trong việc kiểm soát chất lượng dược liệu? Các đặc điểm giải phẫu vi phẫu rễ hình nan quạt, mảnh bần vàng hình chữ nhật xếp thẳng hàng và tinh thể calci oxalate hình trụ khi soi bột giúp định danh chính xác loài Codonopsis javanica, tránh nguy cơ nhầm lẫn hoặc pha trộn tạp chất trong thu mua dược liệu thương mại.

Kết luận

• Đề án đã xây dựng thành công quy trình chiết xuất cao rễ Đảng sâm Kon Tum với hiệu suất vượt trội đạt 30,22% bằng phương pháp ngâm phân đoạn cồn 70%.
• Định lượng chi tiết 3 nhóm hoạt chất sinh học chủ chốt: polyphenol tổng (11,94 - 15,96 mg GAE/g), flavonoid toàn phần (3,85 - 5,58 mg QE/g) và saponin toàn phần (0,85 - 2,35%).
• Đánh giá toàn diện chất lượng cao chiết đạt chuẩn Dược điển Việt Nam V với độ tan hoàn toàn và độ mất khối lượng do làm khô từ 7,73% đến 11,73%.
• Xác lập hoạt tính chống oxy hóa mạnh mẽ qua thử nghiệm DPPH với chỉ số IC50 đạt 254,61 µg/ml ở mẫu cao ngâm D1.
• Cung cấp bộ dữ liệu vi học chuẩn mực về giải phẫu rễ, cuống lá và soi bột phục vụ công tác kiểm nghiệm và chống gian lận thương mại dược liệu.

Trong giai đoạn 2025-2026, các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung chuyển giao công nghệ chiết xuất ở quy mô bán công nghiệp và triển khai thử nghiệm lâm sàng trên các bệnh lý gan mật. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm đến việc ứng dụng quy trình chiết xuất chuẩn hóa hãy kết nối để cùng phát triển chuỗi giá trị dược liệu Đảng sâm Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Tính cấp thiết của đề án Việt Nam là một quốc gia có truyền thống sử dụng các vị thuốc tìr thiên nhiên lâu đời. Do có điều kiện kill hậu và thô nhưỡng thuận lợi nên rất thích hợp cho các loài thực vật hay động vật làm thuốc sinh sống và phát triên. Cùng với đó việc sử dụng các thuốc điều trị bệnh có nguồn gốc hoá học mang lại rất nhiều tác dụng phụ, tác dụng không mong muốn.

Điều này sẽ được giảm đi rất nhiều khi sử dụng các thuốc có nguồn gốc từ thiên nhiên. Trên thế giới xu hướng điều trị bệnh hiện nay là sử dụng các thuốc có nguồn gốc từ thực vật hay động vật. Đàng sâm (Codonopsis javanica) là loài dược liệu quý hiếm. Loài này chứa rất nhiều hoạt chất có khả năng điều trị bệnli và có giá trị kinh tế cao.

Đãng sâm mang lại rất nhiều tác dụng có lợi cho cơ thê như: tác dụng chống oxy hoá, tác dụng chống lại tế bào ung thư, tác dụng kháng kliuân, hạ đường huyết, giúp điều hoà miễn dịch. Đãng sâm có công dụng điều trị tỳ vị suy kém, phế khí hư nhược, kém ăn, đại tiện lòng, mệt mòi, kliát nước, ốm lâu ngày cơ thê suy nhược, kill huyết hư. Việc nghiên cứu về tác dụng dược lý cùa loài cây này cũng đang được đây mạnh. Nham chứng minh giá trị cây Đảng sâm, tìm ra quy trình chiết xuất có hàm lượng hoạt chất cao, nhóm nghiên cứu tiến hành thực hiện đề tài: Nghiên cứu xây dựng quy trình chiết xuất, đánh giá chất lượng cao chiết và hoạt tính sinh học của Đảng sâm (Codonopsis javanica (Blume) Hook.) đê tiến hành nghiên círu.

Mục tiêu của đề án 1. Mục tiêu chung của đề án Xây dựng được quy trình chiết xuất cao Đàng sâm. Đánh giá chất lượng cao chiết Đãng sâm và thử hoạt tính sinh chống oxy hoá của cao chiết Đãng sâm Việt Nam. Đánh giá hoạt tính gây độc te bào.

Mục tiêu cụ thê của đề án Mục tiêu ỉ/ Nghiên cứu quy trình chiết xuất rễ Đãng sâm và định tượng hàm tượng cùa poĩyphenoỉ, flavonoid, saponin toàn phần có trong cao chiết. 2 Mục tiêu 2/ Đánh giả chất ỉượìig cao chiết rễ Đãng sâm theo Dược điên Việt Nam V Mục tiêu 3/Đánh giá hoạt tính chong oxy hoá bangphưovgpháp DPPHvà khá năng ức che peroxy hoá bpid te bào. Mục tiêu 4/ Đánh giá hoạt tính sinh học cùa các cao chiết từ rễ Đàng sâm trên dòng tê bảo: ung thư phôi, ung thư gan và ung thư vú. Phạm vi của đề án 1.

Đoi tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cái trong đề án là: Rễ Đàng sâm thu hái ờ Tinh Kon Turn vào tháng 2/2024 (Codonopsis javanica (Blume) Hook. Địa điềm thực hiện đề án Đe án nghiên ciru được thực hiện tại Trung tâm Sâm và Dược liệu TP. Thời gian thực hiện đề án: Đe án được thực hiện trong thời gian 4 tháng tìr tháng 3/2024 đến tháng 7/2024. Cơ sở lý thuyết của đề án Đe án xây dựng trên các tài liệu tham khảo trong và ngoài nước.

Đe tài được lựa chọn nhằm tìm kiếm những quy trình chiết tối tru cho cây Đãng sâm Việt Nam và đánh giá các tác dụng sinh học của loài cây Đảng sâm này. Tên gọi của Đãng sâm Tên Việt Nam: Đãng sâm, Sâm leo, Đùi gà. Tên khoa học: Codonopsis javanica (Blume) Hook., thuộc họ Hoa chuông (Campanulaceae) [1]. Phân loại thực vật Giới: Plantae Ngành: Magnoliophyta Lớp: Magnoliopsida Bộ: Asterales Họ: Campanulaceae Chi: Codonopsis Loài: C.javanica Phân ỉoại theo (Blume) Flook.

Phân bố Trên thế giới Đãng sâm phân bố ờ Ản độ, Myanma, Tiling Quốc, Lào, Indonesia. Tại Việt Nam loài này phân bố tại các tình phía bắc nlnr Lại Châu, Lào Cai, Sơn La, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn, Ba Vì, Hoà Bình, Ninh Bình. Khu vực Tây Nguyên nliư Kon Turn, Gia Lai, Đăk Lăk, Lâm Đồng [1]. Đàng sâm là một loài dược liệu quý được liệt vào danli lục đò cây thuốc Việt Nam [2].

Đặc điêni hình thái Cây thảo, sống lâu năm, leo bằng thân quấn dài khoảng 2-3 m. Thân màu lục nhạt hoặc hơi tím, phân nhánh nhiều. Hỉnh cây Đàng sâm Lá mọc đối, ít khi so le, hình tim ờ gốc, nhọn ờ đau, mềm mòng, màu xanli lá mạ, dài 3-6 cm, rộng 2,5-4,5 cm, mép nguyên lượn sóng hoặc hơi klúa răng cưa [1]. Hình lá cây Đàng sâm Rễ hình trụ dài, đường kính có thê đạt 1,5-2 cm, phân nhánh, đầu rễ phình to, có nhiều vết sẹo lồi [1].

4 Hoa mọc riêng lẻ ờ nách lá, tràng hình chuông, màu trắng hoặc hơi vàng, có vân tím ờ họng. Quà nang, hình cầu có 5 cạnh mờ, khi chúi màu tím hoặc tím đò, hạt nhiều. Toàn cây và củ có nhựa mủ màu trang [1]. Hình hoa cây Đãng sàm Hình 1.

Hình ảnh các bộ phận cây Đãng sâm 1. Thành phần hóa học Ket quả định tínli các nlióm chất hữu cơ trong rề củ Đảng sâm cho thay có sự hiện diện cùa: tinh dầu, triteipenoid, alkaloid, tannin, saponin và đường khử. Tuy vậy, các hợp chất này có sự thê hiện trong mâu với mức độ khác nhau [3]. Nguyễn Thị Thăng Long và cộng sự (2020), bang các phương pháp sac ký kết hợp với các phương pháp phô, đã phân lập và nhận dạng cấu trúc 3 chất lần đầu tiên đirợc phân lập từ loài Codonopsis javanica: Chất (1) a-spinasterol, chất (2) acid arachidic và chất (3) acid 6-hydroxyoctadecanoic tìr phân đoạn chiết n-hexan của rề 5 Đảng sâm Việt Nam (Codonopsis javanica.

Cấu trúc hoá học và một sổ tương tác cùa a-spinasterol Hình 1. Cấu trúc hoá học cùa acid arachidic (2) và acid 6-hydroxyoctadecanoic (3) Hoàng Đức Nghĩa và cộng sự (2020), từ cao chiết n-butanol trên cột sắc ký silicagel, dung môi rừa giải là hỗn hợp etyl axetat (E)/metanol (M): E/M = 98/2; E/M = 97/3; E/M = 96/4; E/M = 95/5; E/M = 90/10; E/M = 88/10; E/M = 85/10; E/M = 80/10 thu được 6 phân đoạn kí hiệu là PD1-6. Quá trình sắc ký cột được theo dõi bằng sắc ký lớp mỏng (TLC) với hệ dung môi triên khai là E/M/W = 8/1/0. Phân đoạn PD5 được tinh chế lại trên cột silica gel lần thứ 2, sử dụng dung môi lira giãi là hỗn hợp E/M = 90/10, thu được một hợp chat ran dạng bột trang kết tinh phân đoạn thu được tinh thê (1).

Hợp chất phân lập (1) được xác định cấu trúc bằng phô khối ESI-MS/MS và được xác định là lobetyolin [5]. Cẩu tróc của lobetyolin 6 OH lobetyolin: R = /3-Glc lobetyolinin: R = ^-Glc (6-* 1 )-^Glc lobetyol: R=H C13H13O- m/z 185. Cấu trúc hoá học cùa lobetyolin và các chất liên quan Phan Nguyền Hữu Toàn và cộng sự (2020), tiến hành xác địnli ờ rễ Codonopsis javanica và đã phân lập được 12 chất chuyên hóa thứ cấp, bao gồm 3 glycoside sesquiterpenoid mới, được đặt tên là codojavanosides AC (1-3) và 9 hợp chất đã biết: (37?, 6E, 10S)-2,6,10-trimethyl-3-hydroxydodeca-6,ll-diene-2,10-diol (4), (E)-2- hexenylơy?-D-glucopyranoside (5), oct-l-en-3-ol ơ-«-L-arabinopyranosyl-( 1"—>6')- ơ-^-D-glucopyranoside (6), (Z)-3-hexenyl ơ-«-L-arabinopyranosyl-(l—>6)-/?-D- glucopyranoside (7), tangshenoside I (8) và II (9). Cấu trúc hoá học cùa codojavanosides AC (1-3) 7 Nông Thị Anil Thư và cộng sự (2023), hr chiết xuất methanol của rễ cây c., đã phân lập đtrợc hai octanediol glycoside mới là: l,7-octanedioll-ơ-ỡt-L-arabinopyranosyl-(l—>6)-/?-D-glucopyranoside (1) và 1,6-octanediol l-ơ-a-L-arabinopyranosyl-(l—>6)-/?-D-glucopyranoside (2), một polyacetylene glucoside mới.

Các cấu trúc được xác định bằng phân tích quang phố NMR1Dvà2D, HR-ESI-MS [7]. Cấu trác của 1,7-octanediol l-ơ-ct-L-arabinopyranosyl-(l—*6)-/?-D - glucopyranoside (1); 1. Tác dụng điều hoà miễn dịch Lanfang Wu và cộng sự (2021), tiến hành sừ dụng phương pháp chiết nước nóng, được tách và tinh che bang cột DEAE-cellulose và cột Sepharose CL-6B. cấu trúc của thành phần tinh khiết đirợc đặc trưng sơ bộ bằng sắc ký khí khối phô (GC- MS), sắc ký thâm thấu gel hiệu năng cao (HPGPC) và quang phô hồng ngoại (IR).

Bang cách kiêm tra mức độ quá mẫn loại muộn (DTH) ờ chuột và chi số thanh thài hạt carbon, hoạt động điều hòa miên dịch đã được làm rõ. Ket quả cho thấy tỷ lệ chiết polysaccharides cùa c. Sau khi tinh chế, thu được thành phần polysacarid tinh chế (CJP-2). CJP-2 chù yếu bao gồm mannose, glucose 8 và galactose và trọng lượng phân từ cùa nó là 790 Da.

Kết quả điều hòa miên dịch cho thấy ờ nồng độ CJP thấp và tiling bình tăng đáng kê mức độ DTH ờ chuột (P < 0,05). CJP có thê cải thiện chi số thanh thải của chuột và tăng ctrờng chức năng loại bò hạt carbon. Nghiên cứu đã cho thấy rang C.javanica là một nguồn polysaccharides dồi dào và chứa loại chất có khả năng điều hòa miền dịch mới [8]. Tác dụng chống oxy hoá Hai Ha Pham Thi và cộng sự (2021), tiến hành thử nghiệm hoạt động chống oxy hoá cũa rề Đãng sâm.

Khi nồng độ cùa chiết xuất tăng lên, tỳ lệ bat gốc ựr do DPPH cũng tăng lên. Ket quả này khăng định rang chiết xuất của Đảng sâm thê hiện khả năng chống oxy hóa phụ thuộc vào nồng độ, trong đó tỷ lệ bat gốc hr do tỷ lệ thuận với nồng độ của chiết xuất, ơ nồng độ 60 pg/ml khà năng bắt gốc tự do cùa chiết xuất là 92%, trong klú acid ascorbic cũng là 92% ờ nồng độ 20 pg/ml [9]. Tác dụng chống oxy hóa của chiết xuất cũng được thê hiện qua giá trị IC50- Giá trị IC50 của chiết xuất của Đãng sâm và acid ascorbic (đối chứng dương) lan lượt là 46,8 ± 6,8 mg/ml và 10,8 ± 0,1 mg/ml [9]. Tác dụng kỉiáng khuân Ket quâ MIC (Minimal inhibitory concentration) cho thấy ờ nong độ 200 pg/ml chiết xuất Đảng sâm có thê ức chế hoàn toàn sự phát triên của E.

Tuy nhiên, 20 pg/ml chiết xuất không kìm hãm sự phát triên của E. Trong khi chiết xuất được pha loãng đê đạt được nồng độ thấp hơn 150 pg/ml và 100 pg/ml. Chiết xuất ở nồng độ 150 pg/ml có khả năng ức chế hoàn toàn sự phát triên cùa E. Còn ờ nồng độ 130 pg/ml, chiết xuất không hoàn toàn kiềm che sự phát triên của vi khuân.

Những dữ liệu này xác nhận rằng giá trị MIC của chiết xuất chống lại E. coỉi là 150 pg/ml [9]. Dịch chiết Đảng sâm thê hiện tính kháng khuân trên chùng p. cereus với giá trị MIC lan lượt là 100 pg/ml, 150 pg/ml và 90 pg/ml.

Do đó, chiết xuất cùa Đãng sâm có hiệu quả chống lại cà bốn chùng vi khuẩn được thừ nghiệm. Nó đặc biệt cho thấy hoạt động mạnh nhất chống lại B. cereus vì giá trị MIC là 90 pg/ml, thấp nhất trong tất cả các nồng độ thừ nghiệm [9]. 9 Thi Huong Trinh và cộng sự (2021), sau klũ sàng lọc một số hợp chất hoạt tính sinh học quan trọng cùa rề và tiến hành địnli lượng hai hợp chất hoạt tính sinh học quan trọng nhít polysacarid và polyphenol.

Ket quả cho thấy sinh kliối cùa polysacarid (16,98%), polyphenol (1,876 mg GAE/g DW) và giá trị nồng độ ức chế nửa tối đa (IC50) được xác định bời 2,2-diphenyl-l-picrylhydrazyl là 2,44 mg/ml [10].