Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận và mô hình nghiên cứu Chương 3: Thiết kế và đánh giá thang đo Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và kiến nghị 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận về lựa chọn chuyên ngành 2. Một số khái niệm 2. Lựa chọn Thuật ngữ “lựa chọn” được dùng để nhấn mạnh việc phải cân nhắc, tính toán để quyết định sử dụng loại phương thức hay cách thức tối ưu trong số những điều kiện hay cách thức hiện có để đạt được mục tiêu trong các điều kiện khan hiếm nguồn lực.
Sinh viên sau giai đoạn học đại cương thường được nhà trường, gia đình, người thân tư vấn trong việc chọn ngành học phù hợp với mục tiêu nghề nghiệp và học lực. Sau khi chọn ngành, nghề mình thích, căn cứ vào các tiêu chí: năng lực bản thân, điểm chuẩn, chỉ tiêu tuyển, nhu cầu xã hội, việc làm sau khi ra trường, điều kiện vị trí địa lý. sinh viên xác định ngành học phù hợp với năng lực rồi làm các thủ tục đăng ký ngành học. Trong nghiên cứu này, khái niệm lựa chọn được để chỉ hành vi ra quyết định và đó chính là quyết định theo đuổi một chuyên ngành để học tập và có tấm bằng cử nhân đại học để làm hành trang vào đời.
Lựa chọn chuyên ngành là sự quyết định nghề nghiệp trong tương lai. Xu hướng lựa chọn chuyên ngành Tuỳ thuộc vào đặc trưng cho mỗi lĩnh vực hoạt động khoa học mà khi xem xét lựa chọn chuyên ngành có thể có những quan điểm khác nhau về khái niệm này. Có quan điểm cho rằng đó là hệ thống các biện pháp giúp cho thế hệ trẻ chọn ngành nghề có tính đến nhu cầu của xã hội và năng lực của bản thân; quan điểm khác cho rằng đó là những mối quan hệ kinh tế giúp cho mỗi thành viên xã hội phát triển năng lực đối với lao động và đưa họ vào một lĩnh vực hoạt động cụ thể, phù hợp với việc phân bố lực lượng lao động xã hội. Trong nghiên cứu này, lựa chọn chuyên nghành là sự tác động của một tổ hợp các lực lượng xã hội, các điều kiện xã hội tồn tại trong môi trường giáo dục đại học giúp cho các sinh viên có những hiểu biết cơ bản về một số chuyên ngành phổ biến để khi tốt nghiệp ra 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trường, các em có thể lựa chọn cho mình một cách có ý thức nghề nghiệp tương lai trên cơ sở kiến thức đã học của những chuyên ngành mà mình đã lựa chọn.
Xu hướng lựa chọn chuyên ngành là tập hợp tất cả các khả năng làm cho sinh viên có thể ra quyết định một cách chắc chắn về một chuyên ngành nào đó để lựa chọn. Tập hợp các khả năng có thể do các nhân tố bên ngoài, bên trong quyết định để làm cho chủ thể lựa chọn có thể chắc chắc lựa chọn hoặc quan tâm đến chuyên ngành nào đó nhiều hơn khi quyết định lựa chọn. Xu hướng lựa chọn được đo lường bằng việc ưu tiên lựa chọn, sẽ lựa chọn trong tương lai, quan tâm nghiên cứu để cân nhắc cẩn trọng trước khi quyết định cuối cùng. Bản chất của sự lựa chọn chuyên ngành Thứ nhất, sự lựa chọn chuyên ngành mang bản chất chủ quan của từng cá nhân một cách sâu sắc.
Lựa chọn chuyên ngành của sinh viên diễn ra với sự tác động, ảnh hưởng, chi phối bởi nhiều yếu tố đan xen. Những yếu tố này tồn tại và xuất phát từ trong môi trường gia đình, cộng đồng, lớp học, nhà trường, nơi sinh viên học tập, sinh sống. Môi trường hay những yêu tố này tác động tới suy nghĩ, ý thức, tư tưởng, nhu cầu, động cơ, sở thích nghề nghiệp của sinh viên. Tuy nhiên yếu tố bản thân của sinh viên mới chính là nhân tố quyết định, thể hiện tính chủ thể của quá trình lựa chọn chuyên ngành.
Tỷ lệ ảnh hưởng của những tác động khách quan tới sự lựa chọn trên mỗi cá nhân là nhiều ít khác nhau, song quyết định cuối cùng của quá trình lựa chọn ngành nghề bao giờ cũng thuộc về một con người cụ thể. Thứ hai, sự lựa chọn chuyên ngành có tính chất quyết định đến tương lai của chủ thể lựa chọn. Sự kết hợp giữa nhu cầu, nguyện vọng cá nhân với yêu cầu do nghề nghiệp và xã hội đòi hỏi là đặc trưng mang tính bản chất của quá trình lựa chọn chuyên ngành. Nhiều khi sự mong muốn ngành nghề của bản thân lại không được xã hội ủng hộ, chấp nhận.
Sự đòi hỏi về số lượng, chất lượng nguồn nhân lực trong các 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lĩnh vực nghề nghiệp với nguyện vọng cá nhân kết hợp với nhau trong trở thành hai nhân tố chính yếu cấu thành nên tính chính xác của việc lựa chọn chuyên ngành. Sự lựa chọn đó đòi hỏi mỗi cá nhân phải có trách nhiệm. Vừa là trách nhiệm với bản thân, vừa là trách nhiệm đối với xã hội. Trách nhiệm và quyền lợi nhiều khi là một, và trong tình huống này thì quyền lợi và trách nhiệm chồng khít lên nhau.
Chủ thể của sự lựa chọn phải dựa trên những gì mà mình có được từ những hoạt động của mình để có thể có sự lựa chọn phù hợp. Sự phù hợp vùa giúp cho xã hội có được một người lao động đủ chuẩn để tham gia gia vào thị trường, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực, vừa là cơ hội để giúp bản thân phát triển trở thành những thành viên tích cực, có ích cho xã hội thay vì là những gánh nặng thất nghiệp do sự chọn lựa nhầm lẫn ban đầu. Quyết định lựa chọn chuyên ngành dường như có tính chất quyết định đến tương lai của sinh viên sau này. Tuy nhiên đó không phải là tất cả.
Thứ ba, sự lựa chọn chuyên ngành đòi hỏi có sự hiểu biết cặn kẽ thông tin chuyên ngành lựa chọn và gắn liền với những đặc trưng của xã hội. Lựa chọn chuyên ngành là một hoạt động có đối tượng. Đối tượng ở đây chính là những chuyên ngành mà sinh viên sẽ chọn. Chuyên ngành được chọn trở thành mục đích hoạt động của sinh viên.
Để đạt tới mục đích, sinh viên cần phải hiểu rõ đối tượng (nghề). Sự hiểu biết này càng cặn kẽ, sâu sắc, đầy đủ bao nhiêu thì khả năng chiếm lĩnh nghề nghiệp càng nhanh chóng trở thành hiện thực bấy nhiêu. Một khi đã hiểu rõ nghề nghiệp, sinh viên sẽ dần thiết lập được kế hoạch cụ thể, có những biện pháp, phương pháp thích hợp trong học tập, rèn luyện để chiếm lĩnh được nghề lựa chọn ở những mức độ khác nhau. Việc xác định mục đích cho sự lựa chọn chuyên ngành của sinh viên là rất đa dạng và phức tạp.
Muốn xác định được chuyên ngành sẽ chọn phù hợp với mình, ngoài việc hiểu biết về chuyên ngành đó, sinh viên phải tự hiểu mình. Chỉ có trên cơ sở này, bản thân sinh viên mới đáp ứng với những yêu cầu của nghề nghiệp. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong quá trình tồn tại và phát triển, giai đoạn lựa chọn chuyên ngành được coi là một bộ phận, một mắt xích trong cấu trúc đời sống của con người. Khi xác định cho mình một hướng đi, một vị trí hoạt động trong đời sống xã hội chính là lúc con người ta lựa chọn nghề.
Quá trình lựa chọn chuyên ngành không phải là chốc lát, không phải diễn ra chỉ một lần mà nó nảy sinh trong các mối quan hệ phức tạp, lựa chọn chuyên ngành được đặt trong một hệ thống các mối quan hệ giữa chủ thể (người lựa chọn) và những điều kiện khách quan có mối quan hệ trực tiếp đối với nghề nghiệp. Nếu như việc xem xét và lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên tách khỏi các dạng lựa chọn trong đặc trưng của cuộc sống con người thì sẽ dẫn tới sự hạn chế kết quả thực tế của các biện pháp hướng nghiệp, giới hạn khả năng điều khiển quá trình tái sản xuất nguồn nhân lực cho đất nước. Các yếu tố tác động đến xu hướng lựa chọn chuyên ngành Trong rất nhiều phương pháp hướng dẫn lựa chọn ngành nghề [21] đã đưa ra giả thuyết rằng việc cá nhân đối mặt với việc lựa chọn ngành nghề trong suốt quá trình lựa chọn ngành nghề đã ảnh hưởng tích cực đến việc triển khai quyết định nghề nghiệp. Như vậy, điều này có nghĩa là chính yếu tố thuộc về bản thân cá nhân người đi học sẽ quyết định nhiều đến việc lựa chọn chuyên ngành ở bậc đại học.
Như những giả thuyết đề cập ở trên nhưng ở mức độ rõ ràng hơn, một giả thuyết khác cho rằng sự khám phá bản thân và môi trường sẽ giúp con người cảm thấy có sự thích hợp cao hơn với chuyên ngành đã chọn. Điều này sẽ giúp con người cảm thấy hài lòng hơn, dễ dàn xếp hơn, chắc chắn hơn và gắn bó hơn với lựa chọn của mình. [22] Những học thuyết tương tự đã được phát triển thêm với cái nhìn về ảnh hưởng của sự cam kết của chuyên ngành đã chọn dựa trên những khía cạnh của việc triển khai sự chọn lựa (e., Harren, 1979) và hiện thực hóa chọn lựa (Lent, Brown, & Hackett, 1994). Bất chấp những giả thuyết này, một tài liệu về cách ra 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyết định nói rằng kinh nghiệm đã cho thấy mối quan hệ giữa việc đối phó với nhiệm vụ mang tính lựa chọn của cá nhân với việc triển khai lựa chọn.
Dựa trên nguyên tắc phân loại của những vấn đề lựa chọn sự nghiệp [19] các tác giả đã phân loại 6 nhân tố chính ảnh hưởng quá trình lựa chọn chuyên ngành: 1. Sự định hướng (nhận thức được sự cần thiết của việc ra quyết định và có động lực tham gia vào quá trình lựa chọn sự nghiệp) 2. Sự khám phá bản thân (tìm hiểu về bản thân) 3. Sự tìm hiểu bao quát về môi trường (tìm hiểu về những ngành nghề khác nhau) 4.
Sự khám phá theo chiều sâu về môi trường (tìm hiểu về xu hướng tăng giảm của những ngành nghề khác nhau) 5. Quyền lựa chọn (cố gắng chọn ngành mình thích) 6. Sự cam kết (sức mạnh của niềm tin và gắn bó với một nghề nghiệp cụ thể). Sự khám phá môi trường để tìm hiểu về ngành nghề cho chúng ta nhận thức được được một điều rằng bản thân sinh viên tự tìm hiểu sẽ gặp những trắc trở không mong muốn.