Luận án tiến sĩ: Nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Hà Nội

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích nghiên cứu nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh về dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại các ngân hàng, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Đoàn Thị Thuỳ Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Danh Lương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế, Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Năng Lực Cạnh Tranh Dịch Vụ Ngân Hàng Bán Lẻ Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG BÁN LẺ
• 2.1. Khái quát chung về dịch vụ ngân hàng bán lẻ
• 2.2. Khái niệm dịch vụ ngân hàng bán lẻ
• 2.3. Đặc điểm dịch vụ ngân hàng bán lẻ
• 2.4. Vai trò của phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ
• 2.5. Các dịch vụ bán lẻ cơ bản
• 2.6. Năng lực cạnh tranh về dịch vụ ngân hàng bán lẻ
• 2.6.1. Khái niệm về năng lực cạnh tranh của dịch vụ ngân hàng bán lẻ
• 2.6.2. Đặc điểm của cạnh tranh trong dịch vụ ngân hàng bán lẻ
• 2.6.3. Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực dịch vụ ngân hàng bán lẻ
• 2.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh về dịch vụ ngân hàng bán lẻ của các ngân hàng thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ, PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.1.1. Mục đích của nghiên cứu
• 3.1.2. Cách tiếp cận cho nghiên cứu
• 3.1.3. Quy trình thực hiện nghiên cứu
• 3.2. Phân tích trích dẫn
• 3.3. Phân tích và tóm tắt các nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 3.4. Mô hình và các giả thiết nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đánh giá chung về hoạt động bán lẻ của các ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội
• 4.2. Tình hình hoạt động kinh doanh tại các ngân hàng thương mại trong thời gian vừa qua
• 4.3. Phân tích SWOT về năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Hà Nội trong lĩnh vực ngân hàng bán lẻ
• 4.4. Kết quả phân tích từ mô hình nghiên cứu định lượng
• 4.4.1. Các thống kê về mẫu nghiên cứu
• 4.4.2. Phân tích nhân tố khám phá và kiểm định sự phù hợp của thang đo
• 4.4.3. Kết quả phân tích hồi quy và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.1. Đề xuất các giải pháp cho các ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội
• 5.1.1. Nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng bán lẻ của các ngân hàng thương mại
• 5.1.2. Nâng cao chất lượng xúc tiến hình ảnh của ngân hàng và quảng bá sản phẩm
• 5.1.3. Nâng cao tiềm lực tài chính của các ngân hàng thương mại
• 5.1.4. Nâng cao chất lượng vốn trí tuệ và chất lượng đội ngũ nhân lực
• 5.1.5. Nâng cao vị thế và uy tín của các ngân hàng
• 5.1.6. Nâng cao khả năng áp dụng khoa học công nghệ
• 5.1.7. Mở rộng mạng lưới phân phối của các ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội
• 5.1.8. Đối với Chính phủ
• 5.1.9. Đối với Ngân hàng nhà nước
• 5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Năng lực cạnh tranh dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Hà Nội

Phần này khảo sát thị trường ngân hàng bán lẻ Hà Nội. Nghiên cứu thị trường ngân hàng cần đánh giá xu hướng ngân hàng bán lẻ, phân khúc thị trường ngân hàng, và cạnh tranh ngân hàng. Phân tích năng lực cạnh tranh của các ngân hàng số (Digital banking, Mobile banking, Internet banking) so với ngân hàng truyền thống là rất quan trọng. So sánh ngân hàng bán lẻ cho thấy sự khác biệt về chất lượng dịch vụ ngân hàng, công nghệ ngân hàng bán lẻ, và chiến lược tiếp thị ngân hàng. Khảo sát khách hàng ngân hàng giúp hiểu rõ sở thích khách hàng ngân hàng, trải nghiệm khách hàng ngân hàng, và sự hài lòng của khách hàng ngân hàng. Việc đánh giá mô hình kinh doanh ngân hàng hiện tại cũng là một phần quan trọng của nghiên cứu. Thách thức ngân hàng bán lẻ hiện nay bao gồm an ninh mạng ngân hàng và bảo mật thông tin ngân hàng. Cơ hội ngân hàng bán lẻ đến từ phát triển ngân hàng bán lẻ và innovation ngân hàng bán lẻ.

1.1 Thực trạng thị trường ngân hàng bán lẻ Hà Nội

Phần này tập trung vào thị trường ngân hàng bán lẻ Hà Nội. Ngân hàng thương mại tại Hà Nội cạnh tranh quyết liệt. Phân tích SWOT về năng lực cạnh tranh của ngân hàng cho thấy điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, và thách thức. Dữ liệu lớn trong ngân hàng (dữ liệu lớn ngân hàng) được sử dụng để phân tích dữ liệu ngân hàng nhằm hiểu rõ hơn về khách hàng và thị trường. Nghiên cứu sẽ xem xét cơ cấu thị trường ngân hàng, bao gồm thị phần ngân hàng và sự phân bố của các ngân hàng lớn. Lợi thế cạnh tranh ngân hàng được xác định dựa trên chất lượng dịch vụ ngân hàng, cơ sở hạ tầng ngân hàng, và nhân sự ngân hàng. Quản trị rủi ro ngân hàng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tài chính ngân hàng. Khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là hai phân khúc chính của ngân hàng bán lẻ. Chiến lược tiếp thị ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút khách hàng. Trải nghiệm khách hàng ngân hàng cần được cải thiện để tăng lòng trung thành.

1.2 Yếu tố ảnh hưởng năng lực cạnh tranh

Phần này tập trung vào các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Chất lượng dịch vụ ngân hàng là yếu tố then chốt. Công nghệ ngân hàng bán lẻ hiện đại giúp nâng cao hiệu quả hoạt động. Nhân sự ngân hàng chất lượng cao là nguồn lực quan trọng. Tài chính ngân hàng vững mạnh đảm bảo sự ổn định. Uy tín ngân hàng ảnh hưởng đến niềm tin của khách hàng. Mạng lưới ngân hàng rộng khắp tạo thuận lợi cho khách hàng. Quản lý khách hàng ngân hàng hiệu quả giúp duy trì mối quan hệ lâu dài. Sản phẩm ngân hàng đa dạng đáp ứng nhu cầu khách hàng. Xúc tiến bán hàng ngân hàng hiệu quả thu hút khách hàng mới. Vốn trí tuệ ngân hàng thúc đẩy đổi mới và sáng tạo. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích nhân tố khám phá và phương pháp hồi quy để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố.

II. Phân tích năng lực cạnh tranh

Phần này đánh giá năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại tại Hà Nội. Phản ánh năng lực cạnh tranh thông qua các chỉ số tài chính quan trọng. Mô hình cạnh tranh được sử dụng để đánh giá năng lực cạnh tranh. Lợi nhuận ngân hàng được xem xét như một thước đo hiệu quả hoạt động. Chiến lược cạnh tranh ngân hàng bao gồm chiến lược định giá ngân hàng và chiến lược sản phẩm ngân hàng. Phân tích cạnh tranh ngân hàng giúp hiểu rõ vị thế của từng ngân hàng trên thị trường. Phát triển ngân hàng bán lẻ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ sở hạ tầng ngân hàng, công nghệ ngân hàng, và nhân lực ngân hàng. Nghiên cứu cũng xem xét tác động của chính sách ngân hàng và môi trường kinh tế vĩ mô.

2.1 Đánh giá năng lực cạnh tranh dựa trên chỉ số tài chính

Phần này tập trung vào đánh giá năng lực cạnh tranh dựa trên các chỉ số tài chính quan trọng của ngân hàng thương mại. Các chỉ số như lợi nhuận trước thuế (LNTT), tỷ lệ nợ xấu, vốn chủ sở hữu (VCSH), và hiệu quả hoạt động được phân tích. Sự biến động của các chỉ số này phản ánh khả năng sinh lời và sự ổn định tài chính của ngân hàng. So sánh chỉ số tài chính giữa các ngân hàng giúp xác định ngân hàng nào có năng lực cạnh tranh cao hơn. Phân tích xu hướng của các chỉ số tài chính trong thời gian qua cũng được thực hiện. Mức độ rủi ro của từng ngân hàng được đánh giá dựa trên các chỉ số tài chính. Chất lượng tài sản của ngân hàng cũng được xem xét. Hiệu quả quản trị ngân hàng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tài chính.

2.2 Đánh giá năng lực cạnh tranh dựa trên các yếu tố phi tài chính

Phần này đánh giá năng lực cạnh tranh dựa trên các yếu tố phi tài chính. Chất lượng dịch vụ ngân hàng và trải nghiệm khách hàng ngân hàng là hai yếu tố quan trọng. Uy tín ngân hàng và thương hiệu ngân hàng ảnh hưởng đến sự lựa chọn của khách hàng. Công nghệ ngân hàng hiện đại giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và trải nghiệm khách hàng. Mạng lưới ngân hàng rộng khắp tạo thuận lợi cho khách hàng. Nhân sự ngân hàng chất lượng cao góp phần vào sự thành công của ngân hàng. Chiến lược tiếp thị ngân hàng hiệu quả giúp ngân hàng tiếp cận được nhiều khách hàng hơn. Khả năng đổi mới và sáng tạo là yếu tố quan trọng để ngân hàng thích nghi với thị trường. Quản trị rủi ro ngân hàng tốt giúp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ lợi ích của ngân hàng.

III. Kết luận và đề xuất

Phần này tóm tắt những kết luận chính của nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho thấy những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Hà Nội. Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho các ngân hàng thương mại. Định hướng phát triển cho ngân hàng bán lẻ trong tương lai được đưa ra. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng dịch vụ, đầu tư vào công nghệ hiện đại, và đào tạo nhân lực. Việc quản lý rủi ro hiệu quả và xây dựng thương hiệu vững mạnh cũng rất cần thiết. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp chính sách từ phía Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước để hỗ trợ phát triển ngân hàng bán lẻ bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự chuyển dịch mang tính cấu trúc từ mô hình ngân hàng bán buôn (Wholesale Banking) sang ngân hàng bán lẻ (Retail Banking) là xu thế tất yếu của hệ thống tài chính toàn cầu trong hơn hai thập kỷ qua. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và thu nhập bình quân gia tăng, các ngân hàng thương mại (NHTM) tại các đô thị loại 1 như Hà Nội phải đối mặt với áp lực cạnh tranh khốc liệt không chỉ từ khối ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) trong nước mà còn từ các định chế tài chính toàn cầu như HSBC và Citibank. Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Đoàn Thị Thùy Anh với đề tài "Nghiên cứu nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh về dịch vụ Ngân hàng bán lẻ tại các Ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội" (Chuyên ngành: Kinh tế, Tài chính – Ngân hàng, Mã số: 62 34 01 02, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) đại diện cho công trình nghiên cứu thực nghiệm tiên phong giải quyết bài toán lượng hóa năng lực cạnh tranh dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại một thị trường đô thị chuyển đổi đặc thù.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ: phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận năng lực cạnh tranh ở cấp độ toàn ngành mang tính vĩ mô (Claessens & Laeven, 2003; Hauner & Peiris, 2005), phân tích hiệu quả tài chính thuần túy qua các mô hình tham số hoặc phi tham số (Miller & Noulas, 1996; Tser-yieth Chen et al., 2005), hoặc chỉ khảo sát đơn lẻ một dịch vụ như thẻ hay e-banking tại một ngân hàng cụ thể (Lê Hoàng Nga, 2010; Lưu Thanh Thảo, 2008). Chưa có công trình nào tích hợp đồng thời các nhân tố nguồn lực tài chính, tài sản vô hình (uy tín thương hiệu, vốn trí tuệ) và marketing hỗn hợp vào một khung phân tích cấu trúc hoàn chỉnh cho dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại địa bàn Hà Nội.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được thiết lập cụ thể:

• Câu hỏi nghiên cứu (RQ): (1) Nhân tố sản phẩm có tác động đến năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ không? (2) Chất lượng dịch vụ tác động như thế nào? (3) Mạng lưới phân phối có vai trò gì? (4) Thương hiệu/uy tín ảnh hưởng ra sao? (5) Tiềm lực tài chính chi phối như thế nào? (6) Vốn trí tuệ đóng góp mức độ nào? (7) Hoạt động xúc tiến thương mại có tác động trực tiếp không? (8) Trình độ công nghệ tác động ra sao? (9) Năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ tổng thể tác động thế nào đến vị thế thị trường của ngân hàng?
• Hệ thống giả thuyết nghiên cứu ($H_1$ đến $H_8$): Từng nhân tố thành phần (chất lượng dịch vụ, chất lượng xúc tiến, tiềm lực tài chính, uy tín ngân hàng, vốn trí tuệ, chất lượng công nghệ, mạng lưới phân phối, đa dạng sản phẩm) có mối tương quan dương đồng biến với năng lực cạnh tranh dịch vụ ngân hàng bán lẻ.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Thuyết giá trị hỗn hợp TMX, Mô hình 7P Marketing dịch vụ, Mô hình năng lực cạnh tranh ngân hàng của Barth và cộng sự (2001, 2003) và Hiệp ước vốn Basel (Basel I, Basel II). Về phạm vi, luận án sử dụng số liệu vĩ mô và ngành của hơn 30 NHTM Việt Nam giai đoạn 2005–2015 cùng tập dữ liệu khảo sát sơ cấp thu thập trong 6 tháng với quy mô mẫu hợp lệ $N = 316$ quan sát từ các nhà quản trị doanh nghiệp, chuyên gia ngân hàng và khách hàng cá nhân tại Hà Nội.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy ba trường phái học thuật chính tiếp cận năng lực cạnh tranh ngành ngân hàng:

• Trường phái vĩ mô và cấu trúc thị trường: Tiêu biểu với mô hình Panzar và Rosse (1986) đo lường hệ số $H$-statistic, các công trình của Bikker và Groeneveld (2002), Claessens và Laeven (2003) gắn cạnh tranh với môi trường thể chế, độ mở tài chính và rào cản gia nhập. Fu và Shelagh (2009) khi khảo sát 55 quốc gia đã chứng minh rằng mức độ chuyên môn hóa thị trường giúp ngân hàng gia tăng biên lợi nhuận cao hơn 20% so với chiến lược dàn trải.
• Trường phái phân tích hiệu quả hoạt động (Efficiency Frontier): Miller và Noulas (1996) tại Hoa Kỳ ứng dụng mô hình Phân tích bao số liệu (Data Envelopment Analysis - DEA) trên mẫu 201 ngân hàng thương mại có tổng tài sản trên 1 tỷ USD giai đoạn 1984–1990, phát hiện rằng đa số ngân hàng có quy mô quá lớn đang rơi vào vùng hiệu quả giảm dần theo quy mô (Decreasing Returns to Scale). Tương tự, Tser-yieth Chen và cộng sự (2005) sử dụng DEA kết hợp hồi quy tuyến tính đánh giá các NHTM Đài Loan thời kỳ hậu khủng hoảng tài chính châu Á, nhấn mạnh vai trò của cấu trúc sở hữu và tỷ suất ROA, ROE.
• Trường phái năng lực nội sinh và phi tài chính: Mohammad Bakhtiar Nasrabadi (2010) tại Iran tích hợp phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và kỹ thuật TOPSIS dựa trên 27 biến số, kết luận năng lực tài chính là nhân tố chi phối cao nhất. Ngược lại, Kitindi và cộng sự (2007) lập luận rằng các chỉ số tài chính quá phức tạp đối với khách hàng bán lẻ, buộc các ngân hàng phải chuyển dịch sang các tiêu chí dịch vụ phi tài chính thân thiện.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Nguyễn Thị Mùi (2005), Phan Ngọc Tấn (2006), Nguyễn Thị Phương Thảo (2008) và Nguyễn Thị Hoài Thu (2012, 2015) chủ yếu tiếp cận theo hướng định tính hoặc chỉ xem xét năng lực cạnh tranh chung tại một ngân hàng riêng lẻ như SHB hay VIB.

Tranh biện học thuật cốt lõi tồn tại giữa quan điểm của Burger và Menon (2009) (cho rằng đa dạng hóa thị trường không có mối liên hệ rõ ràng với năng lực cạnh tranh) và quan điểm của Fu và Shelagh (2009) (khẳng định thị trường ngách chuyên biệt tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh). Luận án định vị chính xác tại điểm giao thoa này: thiết lập một mô hình nghiên cứu đa nhân tố đặc thù cho dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại đô thị chuyển đổi Hà Nội, đưa biến số "Uy tín thương hiệu" và "Vốn trí tuệ" vào kiểm định thực chứng cùng các biến số marketing và tài chính truyền thống.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng khung lý thuyết cạnh tranh của Porter (1985) và Barth và cộng sự (2001, 2003) trong lĩnh vực dịch vụ tiền tệ đặc thù. Về mặt học thuật, công trình đóng góp định nghĩa toàn diện: "Năng lực cạnh tranh của một NHTM là khả năng duy trì và mở rộng mạng lưới, thị phần nhằm mục đích tăng trưởng và phát triển, thu được lợi nhuận ngày càng cao, đảm bảo hoạt động của ngân hàng an toàn, có khả năng chống đỡ trước các biến động của thị trường trên cơ sở các lợi thế so sánh của ngân hàng mình".

Mô hình lý thuyết thiết lập sự chuyển dịch nhận thức: năng lực cạnh tranh ngân hàng bán lẻ không chỉ được định hình bởi quy mô vốn tự có hay mạng lưới vật lý thụ động, mà chịu sự chi phối quyết định bởi cấu trúc vốn trí tuệ (Intellectual Capital) và năng lực truyền thông marketing tích hợp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng thời 4 nền tảng lý thuyết: (1) Thuyết giá trị hỗn hợp TMX (đo lường giá trị gia tăng vượt trội cho khách hàng); (2) Mô hình Marketing 7P dịch vụ (Product, Price, Place, Promotion, People, Process, Physical Evidence); (3) Mô hình khả năng cạnh tranh ngân hàng của Victor Smith; (4) Khung chuẩn an toàn vốn Basel I & II với công thức hệ số CAR: $$CAR = \frac{\text{Vốn tự có (Tier 1 + Tier 2)}}{\text{Tổng tài sản có rủi ro}} \ge 8%$$

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập chặt chẽ: áp dụng cho các NHTM có trụ sở hoặc mạng lưới chi nhánh hoạt động tại các đô thị phát triển có mức độ tập trung dân cư cao, tầng lớp trung lưu gia tăng và cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin tương đối đồng bộ.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed Methods):

• Nghiên cứu định tính: Nghiên cứu thư viện tổng quan tài liệu, rà soát báo cáo tài chính kiểm toán của hơn 30 NHTM giai đoạn 2005–2015, phỏng vấn sâu chuyên gia nhằm hiệu chỉnh và chuẩn hóa thang đo gốc cho phù hợp với bối cảnh thị trường Hà Nội.
• Nghiên cứu định lượng: Khảo sát bằng bảng hỏi cấu trúc gồm thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Rất không đồng ý đến 5: Rất đồng ý), thực hiện trên đa tầng mẫu đại diện cho khối ngân hàng thương mại nhà nước và NHTMCP đô thị.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và làm sạch dữ liệu tuân thủ các chuẩn mực thực nghiệm khắt khe:

• Chiến lược chọn mẫu: Kết hợp chọn mẫu thuận tiện có phân tầng theo khu vực địa lý đô thị và nhóm đối tượng (nhà quản trị ngân hàng, chủ doanh nghiệp SME, khách hàng cá nhân).
• Thu thập dữ liệu: Triển khai liên tục trong 6 tháng qua kênh phát phiếu trực tiếp tại quầy giao dịch và phân phối trực tuyến qua email, thu về 316 phiếu hợp lệ không có giá trị khuyết thiếu (missing values).
• Kiểm định độ tin cậy và giá trị: Đánh giá độ nhất quán nội tại thang đo qua hệ số Cronbach’s Alpha (ngưỡng chấp nhận $\alpha \ge 0.7$, tương quan biến - tổng Corrected Item-Total Correlation $\ge 0.3$). Kiểm định giá trị hội tụ và phân biệt qua phân tích nhân tố khám phá EFA (Kaiser-Meyer-Olkin KMO Test $\ge 0.5$, Bartlett's Test of Sphericity có ý nghĩa thống kê $p < 0.001$, Factor Loadings $\ge 0.5$, tổng phương sai trích Total Variance Explained $\ge 50%$).

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu nghiên cứu thực tế ($N = 316$):

• Giới tính: 64.8% Nam, 35.2% Nữ.
• Độ tuổi: 20.6% trên 50 tuổi; phần còn lại thuộc nhóm tuổi lao động trẻ và trung niên (18–50 tuổi).
• Trình độ học vấn: 79.8% Đại học và Sau đại học; 20.2% Trung cấp và Cao đẳng.
• Thu nhập bình quân: 66.8% đạt từ 10–20 triệu VNĐ/tháng; 20.3% đạt từ 20–30 triệu VNĐ/tháng; 12.9% đạt trên 30 triệu VNĐ/tháng.
• Kinh nghiệm sử dụng dịch vụ ngân hàng: 53.8% từ 1–5 năm; 46.2% trên 5 năm.

Công cụ phân tích định lượng được thực hiện trên phần mềm SPSS phiên bản 18.0. Mô hình hồi quy bội (OLS) được kiểm tra vi phạm giả định: kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF < 2), kiểm định tự tương quan (Durbin-Watson), và phân tích phương sai ANOVA để đánh giá mức độ phù hợp toàn diện của mô hình.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Mô hình rút trích từ EFA với tiêu chuẩn Eigenvalue > 1 đã xác định cấu trúc 8 nhóm nhân tố thành phần. Kết quả phân tích hồi quy và kiểm định ANOVA chứng minh mô hình có ý nghĩa thống kê cao ($p < 0.001$), chấp nhận 7 giả thuyết nghiên cứu chính:

Ký hiệu	Tên nhân tố	Nội dung đo lường cốt lõi	Kết luận kiểm định
F1	Chất lượng dịch vụ	Tốc độ giao dịch, độ chính xác, thái độ phục vụ	Chấp nhận ($p < 0.05$)
F2	Chất lượng xúc tiến bán	Quảng bá sản phẩm, truyền thông đa kênh, ưu đãi	Tác động mạnh nhất ($p < 0.01$)
F3	Tiềm lực tài chính	Vốn chủ sở hữu, hệ số an toàn vốn CAR, quỹ DPRR	Chấp nhận ($p < 0.05$)
F4	Chất lượng vốn trí tuệ	Trình độ chuyên môn, kỹ năng tư vấn, năng lực R&D	Tác động mạnh nhất ($p < 0.01$)
F5	Uy tín và vị thế ngân hàng	Lịch sử thương hiệu, tính minh bạch, niềm tin thị trường	Chấp nhận ($p < 0.05$)
F6	Khoa học công nghệ	Hạ tầng Core Banking, bảo mật số, ATM/POS	Chấp nhận ($p < 0.05$)
F7	Mạng lưới phân phối	Mật độ phòng giao dịch, tính thuận tiện tiếp cận	Chấp nhận ($p < 0.05$)
F8	Danh mục sản phẩm	Sự phong phú, tính linh hoạt của gói tín dụng/tiết kiệm	Chấp nhận một phần

Dữ liệu thực nghiệm mang lại phát hiện bất ngờ: Hai nhân tố có hệ số tác động chuẩn hóa lớn nhất đến năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ không phải là lãi suất hay quy mô mạng lưới vật lý truyền thống, mà là F2 (Chất lượng xúc tiến) và F4 (Chất lượng vốn trí tuệ). Trích dẫn trực tiếp từ báo cáo kết quả luận án: "Năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại có mối tương quan dương với 7 yếu tố của năng lực canh tranh... Trong đó, 2 yếu tố là F2 (chất lượng xúc tiến) và F4 (chất lượng vốn trí tuệ) có tác động mạnh nhất tới năng lực cạnh tranh của ngân hàng".

Kết quả này giải thích logic cho hiện tượng các ngân hàng sở hữu mạng lưới chi nhánh vật lý rộng khắp nhưng thiếu đầu tư vào truyền thông số và năng lực nhân sự thường xuyên bị nhóm ngân hàng trẻ, năng động chiếm lĩnh thị phần bán lẻ đô thị.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý luận: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm khẳng định lý thuyết giá trị vô hình (Vốn trí tuệ và Thương hiệu) đóng vai trò trung tâm trong cấu trúc cạnh tranh ngân hàng hiện đại.
• Ứng dụng thực tiễn cho NHTM:
  1. Tái cơ cấu ngân sách tiếp thị: Chuyển dịch mạnh mẽ từ quảng cáo truyền thông đại chúng thụ động sang chiến lược truyền thông xúc tiến tích hợp (Integrated Marketing Communications - IMC) và cá nhân hóa thông điệp qua CRM.
  2. Nâng cao vốn trí tuệ: Xây dựng lộ trình đào tạo chuẩn hóa kỹ năng tư vấn tài chính cá nhân, quản trị rủi ro tại chỗ và thiết lập cơ chế đãi ngộ gắn liền với hiệu suất kinh doanh bán lẻ (KPIs).
  3. Tối ưu hóa quản trị rủi ro tài chính: Đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn CAR $\ge 8%$ theo chuẩn Basel, kiểm soát chặt chẽ biên lãi thuần (NIM) và nâng cao tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro (DPRR) để bảo vệ thanh khoản.
• Khuyến nghị chính sách:
  • Đối với Ngân hàng Nhà nước (NHNN): Hoàn thiện hành lang pháp lý cho thanh toán không dùng tiền mặt, phát triển hạ tầng chuyển mạch tài chính quốc gia, nới lỏng cơ chế trần lãi suất để kích thích cạnh tranh dịch vụ phi tín dụng lành mạnh.
  • Đối với Chính phủ: Đẩy mạnh minh bạch hóa thông tin tín dụng quốc gia (CIC), tạo lập môi trường kinh tế vĩ mô ổn định nhằm thu hút dòng kiều hối (xấp xỉ 7.5 tỷ USD/năm giai đoạn 2013) đi vào kênh dẫn vốn ngân hàng chính thức.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Giới hạn không gian địa lý: Địa bàn khảo sát tập trung tại Hà Nội – trung tâm tài chính lớn phía Bắc với thu nhập dân cư cao (66.8% từ 10–20 triệu VNĐ/tháng), chưa đại diện đầy đủ cho các thị trường nông thôn hoặc các đô thị loại 2, loại 3.
2. Đối tượng khảo sát: Chưa bao quát nhóm chi nhánh ngân hàng 100% vốn nước ngoài và ngân hàng liên doanh (như HSBC, Standard Chartered, ANZ) do rào cản tiếp cận dữ liệu nội bộ.
3. Phương pháp phân tích: Chủ yếu dừng lại ở phân tích EFA và hồi quy OLS trên phần mềm SPSS 18; chưa sử dụng mô hình phương trình cấu trúc (SEM/PLS-SEM) để kiểm tra các mối quan hệ tác động trung gian (mediating effects) và điều tiết (moderating effects).

Định hướng nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda):

• Mở rộng phạm vi không gian so sánh giữa Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.
• Ứng dụng mô hình CB-SEM/PLS-SEM trên phần mềm AMOS hoặc SmartPLS để đánh giá vai trò trung gian của "Trải nghiệm khách hàng số" (Digital Customer Experience) và "Lòng trung thành thương hiệu".
• Tích hợp thêm các biến số công nghệ tài chính mới (Fintech, AI Banking, Open Banking) vào khung năng lực cạnh tranh giai đoạn chuyển đổi số toàn diện.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình của nghiên cứu sinh Đoàn Thị Thùy Anh đặt nền móng tham chiếu quan trọng cho các công trình nghiên cứu sau đại học tại Đại học Kinh tế Quốc dân và khối trường kinh tế tại Việt Nam về lượng hóa năng lực cạnh tranh ngân hàng bán lẻ.

Về mặt tác động ngành, các phát hiện thực nghiệm cung cấp luận cứ khoa học giúp các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam (như Techcombank, ACB, MB) tái cấu trúc chiến lược bán lẻ giai đoạn 2016–2020: chuyển trọng tâm từ mở rộng mạng lưới chi nhánh vật lý tốn kém sang đầu tư vào công nghệ ngân hàng lõi (Core Banking), ngân hàng số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Về mặt xã hội, công trình thúc đẩy chiến lược tài chính toàn diện quốc gia, phổ cập thanh toán không dùng tiền mặt, gia tăng tính minh bạch và đẩy lùi tín dụng đen.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích kết hợp lý thuyết TMX, Marketing 7P và chỉ số an toàn Basel; khai thác thang đo 8 nhân tố đã được kiểm định độ tin cậy cho các nghiên cứu tiếp nối.
• Lãnh đạo và Nhà quản trị Ngân hàng: Sử dụng bộ tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh định lượng để định vị chính xác vị thế ngân hàng trên thị trường Hà Nội, tối ưu hóa phân bổ nguồn vốn đầu tư giữa hoạt động xúc tiến và phát triển nhân lực.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước (NHNN, Bộ Tài chính): Tham khảo cơ sở dữ liệu thực nghiệm để ban hành các quy định an toàn vĩ mô, định hướng phát triển thị trường bán lẻ lành mạnh hướng tới kết cục đa bên cùng thắng (Win-Win).

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc mở rộng khung lý thuyết năng lực cạnh tranh của Barth và cộng sự (2001, 2003) và Thuyết giá trị TMX vào ngành dịch vụ ngân hàng tại nền kinh tế mới nổi, chứng minh bằng thực nghiệm rằng "Uy tín thương hiệu" (F5) và "Vốn trí tuệ" (F4) là các tài sản chiến lược vô hình chi phối trực tiếp đến lợi thế cạnh tranh vượt trội, vượt qua vai trò của các biến số tài chính thuần túy.

2. Đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các nghiên cứu quốc tế trước đây? So với Miller và Noulas (1996) ở Mỹ (chỉ dùng DEA thuần tài chính) hay Cassy Glesson và Akua Soadwa (2008) ở New York (khảo sát mô tả danh mục sản phẩm), luận án đã tích hợp quy trình nghiên cứu hỗn hợp tuần tự: sử dụng dữ liệu chuỗi 10 năm (2005–2015) của hơn 30 ngân hàng để phân tích bối cảnh vĩ mô, kết hợp khảo sát vi mô $N = 316$ chạy EFA và OLS trên SPSS 18, tạo nên tính đa tầng (Multi-level) và độ tin cậy phương pháp cao.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất? Phát hiện bất ngờ nhất là nhân tố F2 (Chất lượng xúc tiến bán) và F4 (Chất lượng vốn trí tuệ) có hệ số tác động áp đảo đối với năng lực cạnh tranh, trong khi mạng lưới phân phối vật lý (F7) và lãi suất huy động/cho vay không còn giữ vị trí độc tôn. Điều này phản ánh sự biến đổi sâu sắc trong hành vi của nhóm khách hàng đô thị có học vấn cao (79.8% Đại học trở lên).

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ bảng hỏi khảo sát chuẩn hóa Likert 5 mức độ, quy trình kiểm định Cronbach’s Alpha, ma trận xoay nhân tố EFA, kiểm định KMO Test và phương trình hồi quy ANOVA đều được ghi chép chi tiết trong Chương 3 và Chương 4, cho phép nhân bản nghiên cứu tại các đô thị khác.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao? Mở rộng khung đánh giá sang kỷ nguyên số: tích hợp mô hình chấp nhận công nghệ (TAM/UTAUT) với năng lực cạnh tranh ngân hàng số (Digital Banking), nghiên cứu hành vi khách hàng Gen Z và tác động của ngân hàng mở (Open Banking API) đến tái cấu trúc thị phần ngân hàng bán lẻ 2020–2030.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Đoàn Thị Thùy Anh mang lại 5 đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật:

1. Hệ thống hóa và chuẩn hóa toàn diện khung cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại thị trường đô thị đang phát triển.
2. Xây dựng và kiểm định thành công mô hình cấu trúc 8 nhân tố thực nghiệm giải thích năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ của hệ thống NHTM tại Hà Nội.
3. Xác định thực chứng vai trò then chốt của chất lượng xúc tiến thương mại (F2) và vốn trí tuệ (F4) trong việc kiến tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.
4. Cung cấp tập dữ liệu vi mô giá trị ($N = 316$) phản ánh đặc tính nhân khẩu học và hành vi tài chính của khách hàng đô thị trình độ cao.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi cho các ngân hàng thương mại, đồng thời kiến nghị lộ trình hoàn thiện chính sách tiền tệ cho Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước.

Công trình khẳng định bước tiến học thuật quan trọng, mở ra các hướng tiếp cận thực nghiệm mới cho lĩnh vực kinh tế - tài chính - ngân hàng tại Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1.Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Các nghiên cứu về dịch vụ NHBL. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu khác nhau về dịch vụ NHBL. Các nghiên cứu về dịch vụ NHBL trên thế giới đề cập dưới nhiều khía cạnh khác nhau: khái niệm về dịch vụ NHBL, các loại hình dịch vụ NHBL, các nhân tố tác động đến phát triển dịch vụ NHBL tại một ngân hàng hay một nhóm ngân hàng cụ thể, vai trò của dịch vụ NHBL đối với đời sống xã hội, đối với nền kinh tế, hay nghiên cứu nhằm chiếm lĩnh thị phần của dịch vụ NHBL tại một số ngân hàng trên thế giới.

Đi sâu nghiên cứu khái niệm về dịch vụ NHBL, đưa ra những nghiên cứu định lượng về đóng góp của dịch vụ này trong sự tăng trưởng của các ngân hàng thương mại Brunner, A. Trong nghiên cứu của Cassy Glesson và Akua Soadwa (2008) khi điều tra 207 NHBL ở New York để tìm hiểu các hàng hóa và sản phẩm dịch vụ mà các ngân hàng này cung cấp cho khách hàng, tác giả đã chỉ ra hơn 10 sản phẩm dịch vụ do các ngân hàng này cung cấp như dịch vụ chuyển tiền, cho vay, hỗ trợ thanh toán thuế thu nhập cá nhân…Và cũng chính các sản phẩm dịch vụ này đã mang lại nguồn thu không nhỏ cho các ngân hàng [32]. Không đi sâu vào tìm hiểu khái niệm, các loại hình dịch vụ NHBL cũng như vai trò của dịch vụ NHBL, nghiên cứu của Reynold E.Byers và Phillip J.Lederer (2001) từ 8 mô hình truyền thống, điện tử và sự lựa chọn phân phối hỗn hợp đã đưa ra giải pháp cho việc xây dựng chiến lược phân phối dịch vụ NHBL. Trong các chiến lược thì ảnh hưởng của công nghệ phân phối điện tử là lớn nhất và quan trọng nhất.

Nghiên cứu cũng đồng thời chỉ ra rằng: sự thay đổi thái độ và ứng xử của khách hàng, sự thay đổi cấu trúc chi phí của ngân hàng với ảnh hưởng của công nghệ mới sẽ ảnh hưởng đến sự lựa chọn chiến lược phân phối của ngân hàng [53]. Theo Later John Kay (2009) nghiên cứu đặc trưng của dịch vụ Marketing NHBL thì NHBL truyền thống chỉ tập trung vào các khách hàng tiềm năng và các sản phẩm dịch vụ tài chính như: séc, tiết kiệm, cho vay tiêu dùng cho người nhập cư và các khoản cho vay thương mại [41]. Trong nghiên cứu này, tác giả đã khẳng định chắc chắn rằng thuật ngữ NHBL đã được hầu hết mọi người hiểu không chính xác. Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh.

Nhiều nghiên cứu tiếp cận vấn đề năng lực cạnh tranh như là một hiện tượng kinh tế vĩ mô và cố gắng tìm kiếm của nhân tố tác động đến cạnh tranh này thông qua các yếu tố của môi trường vĩ mô như tỷ giá, lãi suất, thâm hụt ngân sách (Hauner và Peiris, 2005; Claessens và Laeven, 2003;) [31] [37]. Nhiều nhà kinh tế học khác như Hempell (2002); Bikker và Groeneveld (2002) lại chỉ ra rằng năng lực cạnh tranh của NHBL xuất phát từ sự phong phú của khách hàng và thu nhập của họ, khi số lượng khách hàng (được biểu thị thông qua số liệu về số lượng lao động của quốc gia) và thu nhập của họ tăng lên thì mức độ cạnh tranh của thị trường NHBL cũng diễn ra gay gắt hơn[28] [38]. Bổ sung vào những nghiên cứu trên Fu và Shelagh (2009) khi nghiên cứu trường hợp của 55 quốc gia phát triển đã chỉ ra mức độ cạnh tranh có xu hướng tỉ lệ thuận với độ giàu có về mặt tài nguyên của các quốc gia. Ông lý giải rằng khi một quốc gia được hưởng nhiều ưu đãi về tài nguyên, cộng với trình độ khoa học công nghệ cao sẽ trở thành những trung tâm tài chính-ngân hàng của thế giới và nơi đây mức độ cạnh tranh trong ngành ngân hàng là vô cùng lớn[35].

9 Thời gian gần đây, nhiều nghiên cứu tin rằng năng lực cạnh tranh của NHTM chịu tác động rất lớn từ các chính sách của chính phủ (Buchs và Mathisen, 2005; Claessens, 2006; OECD, 2005) [29],[31].Cũng có phương pháp tiếp cận khác của Hondroyiannis và cộng sự (1999); Yeyati và Micco(2007) cho rằng sự khác biệt trong quan điểm quản lý và hiệu quả trong các hoạt động kinh tế chính là những yếu tố quyết định chủ yếu đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nói chung[39]. Một số nghiên cứu khi xem xét các tác động của các quy định hành chính và giới hạn pháp lý như Barth và cộng sự (2001) đã chỉ ra một loạt các yếu tố như các quy định về chuyển tiền, kiều hối, quy định hạn chế xuất nhập cảnh có thể là nguyên nhân gây ảnh hưởng đến kết quả hoạt động cũng như năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại[25]. Nghiên cứu sâu hơn về vấn đề này, Barth và cộng sự (2003) phát biểu các yêu cầu về tiêu chuẩn huy động vốn và giải ngân vốn chặt chẽ hơn sẽ gây những tác động tiêu cực đến khả năng huy động và sử dụng vốn của ngân hàng[26]. Sự cứng nhắc trong thủ tục liên quan sẽ dẫn đến các chi phí chung và lãi suất tăng cao trong khi khách hàng của NHBL đòi hỏi sự linh hoạt trong lãi suất và hình thức giải ngân của ngân hàng.

Chính điều này có thể làm giảm khả năng cạnh tranh của ngân hàng nếu những quy định này được áp dụng trong một thời gian dài. Các cấp độ trong nghiên cứu năng lực cạnh tranh cũng nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà kinh tế học.Irina (2000) đã chỉ ra năng lực cạnh tranh là một khái niệm đa chiều và có sự khác biệt rõ rệt giữa các cấp độ tổ chức.Nghiên cứu đưa raba quản điểm nhằm đánh giá khả năng cạnh tranh bao gồm cấp quốc gia, cấp ngành và cấp doanh nghiệp.Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, tác giả giới hạn cấp độ nghiên cứu ở lĩnh vực ngân hàng bán lẻ trong ngành tài chính-ngân hàng [37]. Một số nghiên cứu chuyên sâu về năng lực cạnh tranh trong ngành ngân hàng tại Mỹ giai đoạn 1983-2005 của Fu và Shelagh (2009) cho biết khi ngân hàng tập trung một thị trường chuyên biệt thì lợi nhuận thu được sẽ cao hơn 20% so với việc dàn trải trên nhiều đoạn thị trường khác nhau[35]. Kết luận này đã đưa ra nhiều khuyến nghị chính sách xác đáng cho các ngân hàng thương mại khi muốn gia tăng lợi nhuận nên tập trung vào một phân khúc phù hợp với năng lực của bản thân nhất nhằm tối ưu hóa khả năng hoạt động của ngân hàng.

Tuy nhiên, những nghiên cứu của Burger màn 10 Menon (2009) lại cho thấy không có mối liên hệ rõ ràng giữa việc nâng cao năng lực cạnh tranh với việc đa dạng hóa phân khúc thị trường của doanh nghiệp[30]. Mô hình nghiên cứu Những mô hình được sử dụng cho những nghiên cứu trên cũng rất đa dạng. Rất nhiều các nghiên cứu đã sử dụng mô hình của Panzar và Rosse (1986) để đánh giá vị thế cạnh tranh trong thị trường ngân hàng[50]. Trong mô hình này, Panzar và Rosse đã đánh giá các điều kiện cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng của các nước có thu nhập trung bình như Hy Lạp.

Phát triển mô hình của Panzar và Rosses, một số biến độc lập đã được đưa thêm vào mô hình như những quy định về cạnh tranh tự do (Mathhews và công sự,2007)[43], tài sản trung bình, số lượng chi nhánh, tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng tài sản, tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng thu nhập (Fu và Shelagh,2009)[35]. Một mô hình khác cũng được sử dụng trong phân tích là mô hình độ nhạy cảm của lãi suất (DIRS).Mô hình này đánh giá tác động của lãi suất đối với năng lực cạnh tranh của ngân hàng. Theo đó, việc quản lý thích hợp các yếu tố như lãi suất huy động và cho vay các kì hạn, lãi suất tái chiết khấu, lãi suất liên ngân hàng là một nhân tố quan trong đối với các ngân hàng trong việc xác định lợi thế cạnh tranh với các đối thủ. Moutinho và Philips (2002) bổ sung thêm yếu tố chiến lược là một trong những nhân tố có thể ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các ngân hàng[45].

Cuối cùng, rất nhiều nghiên cứu sử dụng một hệ thống các chỉ tiêu tài chính để đánh giá năng lực toàn diện của một ngân hàng (Mathuva, 2009) [43] Theo đó, những chỉ tiêu như tỷ suất sinh lời của tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời của vốn chủ sở hữu (ROE) là những chỉ báo quan trọng đánh giá năng lực ngành và dự báo cơ cấu thị trường trong tương lai. Tuy nhiên, Kitindi và cộng sự (2007) lại có ý kiến cho rằng những chỉ tiêu tài chính này là quá phức tạp với đại bộ phân dân chúng-những người là khách hàng chủ yếu của NHBL nên sự khác biệt của các chỉ báo này không ảnh hưởng đến quyết định chọn lựa ngân hàng của họ. Từ đó, Kitindi khuyến nghị ngân hàng nên sử dụng những chỉ tiêu khác gần gũi với đại bộ phân dân cư hơn để họ biết được điểm mạnh, yếu của từng ngân hàng, từ đó lựa chọn được ngân hàng phù hợp với mình hơn[40]. 11 Một số nghiên cứu của Mathuva, Mohammad Bakhtiar Nasrabadi, sử dụng phương pháp phân tích nhân tố khám phá để đánh giá tác động của các nhân tố năng lực cạnh tranh tới hiệu quả kinh doanh của ngân hàng, trong đó hiệu quả kinh doanh thường được đo bằng các biến số tài chính như ROA, ROE.

Một số nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích bao số liệu (DEA) để ước tính hiệu quả cạnh tranh của các ngân hàng (Miller và Noulas[44]; Tser-yieth Chen và cộng sự[52] ). Các nghiên cứu này chủ yếu sử dụng các biến tài chính để đo năng lực cạnh tranh như quy mô vốn, dư nợ cho vay, tiền gửi thanh toán, ROA, ROE… Có nghiên cứu sử dụng cả biến phi tài chính kết hợp với biến tài chính khi các biến tài chính không đủ thông tin (Kitindi và cộng sự, 2007)[40]. Krajewski và Larry P. Miller và Noulas (1996) sử dụng phương pháp phân tích bao số liệu (DEA) để ước tính hiệu quả cạnh tranh của 201 ngân hàng lớn của Mỹ (các ngân hàng có tài sản có trên 1 tỷ đôla Mỹ thời kỳ 1984-90).

Bằng việc sử dụng 4 đầu vào: Tổng tiền gửi thanh toán, tổng tiền gửi có kỳ hạn, tổng chi lãi và tổng chi phí lãi và 6 đầu ra: cho vay công nghiệp và cho vay thương mại, cho vay tiêu dùng, cho vay bất động sản, đầu tư chứng khoán, thu lãi, thu phi lãi. Theo hai tác giả thì hiệu quả trung bình (bao gồm phi hiệu quả thuần và phi hiệu quả quy mô) của 201 ngân hàng khoảng trên 5%.