Luận án tiến sĩ về pháp luật dịch vụ môi trường ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ luật học phân tích pháp luật về dịch vụ môi trường ở việt nam, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Thùy Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Duy Nghĩa
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp Luật Về Dịch Vụ Môi Trường Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sỹ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Lý luận về dịch vụ môi trường và về pháp luật dịch vụ môi trường

Nghiên cứu về pháp luật môi trường và dịch vụ môi trường là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Dịch vụ môi trường được định nghĩa là các hoạt động cung cấp lợi ích cho con người và hệ sinh thái. Theo GATS, dịch vụ môi trường bao gồm các hoạt động như xử lý chất thải, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Luật bảo vệ môi trường tại Việt Nam đã có những quy định cụ thể về dịch vụ môi trường, tuy nhiên, việc phân loại và xác định rõ ràng các loại hình dịch vụ này vẫn còn nhiều bất cập. Đặc biệt, việc phân loại dịch vụ môi trường theo đối tượng, chủ thể cung ứng và hình thức can thiệp của Nhà nước cần được làm rõ hơn để đảm bảo tính hiệu quả trong quản lý và bảo vệ môi trường. Vai trò của dịch vụ môi trường không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ môi trường mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Việc nâng cao nhận thức về dịch vụ môi trường và pháp luật về môi trường là rất quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững.

1.1 Khái niệm dịch vụ môi trường

Khái niệm về dịch vụ môi trường đã được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Theo OECD và EUROSTAT, dịch vụ môi trường bao gồm các hoạt động nhằm bảo vệ và cải thiện chất lượng môi trường. Pháp luật về dịch vụ môi trường tại Việt Nam cũng đã có những quy định cụ thể, tuy nhiên, việc áp dụng và thực thi vẫn còn nhiều hạn chế. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để làm rõ các khái niệm và đặc điểm của dịch vụ môi trường, từ đó xây dựng một khung pháp lý hoàn chỉnh hơn. Việc phân loại dịch vụ môi trường theo các tiêu chí khác nhau sẽ giúp cho việc quản lý và cung ứng dịch vụ này trở nên hiệu quả hơn.

1.2 Đặc điểm và vai trò của dịch vụ môi trường

Đặc điểm của dịch vụ môi trường bao gồm tính không thể tách rời với các hoạt động kinh tế khác và tính chất công cộng của nó. Dịch vụ môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và cải thiện chất lượng cuộc sống. Việc phát triển dịch vụ môi trường không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cơ hội việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế. Chính sách môi trường cần phải được xây dựng dựa trên sự hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng để đảm bảo tính bền vững trong phát triển dịch vụ môi trường.

II. Thực trạng pháp luật về dịch vụ môi trường ở Việt Nam

Thực trạng pháp luật về dịch vụ môi trường tại Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các quy định hiện hành về chủ thể cung ứng dịch vụ môi trường còn thiếu rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện. Giá dịch vụ môi trường cũng chưa được xác định một cách hợp lý, ảnh hưởng đến khả năng cung ứng dịch vụ. Việc quản lý chất lượng dịch vụ môi trường cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu các tiêu chuẩn cụ thể. Luật bảo vệ môi trường đã có những quy định về trách nhiệm của các chủ thể, nhưng việc thực thi còn nhiều hạn chế. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp luật và tăng cường công tác quản lý nhà nước.

2.1 Thực trạng về chủ thể cung ứng dịch vụ môi trường

Chủ thể cung ứng dịch vụ môi trường hiện nay chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, không đủ nguồn lực để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao. Pháp luật môi trường cần có những quy định cụ thể hơn về việc lựa chọn và quản lý các chủ thể này. Việc xây dựng một hệ thống các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ môi trường mạnh mẽ sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác bảo vệ môi trường. Cần có chính sách hỗ trợ để khuyến khích các doanh nghiệp lớn tham gia vào lĩnh vực này, từ đó tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh và hiệu quả.

2.2 Thực trạng về giá dịch vụ môi trường

Giá dịch vụ môi trường hiện nay chưa được xác định một cách hợp lý, dẫn đến tình trạng thiếu công bằng trong việc cung ứng dịch vụ. Các biện pháp trợ giá và hỗ trợ về giá dịch vụ môi trường cần được xem xét và điều chỉnh để đảm bảo tính hợp lý và công bằng. Pháp luật về dịch vụ môi trường cần có những quy định rõ ràng hơn về việc định giá dịch vụ, từ đó tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn. Việc xây dựng một cơ chế giá dịch vụ môi trường hợp lý sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững trong lĩnh vực này.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về dịch vụ môi trường

Để hoàn thiện pháp luật về dịch vụ môi trường, cần xác định rõ quan điểm và mục tiêu phát triển. Việc xây dựng các quy định pháp luật cần phải phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của hội nhập quốc tế. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện quy định về chủ thể cung ứng dịch vụ môi trường, giá dịch vụ và quản lý chất lượng dịch vụ. Chính sách môi trường cần được xây dựng dựa trên sự hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng để đảm bảo tính bền vững trong phát triển dịch vụ môi trường. Việc nâng cao nhận thức về dịch vụ môi trường và pháp luật môi trường cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình hoàn thiện pháp luật.

3.1 Giải pháp về quy định pháp luật

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật về dịch vụ môi trường để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng sẽ giúp cho các chủ thể cung ứng dịch vụ hoạt động hiệu quả hơn. Cần có những quy định cụ thể về trách nhiệm của các chủ thể trong việc cung ứng dịch vụ môi trường, từ đó tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh. Pháp luật về dịch vụ môi trường cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

3.2 Giải pháp về quản lý chất lượng dịch vụ

Quản lý chất lượng dịch vụ môi trường cần được cải thiện thông qua việc xây dựng các tiêu chuẩn cụ thể. Cần có cơ chế kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định pháp luật về chất lượng dịch vụ. Việc nâng cao năng lực cho các cơ quan quản lý nhà nước cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng dịch vụ môi trường. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và các doanh nghiệp trong việc thực hiện các quy định về chất lượng dịch vụ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1b9c74ab4a 2c2 99439 d6db85 3d45 2d8 bb4 b5db54f2dce47 c50e d23a3 56d7 c33 4 f8580 5c0 59f50a73 09dc4e33 c49 80aa85 b19 d0761 7ec0544aa4 2f0 632d8493 f2 b9a21a9 fc3a 5b6 b2908 cc6e38 f2b920 fc5 dbba 12c04c4ee52 b94b5fe7 353d7a7 d51760 f2 f3 c4b2 5b45 12c999b7db65c158dcba b7d2e5e8 8914a d13 f4f82856 55 70b476 6952 4967 472eb 9b1 1d0 d9534 8e65 b6fb150 e08e9 6375 cf24e2ffb d904 5 91b408 5421 d8efc3 c2b046fda430 d2c2a5da 83725 0e70 db16 8c7 71cd59a6 9aae c5fe8 3a106 f37 c8 f17fc4e 1e5c0e1 f29b0942 c58 c5 f6a131 7d6 c681 0a7be 6667 1. Tính cấp thiết của đề tài BVMT là vấn đề có tầm quan trọng chiến lược. Để có thể huy động được tối đa nguồn lực cho hoạt động này, một trong các nhiệm vụ cơ bản đã được xác định trong Chiến lược BVMT quốc gia là xã hội hóa công tác BVMT. Phát triển DVMT là một trong những hướng tiếp cận thực hiện nhiệm vụ xã hội hoá công tác BVMT nhằm huy động nguồn lực của các nhà đầu tư trong và ngoài nước đầu tư vào lĩnh vực này.

Việc phát triển DVMT không chỉ dừng lại ở việc huy động các nguồn lực cho hoạt động BVMT, giúp người sử dụng dịch vụ thực hiện nghĩa vụ BVMT của mình theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện mục tiêu phát triển bền vững mà còn góp phần nâng cao tỷ trọng đóng góp của lĩnh vực dịch vụ và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp trong nền kinh tế. Sự phát triển kinh tế ngày càng tạo áp lực đối với môi trường, đặc biệt là áp lực về ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Trong điều kiện pháp luật về BVMT ngày càng hoàn thiện, nghĩa vụ về BVMT của các chủ thể như nghĩa vụ ĐTM, nghĩa vụ quản lý chất thải… ngày càng chặt chẽ đã làm phát sinh nhu cầu ngày càng lớn trong việc sử dụng DVMT. Trong những năm gần đây, Việt Nam đã có nhiều chủ trương, chính sách và quy định của pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả công tác BVMT cũng như phát triển ngành DVMT như: Chỉ thị số 36/CT-TW của Bộ Chính trị ban hành năm 1998, Chỉ thị số 29/CT-TW của Bộ Chính trị ban hành năm 2009 về BVMT trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 15/11/20041, Nghị quyết số 06-NQ/TW Hội nghị TW 4 khoá XII, Chỉ thị số 15/2007/CT-TTg ngày 22/6/2007 của TTCP về một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, Luật BVMT 2005, Luật BVMT 2014, Luật BVMT 2020….

Bộ TN và MT được TTCP giao thực hiện nhiệm vụ Xây dựng đề án phát triển DVMT phù hợp với các quy định WTO trong lĩnh vực môi trường, cung cấp các DVMT, Quyết định 1030/QĐ – TTg ngày 20/7/2009 của TTCP Phê duyệt “Đề án phát triển ngành công nghiệp môi trường Việt Nam đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025”; Quyết định 249/QĐ – TTg ngày 10/2/2010 của TTCP Về việc phê duyệt đề án phát triển DVMT đến năm 2020, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước giai đoạn 2011 – 2020, Quyết định số 1463/QĐ-TTg ngày 22/7/2016 của TTCP Phê duyệt Đề án phát triển 1 Nghị quyết số 41/TW ngày 15/11/2004 của Bộ chính trị về BVMT trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước khẳng định quan điểm: “BVMT là một trong những vấn đề sống còn của nhân loại; là nhân tố bảo đảm sức khoẻ và chất lượng cuộc sống của nhân dân; góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội, ổn định chính trị, an ninh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta”. Nghị quyết xác định cần “Tạo cơ sở pháp lý và cơ chế, chính sách khuyến khích cá nhân, tổ chức và cộng đồng tham gia công tác BVMT. Hình thành các loại hình tổ chức đánh giá, tư vấn, giám định, công nhận, chứng nhận về BVMT; khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia các dịch vụ thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý chất thải và các dịch vụ khác về BVMT”. 9a3f31 93f39f8323 b7c7bda 5203 f0b7cfc8a c3 f0f81bf915 5a0f4ac5 d8ccf40c 9ad4424 f89 c65 43b7d34 d53 b38a2a3 9fe6 b66 c26 c305 fca4 9a3c4eb5 1abf55f8 0700b7a c6a4 5f9a c00a 0780 4c0e 4706 f58e f34 f4e 1d01 beb f4d539ab2fe7 2f5 b fb5225288a 8a06 f7fda9338 0380 3efb56b3d3a d4680 f23 e90abcc8a38 c23fcd2 51a0663 7b4 c4a20 104dc58 ee9e c3358 fa7d28b0 be58 c90a 6d7 d8a86 b865 52a6d 6e21c6e5ac96df3e c0e4 ba33 d28bbd1a 77d5 c8a2 275a70 1b94 bfae 8f4 720ff3 f 83ff16454 d0ff6fcfdbe1 f08 e06e5a 6cd3b1 d29 b9dca760 db7 f556 09c19b6825 5eb1ed 75b67ec4b3 b724ea 3df9a79ee fed 76173 5a128 1900e 0583 282baa 080ae f63 cf3 5b45 14a0 c2044 2ad20 8079 6f6 21eb 87ff30d3dbd7 f42b05b2 2642 df6a5 1542c8c8 9b7 d27 cd5 c6e4 6a36f0d7 fde f4a69a 3f4 f9e8 4338 c49 d5bb12 f0d7 2e 1dbd4e07a9 1c7 7d20 1f6 7f1 65a7 f0c61ad6 df3847e 1ccdb5b90 e55d132e2 0091 83b3df3 b9c9b0a b9a32e 9c3 1d17 42070 6f9 c33 be4 fc1ae 74a0 c925a c2abfb d9c b7f2 6ed3 145d0590e e1b3 7b30 baa4 f57b256 ce438 96e0 c368 7e01 f543 f03 e2b7 37e1d7 8ef3 d65a 0d2 dfe5 d520 d3a7 c33e4 8616 1c1 b19 c079aa f860 76df75 8aaf 4ae631e b7f0c1 86eaad2 c0e 6da48 ec1 0486 d93aa2 b8ee3 f47 e8aa258 5cf946 46 4eaf5 c63b2742 99306 4530 f7d12e f440 d783a0 6390 b97e c6 cc7 2bf3e9df7 f50 c c9a261 d2d34b1 efbbfb7384 77f7a47 c4a6a6 b238 d80 d82 c788 c191 9164 f6aa3 9 4f93 cd1 7a6554 3d1 803b33cb1b0aaac28 737ff67 eeb6 d176 38e03 7bfa 2d26 7d6 9bc7 1d71 3c1 5f4 b0e2e 94a1a2 6b9 c145 69b1 b468 87d5d0 c3ae4 db99 e612 dbf4e 60b7d9e7b725dd9 f50 c9d7 492d37c83dfeef4c1 3a54 c46ab8b8 b76d37b5 ba073 9b50b3a4b1 3035a 2090 fe268 5c6 f34 e2c6 8c7 22b2f8 1e8e30 3a5a41e e60e6 c3 d 3c4e9 c15 4862 b190e 839a2 4b65 f52 c9 c748 2d8b0cde295 0f8 cd2344a b0d0 1a3e 2 c0436 79c9eb0 35f44646 e76db058 e3ab1 69e0 8b8 f6a7 f4f7a709 9cbf7e4 d9d18 48d75e 1a7b3 d5e3 d2e3 e3b9a d7e5a 4a3208ff 6a14 f2e1 cde7 6ae8ab3eb4e f91 5 651275 5a4512 dbfeaa8e0 c007 31b7 93c9fb06e3 bbf5451 b51 754a04 4cc62ae2 3 ff88a1cbdbcf9 e618 9f8 f6d2ceae 7271 0729 fae7 c225a c51 b4b0 8a6b1 d8d1a0f 5c1b3da8 b4d1 3cb1d8 42b0 31b0 c1 d4866 f33 06e49a 758 c5e1 f6d9b6 bcb0ab0 b7 e96c2 6ff6cf34 bb20 f31 2b5aa7 d385 b70e 5dc1dc9c7598 53e1a5 687a7 b87d7c7 e3e5c3 fe58 b4bb6fb04 0e9e1 7c5e 6d8 f65 d4d0a 892e cad7 550bb49 f5d5b15 853 fcb8 3a671 1d63 8f3 f9ee 7a6ce801 da406 40601 63f4cf649 89d3 f70 06a71 19c1e 60fc9a3568 5c2 f07a d8ae cc5 c6 c0b053 f5e51 0c5 2d72fb b8f78a8fc6 f6bb5a50 dd0 f7f2e735 dbb70b67e24 f8d49d37ef9b07 65fa4 2fc4a398 3b9 2f5 56098 3a26 77b722 c4 fae8b59b5 9d83 9de6 b1b2ffcf49e1 b8e68 7ef1 868 cb81 fa6 f59b8dc7 e0139ad11e2 f920 9375e 71ad4ec2 2d1 c08a6 0e5b9b10 bb1 f83 e3659 d02 06359 d b20c9a7bb9bfe635 b043 55e4 cc6 72273 d1d79b7276 bbf45a67 0bc6d24a 4c7 755 15e7a2 f607a4 f08 57e99 957e 98995fb 6a2727 f5a c8e5 8f9 1e92b4444 8e711 ec2 79b746 615a7 5776a7 2a0e7aa 3ff897afe 5a8c580 c38a7 69f8dd1 e477 0e2d52a4 mạng lưới doanh nghiệp DVMT đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, Quyết định số 1b9c74ab4a 2c2 99439 d6db85 3d45 2d8 bb4 b5db54f2dce47 c50e d23a3 56d7 c33 4 f8580 5c0 59f50a73 09dc4e33 c49 80aa85 b19 d0761 7ec0544aa4 2f0 632d8493 f2 b9a21a9 fc3a 5b6 b2908 cc6e38 f2b920 fc5 dbba 12c04c4ee52 b94b5fe7 353d7a7 d51760 f2 f3 c4b2 5b45 12c999b7db65c158dcba b7d2e5e8 8914a d13 f4f82856 55 70b476 6952 4967 472eb 9b1 1d0 d9534 8e65 b6fb150 e08e9 6375 cf24e2ffb d904 5 91b408 5421 d8efc3 c2b046fda430 d2c2a5da 83725 0e70 db16 8c7 71cd59a6 9aae c5fe8 3a106 f37 c8 f17fc4e 1e5c0e1 f29b0942 c58 c5 f6a131 7d6 c681 0a7be 6667 1570/QĐ-TTg ngày 09/8/2016 Phê duyệt khung chính sách, pháp luật về phát triển DVMT, Quyết định số 192/QĐ-TTg ngày 13/2/2017 Phê duyệt Đề án phát triển ngành công nghiệp môi trường Việt Nam đến năm 2025…Bên cạnh đó, Quyết định số 1658/QĐ -TTg của TTCP ngày 01/10/2021 Phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021- 2030 và tầm nhìn đến 2050”, Quyết định số 882/QĐ – TTg ngày 22/7/2022 của TTCP Phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trường xanh giai đoạn 2021 – 2030 cũng đặt ra định hướng nhằm thúc đẩy sản xuất hàng hóa môi trường và cung ứng DVMT.

Ngoài ra, Việt Nam cũng đã tham gia ký kết rất nhiều cam kết quốc tế về BVMT nói chung và mở cửa thị trường DVMT nói riêng như Biểu cam kết gia nhập WTO, Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), …Thị trường DVMT ở Việt Nam đã có sự phát triển đáng ghi nhận, số lượng doanh nghiệp đăng ký hoạt động trong lĩnh vực này ngày một gia tăng nhanh chóng2. Tuy nhiên, cho đến nay, ngành DVMT ở Việt Nam vẫn chưa phát triển đúng tiềm năng, chưa đáp ứng được yêu cầu của hoạt động BVMT và phát triển kinh tế như mục tiêu đề ra. Việc cung ứng dịch vụ DVMT và vai trò quản lý nhà nước đối với việc cung ứng dịch vụ vẫn còn nhiều bất cập và hạn chế cần được khắc phục để phát triển DVMT ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Theo Báo cáo tổng kết 8 năm thi hành Luật BVMT 2005 của Bộ TN & MT thì “Phần lớn các doanh nghiệp tham gia cung cấp DVMT đều là những doanh nghiệp nhỏ và vừa, không đủ nguồn lực để tham gia giải quyết những vấn đề môi trường, cấp bách của đất nước.

Trong khi đó, nhà nước chưa có chính sách cụ thể hỗ trợ thành lập các doanh nghiệp lớn, đủ mạnh tham gia cung ứng DVMT”3. Tiếp đó, Báo cáo tổng kết 5 năm thi hành Luật BVMT 2014 vẫn tiếp tục lặp lại: “Phần lớn các doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ môi trường là những doanh nghiệp nhỏ và vừa, không đủ nguồn lực để tham gia giải quyết những vấn đề môi trường, cấp bách của đất nước”, “các chính sách thúc đẩy hoặc hỗ trợ phát triển các sản phẩm và dịch vụ trong lĩnh vực môi trường khá nhiều nhưng chủ yếu là 2 Năm 2007, trong lĩnh vực xử lý nước thải, cả nước mới có 36 doanh nghiệp đăng ký hoạt động thì đến năm 2010 đã lên đến 153 doanh nghiệp. Trong lĩnh vực thu gom và xử lý chất thải rắn, có 270 doanh nghiệp năm 2007 và đến năm 2010 là 463 doanh nghiệp. Tại thời điểm cuối năm 2012, theo khảo sát của Tổng cục Môi trường, có 3.982 doanh nghiệp đăng ký hoạt động trong lĩnh vực DVMT, trong đó có 3.581 doanh nghiệp được thành lập trong giai đoạn 2006 - 2012, riêng giai đoạn 2006 - 2009 đã có tới 2.321 doanh nghiệp được thành lập đăng ký hoạt động trong lĩnh vực này.

Trong lĩnh vực xử lý nước thải, giai đoạn 2007 - 2010 tốc độ gia tăng số lượng doanh nghiệp đăng ký trung bình đạt 62%/năm, tốc độ gia tăng số lượng lao động đạt 45%/năm, tốc độ tăng vốn đạt trung bình 78 %/năm. Trong lĩnh vực thu gom và xử lý chất thải rắn, tốc độ tăng số lượng doanh nghiệp đạt 20 %/năm trong giai đoạn 2007 - 2010, tăng lao động đạt 8%/năm và tăng nguồn vốn đạt 36%/năm. Đến năm 2019, tổng số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực môi trường tăng lên 4938. Xem Huỳnh Trung Hải, Nguyễn Đức Quảng (2014), Một số kinh nghiệm về phát triển công nghiệp môi trường trên thế giới, Tạp chí môi trường số 10, trang 14.