Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu nhân giống Tectona grandis Linn bằng phương pháp nuôi cấy in vitro

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu nhân giống một số dòng tếch tectona grandis linn bằng phương pháp nuôi cấy in vitro, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Thuý Dương
• Người hướng dẫn: TS. Hà Huy Thịnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu nhân giống một số dòng Tếch (Tectona grandis Linn) bằng phương pháp nuôi cấy in vitro
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm và cơ sở khoa học của phương pháp nuôi cấy mô tả thực vật
• 1.2. Quá trình phân hóa và phân phân hóa tế bào
• 1.2.1. Quá trình phân hóa và phân phân hóa tế bào
• 1.3. Các giai đoạn chính trong quá trình nhân giống in vitro
• 1.3.1. Giai đoạn chuẩn bị
• 1.3.2. Giai đoạn cấy khởi động
• 1.3.3. Giai đoạn nhân nhanh
• 1.3.4. Tạo cây hoàn chỉnh (cho ra rễ)
• 1.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới quá trình nhân giống in vitro
• 1.4.1. Môi trường nuôi cấy

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu nhân giống Tectona grandis

Nghiên cứu nhân giống cây Tectona grandis, hay còn gọi là cây gỗ quý, đang trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Phương pháp nuôi cấy in vitro đã mở ra nhiều cơ hội mới cho việc nhân giống và phát triển giống cây này. Tectona grandis có giá trị kinh tế cao, được sử dụng rộng rãi trong ngành công nghiệp gỗ và xây dựng. Việc áp dụng công nghệ sinh học trong nhân giống sẽ giúp tăng cường năng suất và chất lượng cây trồng.

1.1. Tìm hiểu về Tectona grandis và giá trị kinh tế

Tectona grandis là một loại cây gỗ quý, có giá trị kinh tế cao. Cây này được trồng chủ yếu để lấy gỗ, với khả năng chống mối mọt và độ bền cao. Nhu cầu về gỗ Tectona grandis ngày càng tăng, đặc biệt trong ngành xây dựng và nội thất.

1.2. Phương pháp nuôi cấy in vitro trong nhân giống

Nuôi cấy in vitro là phương pháp nhân giống cây trồng trong điều kiện vô trùng, giúp tạo ra cây con từ mô tế bào. Phương pháp này cho phép kiểm soát tốt hơn các yếu tố môi trường và tăng tỷ lệ sống sót của cây con.

II. Vấn đề và thách thức trong nhân giống Tectona grandis

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng việc nhân giống Tectona grandis cũng gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là chất lượng giống cây và khả năng sinh trưởng của cây con. Các yếu tố như điều kiện môi trường, dinh dưỡng và kỹ thuật nuôi cấy đều ảnh hưởng đến kết quả nhân giống.

2.1. Chất lượng giống cây và ảnh hưởng đến năng suất

Chất lượng giống cây là yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng gỗ. Việc lựa chọn giống cây có năng suất cao và khả năng chống chịu tốt là rất quan trọng trong quá trình nhân giống.

2.2. Điều kiện môi trường ảnh hưởng đến quá trình nuôi cấy

Điều kiện môi trường như ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của cây con. Cần phải tối ưu hóa các yếu tố này để đạt được kết quả tốt nhất trong nhân giống.

III. Phương pháp nhân giống Tectona grandis bằng nuôi cấy in vitro

Phương pháp nuôi cấy in vitro đã được áp dụng thành công trong việc nhân giống Tectona grandis. Các bước trong quy trình này bao gồm chuẩn bị mô, nuôi cấy và chuyển cây con ra môi trường tự nhiên. Mỗi bước đều cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo tỷ lệ sống sót cao.

3.1. Quy trình chuẩn bị mô và nuôi cấy

Quy trình bắt đầu bằng việc chuẩn bị mô từ cây mẹ, sau đó nuôi cấy trong môi trường dinh dưỡng phù hợp. Mô được nuôi cấy trong điều kiện vô trùng để tránh nhiễm bệnh.

3.2. Chuyển cây con ra môi trường tự nhiên

Sau khi cây con phát triển đủ lớn, chúng sẽ được chuyển ra môi trường tự nhiên. Quá trình này cần được thực hiện từ từ để cây con có thể thích nghi với điều kiện mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về nhân giống Tectona grandis bằng phương pháp nuôi cấy in vitro đã cho thấy nhiều kết quả khả quan. Các cây con được nhân giống thành công có khả năng sinh trưởng tốt và chất lượng gỗ cao. Điều này mở ra nhiều cơ hội cho việc phát triển bền vững ngành lâm nghiệp.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực nghiệm

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy tỷ lệ sống sót của cây con đạt trên 80%, cho thấy hiệu quả của phương pháp nuôi cấy in vitro trong nhân giống Tectona grandis.

4.2. Ứng dụng trong phát triển lâm nghiệp bền vững

Việc áp dụng công nghệ nuôi cấy in vitro không chỉ giúp tăng năng suất mà còn góp phần bảo vệ nguồn gen quý hiếm của Tectona grandis, từ đó phát triển lâm nghiệp bền vững.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu nhân giống

Nghiên cứu nhân giống Tectona grandis bằng phương pháp nuôi cấy in vitro đã mở ra nhiều triển vọng cho ngành lâm nghiệp. Việc tiếp tục nghiên cứu và cải tiến các phương pháp sẽ giúp nâng cao hiệu quả nhân giống và phát triển bền vững nguồn tài nguyên này.

5.1. Tương lai của nghiên cứu nhân giống cây trồng

Tương lai của nghiên cứu nhân giống cây trồng sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ sinh học, giúp tạo ra các giống cây mới có năng suất và chất lượng cao hơn.

5.2. Định hướng phát triển bền vững trong lâm nghiệp

Định hướng phát triển bền vững trong lâm nghiệp sẽ tập trung vào việc bảo tồn nguồn gen và phát triển các giống cây trồng có giá trị kinh tế cao, như Tectona grandis.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp NguyÔn thÞ thuú D­¬ng Nghiªn cøu nh©n gièng mét sè dßng tÕch (Tectona grandis Linn) b»ng ph­¬ng ph¸p nu«i cÊy in vitro LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc L©m nghiÖp Hà T©y 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp NguyÔn thÞ thuú D­¬ng Nghiªn cøu nh©n gièng mét sè dßng tÕch (Tectona grandis Linn) b»ng ph­¬ng ph¸p nu«i cÊy in vitro Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc L©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn: T.S Hµ huy thÞnh Hà T©y 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi nãi ®Çu N©ng cao chÊt l­îng ®µo t¹o b»ng nghiªn cøu khoa häc lµ môc tiªu quan träng trong viÖc ®µo t¹o cao häc cña Tr­êng ®¹i häc L©m nghiÖp. §Ó hoµn thµnh ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o Cao häc L©m nghiÖp kho¸ häc 2005- 2007, ®­îc sù ®ång ý cña Khoa sau ®¹i häc - Tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp, t«i thùc hiÖn ®Ò tµi tèt nghiÖp: "Nghiªn cøu nh©n gièng mét sè dßng TÕch (Tectona grandis Linn) b»ng ph­¬ng ph¸p nu«i cÊy in vitro”. §­îc sù nhÊt trÝ cña Ban l·nh ®¹o Trung t©m nghiªn cøu gièng c©y rõng, ®Ò tµi ®­îc thùc hiÖn t¹i phßng nghiªn cøu nu«i cÊy m« - Trung t©m nghiªn cøu gièng c©y rõng. §Ó ®¹t ®­îc kÕt qu¶ trong häc tËp vµ hoµn thµnh luËn v¨n tèt nghiÖp nµy, t¸c gi¶ ®· nhËn ®­îc sù quan t©m vµ gióp ®ì tËn t×nh vÒ nhiÒu mÆt cña Tr­êng ®¹i häc L©m nghiÖp, ®Æc biÖt lµ Khoa sau ®¹i häc, cïng tÊt c¶ c¸c thÇy c« gi¸o trùc tiÕp gi¶ng d¹y, còng nh­ l·nh ®¹o Trung t©m nghiªn cøu gièng c©y rõng.

Cho phÐp t«i ®­îc bµy tá lßng biÕt ¬n ch©n thµnh ®Õn c¸c thÇy, c« gi¸o, ®Æc biÖt lµ T.S Hµ Huy ThÞnh vµ Th.S §oµn ThÞ Mai, toµn thÓ c¸n bé c«ng nh©n viªn t¹i trung t©m ®· tËn t×nh h­íng dÉn, chØ b¶o gióp ®ì t«i hoµn thµnh b¶n luËn v¨n nµy. Trong b¶n luËn v¨n nµy kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng khiÕm khuyÕt, rÊt mong ®­îc sù chØ b¶o bæ sung ý kiÕn cña c¸c nhµ khoa häc, c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®Ó c«ng tr×nh nghiªn cøu nµy ®­îc hoµn thiÖn. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Hµ T©y, Ngµy 25/09/2007 T¸c gi¶ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò Theo quyÕt ®Þnh cña thñ t­íng chÝnh phñ (Q§ sè 17/2006/N§-TTg), ®Õn n¨m 2020 chóng ta ph¶i t¹o ra c¸c gièng c©y trång, vËt nu«i… cã n¨ng suÊt cao, chÊt l­îng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cao phôc vô tèt nhu cÇu chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ trong lÜnh vùc N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n. Mét trong nh÷ng nhiÖm vô cña ngµnh L©m nghiÖp lµ “ph¸t triÓn vi nh©n gièng vµ ®¸p øng ®ñ nhu cÇu vÒ gièng c©y L©m nghiÖp vµo n¨m 2015” [16].

TÕch lµ loµi sinh tr­ëng nhanh cã biªn ®é sinh th¸i réng h¬n n÷a gç TÕch ®­îc sö dông phæ biÕn trong x©y dùng vµ lµm ®å gç gia dông v× cã kh¶ n¨ng chèng mèi mät, chÞu n­íc l©u ngµy, mÆt gç cã ®é bãng cao. Trong c«ng nghiÖp chÕ biÕn gç: TÕch lµ loµi c©y cã chÊt l­îng gç mÞn cã thÓ bãc t¸ch thµnh tÊm máng. Do gç TÕch cã tû träng nhÑ, Ýt bÞ hµ b¸m, chÞu va ®Ëp vµ ng©m n­íc mÆn nªn ®­îc dïng trong c«ng nghiÖp ®ãng tµu. MÆt kh¸c, nhu cÇu th­¬ng m¹i cña gç TÕch ngµy cµng t¨ng bëi nã cã thÓ thay thÕ mét sè loµi gç quý kh¸c[42].

C©y TÕch ®­îc trång th¨m dß ë n­íc ta vµo kho¶ng nh÷ng n¨m 30 cña thÕ kû 20. Lóc ®Çu, c©y TÕch ®­îc trång thö ë c«ng viªn hoÆc trªn ®­êng phè t¹i nhiÒu tØnh nh­: Hµ Giang, Tuyªn Quang, S¬n La, Lai Ch©u, Hµ Néi, §¾c L¾c, §ång Nai, T©y Ninh, Sµi Gßn… Còng trong thêi gian nµy chØ riªng ë Léc Ninh, TØnh B×nh Ph­íc ®· g©y trång TÕch thµnh nh÷ng khu rõng nhá. Vµo nh÷ng n¨m 60, víi nguån gièng thu h¸i tõ Léc Ninh ®· trång thµnh c«ng mét khu rõng TÕch 200 ha t¹i §Þnh Qu¸n, tØnh §ång Nai vµ mét khu rõng TÕch 5 ha t¹i Eak – Mat, tØnh §¾c L¾c. Sau n¨m 1975, c©y TÕch ®­îc trång më réng ë nhiÒu l©m tr­êng trong c¸c tØnh miÒn §«ng Nam Bé vµ T©y Nguyªn nh­: §ång Nai, B×nh Ph­íc, T©y Ninh, §¾c L¾c, Gia Lai, Kom Tum…Nh­ng do ch­a cã gièng ®­îc c¶i thiÖn nªn chÊt l­îng rõng kh«ng cao, n¨ng suÊt rõng trång TÕch ë n­íc ta cßn thÊp (9 – 12m3/ n¨m) [17].

HiÖn nay, diÖn tÝch rõng TÕch trång míi cña c¸c n­íc trªn thÕ giíi mçi n¨m t¨ng nhanh, nhiÒu nhÊt lµ ë Indonesia kho¶ng 1.760 ngh×n ha, Ên §é kho¶ng 2.450 ngh×n ha, Myanmar lµ 139 ngh×n ha, Malaysia kho¶ng 4 ngh×n ha, Th¸i Lan lµ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 836 ngh×n ha [29]. ë ViÖt Nam, diÖn tÝch trång TÕch chØ ®¹t 1.500 ha, rÊt Ýt so víi c¸c n­íc trong khu vùc do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau mµ thiÕu gièng ®­îc c¶i thiÖn lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n quan träng. ChÝnh v× thÕ c«ng t¸c chän t¹o vµ nh©n gièng mét sè dßng tÕch cã n¨ng suÊt cao lµ vÊn ®Ò cÇn thiÕt. HiÖn nay, c©y gièng s¶n xuÊt tõ h¹t ®­îc sö dông phæ biÕn nh­ng kh«ng ®¸p øng ®­îc nhu cÇu trång rõng do kh«ng cã rõng gièng chuyªn canh, h¹t gièng thu h¸i x« bå nªn phÈm chÊt h¹t kÐm.

H¬n n÷a c¸ch nh©n gièng nµy cßn g©y ra hiÖn t­îng ph©n ly tÝnh tr¹ng v× thô phÊn tù do lµm cho c©y trång kh«ng ®ång ®Òu dÉn ®Õn n¨ng suÊt rõng biÕn ®éng. Mét khã kh¨n n÷a lµ n¨ng suÊt h¹t trªn mét c©y còng rÊt thÊp (1 ha rõng 15 tuæi chØ cho kho¶ng 50 kg h¹t). Kh«ng nh÷ng thÕ, h¹t TÕch trong tù nhiªn cã kh¶ n¨ng n¶y mÇm thÊp, trong v­ên ­¬m tû lÖ n¶y mÇm còng kh«ng cao, chØ ®¹t kho¶ng 5-10% [28] [42]. §Ó kh¾c phôc nh÷ng nh­îc ®iÓm trªn th× gi¶i ph¸p nh©n gièng sinh d­ìng ngµy cµng ®­îc quan t©m.

Tuy nhiªn ®èi víi loµi TÕch th× ph­¬ng ph¸p nh©n gièng v« tÝnh b»ng hom còng gÆp nhiÒu khã kh¨n do tû lÖ ra rÔ kh«ng cao chØ ®¹t kho¶ng 24-30% [3]. ChÝnh v× nh÷ng lý do trªn nªn gi¶i ph¸p nh©n gièng sinh d­ìng b»ng nu«i cÊy m« tÕ bµo ®ang ®­îc quan t©m nghiªn cøu. Nh©n gièng b»ng kü thuËt nu«i cÊy m« tÕ bµo, cßn gäi lµ nh©n gièng in vitro, lµ ph­¬ng ph¸p s¶n xuÊt c©y con tõ chåi v­ît cña c©y mÑ b»ng c¸ch nu«i cÊy chóng trong èng nghiÖm, ë ®iÒu kiÖn v« trïng tuyÖt ®èi víi m«i tr­êng thÝch hîp vµ cã thÓ kiÓm so¸t trong ®iÒu kiÖn hoµn c¶nh ®ång nhÊt. Nu«i cÊy m« tÕ bµo cã thÓ nh©n nhanh víi sè l­îng c©y con lín trong mét kho¶ng thêi gian ng¾n, ®­îc tiÕn hµnh trong ®iÒu kiÖn phßng thÝ nghiÖm nªn hoµn toµn chñ ®éng trong s¶n xuÊt.

Ngoµi ra, kü thuËt nµy cßn gióp chóng ta cã thÓ t¹o ra gièng míi, t¹o nguån c©y s¹ch bÖnh, t¹o ra c©y con cã ®é ®ång ®Òu cao vµ duy tr× ®­îc nh÷ng ®Æc tÝnh tèt nhÊt cña c©y mÑ. Tõ nh÷ng lý do trªn ®Ò tµi “Nghiªn cøu nh©n gièng mét sè dßng TÕch b»ng ph­¬ng ph¸p nu«i cÊy in vitro” ®­îc tiÕn hµnh. §©y lµ mét néi dung trong ®Ò tµi cÊp bé “Nghiªn cøu tuyÓn chän vµ nh©n gièng Xoan ta vµ TÕch cã n¨ng suÊt cao”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.

Kh¸i niÖm vµ c¬ së khoa häc cña ph­¬ng ph¸p nu«i cÊy m« tÕ bµo thùc vËt 1. Kh¸i niÖm Nh©n gièng b»ng nu«i cÊy m« tÕ bµo thùc vËt hay cßn gäi lµ vi nh©n gièng lµ ph­¬ng ph¸p s¶n xuÊt hµng lo¹t c©y con tõ chåi non cña c©y (c¬ quan, m« tÕ bµo) b»ng c¸ch nu«i cÊy chóng trong èng nghiÖm ë c¸c ®iÒu kiÖn v« trïng tuyÖt ®èi víi m«i tr­êng thÝch hîp vµ ®­îc kiÓm so¸t. ThuËt ng÷ “nu«i cÊy m« tÕ bµo thùc vËt” hay “nu«i cÊy in vitro” lµ ph¹m trï kh¸i niÖm chØ tÊt c¶ c¸c lo¹i nu«i cÊy m« vµ tÕ bµo ë ®iÒu kiÖn v« trïng, bao gåm:  Nu«i cÊy c©y: nu«i cÊy thùc vËt.  Nu«i cÊy c¸c bé phËn ®· ®­îc t¸ch khái thùc c¬ thÓ thùc vËt: nu«i cÊy c¬ quan  Nu«i cÊy c¸c ph«i thµnh thôc hay ch­a thµnh thôc ®· ®­îc t¸ch khái c¬ thÓ thùc vËt: nu«i cÊy ph«i.

 Nu«i cÊy m« b¾t nguån tõ c¬ quan thùc vËt: nu«i cÊy m« hay nu«i cÊy m« sÑo.  Nu«i cÊy tÕ bµo ®¬n lÎ hay c¸c côm tÕ bµo rÊt nhá trong m«i tr­êng láng.  Nu«i cÊy tÕ bµo thùc vËt sau khi ®· t¸ch bá vá tÕ bµo, cßn gäi lµ nu«i cÊy tÕ bµo trÇn (protoplast) [14]. C¬ së khoa häc cña cña nu«i cÊy m« tÕ bµo * TÝnh toµn n¨ng (totipotence) N¨m 1902 lÇn ®Çu tiªn nhµ thùc vËt häc ng­êi §øc Haberlandt ®· ®­a ra quan niÖm: “Mçi tÕ bµo bÊt kú (®· biÖt ho¸) lÊy tõ mét c¬ thÓ thùc vËt ®Òu cã kh¶ n¨ng tiÒm tµng ®Ó cã thÓ ph¸t triÓn thµnh mét c¬ thÓ hoµn chØnh”.

Theo LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 quan niÖm cña sinh häc hiÖn ®¹i th× mçi tÕ bµo riªng rÏ ®· biÖt ho¸ ®Òu chøa toµn bé th«ng tin di truyÒn (ADN) cÇn thiÕt cña c¬ thÓ ®ã, nÕu gÆp ®iÒu kiÖn thÝch hîp th× mçi tÕ bµo ®Òu cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn thµnh mét c¬ thÓ hoµn chØnh, ®ã lµ tÝnh toµn n¨ng cña tÕ bµo thùc vËt. TÝnh toµn n¨ng cña tÕ bµo chÝnh lµ c¬ së lý luËn cña nu«i cÊy m« tÕ bµo thùc vËy. Cho ®Õn nay, con ng­êi ®· hoµn toµn chøng minh ®­îc kh¶ n¨ng t¸i sinh mét c¬ thÓ thùc vËt hoµn chØnh tõ mét tÕ bµo riªng rÏ. * Sù ph©n ho¸ vµ ph¶n ph©n ho¸ tÕ bµo C¬ thÓ thùc vËt tr­ëng thµnh lµ mét chØnh thÓ thèng nhÊt bao gåm nhiÒu c¬ quan chøc n¨ng kh¸c nhau, trong ®ã cã nhiÒu lo¹i tÕ bµo kh¸c nhau thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng cô thÓ kh¸c nhau.

Tuy nhiªn, tÊt c¶ c¸c lo¹i tÕ bµo ®ã ®Òu b¾t nguån tõ tÕ bµo ph«i sinh. Sù ph©n ho¸ tÕ bµo lµ sù chuyÓn ho¸ c¸c tÕ bµo ph«i sinh thµnh c¸c tÕ bµo cña c¸c m« chuyªn ho¸ ®¶m nhËn c¸c chøc n¨ng kh¸c nhau cña c¬ thÓ. Qu¸ tr×nh ph©n ho¸ cã thÓ biÓu thÞ nh­ sau: Ph©n ho¸ TÕ bµo ph«i sinh TÕ bµo d·n TÕ bµo chuyªn ho¸ Ph¶n ph©n ho¸ S¬ ®å 1.1: Qu¸ tr×nh ph©n ho¸ vµ ph¶n ph©n ho¸ tÕ bµo Qu¸ tr×nh nµy gåm cã c¸c giai ®o¹n - Sù ph©n chia tÕ bµo: Qu¸ tr×nh ph©n chia tÕ bµo x¶y ra trong m« ph©n sinh lµm cho sè l­îng tÕ bµo t¨ng lªn mét c¸ch ®¸ng kÓ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 - Sù d·n tÕ bµo: TÕ bµo d·n ra c¶ vÒ chiÒu ngang vµ chiÒu däc lµm t¨ng kÝch th­íc cña tõng c¬ quan nãi riªng vµ toµn bé c¬ thÓ nãi chung.