Luận án tiến sĩ về quốc tế học khu vực Nam Á và sáng kiến Vành đai Con đường của Trung Quốc

Khám phá luận án tiến sĩ về quốc tế học khu vực Nam Á trong sáng kiến Vành đai Con đường của Trung Quốc, phân tích tác động và triển vọng.

• Tác giả: Nguyễn Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phùng Thị Huệ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.2. Các công trình nghiên cứu của Trung Quốc về Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á
• 1.3. Các công trình nghiên cứu của các nước khác về Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc ở Nam Á
• 1.4. Các công trình nghiên cứu của Việt Nam về Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á
• 1.5. Nhận xét kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố và những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: KHU VỰC NAM Á TRONG SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.1.1. Chủ nghĩa hiện thực
• 2.1.2. Chủ nghĩa tự do
• 2.1.3. Chủ nghĩa Mác-xít
• 2.1.4. Chủ nghĩa Kiến tạo
• 2.2. Cơ sở thực tiễn nghiên cứu đề tài
• 2.2.1. Khái quát về Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc
• 2.2.2. Vị trí, vai trò của khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai, Con đường
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG CỦA TRUNG QUỐC TẠI NAM Á
• 3.1. Các hoạt động triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường ở Nam Á
• 3.1.1. Xây dựng Hành lang Kinh tế trên bộ
• 3.1.2. Xây dựng Hành lang kinh tế trên biển
• 3.1.3. Xây dựng con đường tơ lụa kỹ thuật số
• 3.2. Tác động của việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường ở Nam Á
• 3.2.1. Tác động tích cực
• 3.2.2. Phản ứng của các quốc gia Nam Á đối với việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc
• 3.2.2.1. Phản ứng của Ấn Độ
• 3.2.2.2. Phản ứng của các nước khác
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: TRIỂN VỌNG TRIỂN KHAI SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG TẠI KHU VỰC NAM Á VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM
• 4.1. Dự báo việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á
• 4.1.1. Những thuận lợi và khó khăn đối với việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á trong thời gian tới
• 4.1.2. Triển vọng thực hiện Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á
• 4.2. Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam
• 4.2.1. Vị thế của Việt Nam trong Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc
• 4.2.2. Tác động của Sáng kiến Vành đai, Con đường đối với Việt Nam
• 4.2.3. Mục tiêu, phương châm và nguyên tắc của Việt Nam khi tham gia Sáng kiến Vành đai, Con đường
• 4.2.4. Phạm vi và mức độ tham gia Sáng kiến Vành đai, Con đường của Việt Nam
• 4.2.5. Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam khi tham gia Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu quốc tế về Nam Á trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án này chủ yếu tập trung vào việc phân tích mục tiêu, động lực và tác động của sáng kiến này đối với khu vực. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng Sáng kiến Vành đai và Con đường không chỉ là một dự án phát triển kinh tế mà còn là một chiến lược địa chính trị của Trung Quốc nhằm mở rộng ảnh hưởng của mình tại Nam Á. Các công trình nghiên cứu từ Trung Quốc và các nước khác đã chỉ ra rằng Nam Á đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các tuyến đường thương mại và đầu tư toàn cầu. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khoảng trống trong nghiên cứu về tác động cụ thể của sáng kiến này đối với từng quốc gia trong khu vực.

1.1 Các công trình nghiên cứu của Trung Quốc

Các nghiên cứu từ Trung Quốc thường nhấn mạnh vào lợi ích kinh tế mà Sáng kiến Vành đai và Con đường mang lại cho các nước Nam Á. Những nghiên cứu này cho rằng việc tham gia vào sáng kiến sẽ giúp các nước trong khu vực cải thiện cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế. Tuy nhiên, cũng có những ý kiến chỉ trích về việc Trung Quốc có thể áp đặt các điều kiện không công bằng đối với các nước tham gia, dẫn đến tình trạng 'bẫy nợ'. Điều này đã tạo ra một cuộc tranh luận sôi nổi trong giới học giả về tính bền vững của các dự án trong khuôn khổ sáng kiến này.

1.2 Các công trình nghiên cứu của các nước khác

Nghiên cứu từ các nước khác, đặc biệt là từ Ấn Độ và các nước phương Tây, thường tập trung vào các khía cạnh địa chính trị của Sáng kiến Vành đai và Con đường. Họ cho rằng sáng kiến này không chỉ đơn thuần là một dự án phát triển kinh tế mà còn là một công cụ để Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng chính trị và quân sự tại Nam Á. Các nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng sự tham gia của các nước Nam Á vào sáng kiến có thể dẫn đến những thay đổi lớn trong cấu trúc quyền lực khu vực, đồng thời tạo ra những thách thức về an ninh cho các quốc gia láng giềng.

II. Khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai Con đường Cơ sở lý luận và thực tiễn

Khu vực Nam Á được xác định là một trong những khu vực chiến lược trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Về lý luận, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng Nam Á không chỉ có vị trí địa lý quan trọng mà còn là cầu nối giữa Trung Quốc và các thị trường lớn khác như Trung Đông và Châu Âu. Sáng kiến này được xem như một cơ hội để Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng kinh tế và chính trị tại khu vực. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai các dự án trong khuôn khổ sáng kiến này tại Nam Á cũng gặp phải nhiều thách thức, bao gồm sự phản đối từ các nước láng giềng và những lo ngại về an ninh. Các dự án như xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển thương mại đã gặp phải sự phản ứng từ các quốc gia như Ấn Độ, nơi lo ngại về sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực.

2.1 Cơ sở lý luận của đề tài

Cơ sở lý luận của nghiên cứu này dựa trên các lý thuyết quan hệ quốc tế như chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa tự do. Chủ nghĩa hiện thực nhấn mạnh vào lợi ích quốc gia và quyền lực, trong khi chủ nghĩa tự do tập trung vào hợp tác và phát triển kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích cách mà các lý thuyết này có thể giải thích động lực và hành động của Trung Quốc trong việc triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á.

2.2 Cơ sở thực tiễn nghiên cứu đề tài

Thực tiễn triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á đã cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng không ít thách thức. Các dự án hạ tầng như đường bộ, cảng biển và đường sắt đã được triển khai, tuy nhiên, nhiều dự án đã gặp phải sự chậm trễ và phản đối từ cộng đồng địa phương. Điều này cho thấy rằng việc thực hiện các dự án trong khuôn khổ sáng kiến này không chỉ đơn thuần là vấn đề kinh tế mà còn liên quan đến các yếu tố xã hội và chính trị. Sự thành công của sáng kiến này phụ thuộc vào khả năng của Trung Quốc trong việc xây dựng lòng tin và hợp tác với các nước trong khu vực.

III. Thực trạng triển khai Sáng kiến Vành đai Con đường tại Nam Á

Thực trạng triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á cho thấy nhiều hoạt động đáng chú ý. Các dự án xây dựng hành lang kinh tế trên bộ và trên biển đã được thực hiện, tuy nhiên, không phải tất cả đều đạt được kết quả như mong đợi. Một số dự án đã bị chậm tiến độ và gặp phải các vấn đề về tài chính. Đặc biệt, sự phản ứng của các quốc gia như Ấn Độ đã tạo ra những thách thức lớn cho Trung Quốc trong việc thực hiện các dự án này. Các nước trong khu vực đã có những phản ứng khác nhau đối với sáng kiến này, từ việc ủng hộ đến phản đối, điều này cho thấy sự phức tạp trong quan hệ quốc tế tại Nam Á.

3.1 Các hoạt động triển khai Sáng kiến

Các hoạt động triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á bao gồm việc xây dựng các hành lang kinh tế, cảng biển và các dự án hạ tầng khác. Tuy nhiên, nhiều dự án đã gặp phải sự chậm trễ và phản đối từ cộng đồng địa phương. Điều này cho thấy rằng việc thực hiện các dự án trong khuôn khổ sáng kiến này không chỉ đơn thuần là vấn đề kinh tế mà còn liên quan đến các yếu tố xã hội và chính trị. Sự thành công của sáng kiến này phụ thuộc vào khả năng của Trung Quốc trong việc xây dựng lòng tin và hợp tác với các nước trong khu vực.

3.2 Tác động của việc triển khai

Tác động của việc triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á đã được ghi nhận qua nhiều khía cạnh. Về mặt kinh tế, các dự án đã giúp cải thiện cơ sở hạ tầng và thúc đẩy thương mại trong khu vực. Tuy nhiên, cũng có những tác động tiêu cực như tình trạng nợ nần gia tăng và ô nhiễm môi trường. Các quốc gia trong khu vực cần phải có những biện pháp ứng phó phù hợp để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.

IV. Triển vọng triển khai Sáng kiến Vành đai Con đường tại Nam Á và hàm ý chính sách cho Việt Nam

Triển vọng triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình hình chính trị, kinh tế và an ninh trong khu vực. Các nước trong khu vực cần phải có những chiến lược hợp tác phù hợp để tận dụng tối đa lợi ích từ sáng kiến này. Đối với Việt Nam, việc tham gia vào Sáng kiến Vành đai và Con đường cần phải được cân nhắc kỹ lưỡng, nhằm đảm bảo lợi ích quốc gia và an ninh quốc gia. Các chính sách cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và tình hình mới.

4.1 Dự báo triển vọng

Dự báo triển vọng triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nam Á cho thấy rằng các dự án sẽ tiếp tục được thực hiện, tuy nhiên, sẽ gặp phải nhiều thách thức. Các quốc gia trong khu vực cần phải có những chiến lược hợp tác phù hợp để tận dụng tối đa lợi ích từ sáng kiến này. Đặc biệt, việc xây dựng lòng tin và hợp tác giữa Trung Quốc và các nước trong khu vực sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của sáng kiến này.

4.2 Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam

Đối với Việt Nam, việc tham gia vào Sáng kiến Vành đai và Con đường cần phải được cân nhắc kỹ lưỡng. Các chính sách cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và tình hình mới. Việt Nam cần phải xây dựng các chiến lược hợp tác với Trung Quốc và các nước trong khu vực để đảm bảo lợi ích quốc gia và an ninh quốc gia. Đồng thời, cần phải có những biện pháp để giảm thiểu các tác động tiêu cực từ sáng kiến này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sáng kiến Vành đai, Con đường (Belt and Road Initiative - BRI), được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công bố lần đầu tiên vào mùa thu năm 2013 tại Kazakhstan và Indonesia, cấu thành một đại chiến lược địa kinh tế - địa chính trị có quy mô lớn nhất trong lịch sử đương đại. Với tổng quy mô vốn đầu tư cam kết ước tính vượt 1.400 tỷ USD — gấp hơn 12 lần Kế hoạch Marshall của Hoa Kỳ theo thời giá hiện hành — BRI hướng đến tái cấu trúc toàn diện không gian kết nối liên lục địa Á - Âu - Phi. Trong cấu trúc không gian đó, khu vực Nam Á giữ vị trí bản lề địa chiến lược sống còn, vừa là cửa ngõ trên bộ kết nối khu vực Tây Trung Quốc (Tân Cương, Tây Tạng) với Ấn Độ Dương, vừa là trục hành lang hàng hải huyết mạch trung chuyển hơn 80% lượng dầu mỏ nhập khẩu của Bắc Kinh.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn học thuật: các nghiên cứu quốc tế từ các học giả phương Tây và Ấn Độ (như Garver, 2001; Brewster, 2014; Small, 2015; Sugreev, 2018) chủ yếu tiếp cận BRI tại Nam Á qua lăng kính cạnh tranh quyền lực nước lớn hoặc "thuyết chuỗi ngọc trai" (String of Pearls), trong khi giới học giả Trung Quốc (Wang Yiwei, 2015; Li Gang, 2016; Zhaoli Wu, 2016) tập trung tuyên truyền diễn ngôn "cùng thắng" (win-win) và hàng hóa công cộng khu vực. Thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống, tích hợp đa tầng lý thuyết quan hệ quốc tế để giải mã thực chất tác động đa chiều của BRI tại Nam Á từ góc nhìn một quốc gia đang phát triển láng giềng như Việt Nam.

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế (Mã số: 9310601.01) của nghiên cứu sinh Nguyễn Thu Hà tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội (2024), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phùng Thị Huệ và PGS.TS. Bùi Hồng Hạnh, đã giải quyết triệt để khoảng trống học thuật này. Đề tài tập trung trả lời 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và kiểm chứng 4 giả thuyết tương ứng (Hypotheses - H):

• RQ1: Mục tiêu bản chất và động lực địa chiến lược thực sự của Trung Quốc khi triển khai BRI tại khu vực Nam Á là gì?
  H1: Trung Quốc sử dụng BRI tại Nam Á như một đòn bẩy kép nhằm giải tỏa "thế lưỡng nan Malacca", mở rộng không gian chiến lược hướng Ấn Độ Dương và bao vây, kiềm chế vai trò khu vực của Ấn Độ.
• RQ2: Vị thế và mức độ tham gia của từng quốc gia Nam Á được định hình ra sao dưới tác động của cấu trúc quyền lực và lợi ích quốc gia cục bộ?
  H2: Mức độ can dự của các nước Nam Á phân hóa sâu sắc dựa trên tương quan quyền lực với Ấn Độ và nhu cầu tìm kiếm nguồn vốn phát triển cơ sở hạ tầng thay thế.
• RQ3: Thực trạng triển khai các hành lang kinh tế, hạ tầng cảng biển và kết nối kỹ thuật số tại Nam Á trong giai đoạn 2013–2020 đã tạo ra những hệ quả kinh tế - an ninh cụ thể nào?
  H3: Việc thực thi BRI mang lại động lực tăng trưởng hạ tầng ngắn hạn nhưng đồng thời tích tụ rủi ro bất ổn tài chính, phụ thuộc cấu trúc và gia tăng nguy cơ suy giảm chủ quyền tại các nước tiếp nhận.
• RQ4: Những bài học kinh nghiệm từ Nam Á gợi mở hàm ý chiến lược và đối sách khả thi nào cho Việt Nam khi tham gia kết nối "Hai hành lang, một vành đai" với BRI?
  H4: Kinh nghiệm Nam Á cung cấp cơ sở thực tiễn để Việt Nam thiết lập hàng rào quản trị rủi ro nợ, đa dạng hóa đối tác và kiên định nguyên tắc tự chủ chiến lược.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp của 4 trường phái lớn: Chủ nghĩa hiện thực (Realism), Chủ nghĩa tự do thể chế (Neoliberal Institutionalism), Chủ nghĩa Mác mới (Neo-Marxism) và Chủ nghĩa kiến tạo (Constructivism). Phạm vi nghiên cứu giới hạn không gian tại 8 quốc gia Nam Á trọng điểm và Trung Quốc, với khung thời gian nghiên cứu thực chứng từ tháng 5/2013 (thời điểm khởi xướng BRI) đến tháng 5/2020 (trước khi đại dịch Covid-19 làm gián đoạn cục diện chuỗi cung ứng toàn cầu).

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               KHUNG MA TRẬN PHÂN TÍCH ĐA TẦNG CỦA LUẬN ÁN                        |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  TẦNG HỆ THỐNG (Systemic Level)  : Cạnh tranh bá quyền Mỹ - Trung & Trật tự Ấn Độ |
|                                    Dương - Thái Bình Dương (Chủ nghĩa Hiện thực)  |
|  TẦNG KHU VỰC (Regional Level)   : Cạnh tranh cấu trúc Trung - Ấn & Hành lang     |
|                                    kinh tế xuyên biên giới (Chủ nghĩa Tự do)      |
|  TẦNG QUỐC GIA (National Level)  : Bất đối xứng quyền lực, Phụ thuộc nợ & Nhóm   |
|                                    lợi ích nội bộ (Chủ nghĩa Mác mới/Kiến tạo)   |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu quốc tế và trong nước về BRI tại Nam Á phản ánh ba dòng học thuật chính với những tranh luận lý thuyết gay gắt:

Dòng nghiên cứu từ Trung Quốc đại lục (tiêu biểu: Wang Hai-yun, 2015; Zhaoli Wu, 2016; Li Gang, 2016; Meng Xiangding, 2016; Huang Xiaoyong, 2015; Peng Bo, 2015; Lou Chunhao, 2019) nhất quán nhìn nhận BRI là sáng kiến phát triển kinh tế thuần túy, mang tính bao trùm, thúc đẩy an ninh thông qua phát triển (security through development). Wang Hai-yun (2015) lập luận rằng tăng trưởng kinh tế từ các hành lang BRI sẽ triệt tiêu gốc rễ của chủ nghĩa khủng bố và ly khai tại Tân Cương và Nam Á. Huang Xiaoyong (2015) và Wang Yiwei (2015) nhấn mạnh vai trò của Hành lang Kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC) và cảng Gwadar trong việc giải tỏa "thế lưỡng nan Malacca" bằng cách vận chuyển 1 triệu thùng dầu/ngày trực tiếp từ Biển Ả Rập vào miền Tây Trung Quốc.

Ngược lại, dòng nghiên cứu từ Hoa Kỳ, phương Tây và Ấn Độ (tiêu biểu: Sugreev, 2018; Surendra Kumar, 2019; Jingdong Yuan, 2019; Jacob Lew & Gary Roughead, 2021 trong Báo cáo Độc lập số 79 của CFR; Shahar Hameiri, 2020; James Schwemlein, 2019) phơi bày bản chất địa chiến lược và những rủi ro an ninh nghiêm trọng. Sugreev (2018) chỉ ra rằng BRI là công cụ giúp Hải quân Trung Quốc thiết lập chuỗi căn cứ hậu cần lưỡng dụng tại Ấn Độ Dương (Djibouti, Gwadar, Hambantota), đe dọa trực tiếp an ninh của Ấn Độ. Shahar Hameiri (2020) và Báo cáo CFR (2021) phân tích hiện tượng "ngoại giao bẫy nợ" (debt-trap diplomacy), lấy trường hợp Cảng Hambantota của Sri Lanka phải gán nợ bằng quyền thuê 99 năm cho Tập đoàn Chiêu Thương Trung Quốc (CMPort) làm minh chứng cho sự xâm lấn chủ quyền kinh tế.

Dòng nghiên cứu tại Việt Nam (Nguyễn Minh Giang, 2019; Nguyễn Vinh Quang, 2019; Trần Việt Thái, 2017; Phạm Sỹ Thành, 2019) chủ yếu phân tích BRI trên bình diện toàn cầu hoặc khu vực Đông Nam Á, rất ít công trình đi sâu vào thực trạng triển khai và cơ chế phản ứng chính sách tại Nam Á.

So sánh với hai công trình quốc tế tiêu biểu:

1. So với nghiên cứu của Pradumna B. Rana (2020) (BRI and South Asia, Palgrave Macmillan), vốn tập trung mạnh vào khía cạnh kinh tế vĩ mô và kết nối logistics thuần túy, luận án này đào sâu hơn vào mối liên kết hữu cơ giữa đòn bẩy kinh tế và toan tính quân sự - an ninh lưỡng dụng.
2. So với công trình của Jabin T. Jacob (2020) (China's Belt and Road Initiative in South Asia, Routledge), vốn tiếp cận chủ yếu từ góc nhìn quan hệ song phương Trung - Ấn, luận án này xây dựng một khung phân tích đa chiều bao quát cả 8 quốc gia Nam Á, đồng thời kiến tạo một cầu nối so sánh thực tiễn trực tiếp với môi trường chiến lược của Việt Nam.

Luận án định vị chính xác khoảng trống: Là công trình học thuật đầu tiên tại Việt Nam giải mã BRI tại Nam Á một cách hệ thống qua mô hình tích hợp 4 trường phái quan hệ quốc tế, cung cấp luận cứ khoa học thực chứng phục vụ hoạch định chính sách đối ngoại quốc gia.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm định giới hạn của các lý thuyết quan hệ quốc tế kinh điển trong bối cảnh địa kinh tế thế kỷ XXI:

• Phát triển Chủ nghĩa Hiện thực mới (Kenneth Waltz, John Mearsheimer): Luận án chứng minh rằng trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, việc tối đa hóa quyền lực không chỉ diễn ra thông qua chạy đua vũ trang truyền thống mà được thực thi tinh vi bằng "ngoại giao cơ sở hạ tầng" và "quyền lực cấu trúc tài chính". Trung Quốc đã chuyển hóa ưu thế thặng dư tư bản và công nghệ xây dựng thành đòn bẩy địa chính trị nhằm tái lập vùng ảnh hưởng.
• Bổ sung Chủ nghĩa Tự do thể chế (Robert Keohane, Joseph Nye): Luận án chỉ ra giới hạn của luận điểm "sự phụ thuộc lẫn nhau tạo ra hòa bình". Trong trường hợp Nam Á, sự phụ thuộc kinh tế phi đối xứng đã tạo ra tính dễ bị tổn thương (vulnerability interdependence) cho các nước tiếp nhận, biến hợp tác kinh tế thành công cụ can thiệp chính trị nội bộ.
• Vận dụng Chủ nghĩa Mác mới và Lý thuyết Phụ thuộc (Immanuel Wallerstein, Samir Amin): Mô hình Trung tâm - Ngoại vi được tái hiện rõ nét: vốn vay từ các ngân hàng chính sách Trung Quốc (CDB, Exim Bank of China) giải ngân trực tiếp cho các tổng thầu nhà nước Trung Quốc (CCCC, CHEC), biến các nước nhỏ Nam Á thành nơi tiêu thụ năng lực sản xuất dư thừa, trong khi gánh nặng nợ công thuộc về chính phủ sở tại.
• Tích hợp Chủ nghĩa Kiến tạo (Alexander Wendt): Luận án chứng minh rằng diễn ngôn "Cộng đồng chung vận mệnh" do Bắc Kinh xây dựng đã gặp phải sự va chạm dữ dội với bản sắc dân tộc và chuẩn mực thể chế của các quốc gia Nam Á, lý giải sự đảo chiều chính sách tại Sri Lanka và Maldives khi có sự thay đổi chính quyền.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|            SƠ ĐỒ MÔ HÌNH HÓA QUAN HỆ TÁC ĐỘNG ĐỊA KINH TẾ BRI                     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  [Trung Quốc: Thặng dư vốn/vật liệu] ---> [Tín dụng ưu đãi ràng buộc]            |
|                                                     |                             |
|                                                     v                             |
|  [Dự án hạ tầng quy mô lớn (BOT/EPC)] <--- [Nhà thầu quốc doanh TQ]               |
|            |                                                                      |
|            +---> [Tích tụ Nợ công & Thâm hụt cán cân]                            |
|            |                |                                                     |
|            |                v                                                     |
|            +---> [Hoán nợ lấy quyền khai thác hạ tầng chiến lược (99 năm)]        |
|                             |                                                     |
|                             v                                                     |
|                  [MỞ RỘNG HIỆN DIỆN CHIẾN LƯỢC / LƯỠNG DỤNG]                      |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ma trận 3 chiều:

1. Chiều công cụ triển khai: Hạ tầng trên bộ (SREB/CPEC/BCIM), Hạ tầng trên biển (MSR - cảng biển nước sâu), và Hạ tầng số (DSR - mạng 5G, cáp quang biển, vệ tinh Bắc Đẩu).
2. Chiều cấp độ phân tích: Cấp độ hệ thống quốc tế (cạnh tranh quyền lực Mỹ - Trung - Ấn), cấp độ khu vực (cấu trúc an ninh Nam Á), và cấp độ quốc gia (động lực chính trị nội bộ và chu kỳ bầu cử).
3. Chiều tác động thực chứng: Đánh giá đồng thời trên 4 trụ cột: Kinh tế - Tài chính, Chủ quyền - An ninh, Chính trị - Ngoại giao, và Xã hội - Môi trường.

Điều kiện biên (boundary conditions): Khung phân tích áp dụng tối ưu cho các quốc gia đang phát triển có nhu cầu hạ tầng cao nhưng năng lực quản trị công và nguồn lực tài chính nội tại hạn chế, đối diện với sự thâm nhập của một cường quốc ngoại vi có ưu thế vượt trội về tư bản.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan Hiện thực Phê phán (Critical Realism) trong quan hệ quốc tế, kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính đa tầng (Multi-level Qualitative Research Design). Thiết kế nghiên cứu đảm bảo tính nhất quán giữa bản thể luận (ontology) về sự tồn tại khách quan của cấu trúc quyền lực quốc tế và nhận thức luận (epistemology) diễn giải các tương tác chính sách thông qua ngữ cảnh lịch sử cụ thể.

Mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 8 quốc gia Nam Á (Pakistan, Ấn Độ, Sri Lanka, Bangladesh, Nepal, Maldives, Bhutan, Afghanistan) cùng với hệ thống các đại dự án hạ tầng đại diện:

• Hành lang Kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC, cam kết giai đoạn đầu 46 tỷ USD, mở rộng lên 62 tỷ USD).
• Cảng container quốc tế Colombo (CICT) và Cảng Hambantota (Sri Lanka).
• Dự án Cầu đường sắt Padma (Bangladesh, trị giá trên 3,1 tỷ USD).
• Dự án Cáp quang xuyên biên giới Trung Quốc - Pakistan (CPFOP).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực học thuật quốc tế:

• Giao thức thu thập dữ liệu đa nguồn: Sử dụng hiệp đồng văn kiện chính thức từ Quốc vụ viện Trung Quốc, Bộ Ngoại giao các nước Nam Á, dữ liệu tài chính công từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB) và cơ sở dữ liệu AidData (William & Mary).
• Tam giác đạc (Triangulation): Thực hiện tam giác đạc toàn diện về dữ liệu (đối chiếu số liệu từ Bắc Kinh với số liệu thống kê quốc gia sở tại và định chế tài chính độc lập), tam giác đạc lý thuyết (so sánh cách diễn giải của Chủ nghĩa Hiện thực và Chủ nghĩa Tự do) và tam giác đạc góc nhìn học giả (Trung Quốc - Nam Á - Phương Tây).
• Độ tin cậy và giá trị khoa học: Giá trị cấu trúc (construct validity) được đảm bảo thông qua việc định nghĩa tường minh các khái niệm địa chiến lược; giá trị nội tại (internal validity) đạt được nhờ kỹ thuật truy vết quy trình (process tracing) từng bước đàm phán dự án; giá trị khái quát hóa (external validity) cho phép ngoại suy các bài học quản trị sang các quốc gia tiếp nhận BRI tại Đông Nam Á.

Data và phân tích

Luận án sử dụng kỹ thuật phân tích ma trận chính sách so sánh (Comparative Policy Matrix) và phân tích diễn ngôn chính trị (Political Discourse Analysis).

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|               BẢNG TỔNG HỢP MẪU DỰ ÁN VÀ CHỈ SỐ RỦI RO THỰC CHỨNG (2013-2020)                      |
+----------------------+-------------------+-------------------+-----------------+-------------------+
| Quốc gia tiếp nhận   | Dự án trọng điểm  | Quy mô cam kết    | Tỷ lệ nợ TQ/GDP | Phản ứng chính trị|
+----------------------+-------------------+-------------------+-----------------+-------------------+
| Pakistan             | CPEC / Gwadar     | ~62 tỷ USD        | > 28% nợ ngoại  | Ủng hộ tuyệt đối  |
| Sri Lanka            | Hambantota / CICT | ~1,4 tỷ USD       | Chuyển nhượng99n| Đảo chiều/Vỡ nợ   |
| Bangladesh           | Cầu Padma / CEIZ  | ~38 tỷ USD        | Kiểm soát < 10% | Cân bằng thận trọng|
| Maldives             | Cầu Sinamalé      | ~800 triệu USD    | > 30% GDP       | Tranh cãi bầu cử  |
| Nepal                | Đường sắt xuyên HML| ~2,5 tỷ USD       | Giai đoạn khảo sát| Đa dạng hóa đòn bẩy|
+----------------------+-------------------+-------------------+-----------------+-------------------+

Phương pháp kiểm tra tính vững (Robustness Check) được thực hiện bằng cách đối chiếu kịch bản dự báo của luận án với các biến cố chính trị thực tế diễn ra tại Nam Á (như cuộc khủng hoảng nợ công Sri Lanka năm 2022 và sự thay đổi quyền lực tại Maldives năm 2018 và 2023), xác nhận độ chính xác cao của mô hình phân tích.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Chiến lược "Thoát hiểm Malacca" và bàn đạp hướng biển: CPEC và cảng nước sâu Gwadar không chỉ đơn thuần là tuyến vận tải thương mại mà là một cấu trúc địa chiến lược giúp Trung Quốc rút ngắn hơn 10.000 km hành trình vận chuyển năng lượng từ Vịnh Ba Tư, thiết lập lối thoát hiểm trực tiếp ra Ấn Độ Dương mà không chịu sự khống chế của các lực lượng hải quân đối thủ tại Đông Nam Á.
2. Cơ chế chuyển hóa nợ thành tài sản địa chiến lược: Trường hợp Cảng Hambantota (Sri Lanka) chứng minh mô hình "tín dụng ràng buộc - mất khả năng thanh toán - chuyển quyền kiểm soát 99 năm" là một phát hiện thực chứng điển hình. Khi quốc gia tiếp nhận không tạo ra đủ dòng tiền để trả nợ gốc và lãi suất thương mại (thường từ 2% đến 6%, cao hơn nhiều so với vốn ODA ưu đãi của Nhật Bản hoặc ADB dưới 1%), Bắc Kinh chuyển hóa quyền chủ nợ thành quyền quản lý hạ tầng trọng yếu có tiềm năng lưỡng dụng dân sự - quân sự.
3. Mở rộng mặt trận "Con đường tơ lụa kỹ thuật số" (DSR): Luận án chỉ ra sự chuyển dịch tinh vi từ hạ tầng bê tông - cốt thép sang hạ tầng viễn thông và không gian số. Việc độc quyền mạng cáp quang CPFOP, thiết lập trạm thu phát hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu (BDS) tại Pakistan và cung cấp thiết bị 5G của Huawei/ZTE đã tạo ra sự phụ thuộc cấu trúc công nghệ sâu sắc, làm gia tăng lỗ hổng an ninh dữ liệu và khả năng trinh sát điện tử của Bắc Kinh tại khu vực Nam Á.
4. Sự hình thành thế lưỡng nan an ninh Trung - Ấn: Việc Trung Quốc bao bọc Ấn Độ bằng mạng lưới cơ sở hạ tầng tại Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh, Nepal và Maldives đã phá vỡ thế cân bằng ảnh hưởng truyền thống tại Nam Á. New Delhi phản ứng quyết liệt bằng cách từ chối tham gia BRI, thúc đẩy sáng kiến SAGAR (Security and Growth for All in the Region), liên minh Bộ Tứ (Quad) và dự án Hành lang Kết nối BBIN nhằm đối trọng.
5. Tính bất ổn chính trị nội bộ do phụ thuộc BRI: Tại các quốc gia thể chế dân chủ yếu như Sri Lanka hay Maldives, các dự án BRI trở thành tâm điểm của tranh chấp quyền lực nội bộ. Các lực lượng đối lập thường khai thác triệt để sự thiếu minh bạch và nguy cơ mất chủ quyền của các dự án BRI để giành chiến thắng trong bầu cử, dẫn đến việc hủy bỏ hoặc tái đàm phán hợp đồng, gây tổn thất lớn cho cả hai phía.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Cung cấp mô hình phân tích hành vi địa kinh tế của các cường quốc mới nổi, đóng góp luận cứ thực tiễn làm phong phú thêm lý thuyết quan hệ quốc tế từ góc nhìn Nam bán cầu (Global South).
• Về mặt phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình đánh giá rủi ro địa chính trị và rủi ro nợ công đối với các dự án hạ tầng xuyên biên giới có thể áp dụng cho các không gian nghiên cứu tương đồng tại Đông Nam Á, Trung Á và Châu Phi.
• Hàm ý chính sách thực tiễn cho Việt Nam:
  • Nguyên tắc "Độc lập, Tự chủ và Đa phương hóa": Tham gia kết nối kinh tế trong khuôn khổ "Hai hành lang, một vành đai" và BRI trên tinh thần bình đẳng, cùng có lợi, tuyệt đối không chấp nhận các điều khoản vay ràng buộc làm tổn hại đến chủ quyền quốc gia hoặc tạo tiền đề cho sự can thiệp chính trị.
  • Thiết lập Hàng rào Kỹ thuật và Quản trị Nợ nghiêm ngặt: Áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch tài chính, đấu thầu cạnh tranh công khai, đánh giá tác động môi trường (EIA) độc lập và kiểm soát trần nợ công chặt chẽ, tránh ký kết các hợp đồng BOT/EPC thiếu minh bạch hoặc chuyển giao rủi ro cho ngân sách nhà nước.
  • Bảo đảm Chủ quyền Số và An ninh Hạ tầng Trọng yếu: Thận trọng trong việc tích hợp hạ tầng viễn thông 5G, cáp quang biển và hệ thống định vị vệ tinh với các nhà cung cấp nước ngoài; bảo đảm các dự án cảng biển, đường cao tốc huyết mạch phải do doanh nghiệp nội địa nắm quyền chi phối vận hành.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu khách quan:

• Giới hạn khung thời gian: Điểm cắt dữ liệu dừng lại ở tháng 5/2020. Dù phản ánh trọn vẹn giai đoạn bùng nổ đỉnh cao của BRI, công trình chưa thể lượng hóa toàn diện tác động dài hạn của đại dịch Covid-19 và cuộc khủng hoảng vỡ nợ toàn diện của Sri Lanka vào năm 2022.
• Giới hạn tiếp cận nguồn dữ liệu mật: Các điều khoản hợp đồng vay vốn song phương và thỏa thuận nhượng quyền khai thác cảng biển giữa doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc và chính phủ các nước Nam Á có độ bảo mật cao, gây khó khăn cho việc định lượng chính xác 100% lãi suất ẩn và phụ phí tài chính.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối (Future Research Agenda):

1. Đánh giá sự chuyển dịch của BRI sang mô hình "Nhỏ mà đẹp" (Small is beautiful), tập trung vào năng lượng xanh và chuyển đổi số sau Đại hội XX Đảng Cộng sản Trung Quốc (2022).
2. Phân tích tác động tương hỗ giữa BRI với "Sáng kiến Phát triển Toàn cầu" (GDI) và "Sáng kiến An ninh Toàn cầu" (GSI).
3. Nghiên cứu so sánh hiệu quả giữa BRI và các sáng kiến đối trọng mới như Hành lang Kinh tế Ấn Độ - Trung Đông - Châu Âu (IMEC) và Mạng lưới Chấm Xanh (Blue Dot Network).
4. Khảo sát thực chứng cơ chế tái cấu trúc nợ của Trung Quốc đối với các quốc gia vỡ nợ tại Nam Á thời kỳ hậu Covid-19.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án đặt nền móng nghiên cứu khu vực học chuyên sâu về Nam Á tại Việt Nam, dự kiến tạo ra chỉ số trích dẫn cao trong các công trình nghiên cứu chiến lược đối ngoại và quan hệ quốc tế tại các trường đại học và viện nghiên cứu lớn.
• Tác động chính sách: Cung cấp nguồn tham chiếu thực chứng trực tiếp cho Ban Đối ngoại Trung ương, Bộ Ngoại giao, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, và Hội đồng Lý luận Trung ương trong quá trình đàm phán các thỏa thuận kết nối hạ tầng giao thông và logistics xuyên biên giới Việt - Trung.
• Đóng góp kinh tế - xã hội: Định hướng cho các tập đoàn hạ tầng, viễn thông và năng lượng Việt Nam nhận diện chuẩn xác các rủi ro pháp lý, tài chính và công nghệ khi tham gia các dự án chuỗi cung ứng khu vực.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Quan hệ Quốc tế: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp và hệ thống luận cứ thực chứng sắc bén về địa chính trị Nam Á và chiến lược của Trung Quốc.
• Các Nhà Hoạch định Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc phòng: Nhận diện rõ bản chất chiến lược, các biến số rủi ro tiềm ẩn để xây dựng đối sách ngoại giao cân bằng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
• Cộng đồng Doanh nghiệp Xây dựng và Đầu tư Quốc tế: Nắm bắt cơ chế vận hành của các định chế tài chính Trung Quốc, các tiêu chuẩn thẩm định dự án và bài học quản trị rủi ro hợp đồng tại thị trường nước ngoài.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Trả lời: Luận án đã tích hợp thành công mô hình ma trận địa kinh tế 3 chiều, mở rộng Chủ nghĩa Hiện thực mới bằng cách chứng minh "ngoại giao cơ sở hạ tầng" và "quyền lực cấu trúc tín dụng" là công cụ tối đa hóa quyền lực then chốt thay thế cho sức mạnh quân sự trực diện trong trật tự quốc tế đương đại.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
Trả lời: So với các công trình đơn tuyến của Pradumna Rana (2020) hay Sugreev (2018), luận án thực hiện kỹ thuật tam giác đạc toàn diện 4 chiều (dữ liệu, phương pháp, chủ thể và lý thuyết), kết hợp phân tích định lượng tài chính dự án với truy vết quy trình biến động chính trị nội bộ tại 8 quốc gia Nam Á.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng là gì?
Trả lời: Dòng vốn đầu tư khổng lồ từ BRI không tự động chuyển hóa thành quyền lực mềm hay sự gắn kết đồng minh bền vững cho Trung Quốc; ngược lại, tại các nước thể chế dân chủ yếu, nó kích hoạt tâm lý bất an chủ quyền, thúc đẩy sự phản kháng chính trị nội bộ và đẩy các nước này xích lại gần hơn các cơ chế an ninh đối trọng như Quad.

4. Quy trình nhân rộng nghiên cứu (Replication Protocol) có được cung cấp không?
Trả lời: Luận án xây dựng tường minh bộ tiêu chí đánh giá rủi ro dự án hạ tầng gồm 5 chỉ số đo lường (Tỷ lệ nợ/GDP, mức độ ràng buộc nhà thầu, tiềm năng lưỡng dụng quân sự, tác động xã hội - môi trường, và tính minh bạch hợp đồng), cho phép áp dụng đồng bộ sang các khu vực Đông Nam Á, Trung Á hoặc Châu Phi.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?
Trả lời: Tập trung theo dõi quá trình thể chế hóa trật tự lưỡng cực Mỹ - Trung trên không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, sự va chạm giữa hạ tầng số (DSR/5G) với các rào cản an ninh mạng phương Tây, và cơ chế xử lý khủng hoảng nợ của Trung Quốc đối với các nền kinh tế đang phát triển.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thu Hà đã khẳng định 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò địa chiến lược bản lề của Nam Á trong đại chiến lược Vành đai, Con đường của Trung Quốc giai đoạn 2013–2020.
2. Phân tích khách quan bức tranh thực trạng triển khai CPEC, các cảng biển nước sâu (Gwadar, Hambantota) và Con đường tơ lụa kỹ thuật số, làm rõ cả thành tựu kết nối hạ tầng lẫn những hệ lụy tài chính, an ninh nghiêm trọng.
3. Giải mã cơ chế phản ứng chính sách đa dạng của các nước Nam Á, từ liên minh chiến lược (Pakistan), phản đối quyết liệt (Ấn Độ) đến dao động chính trị (Sri Lanka, Maldives, Nepal, Bangladesh).
4. Dự báo chuẩn xác xu hướng điều chỉnh chiến lược của Trung Quốc và triển vọng cạnh tranh địa chính trị phức tạp tại khu vực Ấn Độ Dương trong kỷ nguyên mới.
5. Kiến tạo hệ thống luận cứ khoa học và giải pháp chính sách mang tính khả thi cao, giúp Việt Nam kiên định lập trường tự chủ chiến lược, phòng ngừa bẫy nợ, bảo vệ chủ quyền số và tối ưu hóa lợi ích quốc gia trong quá trình hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án Sáng kiến Vành đai, Con đường được coi là Đại Chiến lược của Trung Quốc với mục tiêu giúp Trung Quốc vươn lên trở thành siêu cường thế giới. Ngay từ khi được khởi xướng vào năm 2013, Sáng kiến này thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới. Các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế đã tìm cách giải mã nội hàm, phạm vi, ý đồ, cách thức thực hiện, tác động. của sáng kiến này đối với các quốc gia và khu vực.

Trong số đó, có nhiều nước nhất là Trung Quốc và các nước đồng minh ủng hộ, tích cực tham gia nhưng cũng có một số nghiên cứu lại khai thác được mặt yếu kém của Sáng kiến Vanh dai, Con đường, điền hình là Mỹ. Chính vì vậy, tài liệu nghiên cứu về Sáng kiến Vành đai, Con đường đa dạng, phong phú, được phân tích, nhìn nhận, đánh giá dưới các góc độ khác nhau, tùy thuộc vào mức độ quan tâm của mỗi nước. Luận án đã tiếp cận được nguồn tư liệu tương đối phong phú, có giá trị tham khảo đối với đề tài nghiên cứu. Chương này sẽ tổng hợp, thống kê theo nội dung các tư liệu đã nghiên cứu, trên cơ sở đó đánh giá những ưu điểm của các công trình này, những giá trị khoa học có thê kế thừa trong luận án và tìm ra những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu và giải quyết trong nghiên cứu này.

Các công trình nghiên cứu của Trung Quốc vé Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á Phần lớn các công trình của giới nghiên cứu Trung Quốc về Sáng kiến Vành đai, Con đường nói chung và viết về Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á nói riêng đều ca ngợi những ưu điểm của Sáng kiến này, dành nhiều mỹ từ về Sáng kiến Vành đai, Con đường, coi đó là nền tảng về phát triển kinh tế, là sáng kiến vĩ đại đưa thế giới hướng tới tiến bộ xã hội và phát triển thịnh vượng. Đồng thời, giới nghiên cứu Trung Quốc rat ít dé cập đến những hạn chế tồn tại khi thực hiện Sáng kiến Vành đai, Con đường. Cụ thể là: Thứ nhất, Sáng kiến Vành đai, Con đường thúc đẩy sự ổn định Day là quan điểm phô biến trong giới nghiên cứu Trung Quốc, cho rằng Sáng 13 kiến Vành đai, Con đường gia tăng hội nhập khu vực, tạo môi trường an ninh ôn định hơn, đặc biệt đối với các khu vực xung quanh sườn Tây và sườn Nam của nước này. Theo ông Tập Cận Bình, thông qua mối liên kết trên hai trục “Vanh đai, Con đường”, các nước trong khu vực sẽ cùng hợp tác phát triển kinh tế và gìn giữ an ninh, theo nguyên tắc “Cộng đồng chung vận mệnh”.

Mục tiêu của Trung Quốc là giảm thiểu các thách thức an ninh trong và xung quanh biên giới Trung Quốc như khủng bó, ly khai, cực đoan mà Trung Quốc gọi là “3 thế lực”, tranh chấp lãnh thé với An Độ tai Himalaya và một số quốc gia Đông Nam Á tại Biển Đông, “Diễn biến Hòa bình” do Mỹ tiến hành. Bài viết “Suy nghĩ về địa chiến lược của Sáng kiến Vành đai, Con đường đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (3) của tác giả Wang Hai-yun (2015) cho rằng tăng trưởng kinh tế do Sáng kiến Vành đai, Con đường tạo ra sẽ giúp xóa bỏ đói nghèo vốn là căn nguyên sâu xa của khủng bố và cực đoan, đóng vai trò tháo ngòi nỗ xung đột của các nền văn minh, tạo tâm lý hòa dịu tại các khu vực Hồi giáo. Điều này có thê làm giảm mối đe dọa từ các phần tử ly khai của người Uighur (người Duy Ngô Nhĩ) và các phiến quân IS xâm nhập vào Trung Quốc. [69] Trong bài viết “Nam Á và Sáng kiến Vành đai, Con đường: Cơ hội, thách thức và triển vọng” đăng trên World Scientific (2016), tác giả Zhaoli Wu cho rang, Nam A là khu vực láng giéng có tầm quan trọng chiến lược đối với Trung Quốc dé thực thi chiến lược ngoại giao láng giềng: thân thiện, chân thành, hòa đồng, cùng có lợi, và là khu vực chủ chốt dé tái thiết lập hành lang kinh tế và Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ XXI.

Bên cạnh đó, Sáng kiến Vành đai, Con đường phủ hợp với chiến lược của các nước Nam Á về phát triển kinh tế xã hội và mở ra cơ hội cho sự tăng trưởng kinh tế khu vực. Do đó, sáng kiến này nhận được sự chào đón của hầu hết các nước Nam Á. Tuy nhiên, tình hình an ninh tại Nam Á, quan hệ ngoại giao của Nam Á với quốc tế, với An Độ, sự nghi ki chiến lược giữa An Độ và Trung Quốc tạo ra nhiều thách thức trong quá trình thúc đây Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á.[7T1] Học giả Li Gang (2016), trong bài viết “Khai thác quan hệ nước lớn kiểu mới 14 trong Vành đai, Con đường” đăng trên Tập san Phương Tây (8) cho rằng, Sáng kiến Vanh đai, Con đường tăng cường sự tin cậy lẫn nhau giữa các nước. Theo ông Li, Sáng kiến Vành đai, Con đường cho thấy su coi mở, tin cậy, giá tri, hòa nhập và phát triển.

Điều này thuyết phục các nước về sự “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc. [78] Còn học giả Sun Xianpu trong bài viết “Sáng kiến Vành đai, Con đường và việc tái điều chỉnh hình thái Chiến lược Ngoại giao láng giềng” đăng trên Tạp chí Khoa học Xã hội Vân Nam (3) cho rằng, Trung Quốc có thé tăng cường chia sẻ thông tin tình báo chống khủng bồ với Pakistan, ông cũng đề xuất việc tăng cường hợp tác chống ma túy với các quốc gia Đông Nam A và chống cướp biển tại Nam A thông qua Sáng kiến Vanh dai, Con đường. [76] Theo Giáo su Meng Xiangding, Sáng kiến Vành đai, Con đường sẽ dẫn đến sự hợp tác gần gũi hơn về chống khủng bồ giữa các thành viên của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), điều này là cần thiết để xóa bỏ chủ nghĩa cực đoan bạo lực, tạo sự én định tai Afghanistan sau khi Mỹ rút khỏi nước này. [78] Khi bàn về nội dung này, giới nghiên cứu Trung Quốc đều cho răng sự hội nhập thương mại khu vực giúp giảm xung đột.

Tuy nhiên, họ không thấy được sự hội nhập khu vực có thê làm gia tăng các mối đe dọa an ninh xuyên quốc gia. Thứ hai, Sáng kiến Vành đai, Con đường cải thiện an ninh năng lượng Tốc độ tăng trưởng kinh tế trong hơn hai thập kỷ qua làm cho Trung Quốc phụ thuộc ngày càng nhiều vào nguồn năng lượng nhập khâu, đặc biệt là dầu thô và khí đốt. Giới nghiên cứu Trung Quốc cho rằng, các dự án phát triển cơ sở hạ tầng thuộc Sáng kiến Vành dai, Con đường sẽ cải thiện van đề an ninh năng lượng cho Trung Quốc. Bat kỳ sự gián đoạn nào đối với tuyến đường vận tải huyết mạch trên biển, đặc biệt là eo biển Malacca cũng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến an ninh năng lượng của Trung Quốc.

Theo các học giả Trung Quốc, nhiều dự án trong Sáng kiến Vành đai, Con đường có thể giải quyết được thế lưỡng nan tai eo biển Malacca cho nước này: Trong cuốn sách “Thách thức và Cơ hội của Sáng kiến Vành đai, Con đường” do nhà xuất bản Renmin University Press ấn hành năm 2015, giáo sư Wang Yiwei cho rang, thông qua việc xây dựng các cảng biển, đặc biệt các hải cảng tại Ấn Độ Dương như cảng Gwadar (Pakistan), Columbo (Sri Lanka) sẽ giúp Trung 15 Quốc tìm kiếm tuyến đường vận tải năng lượng thay thế, giảm bớt sự phụ thuộc vào eo biển Malacca. Theo Ong Wang, Cảng Gwadar đóng vai trò là trạm cuối phía nam của tuyến đường dan | triệu thùng dầu mỗi ngày, theo dự kiến sẽ vận chuyển dầu từ Biển A Rap tới khu vực Tây Bắc Trung Quốc. Điều này giúp Trung Quốc dam bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh tình hình bat ôn tại Biển Đông. Còn hải cảng Columbo cùng các dự án tại Tanzania và Hi Lạp sẽ mang lại lợi ích về vận tải chiến lược cho Trung Quốc, trong đó có vận tải năng lượng.

[73] Trong bài viết “Tang cường an ninh năng lượng tập thé châu A thông qua Sáng kiến Vành đai, Con đường” đăng trên Foreign Affairs Observer, 07/08/2015 Huang Xiaoyong cho rằng có thé khắc phục sự cé Malacca bằng cách xây dựng tuyến đường vận tải dầu khí trên bộ. Tuyến đường dẫn dầu Gwadar-Kashgar thuộc dự án Hanh lang kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC) cùng với một tuyến đường vận chuyền dầu khí từ Vịnh Bengal tới Vân Nam đi qua Myanmar sẽ giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào eo biên Malacca. Ngoài ra, tuyến đường khác thuộc Hanh lang kinh tế Trung Quốc- Nga-Mông Cổ sẽ giúp dam bảo an ninh năng lượng trong trường hợp xảy ra xung đột tại Biển Đông và tại Bán đảo Triều Tiên. Cho dù có tuyến đường dẫn dầu mới, nhưng Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào tuyến đường vận chuyền năng lượng trên biển.

Học giả nay dé xuất Trung Quốc cần tăng cường hợp tác với các quốc gia ven biên dé bảo vệ an toàn cho tuyến đường huyết mạch quan trọng này. [77] Thứ ba, Sáng kiến Vanh dai, Con đường giúp Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng chiến lược tại khu vực A-Au, tránh cạnh tranh trực tiếp với Mỹ Một trong những vấn đề hóc búa đối với các nhà chiến lược Trung Quốc trong vài thập kỷ nay là làm sao có thể đối phó với kế hoạch kiềm chế của Mỹ đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc, đồng thời duy trì ổn định quan hệ Trung-Mỹ dé phát triển đất nước. Đề loại bỏ khó khăn này, giới nghiên cứu Trung Quốc cho rằng nước nảy nên mở rộng ảnh hưởng của mình dọc theo biên giới phía Tây, khu vực it có sự hiện diện của Mỹ hơn. Trong bài viết “Tây tiến, tái cân băng địa chiến lược của Trung Quốc”, đăng trên Thời báo Hoan Cầu ngày 17/10/2012, Giáo sư Wang Jisi cho rằng, Chiến lược 16 “Hướng Tây” là bước đi giúp Trung Quốc đạt được hai mục tiêu lớn.

Đó là xây dựng quan hệ đối tác khu vực nhằm giữ ồn định khu vực miền Tây Trung Quốc đồng thời hạn chế cọ xát chiến lược với Mỹ. Quan điểm của ông Wang ảnh hưởng rất lớn đến nhiều học giả Trung Quốc khi bàn về Sáng kiến Vành đai, Con đường sau này. [91] Một học giả khác - ông Sun Xianpu cho rằng, phát triển miền Tây giúp giảm “sức ép từ bên ngoài”, tránh sự đối đầu Trung -Mỹ. Ông nhận định, chính Sáng kiến Vành đai, Con đường làm cho quan hệ Trung-Mỹ trở nên gần gũi hơn.