Luận văn thạc sĩ về tội chống người thi hành công vụ tại tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích tội chống người thi hành công vụ từ thực tiễn tỉnh bắc ninh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Người hướng dẫn: TS. Đinh Thế Hưng
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội Chống Người Thi Hành Công Vụ Từ Thực Tiễn Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Một số khái niệm liên quan và quy định về tội chống người thi hành công vụ trong pháp luật hình sự Việt Nam trước năm 2015
• 1.1.1. Một số khái niệm liên quan
• 1.1.2. Tội chống người thi hành công vụ trong pháp luật hình sự Việt Nam trước năm 2015
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI TỘI PHẠM CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI TỘI PHẠM CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận về tội chống người thi hành công vụ trong pháp luật hình sự Việt Nam

Nghiên cứu về tội chống người thi hành công vụ trong pháp luật hình sự Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay. Tội phạm này không chỉ ảnh hưởng đến người thi hành công vụ mà còn tác động đến trật tự an toàn xã hội. Theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, tội chống người thi hành công vụ được xác định rõ ràng với các dấu hiệu pháp lý cụ thể. Việc phân tích các quy định này giúp hiểu rõ hơn về bản chất và tính chất của tội phạm, từ đó có thể đưa ra các giải pháp hiệu quả trong việc phòng ngừa và xử lý. Đặc biệt, việc nhận thức đúng đắn về hành vi chống đối và các hình thức vi phạm pháp luật liên quan đến công vụ là rất cần thiết.

1.1. Khái niệm và quy định về tội chống người thi hành công vụ

Khái niệm về tội chống người thi hành công vụ được quy định trong Bộ luật Hình sự năm 2015, với các điều khoản cụ thể nhằm bảo vệ người thi hành công vụ. Tội này bao gồm các hành vi như cản trở, tấn công hoặc đe dọa người thi hành công vụ trong khi thực hiện nhiệm vụ. Việc quy định rõ ràng các dấu hiệu pháp lý giúp các cơ quan chức năng dễ dàng hơn trong việc xử lý vi phạm. Hơn nữa, việc phân biệt giữa tội chống người thi hành công vụ và các tội phạm khác là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác trong việc áp dụng pháp luật. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người thi hành công vụ mà còn góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa tội phạm.

II. Thực tiễn áp dụng pháp luật đối với tội chống người thi hành công vụ tại Bắc Ninh

Tại tỉnh Bắc Ninh, tình hình tội phạm chống người thi hành công vụ đang có diễn biến phức tạp. Các cơ quan chức năng đã ghi nhận nhiều vụ việc liên quan đến hành vi chống đối trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Việc áp dụng pháp luật trong các trường hợp này gặp nhiều khó khăn do sự đa dạng của các hình thức vi phạm. Thực tiễn cho thấy, việc xử lý vi phạm chưa đạt hiệu quả cao, một phần do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này đòi hỏi cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả trong việc áp dụng pháp luật đối với tội phạm này.

2.1. Tổng quan kết quả áp dụng pháp luật

Kết quả áp dụng pháp luật đối với tội chống người thi hành công vụ tại Bắc Ninh cho thấy một số tiến bộ nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc điều tra tội phạm và xử lý vi phạm. Các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân về tội chống người thi hành công vụ. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng trong việc thu thập chứng cứ và xử lý các vụ việc một cách kịp thời và hiệu quả.

III. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật đối với tội phạm chống người thi hành công vụ

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật đối với tội phạm chống người thi hành công vụ, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân về quyền và nghĩa vụ của người thi hành công vụ. Thứ hai, cần hoàn thiện các quy định của pháp luật liên quan đến tội chống người thi hành công vụ để đảm bảo tính khả thi trong việc áp dụng. Cuối cùng, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác thi hành công vụ, từ đó góp phần giảm thiểu tình trạng tội phạm này.

3.1. Tăng cường hoạt động tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Hoạt động tuyên truyền và giáo dục pháp luật là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao nhận thức của người dân về tội chống người thi hành công vụ. Cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để phổ biến kiến thức pháp luật, từ đó giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu tình trạng vi phạm mà còn tạo ra môi trường làm việc an toàn cho người thi hành công vụ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm chống người thi hành công vụ tại Việt Nam, đặc biệt là trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp. Theo số liệu thống kê, trong tổng số 102 vụ phạm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, tội chống người thi hành công vụ chiếm tới 36,3% (37 vụ), và trong số 193 bị can bị truy tố về các tội phạm này, có 28% liên quan đến hành vi chống người thi hành công vụ (54 bị can). Từ năm 2015 đến 2020, các Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh đã xét xử sơ thẩm 7.204 vụ phạm tội hình sự, trong đó tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính chiếm 1,3% tổng số vụ (95 vụ), với 155 bị cáo, chiếm 1,2% tổng số bị cáo xét xử. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa và làm rõ các quy định pháp luật hình sự về tội chống người thi hành công vụ, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật đối với loại tội phạm này tại Bắc Ninh trong giai đoạn 2015-2020, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng chống và xử lý tội phạm. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần hoàn thiện pháp luật hình sự và tố tụng hình sự, đồng thời hỗ trợ các cơ quan tiến hành tố tụng nâng cao năng lực, đảm bảo xử lý đúng người, đúng tội, góp phần bảo vệ trật tự xã hội và quyền lợi hợp pháp của người thi hành công vụ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý luận pháp luật hình sự Việt Nam, đặc biệt là Bộ luật Hình sự năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành, kết hợp với quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ nghĩa duy vật biện chứng và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền. Hai mô hình nghiên cứu chính được áp dụng là mô hình cấu thành tội phạm (CTTP) và mô hình hoạt động áp dụng pháp luật hình sự. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: "công vụ" (hoạt động do công chức nhân danh Nhà nước thực hiện theo quy định pháp luật), "người thi hành công vụ" (cán bộ, công chức, viên chức hoặc công dân được giao nhiệm vụ hợp pháp), "tội chống người thi hành công vụ" (hành vi dùng vũ lực, đe dọa hoặc thủ đoạn khác cản trở người thi hành công vụ), và các dấu hiệu pháp lý của tội phạm này theo Bộ luật Hình sự năm 2015. Luận văn cũng phân biệt rõ tội chống người thi hành công vụ với các tội phạm khác có yếu tố chống người thi hành công vụ như tội giết người, cố ý gây thương tích, làm nhục người khác trong trường hợp có tình tiết tăng nặng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận, phân tích, so sánh, bình luận, quy nạp, diễn dịch và suy luận logic. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn bao gồm thu thập, phân tích số liệu thống kê từ các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Bắc Ninh, nghiên cứu các bản án, hồ sơ vụ án, và khảo sát thực trạng áp dụng pháp luật từ năm 2015 đến 2020. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 37 vụ án chống người thi hành công vụ được xét xử trong giai đoạn này, cùng với 54 bị can bị truy tố liên quan. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ các vụ án tiêu biểu trên địa bàn tỉnh trong khoảng thời gian nghiên cứu nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2019 đến tháng 12/2020, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính và định lượng, kết hợp đánh giá các tình tiết vụ án, nhân thân bị cáo, và kết quả xét xử để rút ra nhận định chính xác về thực trạng áp dụng pháp luật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tội phạm chống người thi hành công vụ chiếm tỷ trọng cao trong các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính: Trong tổng số 102 vụ phạm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính tại Bắc Ninh, tội chống người thi hành công vụ chiếm 36,3%, tương đương 37 vụ. Tỷ lệ bị can bị truy tố về tội này chiếm 28% trong tổng số 193 bị can (54 bị can).

2. Phần lớn các vụ án được xét xử với hình phạt dưới 3 năm tù: Trong 35 vụ án xét xử sơ thẩm, 94,6% bị cáo bị tuyên án dưới 3 năm tù, trong đó có nhiều trường hợp được hưởng án treo. Chỉ có 5,4% bị cáo bị kết án trên 3 năm tù.

3. Khó khăn trong phân biệt tội chống người thi hành công vụ với các tội phạm khác có dấu hiệu chống người thi hành công vụ: Qua phân tích các vụ án, việc xác định chính xác tội danh gặp nhiều khó khăn do sự tương đồng về hành vi và đối tượng bị xâm hại giữa tội chống người thi hành công vụ và các tội như giết người, cố ý gây thương tích, làm nhục người khác. Việc này dẫn đến nguy cơ định tội sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

4. Khó khăn trong áp dụng tình tiết “phạm tội có tổ chức” và các quy định pháp luật chưa rõ ràng: Một số vụ án cho thấy sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng tình tiết “phạm tội có tổ chức”, gây tranh cãi và kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Ngoài ra, các quy định pháp luật về tội chống người thi hành công vụ còn thiếu cụ thể, chưa có hướng dẫn chi tiết về một số tình tiết định tội và định khung hình phạt.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các khó khăn trên xuất phát từ tính chất phức tạp của tội phạm chống người thi hành công vụ, sự đa dạng trong hành vi phạm tội và sự chưa đồng bộ, rõ ràng trong hệ thống pháp luật hiện hành. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu tại Bắc Ninh cho thấy sự cần thiết phải nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc phân tích, đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật một cách chính xác, khách quan. Việc áp dụng hình phạt chủ yếu dưới 3 năm tù phản ánh xu hướng giảm nhẹ hình phạt nhằm tăng tính nhân đạo và hiệu quả phòng ngừa, phù hợp với tinh thần Bộ luật Hình sự năm 2015. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện số vụ án và tỷ lệ hình phạt theo từng khung thời gian, bảng so sánh các tình tiết định tội và định khung hình phạt trong các vụ án điển hình. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ thực trạng áp dụng pháp luật, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm chống người thi hành công vụ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tội chống người thi hành công vụ: Các cơ quan chức năng cần tổ chức các chương trình tập huấn chuyên sâu về Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 cho đội ngũ cán bộ điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng pháp luật. Thời gian thực hiện trong vòng 12 tháng, chủ thể thực hiện là Công an tỉnh, Viện Kiểm sát và Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông.

2. Hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến tội chống người thi hành công vụ: Cần sửa đổi, bổ sung các quy định về tình tiết “phạm tội có tổ chức” và các tình tiết định tội, định khung hình phạt chưa rõ ràng trong Bộ luật Hình sự và các văn bản hướng dẫn thi hành. Thời gian đề xuất trong 18 tháng, chủ thể thực hiện là Bộ Tư pháp phối hợp với Ủy ban Pháp luật Quốc hội.

3. Nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ tiến hành tố tụng: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng phân tích, đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật cho cán bộ trẻ, cán bộ mới vào nghề nhằm giảm thiểu sai sót trong định tội danh và quyết định hình phạt. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể thực hiện là các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Bắc Ninh.

4. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và nâng cấp cơ sở vật chất: Cải thiện điều kiện làm việc, trang bị thiết bị kỹ thuật hiện đại hỗ trợ công tác điều tra, truy tố, xét xử; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Công an, Viện Kiểm sát và Tòa án để xử lý vụ án nhanh chóng, chính xác. Thời gian thực hiện trong 24 tháng, chủ thể thực hiện là UBND tỉnh Bắc Ninh và các cơ quan tiến hành tố tụng.

5. Thường xuyên tổ chức sơ kết, tổng kết thực tiễn áp dụng pháp luật: Định kỳ đánh giá, rút kinh nghiệm trong công tác áp dụng pháp luật về tội chống người thi hành công vụ nhằm phát hiện kịp thời khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp khắc phục. Thời gian thực hiện hàng năm, chủ thể thực hiện là Viện Kiểm sát và Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức trong các cơ quan tiến hành tố tụng: Luận văn cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn áp dụng pháp luật, giúp nâng cao năng lực định tội danh và quyết định hình phạt chính xác, tránh oan sai.

2. Giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên ngành Luật: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu chuyên sâu về tội phạm chống người thi hành công vụ, góp phần nâng cao kiến thức lý luận và thực tiễn.

3. Lãnh đạo và cán bộ quản lý trong ngành tư pháp và an ninh: Giúp nhận diện các khó khăn, vướng mắc trong công tác phòng chống tội phạm, từ đó xây dựng chính sách, kế hoạch phù hợp.

4. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Cung cấp dữ liệu và phân tích thực tiễn để hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự và tố tụng hình sự liên quan đến tội chống người thi hành công vụ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội chống người thi hành công vụ được quy định như thế nào trong Bộ luật Hình sự năm 2015?
   Điều 330 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định tội này gồm hành vi dùng vũ lực, đe dọa hoặc thủ đoạn khác cản trở người thi hành công vụ thực hiện công vụ hoặc ép buộc họ thực hiện hành vi trái pháp luật. Hình phạt từ cải tạo không giam giữ đến 7 năm tù tùy theo mức độ và tình tiết tăng nặng.

2. Làm thế nào để phân biệt tội chống người thi hành công vụ với tội cố ý gây thương tích?
   Tội cố ý gây thương tích đòi hỏi có hậu quả thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể nhất định (từ 11% trở lên), trong khi tội chống người thi hành công vụ không yêu cầu có thương tích, chỉ cần hành vi cản trở hoặc chống đối người thi hành công vụ.

3. Khó khăn lớn nhất trong áp dụng pháp luật với tội chống người thi hành công vụ là gì?
   Khó khăn chính là phân biệt chính xác tội danh do sự tương đồng hành vi với các tội khác, cùng với việc thiếu hướng dẫn cụ thể về một số tình tiết định tội và định khung hình phạt, dẫn đến sai sót trong định tội và quyết định hình phạt.

4. Các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Bắc Ninh đã xử lý tội chống người thi hành công vụ như thế nào?
   Phần lớn các vụ án được xét xử với hình phạt dưới 3 năm tù, có sự xem xét kỹ lưỡng các tình tiết vụ án và nhân thân bị cáo để đảm bảo xử lý đúng người, đúng tội, tránh oan sai và tạo niềm tin trong nhân dân.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật đối với tội chống người thi hành công vụ?
   Các giải pháp bao gồm tăng cường tuyên truyền pháp luật, hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ tiến hành tố tụng, cải thiện cơ sở vật chất và phối hợp giữa các cơ quan, cùng với việc tổ chức sơ kết, tổng kết thực tiễn áp dụng pháp luật.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm rõ các quy định pháp luật hình sự về tội chống người thi hành công vụ, đồng thời phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật tại tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2015-2020.
• Tỷ lệ tội phạm chống người thi hành công vụ chiếm tỷ trọng cao trong các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính, với phần lớn bị cáo bị kết án dưới 3 năm tù.
• Nghiên cứu chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong phân biệt tội danh, áp dụng tình tiết định khung và các quy định pháp luật chưa rõ ràng.
• Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống và xử lý tội phạm chống người thi hành công vụ tại Bắc Ninh.
• Tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực cán bộ tiến hành tố tụng là các bước đi cần thiết trong thời gian tới để đảm bảo công lý và trật tự xã hội.

Các cơ quan chức năng và nhà nghiên cứu được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm, đồng thời tiếp tục theo dõi, cập nhật và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Một số khái niệm liên quan và quy định về tội chống người thi hành công vụ trong pháp luật hình sự Việt Nam trước năm 2015 1.1 Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm công vụ Hiện nay, thuật ngữ “công vụ” vẫn là một thuật ngữ được tiếp cận ở nhiều nghĩa khác nhau, phụ thuộc vào nhiều yếu tố nên nó chỉ mang tính tương đối.

Ở mỗi quốc gia khác nhau lại có những quan niệm khác nhau khi bàn về thuật ngữ “công vụ”. Theo đó, Luật Công vụ của Liên bang Nga coi công vụ là “hoạt động có tính chuyên nghiệp nhằm đảm bảo thực thi thẩm quyền của các cơ quan nhà nước”; còn theo từ điển Pratique du Francais 1987 (Pháp) định nghĩa rất gọn như sau: "Công vụ là công việc của công chức"; Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì định nghĩa:“Công vụ là một hoạt động do công chức nhân danh nhà nước thực hiện theo quy định của pháp luật và được pháp luật bảo vệ nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân và xã hội”. Qua những khái niệm trên có thể thấy, mặc dù về mặt câu từ còn có sự khác nhau, tuy nhiên, có thể hiểu “công vụ” là một loại lao động mang tính quyền lực và pháp lý được thực thi bởi đội ngũ công chức nhằm thực hiện các chính sách của nhà nước trong quá trình quản lý toàn diện các mặt của đời sống xã hội do công chức nhân danh nhà nước tiến hành [27, tr. Còn hoạt động công vụ chính là việc thực hiện các nhiệm vụ, chức năng của nhà nước, gắn với quyền lực nhà nước, nhân danh nhà nước và được điều chỉnh bởi ý chí nhà nước nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân và xã hội do công chức thực hiện theo quy định của pháp luật và được pháp luật bảo vệ.

Ngoài ra hoạt động công vụ còn 6 Luan van là những hoạt động của các tổ chức do nhà nước thành lập (được nhà nước uỷ quyền công vụ). Ở Việt Nam cũng chưa có một khái niệm thống nhất về công vụ. Tuy nhiên, theo nghĩa chung nhất, công vụ được hiểu là các việc công, là các việc được thực hiện vì lợi ích chung, lợi ích cộng đồng, lợi ích xã hội, lợi ích nhà nước. Ở phạm vi hẹp hơn, công vụ được hiểu là công các công việc của Nhà nước, là công vụ nhà nước.

Dưới góc độ pháp lý, cũng đã có văn bản quy phạm pháp luật đã đưa ra khái niệm về “công vụ”. Tại Nghị quyết số 04- HĐTPTANDTC/NQ của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao ban hành ngày 29/11/1986 có nội dung như sau: “Công vụ là một công việc mà cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức xã hội giao cho một người thực hiện” [Mục 1, Chương 2]. Theo nghĩa này, “công vụ” đã được hiểu theo nghĩa rộng, không có việc giới hạn phạm vi trong lĩnh vực công vụ và không giới hạn về phạm vi chủ thể của công vụ. Hay như tại Luật cán bộ, công chức năm 2008 được quy định như sau: “Hoạt động công vụ của cán bộ, công chức là thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, công chức theo quy định của Luật này và các quy định khác có liên quan” [19, Điều 2].

Quy định này đã chỉ ra những đặc điểm quan trọng của công vụ và giới hạn phạm vi chủ thể của hoạt động công vụ. Công vụ là hoạt động được tiến hành trên cơ sở pháp luật để thực hiện công việc do Nhà nước giao. Do đó, tính tuân theo pháp luật là đặc điểm quan trọng nhất của “công vụ”. Từ những phân tích trên, có thể hiểu: “Công vụ là một công việc mà cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức xã hội giao cho một hoặc một số người thực hiện nhằm quản lý, kiểm soát mọi mặt của đời sống nhằm mục đích phục vụ nhân dân, phục vụ xã hội theo quy định của pháp luật và được pháp luật bảo vệ đồng thời thể hiện rõ nhất vai trò quản lý mọi mặt đời sống xã hội của Nhà nước”.

Khái niệm người thi hành công vụ Thực tế khoa học Luật hình sự hiện nay cho thấy, trong các quy định của BLHS đều chưa đưa ra khái niệm người thi hành công vụ. Khái niệm này mới chỉ được quy định ở các văn bản dưới luật. Điển hình như tại Nghị quyết số 04/HĐTP ngày 29-11-1986 của Hội đồng thẩm phán TAND tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của BLHS năm 1985 đã giải thích về người thi hành công vụ như sau: “Người thi hành công vụ là người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức xã hội, thực hiện chức năng, nghiệp vụ của mình và cũng có thể là những công dân được huy động làm nghiệp vụ (như: tuần tra, canh gác, bảo vệ…) theo kế hoạch của cơ quan có thẩm quyền, phục vụ lợi ích chung của Nhà nước, của xã hội”. Hay như tại Khoản 1 Điều 3 Luật trách nhiệm bồi thường nhà nước năm 2009 quy định: “Người thi hành công vụ là người được bầu cử, phê chuẩn, tuyển dụng hoặc bổ nhiệm vào một vị trí trong cơ quan nhà nước để thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính.

hoặc người khác được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao thực hiện nhiệm vụ có liên quan đến hoạt động quản lý hành chính. Gần đây nhất, Nghị định số 208/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định về các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý hành vi chống người thi hành công vụ, tại Khoản 1, Điều 3 đã giải thích về người thi hành công vụ như sau: “Người thi hành công vụ là cán bộ, công chức, viên chức, sỹ quan, hạ sĩ quan, chiến sỹ lực lượng vũ trang nhân dân được cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền giao thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật và được pháp luật bảo vệ nhằm phục vụ lợi ích của Nhà nước, nhân dân và xã hội”. Về cơ bản, những giải thích, hướng dẫn nêu trên khi đưa ra khái niệm về người thi hành công vụ, đã đề cập đến ba vấn đề: Một là, về chủ thể: Họ phải là cán bộ, công chức, viên chức của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - 8 Luan van xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội hoặc cũng có thể là một công dân bất kỳ được cơ quan nhà nước có thẩm quyền huy động, yêu cầu thực hiện nhiệm vụ. Hai là, về phạm vi công vụ: “Công vụ” mà họ thực hiện là các chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước, các tổ chức nhằm phục vụ lợi ích chung của Nhà nước, của xã hội.

Nói cách khác, những công vụ mà họ đang thực hiện phải hợp pháp, mọi thủ tục, trình tự thi hành phải bảo đảm đúng pháp luật. Ba là, về phạm vi thời gian thực hiện nhiệm vụ của người thi hành công vụ. Theo đó, người thi hành công vụ là khi họ “đã bắt đầu thực hiện nhiệm vụ và chưa kết thúc nhiệm vụ đó”. Tội chống người thi hành công vụ trong pháp luật hình sự Việt Nam trước năm 2015 1.

Tội chống người thi hành công vụ trong pháp luật hình sự giai đoạn 1945 đến trước năm 1985 Ngay từ khi Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm tới việc xây dựng hệ thống pháp luật nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, nhất là trong thời kỳ đất nước còn gặp nhiều khó khăn. Để bảo vệ chính quyền non trẻ cũng như nâng cao hiệu quả quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhiều văn bản pháp luật đã được ban hành, trong đó có những văn bản pháp luật về hình sự. Ở giai đoạn này, các văn bản pháp luật hình sự chủ yếu là các Lệnh, Sắc lệnh tập trung vào điều chỉnh những mối quan hệ phức tạp, những tội phạm mang tính nguy hiểm cao. Trước khi BLHS năm 1985, BLHS đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được ban hành, Tội chống người thi hành công vụ chưa được quy định thành một tội phạm riêng và chưa được điều chỉnh bởi khung hình phạt riêng mà chỉ được gián tiếp đề cập trong các văn bản pháp luật bảo vệ sức khỏe và tính mạng của con người nói chung.

Điển hình như tại Điều 6 9 Luan van Sắc lệnh số 151-SL ngày 12/4/1953 trừng trị địa chủ chống pháp luật quy định: “Địa chủ nào phạm một trong những tội sau đây: 1. Cấu kết với đế quốc, ngụy quyền, gián điệp thành lập hay cầm đầu những tổ chức, những đảng phái phản động để chống Chính phủ, phá hoại kháng chiến, làm hại nhân dân, giết hại nông dân, cán bộ và nhân viên; … thì sẽ bị phạt tù từ 10 năm đến chung thân hoặc xử tử hình…”. Tại Điều 14 Pháp lệnh trừng trị các tội phản cách mạng năm 1967 quy định về tội phá rối trật tự, an ninh như sau: “1. Kẻ nào vì mục đích phản cách mạng mà kích động, lôi kéo, tụ tập nhiều người nhằm phá rối trật tự, an ninh, ngăn trở cán bộ, nhân viên nhà nước, bộ đội, công an thi hành nhiệm vụ thì bị phạt tù từ 5 năm đến 12 năm”.

Công văn số 452 – HS2 ngày 10/8/1970 của TAND tối cao về thực tiễn xét xử tội giết người quy định những tình tiết tăng nặng đặc biệt của tội giết người. Trong đó, có tình tiết “giết người được giao nhiệm vụ công tác hoặc trong khi nạn nhân thi hành nhiệm vụ”… Có thể nói, mặc dù các quy định của pháp luật hình sự thời kỳ này chưa đưa ra khái niệm cụ thể về người thi hành công vụ và chống người thi hành công vụ, tuy nhiên, vấn đề này đã bước đầu được đề cập trong một số các văn bản quy phạm pháp luật. Đây chính là cơ sở cho những quy định về Tội chống người thi hành công vụ ở các văn bản luật giai đoạn sau. Thông qua đó cũng chứng tỏ sự quan tâm của các nhà lập pháp trong việc bảo vệ các quyền lợi chính đáng mà đặc biệt là sức khỏe và tính mạng con người nói chung và quyền, lợi ích chính đáng của người thi hành công vụ nói riêng.

Tội chống người thi hành công vụ trong Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985 Bộ luật hình sự năm 1985 được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá VII thông qua ngày 27/6/1985 đánh dấu một mốc quan trọng trong lịch sử lập pháp của nước ta.