Nghiên Cứu Phân Vùng Lập Địa Phục Vụ Sản Xuất Lâm Nghiệp Tại Tỉnh Bình Phước

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phân vùng lập địa phục vụ sản xuất lâm nghiệp tại tỉnh Bình Phước, góp phần phát triển bền vững ngành lâm nghiệp.

• Tác giả: Trần Quốc Hoàn
• Người hướng dẫn: TS. Vương Văn Quỳnh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm sinh
• Đề tài: Nghiên Cứu Phân Vùng Lập Địa Cho Sản Xuất Lâm Nghiệp Tại Tỉnh Bình Phước
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Phân Vùng Lập Địa Lâm Nghiệp Tại Bình Phước

Nghiên cứu phân vùng lập địa cho sản xuất lâm nghiệp tại tỉnh Bình Phước là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực lâm nghiệp. Tỉnh Bình Phước, với điều kiện tự nhiên đa dạng, có tiềm năng lớn cho phát triển lâm nghiệp. Việc phân vùng lập địa giúp xác định các khu vực phù hợp cho trồng rừng, từ đó tối ưu hóa sản xuất lâm nghiệp. Nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển bền vững.

1.1. Khái Niệm Về Phân Vùng Lập Địa Lâm Nghiệp

Phân vùng lập địa lâm nghiệp là quá trình xác định các khu vực có điều kiện tự nhiên tương đồng, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây rừng. Điều này bao gồm các yếu tố như khí hậu, địa hình và thổ nhưỡng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Lập Địa Tại Bình Phước

Nghiên cứu lập địa tại Bình Phước giúp xác định các khu vực có tiềm năng cao cho sản xuất lâm nghiệp, từ đó hỗ trợ cho việc quản lý và phát triển bền vững tài nguyên rừng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Phân Vùng Lập Địa Lâm Nghiệp

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phân vùng lập địa lâm nghiệp tại Bình Phước cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên rừng và sự phát triển không bền vững đang ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất lâm nghiệp. Cần có các giải pháp hiệu quả để giải quyết những vấn đề này.

2.1. Biến Đổi Khí Hậu Và Ảnh Hưởng Đến Lâm Nghiệp

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện sinh trưởng của cây rừng, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm lâm nghiệp. Cần có các nghiên cứu để đánh giá tác động này.

2.2. Quản Lý Tài Nguyên Rừng Bền Vững

Quản lý tài nguyên rừng bền vững là một thách thức lớn. Cần có các chính sách và biện pháp hiệu quả để bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng tại Bình Phước.

III. Phương Pháp Phân Vùng Lập Địa Lâm Nghiệp Hiệu Quả

Để phân vùng lập địa lâm nghiệp hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Các phương pháp này bao gồm phân tích dữ liệu địa lý, khảo sát thực địa và mô hình hóa sinh thái. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp xác định chính xác các khu vực có tiềm năng cao cho sản xuất lâm nghiệp.

3.1. Phân Tích Dữ Liệu Địa Lý Trong Phân Vùng Lập Địa

Phân tích dữ liệu địa lý giúp xác định các yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây rừng. Sử dụng công nghệ GIS có thể tối ưu hóa quá trình này.

3.2. Khảo Sát Thực Địa Để Đánh Giá Lập Địa

Khảo sát thực địa là bước quan trọng để thu thập thông tin về điều kiện tự nhiên và sinh thái. Điều này giúp đánh giá chính xác tiềm năng sản xuất lâm nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Phân Vùng Lập Địa

Nghiên cứu phân vùng lập địa lâm nghiệp không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong quy hoạch sử dụng đất, phát triển các mô hình trồng rừng và quản lý tài nguyên rừng. Điều này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất lâm nghiệp tại Bình Phước.

4.1. Quy Hoạch Sử Dụng Đất Lâm Nghiệp

Kết quả nghiên cứu giúp xây dựng quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp hợp lý, từ đó tối ưu hóa việc trồng rừng và bảo vệ tài nguyên rừng.

4.2. Phát Triển Mô Hình Trồng Rừng Bền Vững

Nghiên cứu cung cấp cơ sở để phát triển các mô hình trồng rừng bền vững, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm lâm nghiệp.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Phân Vùng Lập Địa Tại Bình Phước

Nghiên cứu phân vùng lập địa cho sản xuất lâm nghiệp tại Bình Phước là một bước đi quan trọng trong việc phát triển bền vững tài nguyên rừng. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp hiện đại để tối ưu hóa sản xuất lâm nghiệp, đồng thời bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Lập Địa Lâm Nghiệp

Tương lai của nghiên cứu lập địa lâm nghiệp tại Bình Phước phụ thuộc vào việc áp dụng các công nghệ mới và chính sách quản lý hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Phát Triển Bền Vững

Cần có các giải pháp phát triển bền vững, bao gồm bảo vệ tài nguyên rừng, nâng cao nhận thức cộng đồng và áp dụng các mô hình sản xuất lâm nghiệp hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

5 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƢỜNG ĐẠI HOC LÂM NGHIỆP ***************** TRẦN QUỐC HOÀN NGHIÊN CỨU PHÂN VÙNG LẬP ĐỊA PHỤC VỤ CHO SẢN XUẤT LÂM NGHIỆP TẠI TỈNH BÌNH PHƢỚC LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP HÀ NỘI - 2014 6 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƢỜNG ĐẠI HOC LÂM NGHIỆP ***************** TRẦN QUỐC HOÀN NGHIÊN CỨU PHÂN VÙNG LẬP ĐỊA PHỤC VỤ CHO SẢN XUẤT LÂM NGHIỆP TẠI TỈNH BÌNH PHƢỚC Chuyên ngành: Lâm sinh Mã số: 62620205 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP HƢỚNG DẪN KHOA HỌC 1.TS Vƣơng Văn Quỳnh 2. Đỗ Xuân Lân HÀ NỘI - 2014 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1.1 TRÊN THẾ GIỚI 1.1 Lập địa và yếu tố cấu thành lập địa lâm nghiệp - Ở Liên Xô, lập địa đƣợc gọi là điều kiện nơi sinh trƣởng, nghĩa là tác động tổng hợp của các yếu tố ngoại cảnh hình thành nên các kiểu rừng nhất định và ảnh hƣởng trực tiếp tới sinh trƣởng của thực vật rừng [61]. - Ở Đức, lập địa đƣợc hiểu là một phạm vi địa bàn nhất định với tất cả những yếu tố ngoại cảnh ảnh hƣởng đến sự sinh tƣởng của cây cối.Schwanecker (1971), trên cở sở thuyết lâm hình của Suchaev (1958) đã đƣa ra khái niệm cụ thể về lập địa nhƣ sau [34], [85]: * Các yếu tố tĩnh: Sinh thái cảnh - Khí hậu. (lập địa theo - Địa hình nghĩa hẹp) Sinh địa quần Sinh địa - Đất thể tự nhiên quần thể * Các yếu tố động: Quần thể sinh vật (lập địa theo tác nhân - Thế giới động vật nghĩa rộng) - Thế giới thực vật - Thế giới sinh vật * Các yếu tố tác nhân: Xã hội con ngƣời - Ở Mỹ, D.

Pogrebnhiac (Ucraina) đã phân chia lập địa làm cơ sở cho trồng rừng và xác định các kiểu rừng dựa trên hai yếu tố chính là độ phì và độ ẩm của đất. Trong khi đó Blaglovidop và Buadop (1958), Tretop (1981) thì nền lập địa ở vùng Sankt-Peterburg lại đƣợc phân chia dựa vào các yếu tố: đá mẹ hình thành đất, địa hình và chế độ thoát nƣớc. Tretop trong quá trình nghiên cứu còn bổ 8 sung thêm tiêu chuẩn phân chia lập địa là kiểu mùn vì ông cho rằng kiểu mùn phản ánh quá trình hình thành và phát triển độ phì đất rừng [46],[48],[49], [61].2 Hệ thống cấp phân vị lập địa lâm nghiệp Mỗi quốc gia có điều kiện tự nhiên, trình độ khoa học kỹ thuật, mục đích kinh doanh khác nhau nên đã xây dựng cho mình những hệ thống cấp phân vị lập địa khác nhau để phục vụ cho việc phân loại và đánh giá lập địa, trong đó: - Ở Đức, ngành lâm nghiệp đã đƣa ra một phƣơng pháp điều tra lập địa tổng hợp phục vụ sản xuất lâm nghiệp, đã thống nhất phƣơng pháp nghiên cứu phân kiểu lập địa và phƣơng pháp phân vùng lập địa. Tổng kết kinh nghiệm sử dụng phƣơng pháp này; Friedler, Neber và Hunger (1982) đã đƣa ra bốn cấp phân vị lập địa đồng thời so sánh với 4 cấp phân vị cảnh quan và 4 cấp phân vị khí hậu, gồm: Cấp vùng sinh trƣởng tƣơng đƣơng với cấp đại cảnh quan và cấp vùng khí hậu.

Cấp khu sinh trƣởng tƣơng đƣơng với cấp cảnh quan và cấp khu khí hậu. Cấp phạm vi bức khảm tƣơng đƣơng với cấp bộ phận cảnh quan và cấp dạng đại khí hậu. Cấp dạng lập địa tƣơng đƣơng với cấp cảnh quan cơ sở và cấp dạng khí hậu địa hình [34], [46], [49]. - Ở Liên Xô, Blaglovidop và Buadop (1959), Tretop (1981) khi phân chia ĐKLĐ có đặc điểm thoát nƣớc kém ở (Sankt Peterburg) đã xác định hệ thống phân loại lập địa theo 3 cấp, gồm: (1) Nhóm lập địa dựa vào đặc điểm thoát nƣớc để phân chia.

(2) Nhóm phụ lập địa dựa vào điều kiện thoát nƣớc và đá mẹ hình thành đất để phân chia. (3) Kiểu lập địa dựa vào cả đá mẹ hình thành đất, địa hình và chế độ thoát nƣớc để phân chia. Pogrebnhiac (1968), cho rằng kiểu lập địa bao gồm mọi khu đất có điều kiện đất đai giống nhau, dựa vào độ phì và độ ẩm của đất đã phân lập đƣợc 24 kiểu lập địa. Tùy điều kiện cụ thể, một kiểu lập địa còn có thể chia thành các kiểu phụ dựa vào sự khác nhau về độ pH hay thành các biến chủng nếu khác nhau về đá lẫn, thành phần cơ giới [19], [52], [61].

- Ở Trung Quốc: Năm 1993, khi phân vùng lập địa phía Đông Bắc, Dƣơng Kế Cảo đã xác lập hệ thống cấp phân vị lập địa có 6 cấp, gồm: Khu lập địa. Á khu lập địa phân chia theo sự khác nhau về khí hậu. Tiểu khu lập địa phân chia 9 theo đia mạo và nham thạch. Nhóm kiểu lập địa phân chia theo độ cao và độ dốc.

Kiểu lập địa phân chia theo độ dày tầng đất, thành phần cơ giới. Kiểu phụ lập địa phân chia theo độ dày tầng đất mặt, độ pH và mực nƣớc ngầm [46], [48], [49].3 Các phƣơng pháp phân loại lập địa lâm nghiệp a) Khái niệm về kiểu lập địa Theo Pogrepnhiac (1968), kiểu lập địa bao gồm mọi khu đất có điều kiện đất đai giống nhau kể cả nơi có rừng và nơi không có rừng; khi điều kiện đất đai giống nhau sẽ dẫn tới khả năng xuất hiện các quần xã thực vật giống nhau. b) Các phương pháp phân loại lập địa lâm nghiệp Tổng quát chung về phân loại lập địa thì ở các nƣớc thƣờng sử dụng một số phƣơng pháp sau: - Áp dụng chỉ tiêu sinh trƣởng của cây rừng để đánh giá và phân loại lập địa: Các chỉ tiêu sinh trƣởng đƣợc áp dụng chủ yếu là cấp lập địa, chỉ số lập địa và sai số sinh trƣởng, trong đó: (1) Cấp lập địa là một chỉ tiêu đo lƣờng tƣơng đối, phản ánh sức sản xuất của đất rừng, thƣờng đƣợc xác định bởi tƣơng quan giữa chiều cao bình quân và cấp tuổi, để từ đó chia ra các loại lập địa. Phƣơng pháp này đƣợc áp dụng ở Liên Xô từ năm 1950.

(2) Chỉ số lập địa, ngƣời ta cho rằng độ cao ƣu thế của một loài cây ở một tuổi chuẩn có quan hệ với sức sản xuất của lập địa mật thiết hơn so với độ cao bình quân. Đồng thời cũng chịu ảnh hƣởng của mật độ và tổ thành loài cây nhỏ nhất. Phƣơng pháp này đƣợc Trung Quốc, Mỹ, Anh ứng dụng từ năm 1970 [43]. Sajjaduzzaman và cộng sự (2005) áp dụng tại Bangladesh để phân loại lập địa cho rừng Tếch [96].

(3) Sai số sinh 10 trƣởng đƣợc lựa chọn để nghiên cứu chất lƣợng lập địa ở thời kỳ sinh trƣởng của rừng non. Phƣơng pháp này thƣờng đƣợc áp dụng tạm thời. - Ứng dụng đặc trƣng của tổ thành, cấu trúc thực vật rừng: tổ thành, cấu trúc, sinh trƣởng của cây rừng có quan hệ mật thiết với ĐKLĐ. Ở Đức (1946) và ở Mỹ (1952) đã dùng nhóm loài sinh thái để biểu thị đặc trƣng lập địa và đƣa ra hệ thống phân loại lập địa.

Một số tác giả cho rằng ở nhƣng nơi sự tác động của con ngƣời tƣơng đối ít nên dùng thực bì để biểu thị đặc điểm lập địa thì hiệu quả hơn [43]. Ở Đài Loan, Chyi-Ty L và cộng sự (2004) đã phân loại lập địa cho một vùng đồi núi rộng dựa trên bản đồ sinh thái và dữ liệu địa mạo sẵn có [88]. - Áp dụng nhân tố hoàn cảnh: Phƣơng pháp này thƣờng sử dụng những nhân tố hoàn cảnh vật lý có tính ổn định, có quan hệ mật thiết với sinh trƣởng của cây rừng để phân chia lập địa, nhƣ: (1) Khí hậu là căn cứ để chia ra các vùng lập địa, đai lập địa và khu lập địa để làm đơn vị phân chia trong hệ thống phân loại lập địa. Cùng một vùng khí hậu thì điều kiện đại khí hậu giống nhau, sự khác nhau về tiểu khí hậu là do địa hình và đất khác nhau.

(2) Địa hình là một trong những căn cứ để phân loại lập địa. Trong điều kiện khí hậu và đất tƣơng đối đồng nhất và địa hình phức tạp thì địa hình chiếm một địa vị rất quan trọng trong phân loại lập địa. Smalle (1979) đã căn cứ vào địa mạo để phân chia đơn vị lập địa tại vùng cao nguyên Comberland của Mỹ. Tuy nhiên mỗi đơn nguyên còn phải mô tả độ phì của đất, cây chỉ thị và chỉ số lập địa của một số loài cây chủ yếu.

Phƣơng pháp này không phù hợp với những nơi có điều kiện địa hình đơn giản và bằng phẳng. (3) Trong điều kiện khí hậu tƣơng đối đồng đều thì nhân tố đất là căn cứ quan trọng để phân chia lập địa. Các học giả Nhật bản đã áp dụng hệ thống phân loại đất của Mỹ, của UNESCO và phƣơng pháp nghiên cứu mối qua hệ giữa đất và lập địa để tiến hành phân loại đất và lập địa ở các bờ sông của Philippines [43]. - Áp dụng phƣơng pháp tổng hợp đa nhân tố: Phƣơng pháp này đƣợc áp dụng rộng rãi bằng cách lấy chỉ số lập địa là một hàm số và các nhân tố lập địa làm biến số và xây dựng một hàm hồi quy đa nhân tố để tiến hành đánh giá và 11 phân loại lập địa.

Ở các nƣớc Đức, Canada và Trung Quốc đã vận dụng phƣơng pháp này để phân loại lập địa [43]. Nghiên cứu quan hệ giữa đặc điểm đất đai với cây rừng để định ra điều kiện lập địa [24].4 Thảm thực vật và kiểu rừng - Trochain (1954) cho rằng kiểu thảm thực vật là tập thể cây cỏ lớn đem lại một hình dạng đặc biệt cho cảnh quan do sự tập hợp của những cây cỏ khác loài nhƣng cùng chung một dạng sống ƣu thế [19]. - Theo Môrôdôp (1904) thì kiểu rừng là một tập hợp các lâm phần có sự đồng nhất về điều kiện mọc hoặc điều kiện đất đai. Khi phân loại các kiểu rừng phải đặt chúng theo các vùng địa lý.

Các kiểu rừng đƣợc phân ra hai nhóm, gồm: (1) Nhóm kiểu rừng cơ bản là những lâm phần đƣợc xuất hiện do kết quả tiến hóa lâu dài của đất và thảm thực vật rừng. (2) Nhóm kiểu thứ sinh là những lâm phần đƣợc xuất hiện dƣới ảnh hƣởng của các nhân tố bên ngoài ở nơi mọc của kiểu rừng cơ bản với sự thay đổi thành phần loài cây. Theo Pogrepnhiac (1950) thì kiểu rừng là một đơn vị thống nhất giữa các loài thực vật, động vật và hoàn cảnh xung quanh.