Luận án tiến sĩ về quốc tế học khu vực Nam Á và sáng kiến Vành đai Con đường của Trung Quốc

Khám phá luận án tiến sĩ về quốc tế học khu vực Nam Á trong sáng kiến Vành đai Con đường của Trung Quốc, phân tích tác động và triển vọng.

• Tác giả: Nguyễn Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phùng Thị Huệ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.2. Các công trình nghiên cứu của Trung Quốc về Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á
• 1.3. Các công trình nghiên cứu của các nước khác về Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc ở Nam Á
• 1.4. Các công trình nghiên cứu của Việt Nam về Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á
• 1.5. Nhận xét kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố và những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: KHU VỰC NAM Á TRONG SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.1.1. Chủ nghĩa hiện thực
• 2.1.2. Chủ nghĩa tự do
• 2.1.3. Chủ nghĩa Mác-xít
• 2.1.4. Chủ nghĩa Kiến tạo
• 2.2. Cơ sở thực tiễn nghiên cứu đề tài
• 2.2.1. Khái quát về Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc
• 2.2.2. Vị trí, vai trò của khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai, Con đường
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG CỦA TRUNG QUỐC TẠI NAM Á
• 3.1. Các hoạt động triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường ở Nam Á
• 3.1.1. Xây dựng Hành lang Kinh tế trên bộ
• 3.1.2. Xây dựng Hành lang kinh tế trên biển
• 3.1.3. Xây dựng con đường tơ lụa kỹ thuật số
• 3.2. Tác động của việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường ở Nam Á
• 3.2.1. Tác động tích cực
• 3.2.2. Phản ứng của các quốc gia Nam Á đối với việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc
• 3.2.2.1. Phản ứng của Ấn Độ
• 3.2.2.2. Phản ứng của các nước khác
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: TRIỂN VỌNG TRIỂN KHAI SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG TẠI KHU VỰC NAM Á VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM
• 4.1. Dự báo việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á
• 4.1.1. Những thuận lợi và khó khăn đối với việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á trong thời gian tới
• 4.1.2. Triển vọng thực hiện Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á
• 4.2. Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam
• 4.2.1. Vị thế của Việt Nam trong Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc
• 4.2.2. Tác động của Sáng kiến Vành đai, Con đường đối với Việt Nam
• 4.2.3. Mục tiêu, phương châm và nguyên tắc của Việt Nam khi tham gia Sáng kiến Vành đai, Con đường
• 4.2.4. Phạm vi và mức độ tham gia Sáng kiến Vành đai, Con đường của Việt Nam
• 4.2.5. Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam khi tham gia Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu quốc tế về Nam Á trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án này chủ yếu tập trung vào việc phân tích mục tiêu, động lực và tác động của sáng kiến này đối với khu vực. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng Sáng kiến Vành đai và Con đường không chỉ là một dự án phát triển kinh tế mà còn là một chiến lược địa chính trị của Trung Quốc nhằm mở rộng ảnh hưởng của mình tại Nam Á. Các công trình nghiên cứu từ Trung Quốc và các nước khác đã chỉ ra rằng Nam Á đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các tuyến đường thương mại và đầu tư toàn cầu. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khoảng trống trong nghiên cứu về tác động cụ thể của sáng kiến này đối với từng quốc gia trong khu vực.

1.1 Các công trình nghiên cứu của Trung Quốc

Các nghiên cứu từ Trung Quốc thường nhấn mạnh vào lợi ích kinh tế mà Sáng kiến Vành đai và Con đường mang lại cho các nước Nam Á. Những nghiên cứu này cho rằng việc tham gia vào sáng kiến sẽ giúp các nước trong khu vực cải thiện cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế. Tuy nhiên, cũng có những ý kiến chỉ trích về việc Trung Quốc có thể áp đặt các điều kiện không công bằng đối với các nước tham gia, dẫn đến tình trạng 'bẫy nợ'. Điều này đã tạo ra một cuộc tranh luận sôi nổi trong giới học giả về tính bền vững của các dự án trong khuôn khổ sáng kiến này.

1.2 Các công trình nghiên cứu của các nước khác

Nghiên cứu từ các nước khác, đặc biệt là từ Ấn Độ và các nước phương Tây, thường tập trung vào các khía cạnh địa chính trị của Sáng kiến Vành đai và Con đường. Họ cho rằng sáng kiến này không chỉ đơn thuần là một dự án phát triển kinh tế mà còn là một công cụ để Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng chính trị và quân sự tại Nam Á. Các nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng sự tham gia của các nước Nam Á vào sáng kiến có thể dẫn đến những thay đổi lớn trong cấu trúc quyền lực khu vực, đồng thời tạo ra những thách thức về an ninh cho các quốc gia láng giềng.

II. Khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai Con đường Cơ sở lý luận và thực tiễn

Khu vực Nam Á được xác định là một trong những khu vực chiến lược trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Về lý luận, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng Nam Á không chỉ có vị trí địa lý quan trọng mà còn là cầu nối giữa Trung Quốc và các thị trường lớn khác như Trung Đông và Châu Âu. Sáng kiến này được xem như một cơ hội để Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng kinh tế và chính trị tại khu vực. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai các dự án trong khuôn khổ sáng kiến này tại Nam Á cũng gặp phải nhiều thách thức, bao gồm sự phản đối từ các nước láng giềng và những lo ngại về an ninh. Các dự án như xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển thương mại đã gặp phải sự phản ứng từ các quốc gia như Ấn Độ, nơi lo ngại về sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực.

2.1 Cơ sở lý luận của đề tài

Cơ sở lý luận của nghiên cứu này dựa trên các lý thuyết quan hệ quốc tế như chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa tự do. Chủ nghĩa hiện thực nhấn mạnh vào lợi ích quốc gia và quyền lực, trong khi chủ nghĩa tự do tập trung vào hợp tác và phát triển kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích cách mà các lý thuyết này có thể giải thích động lực và hành động của Trung Quốc trong việc triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á.

2.2 Cơ sở thực tiễn nghiên cứu đề tài

Thực tiễn triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á đã cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng không ít thách thức. Các dự án hạ tầng như đường bộ, cảng biển và đường sắt đã được triển khai, tuy nhiên, nhiều dự án đã gặp phải sự chậm trễ và phản đối từ cộng đồng địa phương. Điều này cho thấy rằng việc thực hiện các dự án trong khuôn khổ sáng kiến này không chỉ đơn thuần là vấn đề kinh tế mà còn liên quan đến các yếu tố xã hội và chính trị. Sự thành công của sáng kiến này phụ thuộc vào khả năng của Trung Quốc trong việc xây dựng lòng tin và hợp tác với các nước trong khu vực.

III. Thực trạng triển khai Sáng kiến Vành đai Con đường tại Nam Á

Thực trạng triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á cho thấy nhiều hoạt động đáng chú ý. Các dự án xây dựng hành lang kinh tế trên bộ và trên biển đã được thực hiện, tuy nhiên, không phải tất cả đều đạt được kết quả như mong đợi. Một số dự án đã bị chậm tiến độ và gặp phải các vấn đề về tài chính. Đặc biệt, sự phản ứng của các quốc gia như Ấn Độ đã tạo ra những thách thức lớn cho Trung Quốc trong việc thực hiện các dự án này. Các nước trong khu vực đã có những phản ứng khác nhau đối với sáng kiến này, từ việc ủng hộ đến phản đối, điều này cho thấy sự phức tạp trong quan hệ quốc tế tại Nam Á.

3.1 Các hoạt động triển khai Sáng kiến

Các hoạt động triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á bao gồm việc xây dựng các hành lang kinh tế, cảng biển và các dự án hạ tầng khác. Tuy nhiên, nhiều dự án đã gặp phải sự chậm trễ và phản đối từ cộng đồng địa phương. Điều này cho thấy rằng việc thực hiện các dự án trong khuôn khổ sáng kiến này không chỉ đơn thuần là vấn đề kinh tế mà còn liên quan đến các yếu tố xã hội và chính trị. Sự thành công của sáng kiến này phụ thuộc vào khả năng của Trung Quốc trong việc xây dựng lòng tin và hợp tác với các nước trong khu vực.

3.2 Tác động của việc triển khai

Tác động của việc triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á đã được ghi nhận qua nhiều khía cạnh. Về mặt kinh tế, các dự án đã giúp cải thiện cơ sở hạ tầng và thúc đẩy thương mại trong khu vực. Tuy nhiên, cũng có những tác động tiêu cực như tình trạng nợ nần gia tăng và ô nhiễm môi trường. Các quốc gia trong khu vực cần phải có những biện pháp ứng phó phù hợp để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.

IV. Triển vọng triển khai Sáng kiến Vành đai Con đường tại Nam Á và hàm ý chính sách cho Việt Nam

Triển vọng triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình hình chính trị, kinh tế và an ninh trong khu vực. Các nước trong khu vực cần phải có những chiến lược hợp tác phù hợp để tận dụng tối đa lợi ích từ sáng kiến này. Đối với Việt Nam, việc tham gia vào Sáng kiến Vành đai và Con đường cần phải được cân nhắc kỹ lưỡng, nhằm đảm bảo lợi ích quốc gia và an ninh quốc gia. Các chính sách cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và tình hình mới.

4.1 Dự báo triển vọng

Dự báo triển vọng triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á cho thấy rằng các dự án sẽ tiếp tục được thực hiện, tuy nhiên, sẽ gặp phải nhiều thách thức. Các quốc gia trong khu vực cần phải có những chiến lược hợp tác phù hợp để tận dụng tối đa lợi ích từ sáng kiến này. Đặc biệt, việc xây dựng lòng tin và hợp tác giữa Trung Quốc và các nước trong khu vực sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của sáng kiến này.

4.2 Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam

Đối với Việt Nam, việc tham gia vào Sáng kiến Vành đai và Con đường cần phải được cân nhắc kỹ lưỡng. Các chính sách cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và tình hình mới. Việt Nam cần phải xây dựng các chiến lược hợp tác với Trung Quốc và các nước trong khu vực để đảm bảo lợi ích quốc gia và an ninh quốc gia. Đồng thời, cần phải có những biện pháp để giảm thiểu các tác động tiêu cực từ sáng kiến này.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế (mã số: 9310601.01) với đề tài "Khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Thu Hà, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phùng Thị Huệ và PGS.TS Bùi Hồng Hạnh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội (bảo vệ năm 2024).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đề xuất Sáng kiến Vành đai, Con đường (Belt and Road Initiative - BRI) vào năm 2013, sáng kiến này được xác định là đại chiến lược trọng điểm nhằm mở rộng không gian chiến lược và thiết lập trật tự khu vực mới. Trong cấu trúc không gian của BRI, khu vực Nam Á giữ vị trí địa chính trị, địa kinh tế và địa chiến lược then chốt: vừa là cửa ngõ trên bộ kết nối sườn Tây Trung Quốc (Tân Cương, Tây Tạng) với Ấn Độ Dương, vừa nằm trên tuyến vận tải biển huyết mạch vận chuyển tài nguyên năng lượng từ Trung Đông về Đông Á.

Sau một thập kỷ triển khai, các dự án BRI tại Nam Á đạt được một số kết quả ban đầu về kết nối hạ tầng nhưng đồng thời bộc lộ nhiều hệ lụy phức tạp: tình trạng chậm tiến độ, đội vốn, suy thoái môi trường, nguy cơ "bẫy nợ" dẫn tới mất quyền kiểm soát hạ tầng chiến lược (điển hình tại Sri Lanka), và sự phản đối gay gắt từ Ấn Độ. Bên cạnh đó, đại dịch Covid-19 đã làm đình trệ hàng loạt dự án. Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào BRI ở phạm vi toàn cầu hoặc khu vực Đông Nam Á, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về thực trạng triển khai BRI tại khu vực Nam Á giai đoạn 2013–2020 nhằm rút ra bài học chính sách thực tiễn cho Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án xác định 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ mục đích của Trung Quốc khi thực hiện các dự án trong Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á.
2. Làm rõ vị trí, vai trò và sự tham gia của các nước Nam Á vào Sáng kiến này.
3. Thực trạng tiến hành Sáng kiến Vành đai, Con đường tại khu vực Nam Á và các tác động.
4. Dự báo triển vọng hợp tác của Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á và hàm ý chính sách đối với Việt Nam.

Để thực hiện các mục tiêu trên, luận án giải quyết 6 nhiệm vụ nghiên cứu:

• Xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn về vị trí của khu vực Nam Á trong BRI.
• Phân tích nội hàm Sáng kiến Vành đai, Con đường và mục tiêu chiến lược của Trung Quốc tại Nam Á.
• Khảo sát toàn diện thực trạng triển khai các dự án thuộc hành lang kinh tế trên bộ, tuyến đường trên biển và tuyến kỹ thuật số tại Nam Á.
• Đánh giá thành tựu, hạn chế và tác động nhiều chiều của BRI đối với Trung Quốc và các nước sở tại.
• Dự báo những nhân tố thuận lợi, khó khăn và triển vọng thực thi BRI tại Nam Á trong giai đoạn tiếp theo.
• Đề xuất các khuyến nghị và hàm ý chính sách cho Việt Nam khi tham gia Sáng kiến Vành đai, Con đường.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Sự tham gia của các quốc gia Nam Á vào Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc và các khuyến nghị chính sách đối với Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Từ tháng 5/2013 (thời điểm Trung Quốc khởi xướng sáng kiến) đến tháng 5/2020 (giai đoạn triển khai mạnh mẽ nhất trước khi chịu tác động làm đình trệ trên diện rộng bởi đại dịch Covid-19).
• Phạm vi không gian: Khu vực Nam Á (Ấn Độ, Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh, Nepal, Maldives, Bhutan, Afghanistan) và Trung Quốc.
• Phạm vi nội dung: Trọng tâm là vị trí địa chiến lược của Nam Á; quá trình thực thi các tuyến hành lang kinh tế (CPEC, BCIM-EC, MSR, DSR); phản ứng chính sách của các nước; tác động kinh tế - an ninh và bài học đối ngoại cho Việt Nam.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật và phân loại khối lượng lớn tài liệu nghiên cứu trong nước và quốc tế thành ba nhóm công trình chính:

Nhóm công trình	Các tác giả tiêu biểu	Trọng tâm nghiên cứu
Giới học giả Trung Quốc	Wang Hai-yun (2015), Zhaoli Wu (2016), Li Gang (2016), Sun Xianpu, Meng Xiangding, Wang Yiwei (2015), Huang Xiaoyong (2015), Wang Jisi (2012), Peng Bo (2015), Qiao Liang (2015), Chen Xiangyang (2014), Wang Weixing (2015), Lin Limin (2016), Liang Fang (2015), Liu Qun, Meng Jianzhu, Zhang Jie (2017), Lou Chunhao (2019), Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế CASS (2016).	Đề cao vai trò của BRI trong việc thúc đẩy ổn định sườn Tây, xóa đói giảm nghèo để triệt tiêu gốc rễ khủng bố; giải tỏa "thế lưỡng nan Malacca" nhằm bảo đảm an ninh năng lượng; thực hiện chiến lược "Tây tiến" nhằm mở rộng không gian địa chiến lược và hạn chế va chạm trực tiếp với Mỹ; phân tích các rủi ro an ninh phi truyền thống đối với nhân lực và dự án của Trung Quốc.
Giới học giả quốc tế và Nam Á	Yasir Habib Khan (2018), Jingdong Yuan (2019), Pradumna B. Rana (2020), Jabin T. Jacob (2020), Surendra Kumar (2019), Báo cáo số 79 của Hội đồng Đối ngoại Hoa Kỳ (Jacob J. Lew & Gary Roughead, 2020), Richard Ghiasy (2020), Sugreev (2018), James Schwemlein (2019), Shahar Hameiri (2020).	Phân tích bản chất đại chiến lược toàn cầu của Trung Quốc dưới vỏ bọc ngoại giao kinh tế và ngoại giao hạ tầng; chỉ rõ nguy cơ "ngoại giao bẫy nợ" (trường hợp cảng Hambantota); phản ứng chiến lược của Ấn Độ trước nguy cơ bị bao vây địa chính trị; tình trạng thiếu minh bạch tài chính và sự gia tăng hiện diện quân sự của Trung Quốc tại Ấn Độ Dương.
Giới học giả Việt Nam	Nguyễn Minh Giang (2019), Nguyễn Vinh Quang (2019), Trần Việt Thái (2017), Phạm Sỹ Thành (2019).	Đánh giá bối cảnh ra đời của BRI, mục tiêu hiện thực hóa "Giấc mộng Trung Hoa", tác động của BRI đối với cục diện kinh tế - an ninh Đông Á và quan hệ Việt - Trung; đề xuất đối sách ứng phó và tận dụng cơ hội cho Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Mặc dù các tài liệu đã công bố cung cấp nguồn dữ liệu phong phú, các nghiên cứu của Trung Quốc thường mang tính tuyên truyền chính sách và né tránh tác động tiêu cực về chủ quyền; nghiên cứu của phương Tây và Ấn Độ tập trung vào khía cạnh kiềm chế quyền lực và rủi ro tài chính cục bộ; trong khi các nghiên cứu tại Việt Nam chưa khảo sát toàn diện khu vực Nam Á trong một chỉnh thể chiến lược. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách:

• Hệ thống hóa toàn bộ quá trình triển khai BRI tại Nam Á từ năm 2013 đến tháng 5/2020 trên cả ba trục: hành lang trên bộ, tuyến đường biển và mạng lưới kỹ thuật số.
• Đánh giá khách quan, đa chiều về phản ứng phân hóa của các nước Nam Á và phân tích tác động thực tế của các khoản vay hạ tầng.
• Rút ra hệ thống bài học kinh nghiệm cụ thể từ thực tiễn Nam Á để kiến giải hàm ý chính sách đối ngoại và kinh tế cho Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phương pháp luận

Luận án vận dụng bốn lý thuyết nền tảng của quan hệ quốc tế kết hợp với quan điểm kinh tế chính trị Mác - Lênin, Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh và đường lối đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam:

1. Chủ nghĩa hiện thực (Hiện thực cổ điển và Tân hiện thực): Được sử dụng để phân tích mục tiêu quyền lực quốc gia, cạnh tranh địa chiến lược và hành vi mở rộng tầm ảnh hưởng của Trung Quốc. Lý thuyết này luận giải động cơ Trung Quốc dùng BRI để phá vỡ thế bao vây của đối thủ, kiểm soát các vị trí yết hầu tại Ấn Độ Dương và phản ứng phòng thủ, cân bằng quyền lực của Ấn Độ và Hoa Kỳ.
2. Chủ nghĩa tự do: Giải thích cơ chế hợp tác kinh tế, vai trò của các chủ thể phi nhà nước (doanh nghiệp nhà nước, tập đoàn tư nhân Trung Quốc) và mạng lưới liên kết thể chế (AIIB, các hiệp định FTA). Đồng thời, lý thuyết chỉ ra xung đột lợi ích nhóm trong nước khiến các dự án bị đội vốn, kéo dài tiến độ và tạo ra gánh nặng tài chính.
3. Chủ nghĩa Mácxit mới: Luận giải cấu trúc bất bình đẳng trong quan hệ giữa nước lớn tư bản/chủ nợ và các quốc gia đang phát triển tiếp nhận vốn. Trung Quốc đóng vai trò vừa là chủ đầu tư vừa là nhà thầu chính, khiến dòng vốn quay ngược lại các doanh nghiệp Trung Quốc, đẩy các nước nhỏ vào tình trạng phụ thuộc kinh tế và gia tăng nợ công.
4. Chủ nghĩa kiến tạo: Phân tích ảnh hưởng của yếu tố bản sắc, chuẩn mực văn hóa - tôn giáo và nhận thức chủ quan của giới lãnh đạo đối với việc chấp nhận, điều chỉnh hoặc từ chối BRI (như sự thay đổi lập trường khi thay đổi chính phủ tại Sri Lanka, Maldives).

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

• Phương pháp lịch sử: Phác họa tiến trình hình thành, phát triển và biến chuyển của BRI tại Nam Á gắn với bối cảnh khu vực và quốc tế từng giai đoạn.
• Phương pháp logic: Phân tích bản chất, mục tiêu sâu xa và mối liên hệ giữa các cấu phần chiến lược của Trung Quốc.
• Phương pháp phân tích: Bóc tách các số liệu, chính sách, tác động kinh tế, an ninh - quốc phòng của từng dự án cụ thể.
• Phương pháp tổng hợp và so sánh: Đối chiếu phản ứng, mức độ tham gia và đối sách của các quốc gia Nam Á (Ấn Độ đối lập với Pakistan; Sri Lanka so với Bangladesh, Nepal).
• Phương pháp dự báo: Đánh giá xu hướng điều chỉnh của BRI sau giai đoạn bùng nổ và dự báo triển vọng hợp tác trong bối cảnh địa chính trị mới.
• Phương pháp phân tích chính sách: Đánh giá chiến lược của các bên liên quan nhằm đúc kết kinh nghiệm tham chiếu cho Việt Nam.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng nguồn tư liệu từ các văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản và Chính phủ Trung Quốc (như văn kiện "Tầm nhìn và hành động" năm 2015), chính sách đối ngoại của các quốc gia Nam Á, báo cáo thống kê từ các tổ chức tài chính quốc tế (WB, IMF, ADB) và hệ thống bài báo khoa học, sách chuyên khảo trong và ngoài nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này phân loại và đánh giá có hệ thống ba nhóm công trình nghiên cứu:

• Nhóm công trình Trung Quốc tập trung chứng minh BRI là sáng kiến hợp tác phát triển kinh tế "cùng thắng", phục vụ an ninh biên giới phía Tây và giảm phụ thuộc vào eo biển Malacca, nhưng né tránh các tác động địa chính trị tiêu cực.
• Nhóm công trình quốc tế và Nam Á (đặc biệt từ Hoa Kỳ và Ấn Độ) tập trung bóc tách tham vọng chiến lược, sự thiếu minh bạch tài chính, nguy cơ "bẫy nợ" và việc quân sự hóa các hạ tầng dân sự tại Ấn Độ Dương.
• Nhóm công trình Việt Nam nghiên cứu BRI chủ yếu ở bình diện khái quát hoặc trong phạm vi Đông Á. Chương 1 chỉ rõ 7 khoảng trống học thuật cần bổ sung, tạo cơ sở khẳng định tính cần thiết của đề tài luận án.

Chương 2: Khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai, Con đường: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2 trình bày khung phân tích lý luận và bối cảnh thực tiễn của sáng kiến:

• Cơ sở lý luận: Vận dụng Chủ nghĩa Hiện thực, Chủ nghĩa Tự do, Chủ nghĩa Mácxit mới và Chủ nghĩa Kiến tạo để giải thích mục tiêu, phương thức triển khai và tương tác quyền lực trong BRI.
• Cơ sở thực tiễn: Khái quát sự hình thành BRI từ năm 2013 (gồm SREB trên bộ và MSR trên biển), chuyển đổi từ tên gọi "Một vành đai, một con đường" (OBOR) sang BRI năm 2016. Vốn dự kiến toàn cầu của BRI ước tính khoảng 1.400 tỷ USD.
• Mục tiêu cốt lõi của Trung Quốc:
  • Về kinh tế: Giải quyết dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp và xây dựng trong nước; quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ (NDT); phát triển cân bằng các tỉnh miền Tây kém phát triển.
  • Về chính trị - ngoại giao: Mở rộng quyền lực mềm, tạo lập mạng lưới đồng minh và đối tác lệ thuộc.
  • Về an ninh - chiến lược: Thiết lập hành lang tiếp cận trực tiếp Ấn Độ Dương, giảm thiểu rủi ro bị phong tỏa tại eo biển Malacca, tạo thế bao vây kiềm chế Ấn Độ từ hai hướng lục địa và biển.
• Vị trí của Nam Á: Là khu vực cầu nối then chốt giữa Đông Á, Trung Á và Trung Đông, có đường biên giới tiếp giáp Tân Cương, Tây Tạng và kiểm soát các hải lộ trung chuyển dầu mỏ toàn cầu.

Chương 3: Thực trạng triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc tại Nam Á

Chương này đi sâu phân tích ba trụ cột triển khai và hệ quả thực tế tại Nam Á giai đoạn 2013–2020:

1. Các hoạt động triển khai chính

• Hành lang kinh tế trên bộ: Trọng tâm là Hành lang Kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC) trị giá hàng chục tỷ USD, kết nối từ Kashgar (Tân Cương) đến cảng Gwadar (Pakistan), bao gồm mạng lưới đường cao tốc, đường sắt và các dự án nhiệt điện, thủy điện. Hành lang BCIM-EC (Bangladesh - Trung Quốc - Ấn Độ - Myanmar) bị đình trệ do sự e ngại của Ấn Độ.
• Hành lang kinh tế trên biển (MSR): Trung Quốc đầu tư mạnh vào hệ thống cảng biển nước sâu tại Ấn Độ Dương gồm Cảng Gwadar (Pakistan), Cảng Container Quốc tế Colombo (CICT) và Cảng Hambantota (Sri Lanka).
• Con đường tơ lụa kỹ thuật số (DSR): Triển khai tuyến cáp quang xuyên biên giới Trung Quốc - Pakistan (CPFOP), xây dựng trạm mặt đất cho hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu (BeiDou), cung cấp hạ tầng viễn thông qua các tập đoàn công nghệ (ZTE, Huawei).

2. Tác động của việc triển khai BRI

• Tác động tích cực: Bổ sung nguồn vốn hạ tầng quy mô lớn, khắc phục tình trạng thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng tại Pakistan, nâng cấp năng lực cảng biển tại Sri Lanka, tạo việc làm cục bộ và thúc đẩy kết nối vận tải nội địa.
• Tác động tiêu cực: Gia tăng nợ công không bền vững; điển hình là Sri Lanka mất khả năng trả nợ, buộc phải ký hợp đồng cho thuê Cảng Hambantota và 15.000 mẫu đất xung quanh trong thời hạn 99 năm cho Công ty China Merchants Port. Các dự án gây rủi ro suy thoái môi trường, thiếu minh bạch trong đấu thầu và gây chia rẽ xã hội tại các vùng dự án đi qua.

3. Phản ứng chính sách của các quốc gia Nam Á

• Ấn Độ: Kiên quyết tẩy chay và phản đối BRI vì CPEC đi qua khu vực Kashmir đang tranh chấp giữa Ấn Độ và Pakistan; xem BRI là chiến lược bao vây "chuỗi ngọc trai". Ấn Độ đưa ra các đối sách như sáng kiến SAGAR, tham gia mạng lưới Blue Dot Network và hợp tác cùng Nhật Bản phát triển Hành lang tăng trưởng Á - Phi (AAGC).
• Pakistan: Là đối tác tiếp nhận đầu tư lớn nhất, ủng hộ toàn diện CPEC nhằm phát triển kinh tế và tạo đối trọng an ninh với Ấn Độ.
• Sri Lanka, Maldives, Nepal, Bangladesh: Có thái độ dao động, điều chỉnh theo từng chu kỳ thay đổi ban lãnh đạo chính trị; vừa muốn tận dụng dòng vốn của Trung Quốc vừa lo ngại bẫy nợ và sức ép địa chính trị từ Ấn Độ.
• Bhutan: Thận trọng, không thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức và từ chối tham gia BRI do mối quan hệ an ninh đặc thù với Ấn Độ và tranh chấp biên giới chưa giải quyết với Trung Quốc.

Chương 4: Triển vọng triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường tại khu vực Nam Á và hàm ý chính sách cho Việt Nam

• Dự báo triển vọng: Quá trình thực thi BRI tại Nam Á đối mặt nhiều thách thức lớn: sự cạnh tranh chiến lược từ Mỹ và Ấn Độ, bất ổn chính trị nội bộ các nước Nam Á, nguy cơ vỡ nợ gia tăng và sự gián đoạn kinh tế sau đại dịch Covid-19. Trung Quốc buộc phải điều chỉnh chiến lược theo hướng thận trọng hơn, giảm quy mô các dự án khổng lồ, nhấn mạnh vào DSR và các sáng kiến mới như "Sáng kiến Phát triển toàn cầu" (GDI) và "Sáng kiến An ninh toàn cầu" (GSI).
• Vị thế của Việt Nam: Việt Nam nằm tại điểm giao thoa giữa điểm mút đầu của "Vành đai" và điểm xuất phát của "Con đường" trên biển, chịu tác động trực tiếp cả về kinh tế, hạ tầng và môi trường an ninh chiến lược từ sự mở rộng của BRI.
• Hàm ý chính sách cho Việt Nam:
  • Mục tiêu, phương châm và nguyên tắc: Kiên định đường lối độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; tuân thủ nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi, minh bạch và tôn trọng luật pháp quốc tế.
  • Phạm vi và mức độ tham gia: Chọn lọc các dự án kết nối hạ tầng giao thông qua biên giới phù hợp với quy hoạch quốc gia (như khuôn khổ "Hai hành lang, một vành đai"); tránh các dự án quy mô lớn tiềm ẩn rủi ro công nghệ lạc hậu, ô nhiễm môi trường và đội vốn.
  • Quản trị rủi ro tài chính và chủ quyền: Rút bài học từ Sri Lanka và Pakistan để thiết lập cơ chế giám sát tài chính nghiêm ngặt, minh bạch hợp đồng vay, không đánh đổi quyền kiểm soát hạ tầng chiến lược lấy các khoản vay ưu đãi.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Là công trình nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu đầu tiên tại Việt Nam tiếp cận hệ thống về vị trí của khu vực Nam Á trong cấu trúc đại chiến lược Vành đai, Con đường của Trung Quốc.
• Vận dụng kết hợp bốn lý thuyết quan hệ quốc tế (Hiện thực, Tự do, Mácxit mới, Kiến tạo) để giải mã đa tầng động cơ kinh tế, chính trị, an ninh của Trung Quốc, vượt qua các cách tiếp cận đơn tuyến trước đây.
• Hệ thống hóa bức tranh triển khai thực tế của các hành lang trên bộ (CPEC), trên biển (MSR) và mạng lưới số (DSR), chỉ rõ các hạn chế cấu trúc của mô hình đầu tư hạ tầng do Trung Quốc dẫn dắt giai đoạn 2013–2020.

Đóng góp về mặt thực tiễn và chính sách

• Đưa ra bức tranh so sánh chi tiết về cách ứng xử và mức độ chịu tác động của từng nước Nam Á trước dòng vốn BRI, nhận diện cơ chế dẫn đến "bẫy nợ" và chuyển giao quyền khai thác hạ tầng chiến lược.
• Đề xuất hệ thống khuyến nghị chính sách cụ thể cho Việt Nam trong việc kết nối hạ tầng chiến lược với Trung Quốc: xác định rõ giới hạn tham gia, nguyên tắc đàm phán hợp đồng, tiêu chuẩn kỹ thuật - môi trường và phương thức cân bằng quan hệ với các nước lớn.
• Cung cấp tài liệu tham khảo phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy về quan hệ quốc tế, an ninh khu vực Ấn Độ Dương và chính sách đối ngoại của Trung Quốc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi thời gian nghiên cứu của luận án dừng lại ở mốc tháng 5/2020 do tác động của đại dịch Covid-19 làm gián đoạn phần lớn các hoạt động thực địa. Do đó, luận án chưa cập nhật đầy đủ các điều chỉnh chiến lược của Trung Quốc sau Đại hội XX (2022), đặc biệt là sự chuyển dịch trọng tâm sang "Sáng kiến Phát triển toàn cầu" (GDI) và "Sáng kiến An ninh toàn cầu" (GSI).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Đánh giá sự phục hồi và tái cơ cấu các dự án BRI tại Nam Á trong giai đoạn hậu Covid-19.
  • Nghiên cứu sự tương tác và cạnh tranh giữa BRI với các khuôn khổ kinh tế - hạ tầng mới của Nhóm Bộ tứ (Quad), sáng kiến I2U2 và Hành lang kinh tế Ấn Độ - Trung Đông - Châu Âu (IMEC).
  • Khảo sát sâu hơn tác động của Con đường tơ lụa kỹ thuật số (DSR) đối với an ninh dữ liệu và hạ tầng thông tin tại các nước đang phát triển.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách đối ngoại và kinh tế: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và bài học cảnh báo về an ninh kinh tế, quản trị nợ công và thẩm định dự án FDI/vốn vay quốc tế khi hợp tác phát triển hạ tầng với Trung Quốc.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Là tài liệu tham khảo chuyên khảo chuyên sâu về địa chính trị Nam Á, chiến lược đối ngoại của Trung Quốc và các trường phái lý thuyết quan hệ quốc tế ứng dụng.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh: Cung cấp khung phương pháp luận kết hợp nhiều lý thuyết và hệ thống tư liệu tổng quan nghiên cứu phong phú.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao khu vực Nam Á giữ vị trí trọng yếu trong Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc?

Nam Á giữ vị trí trọng yếu do ba nguyên nhân chính:

1. Địa chiến lược: Là cửa ngõ trực tiếp giúp các tỉnh miền Tây Trung Quốc (Tân Cương, Tây Tạng) kết nối ra Ấn Độ Dương mà không phải đi qua vùng biển Đông Á.
2. An ninh năng lượng: Tuyến vận tải biển qua Ấn Độ Dương là đường huyết mạch trung chuyển dầu mỏ từ Trung Đông; các tuyến đường ống và cảng biển tại Nam Á (như Gwadar) giúp Trung Quốc giải tỏa "thế lưỡng nan Malacca".
3. An ninh biên giới: Sự ổn định tại Nam Á giúp Trung Quốc kiểm soát các thách thức an ninh phi truyền thống (chủ nghĩa khủng bố, ly khai, cực đoan) tại khu vực Tân Cương.

2. Tại sao Ấn Độ kiên quyết tẩy chay và phản đối Sáng kiến Vành đai, Con đường?

Ấn Độ phản đối BRI xuất phát từ hai lý do cốt lõi:

• Vấn đề chủ quyền: Dự án Hành lang Kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC) chạy qua khu vực Gilgit-Baltistan thuộc vùng Kashmir do Pakistan kiểm soát nhưng Ấn Độ tuyên bố chủ quyền. Việc Trung Quốc xây dựng hạ tầng quy mô lớn tại đây bị New Delhi coi là hành vi xâm phạm chủ quyền lãnh thổ.
• Cân bằng quyền lực: Ấn Độ coi việc Trung Quốc đầu tư hàng loạt cảng biển nước sâu tại Sri Lanka, Pakistan, Bangladesh và Maldives là chiến lược bao vây địa chính trị "chuỗi ngọc trai", đe dọa trực tiếp vị thế và an ninh của Ấn Độ tại Ấn Độ Dương.

3. Trường hợp cảng Hambantota của Sri Lanka phản ánh vấn đề gì trong mô hình đầu tư BRI?

Dự án Cảng Hambantota phản ánh rõ nguy cơ "ngoại giao bẫy nợ" và hạn chế trong quản trị dự án: Sri Lanka vay các khoản tín dụng thương mại lãi suất cao từ Trung Quốc để xây dựng hạ tầng nhưng dự án hoạt động kém hiệu quả kinh tế, không tạo đủ doanh thu trả nợ. Khi lâm vào khủng hoảng tài chính năm 2017, Chính phủ Sri Lanka buộc phải ký thỏa thuận nhượng quyền vận hành cảng và 15.000 mẫu đất phụ cận cho doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc trong 99 năm để xóa bớt 1,1 tỷ USD nợ, làm dấy lên quan ngại sâu sắc về việc mất quyền kiểm soát chủ quyền lãnh thổ và hạ tầng an ninh quốc gia.

4. Con đường tơ lụa kỹ thuật số (DSR) tại Nam Á gồm những nội dung triển khai nào?

DSR tại Nam Á tập trung vào ba trụ cột:

• Xây dựng hạ tầng truyền dẫn viễn thông xuyên quốc gia, tiêu biểu là Dự án cáp quang Trung Quốc - Pakistan (CPFOP).
• Thiết lập hệ thống trạm thu phát tín hiệu mặt đất nhằm mở rộng mạng lưới định vị vệ tinh Bắc Đẩu (BeiDou) để thay thế GPS của Mỹ.
• Cung cấp thiết bị mạng viễn thông, triển khai mạng 5G và hệ thống giám sát đô thị thông minh thông qua các tập đoàn viễn thông Trung Quốc như ZTE và Huawei.

5. Luận án đề xuất những nguyên tắc chính nào cho Việt Nam khi tham gia Sáng kiến Vành đai, Con đường?

Luận án đề xuất các nguyên tắc trọng tâm:

• Giữ vững độc lập, tự chủ, bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở luật pháp quốc tế và các nguyên tắc chỉ đạo của Đảng, Nhà nước.
• Thực hiện kết nối hạ tầng có chọn lọc, lồng ghép vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam (khuôn khổ "Hai hành lang, một vành đai").
• Thẩm định chặt chẽ tính khả thi kinh tế - tài chính, tiêu chuẩn kỹ thuật và tác động môi trường; minh bạch hợp đồng nhằm tránh nguy cơ nợ đọng và phụ thuộc chiến lược.

---

Kết luận

Luận án "Khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc" của nghiên cứu sinh Nguyễn Thu Hà là công trình khoa học chuyên sâu, phân tích toàn diện quá trình thực thi đại chiến lược BRI tại địa bàn Nam Á giai đoạn 2013–2020. Thông qua việc vận dụng đa tầng các lý thuyết quan hệ quốc tế, tác giả làm rõ động cơ kinh tế - an ninh của Trung Quốc, những tác động đa chiều về hạ tầng và nợ công tại các nước sở tại, cùng sự phân hóa sâu sắc trong phản ứng của các quốc gia khu vực (đặc biệt là thế đối trọng giữa Ấn Độ và Pakistan). Những phát hiện thực chứng từ bài học Nam Á cung cấp cơ sở khoa học xác đáng, phục vụ việc tham vấn chính sách đối ngoại và kinh tế cho Việt Nam trong tiến trình hợp tác, kết nối hạ tầng quốc tế bảo đảm độc lập, tự chủ và an ninh quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án Sáng kiến Vành đai, Con đường được coi là Đại Chiến lược của Trung Quốc với mục tiêu giúp Trung Quốc vươn lên trở thành siêu cường thế giới. Ngay từ khi được khởi xướng vào năm 2013, Sáng kiến này thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới. Các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế đã tìm cách giải mã nội hàm, phạm vi, ý đồ, cách thức thực hiện, tác động. của sáng kiến này đối với các quốc gia và khu vực.

Trong số đó, có nhiều nước nhất là Trung Quốc và các nước đồng minh ủng hộ, tích cực tham gia nhưng cũng có một số nghiên cứu lại khai thác được mặt yếu kém của Sáng kiến Vanh dai, Con đường, điền hình là Mỹ. Chính vì vậy, tài liệu nghiên cứu về Sáng kiến Vành đai, Con đường đa dạng, phong phú, được phân tích, nhìn nhận, đánh giá dưới các góc độ khác nhau, tùy thuộc vào mức độ quan tâm của mỗi nước. Luận án đã tiếp cận được nguồn tư liệu tương đối phong phú, có giá trị tham khảo đối với đề tài nghiên cứu. Chương này sẽ tổng hợp, thống kê theo nội dung các tư liệu đã nghiên cứu, trên cơ sở đó đánh giá những ưu điểm của các công trình này, những giá trị khoa học có thê kế thừa trong luận án và tìm ra những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu và giải quyết trong nghiên cứu này.

Các công trình nghiên cứu của Trung Quốc vé Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á Phần lớn các công trình của giới nghiên cứu Trung Quốc về Sáng kiến Vành đai, Con đường nói chung và viết về Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á nói riêng đều ca ngợi những ưu điểm của Sáng kiến này, dành nhiều mỹ từ về Sáng kiến Vành đai, Con đường, coi đó là nền tảng về phát triển kinh tế, là sáng kiến vĩ đại đưa thế giới hướng tới tiến bộ xã hội và phát triển thịnh vượng. Đồng thời, giới nghiên cứu Trung Quốc rat ít dé cập đến những hạn chế tồn tại khi thực hiện Sáng kiến Vành đai, Con đường. Cụ thể là: Thứ nhất, Sáng kiến Vành đai, Con đường thúc đẩy sự ổn định Day là quan điểm phô biến trong giới nghiên cứu Trung Quốc, cho rằng Sáng 13 kiến Vành đai, Con đường gia tăng hội nhập khu vực, tạo môi trường an ninh ôn định hơn, đặc biệt đối với các khu vực xung quanh sườn Tây và sườn Nam của nước này. Theo ông Tập Cận Bình, thông qua mối liên kết trên hai trục “Vanh đai, Con đường”, các nước trong khu vực sẽ cùng hợp tác phát triển kinh tế và gìn giữ an ninh, theo nguyên tắc “Cộng đồng chung vận mệnh”.

Mục tiêu của Trung Quốc là giảm thiểu các thách thức an ninh trong và xung quanh biên giới Trung Quốc như khủng bó, ly khai, cực đoan mà Trung Quốc gọi là “3 thế lực”, tranh chấp lãnh thé với An Độ tai Himalaya và một số quốc gia Đông Nam Á tại Biển Đông, “Diễn biến Hòa bình” do Mỹ tiến hành. Bài viết “Suy nghĩ về địa chiến lược của Sáng kiến Vành đai, Con đường đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (3) của tác giả Wang Hai-yun (2015) cho rằng tăng trưởng kinh tế do Sáng kiến Vành đai, Con đường tạo ra sẽ giúp xóa bỏ đói nghèo vốn là căn nguyên sâu xa của khủng bố và cực đoan, đóng vai trò tháo ngòi nỗ xung đột của các nền văn minh, tạo tâm lý hòa dịu tại các khu vực Hồi giáo. Điều này có thê làm giảm mối đe dọa từ các phần tử ly khai của người Uighur (người Duy Ngô Nhĩ) và các phiến quân IS xâm nhập vào Trung Quốc. [69] Trong bài viết “Nam Á và Sáng kiến Vành đai, Con đường: Cơ hội, thách thức và triển vọng” đăng trên World Scientific (2016), tác giả Zhaoli Wu cho rang, Nam A là khu vực láng giéng có tầm quan trọng chiến lược đối với Trung Quốc dé thực thi chiến lược ngoại giao láng giềng: thân thiện, chân thành, hòa đồng, cùng có lợi, và là khu vực chủ chốt dé tái thiết lập hành lang kinh tế và Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ XXI.

Bên cạnh đó, Sáng kiến Vành đai, Con đường phủ hợp với chiến lược của các nước Nam Á về phát triển kinh tế xã hội và mở ra cơ hội cho sự tăng trưởng kinh tế khu vực. Do đó, sáng kiến này nhận được sự chào đón của hầu hết các nước Nam Á. Tuy nhiên, tình hình an ninh tại Nam Á, quan hệ ngoại giao của Nam Á với quốc tế, với An Độ, sự nghi ki chiến lược giữa An Độ và Trung Quốc tạo ra nhiều thách thức trong quá trình thúc đây Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á.[7T1] Học giả Li Gang (2016), trong bài viết “Khai thác quan hệ nước lớn kiểu mới 14 trong Vành đai, Con đường” đăng trên Tập san Phương Tây (8) cho rằng, Sáng kiến Vanh đai, Con đường tăng cường sự tin cậy lẫn nhau giữa các nước. Theo ông Li, Sáng kiến Vành đai, Con đường cho thấy su coi mở, tin cậy, giá tri, hòa nhập và phát triển.

Điều này thuyết phục các nước về sự “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc. [78] Còn học giả Sun Xianpu trong bài viết “Sáng kiến Vành đai, Con đường và việc tái điều chỉnh hình thái Chiến lược Ngoại giao láng giềng” đăng trên Tạp chí Khoa học Xã hội Vân Nam (3) cho rằng, Trung Quốc có thé tăng cường chia sẻ thông tin tình báo chống khủng bồ với Pakistan, ông cũng đề xuất việc tăng cường hợp tác chống ma túy với các quốc gia Đông Nam A và chống cướp biển tại Nam A thông qua Sáng kiến Vanh dai, Con đường. [76] Theo Giáo su Meng Xiangding, Sáng kiến Vành đai, Con đường sẽ dẫn đến sự hợp tác gần gũi hơn về chống khủng bồ giữa các thành viên của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), điều này là cần thiết để xóa bỏ chủ nghĩa cực đoan bạo lực, tạo sự én định tai Afghanistan sau khi Mỹ rút khỏi nước này. [78] Khi bàn về nội dung này, giới nghiên cứu Trung Quốc đều cho răng sự hội nhập thương mại khu vực giúp giảm xung đột.

Tuy nhiên, họ không thấy được sự hội nhập khu vực có thê làm gia tăng các mối đe dọa an ninh xuyên quốc gia. Thứ hai, Sáng kiến Vành đai, Con đường cải thiện an ninh năng lượng Tốc độ tăng trưởng kinh tế trong hơn hai thập kỷ qua làm cho Trung Quốc phụ thuộc ngày càng nhiều vào nguồn năng lượng nhập khâu, đặc biệt là dầu thô và khí đốt. Giới nghiên cứu Trung Quốc cho rằng, các dự án phát triển cơ sở hạ tầng thuộc Sáng kiến Vành dai, Con đường sẽ cải thiện van đề an ninh năng lượng cho Trung Quốc. Bat kỳ sự gián đoạn nào đối với tuyến đường vận tải huyết mạch trên biển, đặc biệt là eo biển Malacca cũng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến an ninh năng lượng của Trung Quốc.

Theo các học giả Trung Quốc, nhiều dự án trong Sáng kiến Vành đai, Con đường có thể giải quyết được thế lưỡng nan tai eo biển Malacca cho nước này: Trong cuốn sách “Thách thức và Cơ hội của Sáng kiến Vành đai, Con đường” do nhà xuất bản Renmin University Press ấn hành năm 2015, giáo sư Wang Yiwei cho rang, thông qua việc xây dựng các cảng biển, đặc biệt các hải cảng tại Ấn Độ Dương như cảng Gwadar (Pakistan), Columbo (Sri Lanka) sẽ giúp Trung 15 Quốc tìm kiếm tuyến đường vận tải năng lượng thay thế, giảm bớt sự phụ thuộc vào eo biển Malacca. Theo Ong Wang, Cảng Gwadar đóng vai trò là trạm cuối phía nam của tuyến đường dan | triệu thùng dầu mỗi ngày, theo dự kiến sẽ vận chuyển dầu từ Biển A Rap tới khu vực Tây Bắc Trung Quốc. Điều này giúp Trung Quốc dam bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh tình hình bat ôn tại Biển Đông. Còn hải cảng Columbo cùng các dự án tại Tanzania và Hi Lạp sẽ mang lại lợi ích về vận tải chiến lược cho Trung Quốc, trong đó có vận tải năng lượng.

[73] Trong bài viết “Tang cường an ninh năng lượng tập thé châu A thông qua Sáng kiến Vành đai, Con đường” đăng trên Foreign Affairs Observer, 07/08/2015 Huang Xiaoyong cho rằng có thé khắc phục sự cé Malacca bằng cách xây dựng tuyến đường vận tải dầu khí trên bộ. Tuyến đường dẫn dầu Gwadar-Kashgar thuộc dự án Hanh lang kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC) cùng với một tuyến đường vận chuyền dầu khí từ Vịnh Bengal tới Vân Nam đi qua Myanmar sẽ giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào eo biên Malacca. Ngoài ra, tuyến đường khác thuộc Hanh lang kinh tế Trung Quốc- Nga-Mông Cổ sẽ giúp dam bảo an ninh năng lượng trong trường hợp xảy ra xung đột tại Biển Đông và tại Bán đảo Triều Tiên. Cho dù có tuyến đường dẫn dầu mới, nhưng Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào tuyến đường vận chuyền năng lượng trên biển.

Học giả nay dé xuất Trung Quốc cần tăng cường hợp tác với các quốc gia ven biên dé bảo vệ an toàn cho tuyến đường huyết mạch quan trọng này. [77] Thứ ba, Sáng kiến Vanh dai, Con đường giúp Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng chiến lược tại khu vực A-Au, tránh cạnh tranh trực tiếp với Mỹ Một trong những vấn đề hóc búa đối với các nhà chiến lược Trung Quốc trong vài thập kỷ nay là làm sao có thể đối phó với kế hoạch kiềm chế của Mỹ đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc, đồng thời duy trì ổn định quan hệ Trung-Mỹ dé phát triển đất nước. Đề loại bỏ khó khăn này, giới nghiên cứu Trung Quốc cho rằng nước nảy nên mở rộng ảnh hưởng của mình dọc theo biên giới phía Tây, khu vực it có sự hiện diện của Mỹ hơn. Trong bài viết “Tây tiến, tái cân băng địa chiến lược của Trung Quốc”, đăng trên Thời báo Hoan Cầu ngày 17/10/2012, Giáo sư Wang Jisi cho rằng, Chiến lược 16 “Hướng Tây” là bước đi giúp Trung Quốc đạt được hai mục tiêu lớn.

Đó là xây dựng quan hệ đối tác khu vực nhằm giữ ồn định khu vực miền Tây Trung Quốc đồng thời hạn chế cọ xát chiến lược với Mỹ. Quan điểm của ông Wang ảnh hưởng rất lớn đến nhiều học giả Trung Quốc khi bàn về Sáng kiến Vành đai, Con đường sau này. [91] Một học giả khác - ông Sun Xianpu cho rằng, phát triển miền Tây giúp giảm “sức ép từ bên ngoài”, tránh sự đối đầu Trung -Mỹ. Ông nhận định, chính Sáng kiến Vành đai, Con đường làm cho quan hệ Trung-Mỹ trở nên gần gũi hơn.