Nghiên Cứu Phong Cách Nghệ Thuật Của Nguyễn Ngọc Tư

Tài liệu nghiên cứu Luận văn thạc sỹ sự vận động trong phong cách truyện ngắn nguyễn ngọc tư, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Lê Thúy Vi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quốc Khánh
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Đề tài: Nghiên Cứu Phong Cách Nghệ Thuật Của Nguyễn Ngọc Tư
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Quy Nhơn

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phong Cách Nghệ Thuật Nguyễn Ngọc Tư 55 ký tự

Phong cách nghệ thuật là một khái niệm then chốt trong đời sống văn học, là vấn đề cơ bản của nghiên cứu văn học. Phong cách nghệ thuật là nét riêng độc đáo, ổn định, thống nhất trong nhiều sáng tác của một nhà văn. Việc chỉ ra sự thống nhất trong phong cách nghệ thuật giúp nhận diện gương mặt riêng của nhà văn trên văn đàn. Sáng tạo nghệ thuật là một hành trình không có đích đến. Nhà văn không được lặp lại người khác và chính mình. Phong cách có sự thống nhất, nhưng không đơn điệu. Phong cách luôn vận động, phát triển. Khi nghiên cứu phong cách nhà văn, cần thấy sự vận động qua từng chặng đường sáng tác.

1.1. Định Nghĩa Phong Cách Nghệ Thuật Trong Văn Chương

Phong cách nghệ thuật được định nghĩa từ nhiều góc độ. Buffon cho rằng: “Phong cách chính là người”. Elsa Trisolet lại cho rằng: “Nhà văn là người cho máu”. Timofeep xem phong cách là “sự thống nhất của tất cả những yếu tố trong tác phẩm”. Lại Nguyên Ân định nghĩa phong cách là “những nét chung, tương đối bền vững của hệ thống hình tượng”. Phan Ngọc khẳng định: “Phong cách là một cấu trúc hữu cơ của tất cả các kiểu lựa chọn tiêu biểu”. Các định nghĩa đều gặp gỡ ở chỗ xem phong cách là một hệ thống, mang tính chỉnh thể. Dù nội dung phong phú và hình thức nghệ thuật đa dạng, chúng vẫn có tính thống nhất.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Phong Cách Trong Văn Học Đương Đại

Không phải mọi nhà văn đều có phong cách nghệ thuật, mà chỉ những nhà văn ưu tú mới khắc họa được cái tạng riêng, mới ghi dấu được cái giọng riêng của mình vào tiến trình vận động của văn học. Chỉ cần cầm bút, nhà văn nào cũng có đặc điểm sáng tác, nhưng không phải ai cũng tạo ra được một phong cách riêng biệt, dễ nhận diện. Phong cách giúp tác phẩm của nhà văn nổi bật giữa vô vàn tác phẩm khác, tạo nên dấu ấn cá nhân không thể trộn lẫn. Phong cách là yếu tố quan trọng để đánh giá tài năng và vị trí của một nhà văn trong nền văn học.

II. Nguyễn Ngọc Tư Hiện Tượng Văn Học Độc Đáo 58 ký tự

Trong văn học đương đại Việt Nam đầu thế kỷ XXI, Nguyễn Ngọc Tư đã khẳng định vị trí của mình. Nữ nhà văn trẻ của Nam Bộ gây ấn tượng với phong cách độc đáo không thể trộn lẫn. Ra mắt năm 2000, Nguyễn Ngọc Tư tạo thiện cảm với người đọc nhờ cái nhìn trong trẻo, nhân ái, lối kể chuyện nhẹ nhàng, mộc mạc và ngôn ngữ Nam Bộ giản dị nhưng độc đáo. Tập truyện đầu tay Ngọn đèn không tắt đánh dấu khởi đầu thuận lợi. Năm 2005, truyện ngắn Cánh đồng bất tận khuấy động đời sống văn học. Giải thưởng LiBeraturpreis 2018 gọi tên Cánh đồng bất tận.

2.1. Dấu Ấn Ban Đầu Ngọn Đèn Không Tắt Và Thành Công

Tập truyện đầu tay Ngọn đèn không tắt đánh dấu một khởi đầu thuận lợi của Nguyễn Ngọc Tư với Giải I cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20. Tác phẩm này đã giới thiệu một giọng văn mới mẻ, đậm chất văn hóa miền Tây, với những câu chuyện giản dị về cuộc sống và con người nơi đây. Thành công ban đầu này đã tạo động lực lớn cho Nguyễn Ngọc Tư tiếp tục theo đuổi con đường văn chương và phát triển phong cách nghệ thuật riêng của mình.

2.2. Cánh Đồng Bất Tận Bước Ngoặt Trong Sự Nghiệp

Đến năm 2005, với sự ra đời của truyện ngắn Cánh đồng bất tận, tên tuổi của Nguyễn Ngọc Tư đã thật sự chiếm sóng, khuấy động đời sống văn học. Truyện ngắn Cánh đồng bất tận nhận được giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam và Cánh đồng bất tận – những truyện ngắn hay và mới nhất trở thành cuốn sách bán chạy nhất của văn học Việt Nam trong năm 2006. Tác phẩm này đã khẳng định vị thế của Nguyễn Ngọc Tư trong làng văn và đưa phong cách nghệ thuật của chị đến với đông đảo độc giả.

III. Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Phong Cách Nguyễn Ngọc Tư 59 ký tự

Phong cách Nam Bộ đã mang về nhiều thành công cho Nguyễn Ngọc Tư và đóng góp vào nền văn học nước nhà một màu sắc mới mẻ. Cái tên Nguyễn Ngọc Tư tiếp tục chứng tỏ ảnh hưởng với đời sống văn học trong suốt hai mươi năm đầu thế kỷ XXI, với những tác phẩm được xuất bản đều đặn. Nữ nhà văn Nam Bộ vẫn đang bước tiếp trên hành trình sáng tạo nghệ thuật của mình. Đến thời điểm hiện tại, Nguyễn Ngọc Tư đã sỡ hữu một gia tài khá đầy đặn so với tuổi nghề của chị.

3.1. Môi Trường Văn Hóa Nam Bộ Nguồn Cội Sáng Tạo

Môi trường văn hóa Nam Bộ có ảnh hưởng sâu sắc đến phong cách nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Tư. Những câu chuyện, con người, phong tục tập quán, và ngôn ngữ đặc trưng của vùng đất này đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận cho các tác phẩm của chị. Nguyễn Ngọc Tư đã tái hiện một cách chân thực và sinh động cuộc sống của người dân Nam Bộ, với những niềm vui, nỗi buồn, và những trăn trở đời thường.

3.2. Quan Điểm Nghệ Thuật Cá Nhân Của Nguyễn Ngọc Tư

Quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Tư cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành phong cách của chị. Nguyễn Ngọc Tư luôn hướng đến việc phản ánh chân thực cuộc sống, với cái nhìn nhân ái và cảm thông sâu sắc đối với những số phận nhỏ bé, bất hạnh. Chị không ngại khai thác những góc khuất của xã hội, những vấn đề nhức nhối trong đời sống con người, nhưng luôn giữ được sự lạc quan và niềm tin vào những giá trị tốt đẹp.

IV. Vận Động Nội Dung Trong Truyện Ngắn Nguyễn Ngọc Tư 57 ký tự

Sự vận động trong phong cách truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư nhìn từ phương diện nội dung thể hiện qua sự vận động trong quan niệm nghệ thuật về hiện thực và con người. Về hiện thực, có sự mở rộng vùng hiện thực khám phá, sự thay đổi cách nhìn, cách cảm nhận về hiện thực, và sự đa dạng trong các vấn đề về hiện thực. Về con người, có sự mở rộng các bình diện khám phá con người, sự thay đổi cách nhìn, cách cảm nhận về con người, và sự phát triển các vấn đề về con người.

4.1. Mở Rộng Vùng Hiện Thực Khám Phá Trong Tác Phẩm

Từ hiện thực một vùng miền Nam Bộ đến mở rộng đường biên hiện thực. Ban đầu, Nguyễn Ngọc Tư tập trung khai thác những câu chuyện, con người, và phong cảnh đặc trưng của miền Tây Nam Bộ. Sau đó, chị dần mở rộng phạm vi khám phá, đề cập đến những vấn đề chung của đời sống đương đại, những trăn trở của con người trong xã hội hiện đại. Sự mở rộng này cho thấy sự trưởng thành trong tư duy và quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Tư.

4.2. Thay Đổi Cách Nhìn Về Con Người Trong Sáng Tác

Từ cái nhìn cảm thương, tin tưởng đến cái nhìn trăn trở, lo âu. Trong những tác phẩm đầu tay, Nguyễn Ngọc Tư thường thể hiện sự cảm thông sâu sắc đối với những số phận bất hạnh, những con người nghèo khó, lam lũ. Tuy nhiên, càng về sau, chị càng có cái nhìn đa chiều hơn về con người, nhận ra những mặt trái, những góc khuất trong tâm hồn con người. Sự thay đổi này cho thấy sự trưởng thành trong nhân sinh quan và thế giới quan của Nguyễn Ngọc Tư.

V. Nghệ Thuật Tự Sự Trong Truyện Ngắn Nguyễn Ngọc Tư 59 ký tự

Sự vận động trong phong cách truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư nhìn từ phương diện nghệ thuật tự sự thể hiện qua sự vận động trong nghệ thuật tổ chức cốt truyện, nghệ thuật trần thuật, và ngôn ngữ và giọng điệu. Từ những cốt truyện có hệ thống sự kiện rõ ràng đến những cốt truyện tâm lí phân rã sự kiện. Từ lối kể chuyện truyền thống đến những nỗ lực cách tân. Sự thay đổi trong ngôn ngữ và giọng điệu.

5.1. Sự Vận Động Trong Nghệ Thuật Tổ Chức Cốt Truyện

Từ những cốt truyện có hệ thống sự kiện rõ ràng đến những cốt truyện tâm lí phân rã sự kiện. Trong những tác phẩm đầu tay, Nguyễn Ngọc Tư thường xây dựng những cốt truyện đơn giản, tuyến tính, với các sự kiện được sắp xếp theo trình tự thời gian. Tuy nhiên, càng về sau, chị càng thử nghiệm với những cốt truyện phức tạp hơn, phi tuyến tính, tập trung vào diễn biến tâm lí của nhân vật. Sự thay đổi này cho thấy sự sáng tạo và đổi mới trong nghệ thuật kể chuyện của Nguyễn Ngọc Tư.

5.2. Thay Đổi Trong Ngôn Ngữ Và Giọng Điệu Văn Chương

Từ ngôn ngữ tự nhiên, bộc trực đến ngôn ngữ trau chuốt, đậm màu sắc triết lí. Sự thay đổi trong giọng điệu. Từ giọng trữ tình mộc mạc, chan chứa yêu thương đến giọng lạnh lùng, điềm tĩnh, khách quan. Trong những tác phẩm đầu tay, Nguyễn Ngọc Tư sử dụng ngôn ngữ giản dị, gần gũi với đời sống thường ngày. Tuy nhiên, càng về sau, chị càng trau chuốt ngôn ngữ, sử dụng nhiều hình ảnh, ẩn dụ, và biểu tượng để diễn tả những cảm xúc, suy tư sâu sắc. Sự thay đổi này cho thấy sự trưởng thành trong nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ của Nguyễn Ngọc Tư.

VI. Đóng Góp Và Tầm Ảnh Hưởng Của Nguyễn Ngọc Tư 55 ký tự

Luận văn này lí giải con đường hình thành và những nét đặc sắc làm nên phong cách của Nguyễn Ngọc Tư. Nghiên cứu một cách hệ thống sự vận động trong phong cách truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư nhìn tư phương diện nội dung và phương diện nghệ thuật tự sự. Đưa ra nhận định, đánh giá về hành trình sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư từ tập truyện đầu tay Ngọn đèn không tắt (2000) đến tập truyện mới nhất Cố định một đám mây (2018). Chỉ ra đóng góp của Nguyễn Ngọc Tư đối với nền văn học Việt Nam đương đại và khẳng định tiềm năng phát triển của cây bút này.

6.1. Đánh Giá Về Hành Trình Sáng Tác Của Nguyễn Ngọc Tư

Từ tập truyện đầu tay Ngọn đèn không tắt (2000) đến tập truyện mới nhất Cố định một đám mây (2018), Nguyễn Ngọc Tư đã trải qua một hành trình sáng tác đầy nỗ lực và thành công. Chị đã không ngừng đổi mới, sáng tạo, và thử nghiệm để mang đến cho độc giả những tác phẩm chất lượng, giàu giá trị nghệ thuật và nhân văn. Hành trình này cho thấy sự đam mê, tâm huyết, và tài năng của Nguyễn Ngọc Tư đối với văn chương.

6.2. Vị Trí Và Tầm Ảnh Hưởng Trong Văn Học Việt Nam

Nguyễn Ngọc Tư đã có những đóng góp quan trọng cho nền văn học Việt Nam đương đại. Chị đã mang đến một giọng văn mới mẻ, đậm chất văn hóa miền Tây, với những câu chuyện giản dị nhưng sâu sắc về cuộc sống và con người nơi đây. Các tác phẩm của chị đã được dịch ra nhiều thứ tiếng, được giới phê bình đánh giá cao, và được đông đảo độc giả yêu thích. Nguyễn Ngọc Tư xứng đáng là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Phong cách nghệ thuật và những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành phong cách Nguyễn Ngọc Tư. Sự vận động trong phong cách truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư nhìn từ phương diện nội dung. Sự vận động trong phong cách truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư nhìn từ phương diện nghệ thuật tự sự.

PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT VÀ NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HÌNH THÀNH PHONG CÁCH NGUYỄN NGỌC TƯ 1. PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT 1. Khái niệm phong cách nghệ thuật Phong cách nghệ thuật là một khái niệm quan trọng trong đời sống văn học. Phong cách là một phạm trù rộng, có phong cách thời đại, phong cách của trào lưu, phong cách dân tộc và phong cách cá nhân tác giả.

Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi tập trung vào phong cách nghệ thuật nhà văn. Đây không phải là một khái niệm xa lạ, có rất nhiều nhà nghiên cứu đã định nghĩa phong cách từ nhiều góc độ. Người xưa thường nói: “Văn ư kỳ nhân”. Buffon, nhà văn Pháp, cũng đã nói rằng: “Phong cách chính là người”.

Còn nữ văn sĩ Pháp Elsa Trisolet lại cho rằng: “Nhà văn là người cho máu”. Ở Việt Nam, Hàn Mặc Tử cũng nói: “Người thơ phong vận như thơ ấy”… Từ những quan niệm ấy, có thể hiểu phong cách là cá tính , là cái tôi cá thể riêng biệt của chính nhà văn được biểu đạt trong tác phẩm. Timofeep cho rằng: “Phong cách là sự thống nhất của tất cả những yếu tố trong tác phẩm kể từ kết cấu của toàn bộ đến từng định ngữ riêng biệt”. Lại Nguyên Ân trong Từ điển văn học đã định nghĩa như sau: Phong cách là “khái niệm chỉ những nét chung, tương đối bền vững của hệ thống hình tượng, của các phương thức biểu hiện nghệ thuật, tiêu biểu cho bản sắc sáng tạo của một nhà văn, một tác phẩm, một khuynh hướng văn học, một nền văn học dân tộc nào đó” [2,1472].

Phan Ngọc cũng đã khẳng định : “Phong cách là một cấu trúc hữu cơ của tất cả các kiểu lựa chọn tiêu biểu, hình thành một cách lịch sử và chứa đựng một giá trị lịch sử có thể cho phép ta nhận diện một thời đại, một thể loại, một tác phẩm, hay một tác giả” [31,31]. Theo Từ 11 điển thuật ngữ văn học: “Phong cách nghệ thuật là một phạm trù thẩm mĩ, chỉ sự thống nhất tương đối ổn định của hệ thống hình tượng, của các phương tiện biểu hiện nghệ thuật, nói lên cái nhìn độc đáo trong sáng tác của một nhà văn, trong tác phẩm riêng lẻ, trong trào lưu văn học hay văn học dân tộc” [35,212]. Ngoài ra, “trong nghĩa rộng, phong cách là nguyên tắc xuyên suốt trong việc xây dựng hình thức nghệ thuật đem lại cho tác phẩm, một tính chỉnh thể có thể cảm nhận được, một giọng điệu và một sắc thái thống nhất” [35,212]. Những định nghĩa của Timofeep, Lại Nguyên Ân, Phan Ngọc hay định nghĩa của Từ điển thuật ngữ văn học đều gặp gỡ ở chỗ xem phong cách là một hệ thống, mang tính chỉnh thể.

Chỉnh thể này bao gồm nhiều yếu tố, thuộc nhiều cấp độ từ cách nhìn đến các phương thức biểu hiện, tồn tại trong mối quan hệ mật thiết, xuyên thấm vào nhau không thể tách rời. Dù nội dung có phong phú và hình thức nghệ thuật có đa dạng đến đâu, chúng vẫn có tính thống nhất. Tính thống nhất này giúp người đọc có thể từ một yếu tố nhỏ mà nhận diện được cả tác phẩm và xác định được cây bút sáng tạo ra nó. Không phải mọi nhà văn đều có phong cách nghệ thuật mà chỉ có những nhà văn ưu tú mới khắc họa được cái tạng riêng, mới ghi dấu được cái giọng riêng của mình vào tiến trình vận động không ngừng chảy trôi của văn học.

Chỉ cần cầm bút, nhà văn nào cũng có đặc điểm sáng tác, nhưng phong cách chỉ có ở những nhà văn thật sự có tài. “Chỉ có những nhà văn có đủ tài năng, có bản lĩnh mới có phong cách riêng độc đáo. Cái nét riêng ấy thể hiện ở nhiều tác phẩm của nhà văn làm ta có thể nhận ra sự khác nhau (giữa các nhà văn)…” [35,213]. Cũng cần thấy rằng, phong cách là cái mới lạ, riêng biệt nhưng phải là nét riêng độc đáo mang phẩm chất thẩm mỹ, có giá trị nghệ thuật chứ không phải là sự lập dị, cố tình làm cho khác người một cách vô nghĩa.

Đúng như ý 12 kiến của Hoàng Ngọc Hiến: “Trong lĩnh vực văn nghệ, dẫu đổi mới thế nào, đổi mới đến đâu đi nữa thì cũng không thể ra ngoài “quy luật cái đẹp”, ra ngoài “sự thật” và “nhân bản” là những quy luật cơ bản, vĩnh cửu của văn học nghệ thuật” [42,103]. Như vậy, phong cách nghệ thuật là một khái niệm phức tạp. Việc đi đến một khái niệm thống nhất, toàn diện về phong cách nghệ thuật không phải là dễ. Trên cơ sở kế thừa và tổng hợp các thành tựu nghiên cứu của các nhà nghiên cứu đi trước, chúng tôi có thể đưa ra một cách hiểu phong cách như sau: Phong cách nghệ thuật của nhà văn là một hệ thống những đặc điểm độc đáo có phẩm chất thẩm mỹ trong cái nhìn và cách thể hiện đời sống, con người, là yếu tố tương đối bền vững xuyên suốt các sáng tác của những nhà văn ưu tú, in đậm dấu ấn cá nhân của nhà văn, tạo nên diện mạo riêng của nhà văn đó.

Những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành phong cách nhà văn Phong cách nghệ thuật của một nhà văn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, cả khách quan lẫn chủ quan. Trong đó, cá tính con người nhà văn là yếu tố có vai trò rất quan trọng. Nữ văn sĩ Pháp Elsa Trisolet cho rằng: “Nhà văn là người cho máu”. Từ điển thuật ngữ văn học cũng khẳng định: “Ngoài thế giới quan, những phương diện tinh thần khác như tâm lí, khí chất, cá tính đều có ảnh hưởng quyết định đến sự hình thành phong cách của nhà văn” [35,213].

Có nghĩa rằng, những gì thuộc về chủ quan con người nhà văn như cá tính, khí chất, tình cảm,…đều có tác động sâu sắc đến sự hình thành phong cách nghệ thuật. Con người tác giả trong đời thực và trong văn chương không hẳn trùng khít nhau song đa phần người thế nào thì văn thế ấy. Những tiếng cười trào phúng của Nguyễn Công Hoan có nguồn gốc từ cái cười của một Nguyễn Công Hoan trong đời thực “chẳng mấy khi cười mỉm, anh đã cười thì 13 cười thành tiếng…Cái cười thành thật thể hiện tâm trạng thật của mình, hồn nhiên, không xã giao, không điệu bộ” [42,111]. Cái ngông hay phong cách tài hoa, uyên bác trong văn Nguyễn Tuân cũng bắt nguồn từ nhu cầu chơi ngông với thiên hạ của một trí thức bất mãn trước thời cuộc, dùng cái tài hoa, uyên bác hơn đời của mình chống trả lại mọi phép tắc; chẳng phải cả cái gọi là chủ nghĩa xê dịch cũng có căn nguyên từ cái máu giang hồ xê dịch của Nguyễn Tuân đấy sao? Cũng không phải ngẫu nhiên mà danh xưng “nhà văn của những người cùng khổ” được gán cho Nguyên Hồng.

Nguyễn Đăng Mạnh lý giải: “Nguyên Hồng là con người rất dễ xúc động, dễ khóc. Ai từng tiếp xúc với Nguyên Hồng đều thấy như thế. Khóc khi nhắc đến nỗi khổ của con người trong xã hội cũ…Khóc cả khi kể lại nỗi bất hạnh của những nhân vật do chính mình sáng tạo ra” [28, 160-161]. Nói tóm lại, bản chất con người, cá tính của nhà văn trong đời thực có vai trò quan trọng đối với sự hình thành phong cách.

Tuy nhiên, không thể đồng nhất với phong cách nghệ thuật của nhà văn thể hiện trong tác phẩm. Bên cạnh yếu tố con người chủ quan, những yếu tố khách quan như môi trường sống, bối cảnh thời đại, văn hóa dân tộc cũng chứng tỏ ảnh hưởng của nó lên phong cách của nhà văn. “Vì tạo ra phong cách, ngoài thế giới quan, còn rất nhiều nhân tố khác, như truyền thống gia đình, hoàn cảnh sống, môi trường sống thiên nhiên, môi trường văn hóa,… Những động tác ấy, những thói quen ấy không dễ gì thay đổi. Có ảnh hưởng lớn đến phong cách của một nhà văn thường lại là những ấn tượng của ông ta về môi trường sống của mình từ tuổi ấu thơ” [26,9].

Xuân Diệu đã thừa nhận ảnh hưởng sâu đậm của quê hương, gia đình đối với hồn thơ mình: “Cha đàng ngoài, mẹ ở đàng trong/ Hai phía đèo ngang: một mối tơ hồng./ Quê cha Hà Tĩnh đất hẹp khô rang/ Quê mẹ gió nồm thổi lên tươi mát…” (Cha đàng ngoài, mẹ ở đàng trong – Xuân Diệu). Chính ông tâm sự: “Biển Quy Nhơn có núi Phương Mai 14 ở phía bên trái và có hòn Cù Lao Xanh, những cái đó đã vào tâm hồn tôi từ thơ bé, nhất là khi tôi qua Gành Ráng sóng biển cứ vỗ vào bờ và nhịp điệu của biển vào trong thơ tôi” [37, 41-42]. Nguyễn Công Hoan sinh ra trong một gia đình quan lại khoa bảng thất thế. Từ nhỏ ông đã được nghe và thuộc rất nhiều câu thơ, câu đối và những giai thoại có tính chất trào lộng, châm biếm, đả kích tầng lớp quan lại.

Ông căm ghét xã hội thực dân nửa phong kiến, căm ghét bọn quan lại ôm chân đế quốc để mưu cầu phú quý. Ông nhìn đời như một sân khấu hề. Điều đó ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong cách văn chương của ông sau này. Nguyễn Đăng Mạnh đã có những nhận xét rất đúng đắn về phong cách Nguyễn Công Hoan: “Phong cách Nguyễn Công Hoan không thiên về lối thâm trầm kín đáo.

Ông thích bốp chát, đánh vỗ ngay vào mặt đối phương. Tiếng cười đả kích của Nguyễn Công Hoan, vì thế thường là những đòn đơn giản mà ác liệt” [28,100]. Ngoài quê hương, gia đình, thời đại sống cũng là yếu tố có tác động quan trọng đến quá trình hình thành phong cách nhà văn. Theo Từ điển thuật ngữ văn học,“Phong cách của nhà văn cũng mang dấu ấn của dân tộc và thời đại” [35,213].

Dù có sáng tạo, có độc đáo thế nào, “mỗi trang văn đều soi bóng thời đại mà nó ra đời” (Tô Hoài). Suy cho cùng, nhà văn vẫn tồn tại trong một thời đại với hoàn cảnh lịch sử - xã hội nhất định và nhà văn “không có phép thần thông để vượt ra khỏi thế giới này”, điều quan trọng là “thế giới này trong con mắt nhà văn phải có một hình sắc riêng” (Hoài Thanh). Ta thấy những bức tranh xã hội rộng lớn và nhốn nháo trong tiểu thuyết Số đỏ, Giông tố hay những phóng sự Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô,. Ở đó, các nhân vật như bị ném vào một cái động bát nháo, hỗn loạn.