Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Tội Chống Người Thi Hành Công Vụ Từ Thực Tiễn Thành Phố Hà Nội

Khám phá luận văn thạc sĩ về tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội, phân tích pháp lý và thực tiễn áp dụng trong bối cảnh hiện nay.

• Tác giả: Phạm Quốc Huy
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Thị Mai
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội Chống Người Thi Hành Công Vụ Từ Thực Tiễn Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ
• 1.1. Những vấn đề lý luận về tội chống người thi hành công vụ
• 1.2. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội chống người thi hành công vụ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát tình hình khởi tố, điều tra, xét xử tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội
• 2.2. Thực tiễn định tội danh tội vi phạm quy định về tội chống người thi hành công vụ tại thành phố Hà Nội
• 2.3. Thực tiễn quyết định hình phạt đối với tội chống người thi hành công vụ tại thành phố Hà Nội
• 2.4. Nguyên nhân của những vi phạm, sai lầm
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ĐỊNH TỘI DANH VÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐÚNG ĐỐI VỚI TỘI CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Yêu cầu của việc định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội chống người thi hành công vụ
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm định tội danh và quyết định hình phạt đúng đối với tội chống người thi hành công vụ trên địa bàn thành phố Hà Nội
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm tội chống người thi hành công vụ và người thi hành công vụ

Phần này làm rõ khái niệm tội chống người thi hành công vụ tại Điều 330 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Đề tài phân tích các quan điểm khác nhau về định nghĩa "công vụ", từ phạm vi rộng (các việc công vì lợi ích chung) đến phạm vi hẹp (hoạt động của cơ quan nhà nước, đặc biệt là hành pháp). Luận văn trình bày các quan điểm khác nhau trong việc xác định "người thi hành công vụ", tham khảo Nghị quyết số 04-HĐTPTANDTC/NQ và Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017. Việc phân biệt rõ ràng giữa các loại công việc và người thực hiện chúng có ý nghĩa quyết định trong việc xác định tính chất và mức độ của tội phạm. Đặc điểm quan trọng nhất của công vụ là tính đúng pháp luật. Hành vi trái pháp luật không được xem là công vụ. Luận văn làm sáng tỏ điều kiện cấu thành tội phạm và phân loại các hành vi phạm tội để minh họa cho vấn đề.

1.1 Khái niệm công vụ

Luận văn phân tích khái niệm công vụ từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, từ điển Oxford, Nghị quyết số 04-HĐTPTANDTC/NQ, Luật Công vụ của Liên bang Nga, và các tài liệu tham khảo khác. Mỗi định nghĩa cung cấp một góc nhìn khác nhau về phạm vi của công vụ, từ hoạt động do cán bộ, công chức thực hiện, đến các hoạt động phục vụ lợi ích chung của nhà nước và xã hội. Luận văn cũng đề cập đến sự khác biệt giữa công vụ trong các cơ quan hành pháp, lập pháp, và tư pháp. Việc phân tích đa chiều này giúp làm rõ hơn phạm vi áp dụng của tội chống người thi hành công vụ và khái niệm người thi hành công vụ. Đặc biệt, luận văn nhấn mạnh tính tuân thủ pháp luật là đặc điểm quan trọng nhất của công vụ. Mọi hoạt động không tuân thủ pháp luật sẽ không được xem là công vụ.

1.2 Khái niệm người thi hành công vụ

Đề tài thảo luận về khái niệm người thi hành công vụ, dựa trên Nghị quyết số 04/HĐTP và Luật Trách nhiệm bồi thường Nhà nước năm 2017. Luận văn so sánh các định nghĩa, phân tích sự khác biệt giữa các cách tiếp cận. Đặc biệt, luận văn nêu rõ sự cần thiết phải xác định rõ ràng người thi hành công vụ để áp dụng đúng pháp luật. Việc xác định chính xác đối tượng này có ý nghĩa quan trọng trong việc áp dụng các điều khoản của Điều 330 Bộ luật Hình sự và các quy định pháp luật liên quan. Luận văn phân tích phạm vi áp dụng của định nghĩa, bao gồm cả cán bộ, công chức nhà nước và những người khác được nhà nước uỷ quyền thực hiện nhiệm vụ công vụ. Điều này đảm bảo tính chính xác và đầy đủ trong việc truy cứu trách nhiệm hình sự.

II. Thực tiễn áp dụng Điều 257 Bộ luật Hình sự và Điều 330 Bộ luật Hình sự tại Hà Nội

Phần này tập trung vào thực tiễn áp dụng pháp luật về tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội. Dữ liệu thống kê về số vụ án, số bị cáo, hình phạt được phân tích. Luận văn đề cập đến các vấn đề thực tiễn trong việc định tội danh, áp dụng hình phạt. Các vụ án điển hình được phân tích, làm rõ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Luận văn cũng đề cập đến nguyên nhân của những vi phạm, sai sót trong áp dụng pháp luật. Phân tích thống kê về số liệu tội phạm trong giai đoạn 2015-2019 cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình tội phạm tại Hà Nội. Những điểm mạnh và hạn chế trong công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm được nêu ra.

2.1 Thống kê tội phạm

Phần này trình bày kết quả thống kê số vụ án tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội từ năm 2015 đến năm 2019. Dữ liệu được phân tích theo nhiều góc độ, chẳng hạn như số vụ án, số bị cáo, loại hình tội phạm, hình phạt áp dụng. Luận văn sử dụng biểu đồ, bảng số liệu để minh họa cho kết quả thống kê. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn chính thống, đảm bảo tính khách quan và chính xác. Phân tích thống kê cho thấy xu hướng phát triển của tội phạm trong giai đoạn nghiên cứu. Các yếu tố ảnh hưởng đến số liệu thống kê cũng được luận bàn.

2.2 Phân tích vụ án điển hình

Luận văn chọn lọc và phân tích một số vụ án tội chống người thi hành công vụ điển hình tại Hà Nội. Việc phân tích tập trung vào các khía cạnh như hành vi phạm tội, yếu tố cấu thành tội phạm, quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Qua đó, luận văn làm rõ những khó khăn, thách thức trong việc áp dụng pháp luật. Những điểm nhấn trong việc áp dụng Điều 257 và Điều 330 Bộ luật Hình sự được làm nổi bật. Việc phân tích này góp phần làm sáng tỏ các vấn đề thực tiễn trong việc áp dụng pháp luật và đề xuất các giải pháp khắc phục.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và phương pháp phòng ngừa

Phần này đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và tăng cường hiệu quả phòng ngừa tội chống người thi hành công vụ. Luận văn dựa trên kết quả nghiên cứu ở các phần trước để đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, nâng cao năng lực của lực lượng thi hành công vụ, và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Các biện pháp phòng ngừa được đề xuất cần mang tính khả thi cao và phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Hà Nội. Luận văn cũng đề cập đến vai trò của cơ quan chức năng trong việc thực thi pháp luật.

3.1 Hoàn thiện pháp luật

Dựa trên phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật, luận văn đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các điều khoản liên quan đến tội chống người thi hành công vụ trong Bộ luật Hình sự. Các đề xuất này tập trung vào việc làm rõ hơn các yếu tố cấu thành tội phạm, phân định rõ ràng hơn giữa các tội phạm có liên quan, và điều chỉnh mức hình phạt cho phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Luận văn cũng đề xuất việc bổ sung, sửa đổi các văn bản hướng dẫn thi hành luật để đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong việc áp dụng pháp luật. Các đề xuất này cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

3.2 Phòng ngừa tội phạm

Phần này trình bày các biện pháp phòng ngừa tội chống người thi hành công vụ, bao gồm các giải pháp về tuyên truyền, giáo dục pháp luật, nâng cao năng lực cho lực lượng thi hành công vụ, tăng cường công tác phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Luận văn đề xuất các chương trình cụ thể nhằm nâng cao nhận thức của người dân về pháp luật, cũng như nâng cao khả năng xử lý tình huống của lực lượng thi hành công vụ. Việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan là điều cần thiết để tạo ra một hệ thống phòng ngừa tội phạm hiệu quả. Các giải pháp được đề xuất dựa trên thực tiễn và nhằm mục tiêu giảm thiểu nguy cơ xảy ra tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2015-2019, trên địa bàn thành phố Hà Nội đã xảy ra nhiều vụ án liên quan đến tội chống người thi hành công vụ, với tổng số 353 vụ án và 450 bị cáo được khởi tố và xét xử. Tội phạm này tuy chiếm tỷ lệ không lớn trong tổng số các vụ án hình sự, nhưng lại có ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, gây mất lòng tin của nhân dân vào hoạt động quản lý nhà nước. Tình hình tội phạm chống người thi hành công vụ diễn biến phức tạp, có xu hướng giảm nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây mất ổn định xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, đánh giá quy định pháp luật hình sự về tội chống người thi hành công vụ và thực tiễn áp dụng tại Hà Nội trong giai đoạn 2015-2019, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành, đặc biệt là Điều 330 Bộ luật Hình sự năm 2015, cùng với thực tiễn khởi tố, điều tra, xét xử tại Hà Nội.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm rõ các khái niệm pháp lý liên quan, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm chống người thi hành công vụ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cán bộ, công chức trong quá trình thi hành công vụ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật hình sự, tập trung vào:

• Khái niệm công vụ và người thi hành công vụ: Công vụ được hiểu là hoạt động mang tính quyền lực - pháp lý do cán bộ, công chức hoặc người được giao quyền thực hiện nhằm phục vụ lợi ích nhà nước và xã hội. Người thi hành công vụ là cá nhân có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xã hội, đang thực hiện nhiệm vụ theo quy định pháp luật.

• Cấu thành tội phạm: Tội chống người thi hành công vụ được phân tích theo bốn yếu tố cấu thành: khách thể (hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực hành chính, tố tụng, thi hành án), mặt khách quan (hành vi dùng vũ lực, đe dọa hoặc thủ đoạn khác cản trở người thi hành công vụ), chủ thể (cá nhân đủ năng lực trách nhiệm hình sự từ 16 tuổi trở lên), mặt chủ quan (lỗi cố ý trực tiếp, mục đích cản trở thi hành công vụ).

• Phân biệt tội phạm: Luận văn làm rõ sự khác biệt giữa tội chống người thi hành công vụ với các tội danh có dấu hiệu tương tự như tội giết người, cố ý gây thương tích, đe dọa giết người nhằm tránh nhầm lẫn trong áp dụng pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội, Viện kiểm sát nhân dân, các bản án, hồ sơ vụ án, văn bản pháp luật liên quan.

• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh các quy định pháp luật qua các thời kỳ; phương pháp lịch sử để theo dõi sự phát triển của pháp luật hình sự về tội chống người thi hành công vụ; phương pháp thống kê và nghiên cứu điển hình để đánh giá thực trạng xét xử tại Hà Nội; phương pháp quy nạp để đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung vào giai đoạn 2015-2019, phù hợp với thời điểm áp dụng Bộ luật Hình sự năm 2015 và thực tiễn xét xử tại Hà Nội.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu dựa trên toàn bộ các vụ án tội chống người thi hành công vụ được khởi tố và xét xử tại Hà Nội trong giai đoạn trên, đảm bảo tính đại diện và toàn diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình tội phạm và xét xử: Trong 5 năm (2015-2019), Hà Nội khởi tố 352 vụ với 440 bị can, xét xử 349 vụ với 445 bị cáo. Số vụ án có xu hướng giảm, từ 118 vụ năm 2015 xuống còn khoảng 64 vụ năm 2019, giảm trung bình gần 60%. Trên 90% các vụ án áp dụng khoản 1 Điều 330 BLHS 2015, tức là các hành vi chưa gây hậu quả nghiêm trọng.

2. Định tội danh chính xác: TAND hai cấp tại Hà Nội thực hiện việc định tội danh tương đối chính xác, xét xử đúng người, đúng tội, hạn chế oan sai. Ví dụ điển hình như vụ án Tống Văn Đ (2018) và Nguyễn Văn T (2019) đều được xác định đúng tội “Chống người thi hành công vụ” theo Điều 330 BLHS 2015 với các tình tiết tăng nặng phù hợp.

3. Sai sót trong định tội danh và truy tố: Một số vụ án có sai sót như bỏ sót tội danh hoặc truy tố sai khung hình phạt. Nguyên nhân chủ yếu do quy định pháp luật chưa chặt chẽ, chưa rõ ràng, cùng với hạn chế về năng lực, kinh nghiệm của cán bộ thực thi pháp luật. Ví dụ vụ án liên quan đến hành vi dùng xe ô tô đẩy lùi lực lượng CSGT tại huyện Chương Mỹ (2019) có sự phân biệt chưa rõ ràng giữa tội chống người thi hành công vụ và tội cố ý gây thương tích.

4. Phân biệt tội danh còn khó khăn: Việc phân biệt tội chống người thi hành công vụ với các tội danh khác như giết người, cố ý gây thương tích, đe dọa giết người còn gặp nhiều khó khăn do dấu hiệu “chống người thi hành công vụ” xuất hiện trong nhiều điều luật khác nhau, dẫn đến nhầm lẫn trong áp dụng pháp luật.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trong thực tiễn áp dụng pháp luật bao gồm:

• Quy định pháp luật còn bất cập: Bộ luật Hình sự năm 2015 dù đã cụ thể hóa nhiều nội dung nhưng vẫn còn những điểm chưa rõ ràng, đặc biệt là về các tình tiết định khung hình phạt và phân biệt tội danh có dấu hiệu tương tự.

• Năng lực cán bộ thực thi pháp luật: Một số cán bộ điều tra, kiểm sát, xét xử còn thiếu kinh nghiệm, dẫn đến sai sót trong việc thu thập chứng cứ, đánh giá hành vi và áp dụng pháp luật.

• Tính phức tạp của hành vi phạm tội: Hành vi chống người thi hành công vụ đa dạng, có thể kèm theo các hành vi phạm tội khác như gây thương tích, làm nhục, đe dọa, gây rối trật tự công cộng, khiến việc định tội danh trở nên khó khăn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, đồng thời hoàn thiện pháp luật để nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm này. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số vụ án theo năm, bảng so sánh các vụ án điển hình về tội danh và hình phạt áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật: Rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định tại Điều 330 BLHS để làm rõ các tình tiết định khung hình phạt, phân biệt rõ ràng tội chống người thi hành công vụ với các tội danh có dấu hiệu tương tự nhằm tránh nhầm lẫn trong áp dụng pháp luật. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao năng lực cán bộ thực thi pháp luật: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về pháp luật hình sự, kỹ năng điều tra, truy tố, xét xử tội chống người thi hành công vụ cho cán bộ điều tra, kiểm sát, tòa án tại Hà Nội. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Học viện Tư pháp, Viện Kiểm sát, Tòa án.

3. Tăng cường công tác phối hợp liên ngành: Xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa công an, viện kiểm sát và tòa án trong việc xử lý các vụ án chống người thi hành công vụ nhằm đảm bảo tính thống nhất, chính xác trong định tội danh và quyết định hình phạt. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: Bộ Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án nhân dân.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật về tội chống người thi hành công vụ, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân, giảm thiểu các hành vi vi phạm. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Sở Tư pháp, các cơ quan truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức, viên chức thi hành công vụ: Nắm rõ quyền và nghĩa vụ, hiểu biết về các hành vi bị nghiêm cấm, từ đó nâng cao ý thức tự bảo vệ và phối hợp với cơ quan chức năng khi bị xâm phạm.

2. Cán bộ điều tra, kiểm sát, xét xử: Sử dụng luận văn như tài liệu tham khảo để nâng cao kỹ năng định tội danh, áp dụng pháp luật chính xác, hạn chế sai sót trong quá trình tố tụng.

3. Nhà lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Tham khảo để hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến tội chống người thi hành công vụ, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, hiệu quả.

4. Học viên, sinh viên ngành luật: Là tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên sâu về tội chống người thi hành công vụ, giúp hiểu rõ các khía cạnh lý luận và thực tiễn của tội phạm này.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội chống người thi hành công vụ được hiểu như thế nào?
   Tội này là hành vi dùng vũ lực, đe dọa hoặc thủ đoạn khác cản trở người thi hành công vụ thực hiện nhiệm vụ hợp pháp hoặc ép buộc họ làm trái pháp luật, gây ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước.

2. Ai được coi là người thi hành công vụ?
   Là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người được giao nhiệm vụ trong cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội đang thực hiện công vụ theo quy định pháp luật.

3. Phân biệt tội chống người thi hành công vụ với tội cố ý gây thương tích như thế nào?
   Tội cố ý gây thương tích đòi hỏi có hậu quả thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể nhất định, trong khi tội chống người thi hành công vụ không bắt buộc có thương tích mà chỉ cần hành vi cản trở thi hành công vụ.

4. Hình phạt đối với tội chống người thi hành công vụ là gì?
   Theo Điều 330 BLHS 2015, phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm; trường hợp tăng nặng có thể bị phạt tù từ 2 đến 7 năm.

5. Làm thế nào để tránh nhầm lẫn trong định tội danh tội chống người thi hành công vụ?
   Cần căn cứ đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, phân biệt rõ hành vi, hậu quả và mục đích phạm tội, đồng thời nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi pháp luật và hoàn thiện quy định pháp luật.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ các khái niệm pháp lý về công vụ, người thi hành công vụ và tội chống người thi hành công vụ, đồng thời phân tích sự phát triển của pháp luật hình sự Việt Nam về tội này qua các thời kỳ.
• Thực tiễn xét xử tại Hà Nội giai đoạn 2015-2019 cho thấy việc áp dụng pháp luật về tội chống người thi hành công vụ tương đối chính xác nhưng vẫn còn tồn tại sai sót do nhiều nguyên nhân.
• Nghiên cứu chỉ ra những bất cập trong quy định pháp luật và năng lực cán bộ thực thi pháp luật, ảnh hưởng đến hiệu quả phòng chống tội phạm.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả xử lý tội chống người thi hành công vụ.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm tổ chức đào tạo, sửa đổi pháp luật và đẩy mạnh tuyên truyền nhằm bảo vệ quyền lợi người thi hành công vụ và đảm bảo trật tự xã hội.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng môi trường pháp lý công bằng, nghiêm minh và bảo vệ những người thi hành công vụ – những người giữ gìn trật tự xã hội và pháp luật!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 6 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ 1. Những vấn đề lý luận về tội chống người thi hành công vụ 1. Khái niệm tội chống người thi hành công vụ. Công vụ là thuật ngữ được xem xét đánh giá từ nhiều góc độ khác nhau.

Do đó, công vụ được hiểu theo các phạm vi rộng hẹp khác nhau. Theo cách hiểu chung nhất, công vụ là các việc công. Các việc này được thực hiện vì lợi ích chung, lợi ích cộng đồng, lợi ích xã hội, lợi ích của nhà nước. Trong khi đó, ở một phạm vi hẹp hơn, công vụ chỉ giới hạn trong các hoạt động của nhà nước.

Đây cũng chính là cách quan niệm về công vụ của nhiều nước trên thế giới. Theo cách hiểu này, công vụ gắn liền với con người làm việc cho Nhà nước và những công việc của Nhà nước do những con người đó thực hiện. Chính vì vậy, ở nhiều nước hai khái niệm công vụ và công chức luôn gắn liền chặt chẽ với nhau. Hẹp hơn nữa, một số nước coi công vụ chỉ giới hạn trong phạm vi hoạt động của các cơ quan hành pháp mà không tính đến các hoạt động lập pháp và tư pháp (xét xử và công tố) trong bộ máy nhà nước.

Theo Bách khoa toàn thư mở - Wikipedia thì công vụ là một hoạt động do cán bộ, công chức nhân danh nhà nước thực hiện theo quy định của pháp luật và được pháp luật bảo vệ nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân và xã hội. Đây là khái niệm giới hạn về phạm vi chủ thể của công vụ nhưng lại mở rộng về phạm vi trong lĩnh vực công vụ là “thực hiện theo quy định của pháp luật”. Công vụ theo từ điển Oxford, được hiểu là toàn bộ các cơ quan của Chính phủ không kể lực lượng quân đội hoặc công vụ sử dụng để chỉ một nhóm người làm việc trong các cơ quan nhà nước (dân sự). Nghị quyết số 04-HĐTPTANDTC/NQ ngày 29/11/1986 của Hội Đồng Thẩm phán TAND tối cao quy định: “Công vụ là một công việc mà cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức xã hội giao cho một người thực hiện” (Mục 1, Chương 2).

Quy định này được hiểu theo nghĩa rộng, không có việc giới hạn phạm vi trong lĩnh vực công vụ và không giới hạn về phạm vi chủ thể của công vụ. Luan van Từ điển Pratique du Francais năm71987 cho rằng “công vụ là công việc của công chức” nhằm nhấn mạnh chủ thể của hoạt động công vụ, nhưng chưa đề cập đến chức năng, nhiệm vụ và đặc thù của hoạt động công vụ. Luật Công vụ của Liên bang Nga coi công vụ “là hoạt động có tính chuyên nghiệp nhằm đảm bảo thực thi thẩm quyền của các cơ quan nhà nước. Khái niệm này nhấn mạnh tính chuyên nghiệp của hoạt động công vụ.

Giáo trình Công vụ, công chức do Nxb. Giáo dục, Hà Nội xuất bản năm 1997 cho rằng, “Công vụ là một loại lao động mang tính quyền lực và pháp lý được thực thi bởi đội ngũ công chức nhằm thực hiện các chính sách của nhà nước trong quá trình quản lý toàn diện các mặt của đời sống xã hội”, nhấn mạnh tính chất của hoạt động công vụ là “tính quyền lực”, “tính pháp lý” và đặc tính của hoạt động công vụ “là một loại lao động”. Luật cán bộ, công chức năm 2008 quy định, “hoạt động công vụ của cán bộ, công chức là thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, công chức theo quy định của Luật này và các quy định khác có liên quan” (Điều 2). Quy định này đã chỉ ra những đặc điểm quan trọng của công vụ và giới hạn phạm vi chủ thể của hoạt động công vụ.

Công vụ là hoạt động được tiến hành trên cơ sở pháp luật để thực hiện công việc do Nhà nước giao. Do đó, tính tuân theo pháp luật là đặc điểm quan trọng nhất của “công vụ”. Định nghĩa này cũng giới hạn phạm vi đối tượng là cán bộ, công chức. Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước ban hành năm 2017 không quy định trực tiếp về công vụ nhưng lại có nội dung xác định người thi hành công vụ, như sau: “Người thi hành công vụ là người được bầu cử, phê chuẩn, tuyển dụng hoặc bổ nhiệm theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức và pháp luật có liên quan vào một vị trí trong cơ quan nhà nước để thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính, tố tụng hoặc thi hành án hoặc người khác được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao thực hiện nhiệm vụ có liên quan đến hoạt động quản lý hành chính, tố tụng hoặc thi hành án” (Khoản 2, Điều 3).

Quy định này đã giới hạn phạm vi lĩnh vực của công vụ là trong quản lý hành chính, tố tụng và trong thi hành án. Luan van Căn cứ vào các cách tiếp cận khác8nhau về công vụ, “công vụ” có thể được hiểu “công vụ là một loại hoạt động mang tính quyền lực - pháp lý được thực thi bởi đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước hoặc những người khác khi được nhà nước trao quyền nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong quá trình quản lý toàn diện các mặt hoạt động của đời sống xã hội. Công vụ là phục vụ nhà nước, phục vụ nhân dân, gắn với quyền lực nhà nước”. Tuy nhiên trong điều kiện cụ thể ở Việt Nam, do đặc thù về thể chế chính trị nên công vụ còn bao gồm cả hoạt động thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ của cán bộ, công chức làm việc trong các cơ quan của Đảng, tổ chức chính trị - xã hội.

Có thể thấy đặc điểm của công vụ là tính đúng pháp luật và được giới hạn trong phạm vi nhất định bao gồm giới hạn về phạm vi chủ thể của công vụ và giới hạn về phạm vi lĩnh vực của công vụ. Theo đó, công vụ phải là hoạt động quản lý nhà nước và phải thực hiện theo đúng pháp luật, tức là những hoạt động được thực hiện dựa trên quy định của pháp luật bao gồm pháp luật nội dung và pháp luật hình thức. Phạm vi lĩnh vực của hoạt động công vụ được giới hạn trong ba lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án. Chủ thể của công vụ là người thuộc các cơ quan Nhà nước hoặc được cơ quan Nhà nước giao quyền thực hiện những nhiệm vụ cụ thể.

Với cách hiểu như vừa nêu ở trên về công vụ thì đặc điểm quan trọng nhất của công vụ là tính đúng pháp luật. Muốn được coi là công vụ thì hoạt động phải đúng pháp luật, đúng quy trình, thủ tục theo quy định của pháp luật và người thực hiện được giao thẩm quyền theo đúng pháp luật. Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật được coi là một trong các nguyên tắc của hoạt động công vụ. Hoạt động không đúng pháp luật là hoạt động “làm trái công vụ”.

Trong trường hợp người thi hành công vụ có hoạt động làm trái công vụ thì hành vi không được xem là hành vi thực hiện công vụ và dẫn đến thực hiện cũng không được coi là người thi hành công vụ. Việc xác định chính xác thế nào là hoạt động “công vụ” có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định dấu hiệu “người thi hành công vụ” - Về khái niệm “người thi hành công vụ”, cũng có nhiều giải thích khác nhau. Luan van + Nghị quyết số 04/HĐTP ngày919/11/1986 của Hội đồng thẩm phán TANDTC hướng dẫn áp dụng một số quy định của BLHS năm 1985 nêu rơ: “Người thi hành công vụ là người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức xã hội thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình và cũng có thể là những công dân được huy động làm nhiệm vụ (như: Tuần tra, canh gác, bảo vệ.) theo kế hoạch của cơ quan có thẩm quyền, phục vụ lợi ích chung của nhà nước và xã hội.” Từ quy định trên, người thi hành công vụ là những người có chức vụ và quyền hạn trong các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội mà các cơ quan này thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình hoặc những công dân được huy động làm nhiệm vụ theo kế hoạch của các cơ quan có thẩm quyền. + Luật Trách nhiệm bồi thường Nhà nước năm 2017 quy định: “Người thi hành công vụ là người được bầu cử, phê chuẩn, tuyển dụng hoặc bổ nhiệm vào một vị trí trong cơ quan nhà nước để thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính, tố tụng, thi hành án hoặc người khác được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao thực hiện nhiệm vụ có liên quan đến hoạt động quản lý hành chính, tố tụng, thi hành án (Khoản 2, Điều 3).

Theo đó, người thi hành công vụ là người được bầu cử, phê chuẩn, tuyển dụng hoặc bổ nhiệm vào một vị trí trong cơ quan nhà nước, hoặc người iđược icơ iquan inhà inước icó ithẩm iquyền igiao ithực ihiện inhiệm ivụ ihoặc i nhiệm ivụ icó iliên iquan iđến ihoạt iđộng iquản ilý ihành ichính, itố itụng, ithi ihành ián. + iNghị iđịnh i208/2013/NĐ-CP ingày i17/12/2013 icủa iChính iphủ iquy iđịnh ivề i các ibiện ipháp iphòng ingừa, ingăn ichặn ivà ixử ilý inhững ihành ivi ichống ingười ithi i hành icông ivụ ixác iđịnh ingười ithi ihành icông ivụ i“.là icán ibộ, icông ichức, iviên i chức, isĩ iquan, ihạ isĩ iquan, ichiến isĩ ilực ilượng ivũ itrang inhân idân iđược icơ iquan, i tổ ichức ihoặc icá inhân icó ithẩm iquyền igiao ithực ihiện inhiệm ivụ, iquyền ihạn itheo i quy iđịnh icủa ipháp iluật ivà iđược ipháp iluật ibảo ivệ inhằm iphục ivụ ilợi iích icủa iNhà i nước, inhân idân ivà ixã ihội” i(Khoản i1, iĐiều i3). iQuy iđịnh inày iquy iđịnh icụ ithể i hơn ivề ingười ithi ihành icông ivụ ivà iquy iđịnh irơ: ingười ithi ihành icông ivụ iđược i pháp iluật ibảo ivệ. Những ikhái iniệm itrên iđã ilàm irơ ivề ichủ ithể ivà iphạm ivi ithực ihiện inhiệm ivụ i của ingười ithi ihành icông ivụ: i(1) iVề ichủ ithể: iNgười ithi ihành icông ivụ iphải ilà icán Luan van i bộ, icông ichức, iviên ichức icủa icơ iquan10inhà inước, itổ ichức ichính itrị, itổ ichức i chính itrị i- ixã ihội, itổ ichức ichính itrị i- ixã ihội i- inghề inghiệp, itổ ichức ixã ihội ihoặc i cũng icó ithể ilà imột icông idân ibất ikỳ iđược icơ iquan inhà inước icó ithẩm iquyền ihuy i động, iyêu icầu ithực ihiện inhiệm ivụ.

i(2) iVề iphạm ivi ithực ihiện inhiệm ivụ: iChỉ icó i thể icoi ilà ithi ihành icông ivụ ikhi icông iviệc imà ihọ ilàm ilà ithực ihiện icác ichức inăng, i nhiệm ivụ icủa icác icơ iquan inhà inước, icác itổ ichức inhằm iphục ivụ ilợi iích ichung i của iNhà inước, icủa ixã ihội.