Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI CƯỚP TÀI SẢN 1.Khái niệm nhân thân người phạm tội cướp tài sản Từ kết quả nghiên cứu những công trình tội phạm học như đã đề cập ở mục tình hình nghiên cứu, khái niệm nhân thân người phạm tội cướp tài sản trong tội phạm học được hiểu một cách cô đọng thông qua những nhận xét sau: Thứ nhất, Nhân thân người phạm tội được coi là một khách thể nghiên cứu của Tội phạm học. Sở dĩ như vậy là vì bản thân chủ thể hành vi phạm tội, các đặc điểm về nhân chủng học, dân tộc học, về tâm lý, sinh lý, về xã hội và về tư pháp hình sự của chủ thể đó đều tồn tại khách quan, có thể nhận thức được và chứa đựng những thông tin cho phép nhìn nhận ra mối quan hệ nhân quả hay quy luật của sự phạm tội, tức là cho phép thấy được đối tượng nghiên cứu của tội phạm học để dựa vào đó mà xác định biện pháp phòng ngừa hiệu quả; Thứ hai, nhân thân người phạm tội cướp tài sản được coi là một bộ phận không thể tách rời của tình hình tội cướp tài sản (tội được quy định tại Điều 168 BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017). Thứ ba, có sự khác nhau giữa khoa học luật hình sự và tội phạm học trong quan niệm về nhân thân người phạm tội. Khoa học Luật hình sự khai thác nhân thân người phạm tội để tìm kiếm những đặc điểm, những yếu tố có ý nghĩa, có giá trị thiết thực cho việc thực hiện chính sách hình sự của Nhà nước ta, đặc biệt là để giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự.
Còn tội phạm học cũng khai thác những đặc điểm, những yếu tố nhân thân người phạm tội nhưng để trả lời câu hỏi tại sao con người đó lại phạm tội, đặc điểm nào, yếu tố nào đã dẫn dắt đến sự phạm tội của người đó, tức là tìm nguyên nhân của tội phạm để phòng ngừa. Chính vì mục đích của tội phạm học bao trùm như vậy, cho nên hệ thống các đặc điểm, các yếu tố thuộc nhân thân người phạm tội ở lĩnh vực tội phạm học phải bao trùm hơn, rộng hơn những gì mà khoa học Luật hình sự đã khai thác. Và những đặc điểm, những 7 Luan van yếu tố này không bắt buộc phải có hình thức pháp lý, tức là phải có sẵn trong Luật hình sự, nhưng phải có mối liên hệ dẫn dắt tới sự phạm tội của chủ thể hành vi. Cps thể nhìn nhận nhân thân người phạm tội cướp tài sản như sau: Một là, ở mức độ chung, nhân thân của một người nào đó là cái phản ánh, tức là hình ảnh có thể nhận thức được thông qua tổng thể các đặc điểm về mặt tự nhiên, xã hội và hành vi xã hội của chủ thể đã thực hiện hành vi đó ở một địa bàn và thời gian nhất định; Hai là, ở mức độ riêng, nhân thân người phạm tội là hình ảnh có thể nhận thức được thông qua tổng thể các đặc điểm về tự nhiên, xã hội và hành vi phạm tội của chủ thể đã thực hiện hành vi đó trên một địa bàn và thời gian nhất định, tức là những đặc điểm chứa đựng những thông tin về nguyên nhân và điều kiện của sự phạm tội; Ba là, ở mức độ cụ thể của đề tài, nhân thân người phạm tội cướp tài sản trên địa bàn Quận 3 thành phố Hồ Chí Minh là hình ảnh ( cái phản ánh) có thể nhận thức được thông qua tổng thể các đặc điểm về tự nhiên, xã hội và hành vi phạm tội cướp tài sản của các chủ thể đã thực hiện hành vi cướp tài sản trên địa bàn Quận 3 trong giai đoạn 2015 - 2019, tức là những đặc điểm chứa đựng những thông tin về nguyên nhân và điều kiện của sự phạm tội cướp tài sản.
Các đặc điểm nhân thân người phạm tội cướp tài sản Việc phân loại các đặc điểm của nhân thân người phạm tội là rất cần thiết cho nghiên cứu tội phạm học và việc này cũng có nhiều cách khác nhau. Ở đây, để phục vụ cho nghiên cứu thực tế đặc điểm của nhân thân người phạm tội cướp tài sản được phân thành ba nhóm đặc điểm: Sinh học; Xã hội; Pháp lý hình sự. Các đặc điểm sinh học 1. Về độ tuổi Qua nghiên cứu tội cướp tài sản chủ yếu ở hai nhóm tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi và nhóm tuổi từ đủ 18 tuổi đến 30 tuổi thực hiện.
Đây là cơ sở quan trọng trong việc xây dựng các giải pháp phòng ngừa THTP cướp tài sản trong xã hội. Về giới tính 8 Luan van Nghiên cứu đặc điểm giới tính người phạm tội cướp tài sản, tội phạm học tập trung xác định hai vấn đề: nam giới và nữ giới có tỷ lệ phạm tội như thế nào; đặc trưng của giới tính có ảnh hưởng như thế nào đến cơ chế hành vi phạm tội. Những nghiên cứu của các nhà tội phạm học cho thấy, tội cướp tài sản chủ yếu do nam giới thực hiện. Xác định được ảnh hưởng của giới tính trong cơ chế hành vi phạm tội sẽ có nhiều ý nghĩa trong việc phòng ngừa tội phạm cướp tài sản từ khía cạnh nhân thân người phạm tội.
Về dân tộc Dân tộc là một hình thái đặc thù của một tập đoàn người, xuất hiện trong quá trình phát triển của tự nhiên và xã hội, được phân biệt bởi 3 đặc trưng cơ bản là ngôn ngữ, văn hóa và ý thức tự giác của cộng đồng, mang tính bền vững qua hàng nghìn năm lịch sử. Mỗi dân tộc có sự phân bố ở những địa bàn khác nhau dẫn đến quá trình hình thành, nảy sinh tội phạm cướp tài sản cũng khác nhau. Do đó, việc nghiên cứu về đặc điểm dân tộc của tội cướp tài sản có ý nghĩa trong việc đề ra các biện pháp ngăn chặn và giáo dục 1. Về nơi sinh Nơi sinh hay là địa điểm sinh chính là địa danh hành chính nơi con người được sinh ra.
Nơi sinh là diễn biến khách quan tại địa điểm người đó sinh ra, có thể không phải nơi thường trú, có thể là bất kỳ địa danh nào. Yếu tố này có ảnh hưởng không nhỏ đến sự hình thành nhân thân người phạm tội cướp tài sản. Vì vậy nghiên cứu nơi sinh sẽ cho phép chúng ta nhận thức được tác động của nơi cư trú đến THTP cướp tài sản mà Tội phạm học gọi là địa lý học tội phạm. Về nơi cư trú Yếu tố nơi cư trú có thể ảnh hưởng đến một số đặc điểm thuộc tâm lý cá nhân như yếu tố văn hóa, tập quán, thói quen, tính cách đặc trưng của địa bàn cư trú.
Điều này rất có ý nghĩa trong hoạt động dự báo và phòng ngừa tội phạm cướp tài sản. Nơi cư trú, nơi sinh sống có ảnh hưởng không nhỏ đến tình trạng phạm tội nói chung và tội cướp tài sản nói riêng cho phép chúng ta nhận thức được tỉ lệ phạm tội theo khu vực cư trú của tội cướp tài sản. Các đặc điểm xã hội 9 Luan van 1. Trình độ học vấn Học vấn là danh từ chỉ mức độ của việc học mà một con người đạt tới.
Tội phạm học nghiên cứu trình độ học vấn của nhân thân người phạm tội cướp tài sản ở 04 cấp bậc học: mù chữ và tiểu học; Trung học cơ sở, Trung học phổ thông và cao đẳng, đại học. Trình độ học vấn thấp thường đi kèm với trình độ hiểu biết thấp, nhất là hiểu biết về pháp luật, dẫn đến vi phạm pháp luật. Nghề nghiệp Nghề nghiệp được coi là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kĩ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được nhu cầu của xã hội. Người không có nghề nghiệp hoặc có nghề nghiệp không ổn định thường bị tác động bởi cơm áo gạo tiền, vật chất nên rất dễ hình thành và phát sinh các đặc điểm nhân thân tiêu cực.
Hoạt động xã hội (Hội, đoàn, đảng viên) Nghiên cứu của các nhà tội phạm học cho thấy, việc xác định được hoạt động xã hội của nhân thân người phạm tội cướp tài sản giúp xác định được vai trò xã hội của người phạm tội, đó là những chức năng xã hội của cá nhân được quyết định bởi địa vị của nó trong hệ thống các quan hệ xã hội đang tồn tại; bởi việc người đó thuộc nhóm xã hội nhất định nào, bởi mối quan hệ lẫn nhau và sự phụ thuộc lẫn nhau của người đó đối với người khác. Thái độ của người đó đối với những chức năng đó và kế hoạch đời sống… 1. Tôn giáo, tín ngưỡng Tôn giáo là niềm tin vào các lực lượng siêu nhiên, vô hình, mang tính thiêng liêng, được chấp nhận một cách trực giác và tác động qua lại một cách hư ảo, nhằm lí giải những vấn đề trên trần thế cũng như thế giới bên kia. Niềm tin đó được biểu hiện rất đa dạng, tùy thuộc vào từng thời kì lịch sử, hoàn cảnh địa lí – văn hóa khác nhau, phụ thuộc vào nội dung từng tôn giáo, được vận hành bằng những nghi lễ, những hành vi tôn giáo khác nhau của từng cộng đồng xã hội tôn giáo khác nhau.
Nghiên cứu vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng sẽ có vai trò hết sức quan trọng trong việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội cướp tài sản. Sở thích (nghiện rượu, ma túy, games…) Sở thích là những mối quan tâm khác ngoài lĩnh vực công việc. Chúng thỏa mãn sự sáng tạo và cho phép con người thử nghiệm những điều mới mẻ. Sở thích của con người thường rất rộng và có đối tượng không giống nhau ở mỗi người nên nghiên cứu về sở thích người phạm tội cướp tài sản có ý nghĩa quan trọng việc hạn chế các đặc điểm tiêu cực trong người phạm tội.
Từ đó, đề ra những giải pháp phòng ngừa có hiệu quả. Khuynh hướng giá trị ( lối sống) Việt Nam ngày nay đang ở trong quá trình vận động và biến đổi mạnh mẽ. Sự phát triển theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa về thực chất sẽ là một quá trình biến đổi mà trong đó cơ cấu xã hội cũng bị thay đổi tận gốc rễ.