Luận văn thạc sĩ vnu ulis nghiên cứu đặc điểm ngôn ngữ và cách chuyển dịch sang tiếng việt tiêu đề bài báo trung quốc từ đầu thế kỷ 21 đến nay dựa trên ngữ liệu nhân dân nhật báo

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis nghiên cứu đặc điểm ngôn ngữ và cách chuyển dịch sang tiếng việt tiêu đề bài báo trung, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Ngọc Hàm
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Trung Quốc
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm ngôn ngữ và cách chuyển dịch sang tiếng Việt tiêu đề bài báo Trung Quốc từ đầu thế kỷ 21 đến nay (dựa trên ngữ liệu Nhân dân Nhật báo)
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 版权声称
• 目录
• 图表目录
• 绪论
• 1. 第 一 章: 研究综述及相关理论基础
• 1.1. 报纸新闻标题的相关研究综述
• 1.2. 报纸新闻标题在中国的研究情况
• 1.3. 报纸新闻标题在越南的研究情况
• 1.4. 对相关研究成果的评估
• 1.5. 相关理论
• 1.6. 汉语言特点简介
• 1.7. 报纸新闻及新闻标题语言的特点概述
• 1.8. 报纸新闻标题与翻译
• 1.9. 中国进入 21 世纪的国内外社会背景与《人民日报》新闻标题的关系
• 1.10. 21 世纪《人民日报》的社会背景
• 1.11. 中国《人民日报》简介
• 2. 第二章: 21 世纪以来《人民日报》新闻标题的语言特点
• 2.1. 中国 21 世纪以来《人民日报》新闻标题中的句法特点
• 2.1.1. 以句子出现的新闻标题结构特点
• 2.1.2. 以非句子出现的新闻标题结构特点
• 2.2. 中国 21 世纪以来《人民日报》新闻标题中的词语特点
• 2.2.1. 《人民日报》标题中新词语的使用特点
• 2.2.2. 《人民日报》标题中外来词的使用特点
• 2.2.3. 《人民日报》标题中缩略语的使用特点
• 2.3. 中国 21 世纪以来《人民日报》标题中的标点符号特点
• 2.3.1. 破折号
• 2.3.2. 感叹号
• 2.4. 中国 21 世纪以来《人民日报》新闻标题的修辞运用特点
• 2.4.1. 《人民日报》新闻标题中所采用的比喻
• 2.4.2. 《人民日报》新闻标题中所采用的借代
• 2.4.3. 《人民日报》新闻标题中所采用的比拟
• 2.4.4. 《人民日报》新闻标题中所采用的对偶
• 2.4.5. 《人民日报》新闻标题中所采用的排比
• 2.4.6. 《人民日报》新闻标题中所采用的设问
• 2.4.7. 《人民日报》新闻标题中所采用的引用
• 2.4.8. 《人民日报》新闻标题中所采用的仿拟
• 2.4.9. 《人民日报》新闻标题中所采用的典故
• 2.5. 中国 21 世纪以来《人民日报》新闻标题话题特点分析
• 2.6. 中国 21 世纪以来《人民日报》新闻标题最突出的语言特点
• 3. 第三章: 新闻标题的翻译现状考察分析及相关的几点教学思考
• 3.1. 对中文报纸新闻标题越译的一些考察与分析
• 3.2. 考察说明
• 3.3. 考察结果与分析
• 3.4. 译文的总体评估
• 3.5. 中文报纸新闻标题越译所存在的问题及其成因
• 3.6. 对中文报纸新闻标题越译的一些建议
• 3.7. 研究结果在越南汉语教学中的运用
• 3.8. 新闻报纸在越南汉语教学课程的位置
• 3.9. 研究结果对越南汉语教学的启发
• 参考文献

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ngôn ngữ và chuyển dịch tiêu đề báo Trung Quốc

Nghiên cứu ngôn ngữ và chuyển dịch tiêu đề báo Trung Quốc sang tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về văn hóa và ngôn ngữ của hai quốc gia. Tiêu đề báo không chỉ là phần tóm tắt nội dung mà còn phản ánh đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của một xã hội. Việc nghiên cứu này giúp nâng cao khả năng dịch thuật và hiểu biết về ngôn ngữ Trung Quốc.

1.1. Đặc điểm ngôn ngữ của tiêu đề báo Trung Quốc

Tiêu đề báo Trung Quốc thường có cấu trúc ngắn gọn, súc tích và sử dụng nhiều hình thức ngữ pháp khác nhau. Các từ ngữ được chọn lọc kỹ lưỡng để truyền tải thông điệp một cách hiệu quả nhất. Nghiên cứu cho thấy rằng tiêu đề thường sử dụng các biện pháp tu từ như ẩn dụ, so sánh để thu hút sự chú ý của độc giả.

1.2. Vai trò của tiêu đề trong báo chí

Tiêu đề đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút độc giả. Một tiêu đề hấp dẫn có thể quyết định việc độc giả có tiếp tục đọc bài viết hay không. Do đó, việc nghiên cứu cách thức tạo ra tiêu đề hiệu quả là rất cần thiết trong ngành báo chí.

II. Thách thức trong việc chuyển dịch tiêu đề báo Trung Quốc sang tiếng Việt

Chuyển dịch tiêu đề báo Trung Quốc sang tiếng Việt gặp nhiều thách thức do sự khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa. Các yếu tố như ngữ nghĩa, ngữ cảnh và phong cách viết đều ảnh hưởng đến quá trình dịch thuật. Việc hiểu rõ các đặc điểm này là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và tự nhiên của bản dịch.

2.1. Khó khăn trong việc truyền tải ý nghĩa

Nhiều tiêu đề báo Trung Quốc sử dụng các từ ngữ và cụm từ mang tính địa phương hoặc văn hóa đặc trưng, điều này có thể gây khó khăn cho người dịch trong việc tìm ra từ tương đương phù hợp trong tiếng Việt.

2.2. Sự khác biệt trong cấu trúc ngữ pháp

Cấu trúc ngữ pháp của tiếng Trung và tiếng Việt có nhiều điểm khác biệt. Việc chuyển dịch không chỉ đơn thuần là dịch nghĩa mà còn phải điều chỉnh cấu trúc câu để phù hợp với ngữ pháp tiếng Việt.

III. Phương pháp nghiên cứu tiêu đề báo và chuyển dịch

Để nghiên cứu và chuyển dịch tiêu đề báo Trung Quốc sang tiếng Việt, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ và dịch thuật. Các phương pháp này bao gồm phân tích ngữ nghĩa, so sánh ngữ pháp và khảo sát thực tiễn.

3.1. Phân tích ngữ nghĩa và ngữ cảnh

Phân tích ngữ nghĩa giúp hiểu rõ hơn về thông điệp mà tiêu đề muốn truyền tải. Ngữ cảnh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cách dịch phù hợp nhất.

3.2. So sánh ngữ pháp giữa hai ngôn ngữ

Việc so sánh cấu trúc ngữ pháp giữa tiếng Trung và tiếng Việt giúp người dịch nhận diện được những điểm khác biệt và điều chỉnh bản dịch cho phù hợp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu chuyển dịch tiêu đề báo

Nghiên cứu chuyển dịch tiêu đề báo không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy ngôn ngữ và dịch thuật. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong các khóa học về ngôn ngữ và văn hóa Trung Quốc tại Việt Nam.

4.1. Cải thiện kỹ năng dịch thuật

Nghiên cứu này giúp sinh viên nâng cao kỹ năng dịch thuật, đặc biệt là trong việc dịch các văn bản báo chí, từ đó cải thiện khả năng giao tiếp và hiểu biết văn hóa.

4.2. Tăng cường hiểu biết văn hóa

Việc nghiên cứu tiêu đề báo giúp sinh viên hiểu rõ hơn về văn hóa và xã hội Trung Quốc, từ đó tạo ra sự kết nối giữa hai nền văn hóa.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu ngôn ngữ và chuyển dịch tiêu đề báo Trung Quốc sang tiếng Việt là một lĩnh vực đầy tiềm năng. Với sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông, nhu cầu về dịch thuật và hiểu biết văn hóa ngày càng tăng cao. Các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau.

5.1. Tương lai của nghiên cứu ngôn ngữ

Nghiên cứu ngôn ngữ sẽ tiếp tục phát triển, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Việc hiểu biết về ngôn ngữ và văn hóa sẽ trở thành một yếu tố quan trọng trong giao tiếp quốc tế.

5.2. Đề xuất cho nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về các thể loại báo chí khác nhau và cách thức chuyển dịch chúng, từ đó tạo ra một cơ sở dữ liệu phong phú cho việc nghiên cứu và giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ với đề tài “Nghiên cứu đặc điểm ngôn ngữ và cách chuyển dịch sang tiếng Việt tiêu đề bài báo Trung Quốc từ đầu thế kỷ 21 đến nay (dựa trên ngữ liệu Nhân dân Nhật báo)” (Tên nguyên bản chữ Hán: 《21 世纪以来中国报纸新闻标题的语言特点及其越译研究——以〈人民日报〉为例》) do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Phượng thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Phạm Ngọc Hàm tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội (mã số chuyên ngành: 9220204.01 – Ngôn ngữ Trung Quốc / Lý thuyết Hán ngữ, bảo vệ năm 2020) là một công trình nghiên cứu tiên phong, có tính hệ thống và chuyên sâu bậc nhất tại Việt Nam trong giao điểm giữa ngôn ngữ học báo chí đối chiếu và lý thuyết dịch thuật ứng dụng.

Trong kỷ nguyên bùng nổ thông tin và toàn cầu hóa của thế kỷ 21, báo chí đối ngoại và truyền thông đại chúng đóng vai trò huyết mạch trong việc thúc đẩy giao lưu chính trị, kinh tế và văn hóa quốc tế. Tiêu đề báo chí được ví như “con mắt” (tiêu đề thị tân văn đích nhãn tình - 标题是新闻的眼睛) hay “cửa sổ tâm hồn” của toàn bộ tác phẩm báo chí, thực hiện sứ mệnh kép: vừa cô đọng tối đa lượng thông tin cốt lõi (tối đoản đích thiên phúc nội năng cú truyền đệ tối đại đích tín tức), vừa tạo lực hút thẩm mỹ và tâm lý định hướng độc giả. Tuy nhiên, trước công trình này, khoảng trống học thuật (research gap) về ngôn ngữ học tiêu đề báo chí tiếng Hán hiện đại và cơ chế chuyển dịch chuẩn xác sang tiếng Việt vẫn chưa được giải quyết thấu đáo: các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu tản mạn, quy mô khảo sát vi mô hoặc chỉ dừng lại ở đối chiếu ngữ nghĩa sơ lược mà thiếu đi một hệ thống ngữ liệu kinh nghiệm (empirical corpus) quy mô lớn đi kèm đánh giá thực nghiệm mô hình dịch thuật.

Công trình xác lập ba câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. RQ1: Tiêu đề báo Nhân dân Nhật báo từ đầu thế kỷ 21 đến nay có những đặc trưng cú pháp, từ vựng, thủ pháp tu từ và cơ chế ngữ dụng (đặc biệt là cấu trúc chủ đề) nổi bật nào?
2. RQ2: Thực trạng chuyển dịch các tiêu đề này sang tiếng Việt hiện nay đang vận dụng các chiến lược dịch thuật nào (trực dịch, ý dịch, tăng dịch, giảm dịch, hoán chuyển cú pháp), những lỗi chuyển ngữ phổ biến là gì và nguyên nhân căn bản xuất phát từ đâu?
3. RQ3: Làm thế nào để chuyển hóa các phát hiện ngôn ngữ học đối chiếu và dịch thuật này thành hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng biên dịch truyền thông và đổi mới phương pháp giảng dạy tiếng Hán (môn Đọc báo và Biên dịch) tại Việt Nam?

Khung lý thuyết của luận án tích hợp đa tầng giữa Ngôn ngữ học cấu trúc, Lý thuyết Chủ đề hóa (Topic-Prominence Theory của Li & Thompson, Triệu Nguyên Nhiệm, Từ Liệt Cùng, Lưu Đan Thanh), Ngữ pháp chức năng hệ thống (Systemic Functional Grammar của Halliday), Lý thuyết Tu từ học hiện đại và Lý thuyết Biến dịch (Translation Variation Theory của Tăng Na Quyên / Hoàng Trung Liêm). Phạm vi nghiên cứu được định lượng chính xác trên kho ngữ liệu gồm 1.726 tiêu đề báo lấy từ Cơ sở dữ liệu đồ văn Nhân dân Nhật báo (People's Daily Database 1946–2019) trong khung thời gian 20 năm (2000–2019), kết hợp khảo sát thực nghiệm 300 bản dịch Việt ngữ do các chuyên gia ngôn ngữ, giảng viên đại học và biên dịch viên báo chí trực tiếp thực hiện.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu học thuật cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các trường phái nghiên cứu tiêu đề báo chí tại Trung Quốc, Việt Nam và quốc tế:

Dòng nghiên cứu tại Trung Quốc

Nghiên cứu tiêu đề báo chí tại Trung Quốc có bước chuyển biến mang tính bước ngoặt từ sau thập niên 1980 khi thông tin bùng nổ. Trịnh Hưng Đông (郑兴东, 2001: 131) từng khẳng định: “Nếu tiêu đề không làm nổi bật được tinh hoa của tin tức, hoặc cách viết khô khan tẻ nhạt, khó hiểu, độc giả sẽ không bao giờ đọc tiếp bài báo đó”. Lưu Bảo Toàn (刘保全, 2011) tổng hợp quan điểm của hơn 100 học giả, phân tích 61 mô hình tiêu đề và 2.000 trường hợp để chỉ ra các lỗi thiết kế tiêu đề; Âu Dương Hà (欧阳霞, 2014) và Hàn Thư Canh (韩书庚, 2010, 2014) nghiên cứu ngôn ngữ tiêu đề trang nhất của Nhân dân Nhật báo, Hoàn cầu Thời báo, khái quát 4 chức năng: tinh luyện, nổi bật, mỹ cảm, định hướng. Về mặt cú pháp, Doãn Thế Siêu (尹世超, 2005), Bành Đại Na (彭代娜, 2006) và Ngô Hữu Thuần (吴友纯, 2006) phân tích sâu cấu trúc từ loại, câu đơn - câu phức; Trương Vinh (张荣) đưa lý thuyết chủ đề (Topic Theory) vào phân tích cấu trúc chủ-vị chiếm ưu thế tuyệt đối trên Nhân dân Nhật báo. Về tu từ, Chu Đình Ngọc (朱婷玉), Cao Quỳ Lợi (高奎莉), Vu Hải Ba (于海波) và Sở Bằng Phi (楚鹏飞) phân tích sâu hệ thống ẩn dụ ý niệm (conceptual metaphor), hoán dụ, phỏng từ (fangni), điệp cú, trong khi Ngô Hoàng Thanh Nga (吴黄青娥, 2009) khảo sát chức năng tu từ đặc biệt của 6 loại dấu câu (ngoặc kép, chấm than, hỏi, hai chấm, gạch ngang, ba chấm). Về dịch thuật báo chí, Tăng Na Quyên (曾娜娟) phát triển Lý thuyết Biến dịch (Bianyi Theory), phân tích 6 chiến lược: tăng, giảm, biên dịch, rút gọn, gộp và cải biến; Kha Phát Xuân (柯发春) đề xuất phương pháp chuyển dịch văn hóa - tu từ trong tiêu đề Hán - Anh.

Dòng nghiên cứu tại Việt Nam và đối chiếu quốc tế

Tại Việt Nam, các công trình tiêu biểu của Vũ Quang Hào (2001), Hoàng Anh (1999), Trần Thị Thanh Thảo (2009), Nguyễn Đức Dân (2007) phân loại tiêu đề theo ngữ dụng và chức năng tin tức. Nghiên cứu đối chiếu tiêu đề ngoại ngữ bao gồm Vũ Thị Chín (2007 - tiêu đề tiếng Nga), Nguyễn Thị Thanh Hương (2011, 2017 - quan hệ tiêu đề và lời dẫn tiếng Anh), Trần Huy Khánh (2010 - phương tiện tu từ tiếng Anh), Trịnh Hồng Nam (2018 - cấu trúc 2:2 và ẩn dụ trên The New York Times). Đối chiếu Anh - Việt có luận án xuất sắc của Nguyễn Thị Vân Đông (2007, 2015) về ngữ nghĩa và ngữ dụng tiêu đề. Riêng hướng đối chiếu Hán - Việt, Phạm Ngọc Hàm (2015, 2016) nghiên cứu tiêu đề hợp đồng thương mại và tiêu đề bài khóa giáo trình khẩu ngữ; Vũ Trung Định (2005) khảo sát từ Hán - Việt trong ngôn ngữ báo chí; Phạm Thị Chuẩn (2016) và Đỗ Thị Thanh Huyền (2015, 2017) bước đầu đối chiếu tiêu đề trên Nhân dân Nhật báo và báo Nhân Dân (Việt Nam), đề xuất xu hướng chuyển đổi từ ngữ đoạn (phrasal unit) sang câu (sentential unit).

Các tranh luận học thuật cốt lõi và định vị nghiên cứu

Tranh luận học thuật sâu sắc nhất nằm ở bản chất định nghĩa tin tức và tiêu đề: trong khi báo chí phương Tây phân tách giữa Record (ghi chép - Walker), Fact (sự thật - Blair, Dana) và Information (thông tin thuần túy - Zhang Guoliang), báo chí Trung Quốc kiên định theo định nghĩa kinh điển của Lục Định Nhất (陆定一): “Tin tức là sự tường thuật về những sự thật mới xảy ra” (新闻的定义，就是新近发生的事实的报道). Định nghĩa này kết hợp phép biện chứng duy vật: sự thật là khách quan hàng đầu, nhưng hành vi “tường thuật” (báo đạo) phản ánh lập trường và ý đồ truyền thông của chủ thể. Về mặt cú pháp, tồn tại tranh luận giữa việc xem tiêu đề là ngữ đoạn danh từ tĩnh hay cấu trúc câu chủ đề hóa động. Luận án định vị mình vượt lên trên các nghiên cứu trước bằng cách:

• So sánh đồng thời với các nghiên cứu đối chiếu quốc tế (như Vương Thụy Tuân – 2005 đối chiếu từ viết tắt Anh - Hán; Trần Lệ Chiêu – 2002 đối chiếu hình thái tiêu đề Anh - Hán);
• Xác lập một hệ thống phân tích tích hợp 3 tầng (Hình thái học từ vựng – Cú pháp chủ đề – Tu từ ngữ dụng) liên hoàn với thực nghiệm 300 mẫu dịch sang tiếng Việt.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp mang tính đột phá cho ngôn ngữ học ứng dụng và dịch thuật học đối chiếu:

1. Mở rộng Lý thuyết Ngôn ngữ Ưu tiên Chủ đề (Topic-Prominent Typology) sang văn bản báo chí chính luận: Kế thừa luận điểm của Li & Thompson (1981), Triệu Nguyên Nhiệm và Từ Liệt Cùng - Lưu Đan Thanh về tiếng Hán là ngôn ngữ ưu tiên chủ đề (topic-prominent language), luận án chứng minh rằng trong không gian giao tiếp hạn định của tiêu đề báo chí, hiện tượng “chủ ngữ chủ đề hóa” (主语话题化) diễn ra với mật độ áp đảo (chiếm 70% – 80% tổng số tiêu đề khảo sát). Cấu trúc Chủ đề (Topic / Thông tin đã biết) + Thuyết đề (Comment / Thông tin mới) là cơ chế tối ưu hóa truyền dẫn tin tức, trong đó chủ đề đóng vai trò điểm tựa nhận thức (cognitive anchor) giúp độc giả tiếp nhận phần bình luận mới phía sau một cách chuẩn xác nhất.
2. Xác lập mô hình tương đương chức năng trong dịch thuật tiêu đề Hán - Việt: Luận án bổ sung vào Lý thuyết Biến dịch (Translation Variation Theory) bằng cách chứng minh cấu trúc cú pháp của tiêu đề tiếng Hán mang tính tổng hợp - nén ngữ nghĩa cao, đòi hỏi quá trình Việt dịch phải áp dụng các bước chuyển đổi cấu trúc linh hoạt (từ cấu trúc câu ngắn Hán ngữ sang cụm từ vị từ/danh từ Việt ngữ hoặc ngược lại) nhằm bảo toàn lực ngữ dụng (illocutionary force).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của công trình được thiết lập trên sự tích hợp của 3 trụ cột lý thuyết:

• Trụ cột 1: Phân tích Cú pháp – Hình thái học (Syntactic-Morphological Parsing): Phân định rạch ròi giữa tiêu đề dạng câu (câu đơn, câu phức, câu chủ vị, câu phi chủ vị, câu tỉnh lược) và tiêu đề dạng phi câu (ngữ danh từ, ngữ động từ, ngữ giới từ, cụm 4 chữ); kết hợp phân tích 5 cơ chế rút gọn từ ngữ (phân đoạn giản súc, tài đoạn giản súc, tổng hợp giản súc, tỉnh đồng tồn dị, tiêu số khái quát).
• Trụ cột 2: Phân tích Tu từ học – Ngữ dụng học (Rhetorical-Pragmatic Framework): Giải mã 9 thủ pháp tu từ kinh điển (Minh dụ, Ám dụ, Hoán dụ, Tỉ nghĩ, Đối ngẫu, Bài tỉ, Thiết vấn, Dẫn dụng, Phỏng nĩ, Điển cố) và giá trị tu từ của 6 loại dấu câu theo chuẩn Quốc gia (1990).
• Trụ cột 3: Ma trận Đánh giá Dịch thuật Đối chiếu (Comparative Translation Matrix): Phân loại 5 thao lược chuyển dịch (Trực dịch, Ý dịch, Tăng dịch, Giảm dịch, Biến đổi cú pháp) trên nền tảng so sánh hình thái học cách ly – đơn lập của tiếng Hán và tiếng Việt.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được áp dụng chuẩn hóa cho tiêu đề cấp 1 (tiêu đề chính / chủ tiêu đề - 主标题) của nhật báo in và báo mạng chính luận chính thống, loại trừ các phần tiêu đề phụ (dẫn đề, phó đề) và các xuất bản phẩm lá cải thương mại.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-Methods Research Design), tích hợp chặt chẽ giữa thống kê định lượng (Quantitative Corpus Linguistics) và miêu tả - phân tích định tính (Qualitative Descriptive-Explanatory Analysis):

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Khảo sát toàn diện hệ thống 1.726 tiêu đề báo chí để rút ra các quy luật ngôn ngữ mang tính quy phạm và tần suất xuất hiện.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Nghiên cứu thực nghiệm 300 tiêu đề chuyển dịch Hán – Việt nhằm phát hiện các biến thiên dịch thuật, độ chệch nghĩa và đánh giá chất lượng truyền thông liên ngôn ngữ.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu (Sampling Strategy): Áp dụng kỹ thuật chọn mẫu hệ thống theo chu kỳ thời gian (Systematic Time-Series Stratified Sampling). Từ Cơ sở dữ liệu đồ văn Nhân dân Nhật báo (1946–2019), tác giả trích xuất tiêu đề bài báo đinh (trang nhất / đầu điều tân văn tiêu đề) xuất bản vào ngày 01, ngày 11 và ngày 21 của tất cả 12 tháng trong suốt 20 năm liên tục (từ ngày 01/01/2000 đến 31/12/2019). Phương pháp này đảm bảo tính đại diện tuyệt đối, loại bỏ thiên kiến ngẫu nhiên do sự kiện thời sự cục bộ.
• Tiêu chí lựa chọn/loại trừ (Inclusion/Exclusion Criteria): Chỉ thu thập tiêu đề chính (đơn tầng hoặc đa tầng); loại bỏ các đầu mục chuyên mục cố định, quảng cáo và tin vắn không có tiêu đề độc lập.
• Quy trình thu thập ngữ liệu thực nghiệm dịch thuật: Lựa chọn ngẫu nhiên 300 tiêu đề trong tổng số 1.726 ngữ liệu, ủy thác cho đội ngũ dịch giả gồm giảng viên tiếng Hán đại học, biên dịch viên cơ quan thông tấn và học viên cao học chuyên ngành dịch thuật tiến hành Việt dịch độc lập.
• Tam giác đạc (Triangulation): Kết hợp tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation: 20 năm báo in đối chiếu bản dịch thực tế), tam giác đạc lý thuyết (Theory Triangulation: Cú pháp học + Ngữ dụng học + Dịch thuật học) và tam giác đạc thẩm định (Investigator Triangulation: có sự đánh giá chéo của các chuyên gia ngôn ngữ học đầu ngành).

Data và phân tích

• Đặc trưng mẫu khảo sát: 1.726 tiêu đề nguyên bản tiếng Hán; 300 bản dịch thực nghiệm tiếng Việt.
• Công cụ & Chỉ số thống kê: Toàn bộ dữ liệu được mã hóa, phân loại theo các bảng và biểu đồ khoa học:
  • Bảng 2.1 & Biểu đồ 2.1, 2.2: Thống kê loại câu (câu trần thuật, nghi vấn, cảm thán, cầu khiến) và kết cấu ngữ đoạn;
  • Biểu đồ 2.3: Thống kê tiêu đề phi câu thức (danh ngữ, động ngữ, cụm 4 chữ);
  • Bảng 2.2 & Biểu đồ 2.4: Thống kê từ mới, từ ngoại lai, từ viết tắt;
  • Bảng 2.3: Thống kê tần suất và chức năng của hệ thống dấu câu;
  • Biểu đồ 2.5: Tỷ lệ phân bố 5 phương pháp dịch thuật trên 300 mẫu Việt dịch.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự áp đảo tuyệt đối của cấu trúc câu hoàn chỉnh và cơ chế Chủ đề hóa: Trái với giả định thông thường rằng tiêu đề báo chí thường ưu tiên danh ngữ rút gọn, khảo sát 1.726 tiêu đề Nhân dân Nhật báo chứng minh tiêu đề dạng câu (đặc biệt là câu chủ - vị) chiếm ưu thế áp đảo (chiếm 70% – 80%). Cơ chế Chủ ngữ chủ đề hóa diễn ra mạnh mẽ: vị trí đầu câu luôn dành cho thực từ mang tính định danh/đã biết (chủ đề), phần vị ngữ phía sau giải phóng lượng thông tin mới (thuyết đề), tạo nên mô hình thông tin: $\text{Known Information (Topic)} \rightarrow \text{New Information (Comment)}$.
2. Đặc trưng từ vựng mang tính thời đại và mật độ nén thông tin cực cao: Tiêu đề thế kỷ 21 chứng kiến sự xuất hiện ồ ạt của ba lớp từ:
   • Từ ngữ mới (tân từ): Phản ánh công cuộc hiện đại hóa, cải cách mở cửa và công nghệ số (ví dụ: phi điểu - 非典, ngân sắc kinh tế - 银色经济, khoái đệ - 快递);
   • Từ ngoại lai & từ chữ cái La-tinh: (ví dụ: WTO, GDP, 5G, AI, APP);
   • Từ viết tắt (ngữ giản súc): Vận dụng linh hoạt 5 phương thức: phân đoạn giản súc (khoa học kỹ thuật $\rightarrow$ khoa kỹ), tài đoạn giản súc (Thanh Hoa đại học $\rightarrow$ Thanh Hoa), tổng hợp giản súc, tỉnh đồng tồn dị (lý khoa công khoa $\rightarrow$ lý công khoa), và tiêu số khái quát (tam hảo, lưỡng hội, tứ khóa).
3. Tính đa dạng và chức năng biểu cảm sâu sắc của hệ thống tu từ học: Tiêu đề không đơn thuần truyền tin mà là tác phẩm nghệ thuật ngôn từ với 9 biện pháp tu từ xuất hiện với tần suất dày đặc:
   • Ẩn dụ (Minh dụ & Ám dụ): Biến các khái niệm chính trị, kinh tế trừu tượng thành hình tượng cụ thể;
   • Hoán dụ (7 tiểu loại): Dùng đặc trưng thay bản thể, bộ phận thay toàn thể, cụ thể thay trừu tượng, chuyên xưng thay phiếm xưng;
   • Phỏng nĩ (仿拟 - nhại từ/phỏng từ), Đối ngẫu (对偶), Bài tỉ (排比), Thiết vấn (设问), Dụng điển (用典);
   • Tu từ bằng dấu câu: Dấu ngoặc kép (nhấn mạnh hoặc mỉa mai), dấu hỏi (kích thích tư duy), dấu cảm thán (truyền tải cảm xúc), dấu gạch ngang (giải thích, tạo độ trễ tâm lý).
4. Bức tranh thực trạng Việt dịch và sự mất cân đối chiến lược: Khảo sát 300 mẫu dịch thực tế cho thấy 5 thao lược được áp dụng gồm: Trực dịch (Literal translation), Ý dịch (Free translation), Tăng dịch (Addition), Giảm dịch (Reduction) và Hoán chuyển (Syntactic transformation). Mặc dù đại đa số bản dịch truyền đạt được nội dung cơ bản, tồn tại tỷ lệ đáng kể các bản dịch mắc lỗi:
   • Lạm dụng trực dịch thô cứng dẫn đến câu văn tiếng Việt ngô nghê, lai căng cú pháp Hán ngữ;
   • Không giải mã được các cấu trúc phỏng từ, điển cố văn hóa hoặc từ viết tắt đặc thù chính trị Trung Quốc;
   • Bỏ quên chức năng tu từ của dấu câu, làm suy giảm lực tác động tâm lý đối với độc giả Việt Nam.

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý thuyết: Xác lập cơ sở khoa học vững chắc chứng minh tính phổ quát và đặc thù của loại hình ngôn ngữ đơn lập (Hán - Việt) trong phong cách chức năng báo chí - chính luận; hoàn thiện mô hình phân tích diễn ngôn báo chí đối chiếu.
• Ý nghĩa phương pháp luận: Cung cấp bộ quy chuẩn thao tác mẫu (operational framework) từ khâu bóc tách ngữ liệu trích xuất từ database đến phân tích ngữ nghĩa - cú pháp và kiểm định chất lượng dịch thuật.
• Ý nghĩa thực tiễn & Chính sách: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các cơ quan thông tấn đối ngoại (Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân Dân, Đài Tiếng nói Việt Nam VOV, Đài Truyền hình Việt Nam VTV) trong việc chuẩn hóa quy trình biên dịch tin tức quốc tế từ tiếng Trung sang tiếng Việt; ngăn chặn các sai sót chính trị - văn hóa trong truyền thông xuyên biên giới.

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Phạm vi ngữ liệu báo in: Nghiên cứu chỉ tập trung vào Nhân dân Nhật báo – cơ quan ngôn luận chính thức mang đậm tính quy phạm chính trị, chưa mở rộng sang các nhật báo thương mại đô thị (Nam Phương Đô thị báo, Hoa Tây Đô thị báo) hay các trang tin tức mạng điện tử đa phương tiện (Sina, NetEase, WeChat, Weibo).
2. Khung thời gian lấy mẫu định kỳ: Do khối lượng công việc khổng lồ, việc chọn mẫu cố định vào các ngày 01, 11, 21 hàng tháng tuy mang tính đại diện thống kê nhưng có thể vô tình bỏ sót một số tiêu đề đột xuất của các sự kiện bùng nổ diễn ra ngoài các ngày này.
3. Quy mô thực nghiệm dịch thuật: Mẫu khảo sát dịch dừng lại ở 300 tiêu đề với nhóm dịch giả chuyên môn, chưa khảo sát trên diện rộng đối với độc giả đại chúng để đo lường phản hồi tâm lý tiếp nhận (reception aesthetics).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda)

• Mở rộng nghiên cứu đối chiếu tiêu đề trên truyền thông số (Digital News & Social Media Headlines), phân tích hiện tượng tiêu đề giật gân (Clickbait) trong môi trường mạng xã hội Trung - Việt;
• Nghiên cứu tiêu đề báo chí đa phương thức (Multimodal Headline Analysis), tích hợp phân tích chữ viết với hình ảnh, đồ họa và video;
• Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và Mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) trong tự động hóa biên dịch tiêu đề báo chí Hán - Việt và hậu kiểm chất lượng dịch (Post-editing Machine Translation).

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Công trình lấp đầy khoảng trống nghiên cứu kéo dài nhiều thập kỷ tại Việt Nam về ngôn ngữ học tiêu đề báo chí Hán ngữ hiện đại; là công trình tham khảo nền tảng cho các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc, Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu và Lý thuyết dịch.
• Chuyển đổi ngành dịch thuật và báo chí: Thiết lập bộ nguyên tắc dịch thuật 5 bước cho biên dịch viên báo chí, giúp nâng cao độ chính xác về thông tin, tính tương đương về phong cách và vẻ đẹp tu từ của bản dịch tiếng Việt.
• Tác động giáo dục đại học: Cung cấp nguồn ngữ liệu thực chứng phong phú và các đề xuất sư phạm mang tính đột phá nhằm tái cấu trúc môn học Đọc báo chí tiếng Hán (Hán ngữ báo khan duyệt độc) và Biên dịch báo chí Hán - Việt tại các trường đại học ngoại ngữ hàng đầu Việt Nam.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Học viên cao học: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp chuẩn mực, phương pháp chọn mẫu khoa học và kỹ thuật xử lý ngữ liệu báo chí quy mô lớn.
• Giảng viên đại học chuyên ngành tiếng Hán: Khai thác hệ thống ngữ liệu 1.726 tiêu đề và 300 mẫu dịch thực nghiệm làm ngân hàng bài tập, giáo trình giảng dạy chuyên đề Đọc báo và Dịch thuật ứng dụng.
• Nhà báo, Biên tập viên & Dịch giả chuyên nghiệp: Nắm vững các quy luật chuyển dịch tương đương, nhận diện bẫy dịch thuật từ vựng - cú pháp, chuẩn hóa kỹ năng đặt tiêu đề tiếng Việt chuẩn xác và hấp dẫn.
• Cơ quan hoạch định chính sách truyền thông đối ngoại: Có thêm căn cứ khoa học để xây dựng bộ tiêu chuẩn biên dịch thông tin đối ngoại giữa Việt Nam và Trung Quốc.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Ngôn ngữ Ưu tiên Chủ đề (Topic-Prominent Typology) của Li & Thompson (1981) và Triệu Nguyên Nhiệm vào địa hạt ngôn ngữ học tiêu đề báo chí. Luận án chứng minh rằng tiêu đề báo chí tiếng Hán không phải là sự lắp ghép ngẫu nhiên của các từ ngữ rút gọn, mà vận hành theo cấu trúc phân tầng ngữ dụng nghiêm ngặt: Chủ đề (thông tin đã biết / định chỉ) $\rightarrow$ Thuyết đề (thông tin mới / hạt nhân tin tức), trong đó tỷ lệ chủ ngữ bị chủ đề hóa chiếm tới 70% – 80% tổng thể ngữ liệu.

2. Điểm đổi mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ khảo sát tĩnh trên vài chục đến vài trăm ngữ liệu tản mạn (như Đỗ Thị Thanh Huyền 2017, Phạm Thị Chuẩn 2016), luận án đã thiết lập quy trình lấy mẫu hệ thống đa tầng dọc theo trục thời gian 20 năm (2000–2019) với 1.726 tiêu đề chuẩn mực từ Cơ sở dữ liệu Nhân dân Nhật báo, kết hợp tam giác đạc phương pháp với khảo sát thực nghiệm 300 bản dịch thực tế do chuyên gia thực hiện – điều chưa từng có trong các công trình nghiên cứu tiếng Hán tại Việt Nam trước đây.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là sự áp đảo tuyệt đối của tiêu đề dạng câu hoàn chỉnh so với tiêu đề dạng ngữ đoạn (phi câu). Khác với xu hướng danh từ hóa ngữ đoạn phổ biến trong tiêu đề báo in truyền thống thế kỷ 20, tiêu đề Nhân dân Nhật báo thế kỷ 21 chuyển dịch mạnh mẽ sang cấu trúc vị từ - câu trọn vẹn nhằm tối đa hóa tính năng động, truyền tải trực tiếp hành động và sự kiện đến độc giả ngay trong cái nhìn đầu tiên.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án mô tả chi tiết nguồn trích xuất dữ liệu (Database Nhân dân Nhật báo 1946–2019), công thức chọn mẫu thời gian cố định (ngày 01, 11, 21 hàng tháng từ năm 2000 đến 2019), bảng tiêu chí phân loại ngữ pháp (dựa trên Ngữ pháp tiếng Hán hiện đại), chuẩn phân loại dấu câu (theo GB 1990) và bảng ma trận đánh giá 5 phương pháp dịch thuật, cho phép bất kỳ nhà nghiên cứu nào cũng có thể tái lập quy trình đối với các cơ sở dữ liệu báo chí khác.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?

Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo tập trung vào: (1) Mở rộng đối chiếu tiêu đề báo chí mạng xã hội và truyền thông mới Hán - Việt; (2) Nghiên cứu cơ chế thần kinh - ngôn ngữ học (neurolinguistics) về tâm lý tiếp nhận tiêu đề của độc giả; (3) Xây dựng bộ ngữ liệu song ngữ Hán - Việt chuyên sâu về tiêu đề báo chí phục vụ huấn luyện mô hình Dịch máy Nơ-ron (NMT) và Trí tuệ nhân tạo.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Phượng là một công trình khoa học mẫu mực, xuất sắc toàn diện từ cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu đến giá trị ứng dụng thực tiễn. Tóm lược 5 đóng góp đột phá của công trình:

1. Khảo sát toàn diện và hệ thống hóa bức tranh ngôn ngữ tiêu đề báo chí Trung Quốc thế kỷ 21 qua 1.726 ngữ liệu Nhân dân Nhật báo, làm sáng tỏ tính ưu việt của cấu trúc câu và cơ chế chủ đề hóa.
2. Khám phá các quy luật cấu tạo từ ngữ nén, phân loại 5 phương thức viết tắt và hệ thống tân từ phản ánh hơi thở thời đại chuyển mình của xã hội Trung Quốc hiện đại.
3. Lập bản đồ phân tích tu từ học đa chiều, kết hợp tinh tế giữa 9 biện pháp tu từ kinh điển và giá trị tu từ biểu cảm của hệ thống dấu câu chuẩn mực.
4. Đánh giá thực chứng 300 mẫu Việt dịch, nhận diện chính xác các khoảng trống ngữ nghĩa - văn hóa và đề xuất 5 chiến lược chuyển dịch tương đương chức năng Hán - Việt.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp sư phạm ứng dụng, trực tiếp nâng cao chất lượng giảng dạy môn Đọc báo chí và Biên dịch tiếng Hán tại hệ thống các trường đại học ở Việt Nam.

Công trình không chỉ đặt nền móng vững chắc cho chuyên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc và Dịch thuật học đối chiếu tại Việt Nam, mà còn mở ra những chân trời nghiên cứu mới, kết nối chặt chẽ giữa học thuật hàn lâm và thực tiễn truyền thông đối ngoại trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

河内国家大学 外国语大学 NGUYỄN THỊ PHƯỢNG 21 世纪以来中国报纸新闻标题的语言特点及其越译研究 ——以《人民日报》为例 NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ VÀ CÁCH CHUYỂN DỊCH SANG TIẾNG VIỆT TIÊU ĐỀ BÀI BÁO TRUNG QUỐC TỪ ĐẦU THẾ KỶ 21 ĐẾN NAY (dựa trên ngữ liệu Nhân dân Nhật báo) 博士学位论文 研究专业 ：汉语言理论 专业号码 ：9220204.01 2020 年 3 月于河内 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ NGUYỄN THỊ PHƯỢNG 21 世纪以来中国报纸新闻标题的语言特点及其越译研究 ——以《人民日报》为例 NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ VÀ CÁCH CHUYỂN DỊCH SANG TIẾNG VIỆT TIÊU ĐỀ BÀI BÁO TRUNG QUỐC TỪ ĐẦU THẾ KỶ 21 ĐẾN NAY (dựa trên ngữ liệu Nhân dân Nhật báo) LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành : Ngôn ngữ Trung Quốc Mã số chuyên ngành ：9220204.01 Người hướng dẫn khoa học : PGS. Phạm Ngọc Hàm 2020 年 3 月于河内 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 版权声称 本人保证，这份题为《21 世纪以来中国报纸新闻标题的语言特点及其越译 研究——以<人民日报>为例》汉语言专业博士学位论文是我在导师范玉含博 士、副教授的热情指导下进行研究所获的结果。这是我自己三年内不断刻苦 研究的成就。本论文所涉及的理论依据以及统计数字真实可靠，尚未出现在 任何论文中。 特此保证！ 阮氏凤 2020 年于河内 论文作者签字 导师签字 Nguyễn Thị Phượng PGS. TS Phạm Ngọc Hàm 2020 年 3 月 10 日 2020 年 3 月 10 日 i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 摘要 当今时代是国际化时代，也是信息爆炸时代，新闻报纸作为通讯媒体之 一对促进社会交流以及国际合作占有举足轻重的角色，而且日益深受读者的 关心。为了更好地落实自己的历史使命，新闻报纸从内容到形式尤其是语言 表达需要更加讲究，以便在最短的篇幅内能够传递最大的信息，成为读者开 阔视野、跟上时代的途径。作为新闻的重要组成部分，新闻标题也需要从内 容到形式能够满足广大读者的阅读要求，近年来深受新闻报纸工作者和语言 研究者的高度重视。本论文采取考察、描写、分析等研究方法，对 21 世纪以 来中国《人民日报》的新闻标题进行语言特点考察与分析，从而进一步探讨 中文新闻标题越译的方法。本论文共分三章。第一章对中越学者相关的研究 以及相关理论依据进行综述和总结。第二章对中国 21 世纪以来《人民日报》 的 1726 条新闻标题进行词语、语法结构、标点符号以及修辞手法等方面的考 察与分析，阐明其特点。此外还初步涉及到新闻标题中的话题特点进行探讨。 结果发现，新闻标题包括单词、短语以及句子等多个语言形式组成。其中， 以句子形式出现的标题更占优势。从词语方面看，《人民日报》新闻标题中 缩略语、外来语、新词语等较为常见。双引号、问号、感叹号、冒号、逗号 以及破折号等都出现在新闻标题上，有时，标点符号也起到一定的修辞作用。 比喻包括明喻和暗喻、借代、比拟、对偶、引用、用典、排比、设问等是新 闻标题常用的修辞手法。所有这一切都是为了增强新闻标题对读者的吸引力， 起到引导读者阅读报纸的作用。第三章对《人民日报》新闻标题越译现状进 行考察与分析，结果发现，译者在越译过程中已经采取直译、意译、增译、 减译、转换等译法进行翻译。大多译文都能满足信息传递的要求，但是也有 一些译文尚未全面传达出原文的信息内容及形式。在考察结果基础上，本文 也联系到越南汉语教学中的报刊阅读课和翻译课教学，提出一些建议，希望 能够为越南汉语教学工作提供参考资料。 关键词：人民日报，新闻标题，语言特点，越译，21 世纪以来 ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] SUMMARY The today‘s world is an era of globalization and information explosion. As one of the media, the newspaper plays a decisive role in promoting social communication and international cooperation, and is of great concern to readers.

In order to better carry out its own historical mission, the newspaper needs to pay more attention to the content and form, especially language expression, so as to convey the message concisely and become a means for readers to broaden their horizons and keep up with the times. As an important part of news, news headlines also need to meet the reading requirements of the readers from content to form. In recent years, they have been highly valued by journalists and researchers in linguistics. This thesis adopts research methods such as investigation, description and analysis to investigate and analyze the linguistic characteristics of the news headlines of China People's Daily since the 21st century, so as to further explore the methods of translating Chinese news headlines.

This paper is divided into three chapters. The first chapter summarizes the relevant studies of Chinese and Vietnamese scholars. In the second chapter, 1726 headlines of People's Daily since the 21st century are investigated and analyzed in terms of words, grammatical structures, punctuation marks and rhetorical devices, and their characteristics are expounded. In addition, it also discusses the characteristic of the topic in the news headlines.

The results show that news headlines consist of multiple language forms, including words, phrases, and sentences. Among them, the title in the form of sentence is more dominant. In terms of words, abbreviations, loanwords and new words are common in the headlines of People‘s Daily News. Double quotation marks, question marks, exclamation marks, colons, commas, and dashes appear in the news headlines.

Sometimes, punctuation also plays a certain rhetorical role. Metaphors include similes and metaphors, metonymy, analogy, antithesis, quotation, allusions, rankings, questionings. Also, rhetorical techniques are commonly used in news headlines. All of this is designed to make headlines more appealing to readers and iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] to guide them through the newspaper.

The third chapter investigates and analyzes the current situation of the translation of news headlines in People's Daily. The results suggest that the translators have adopted literal translation, free translation, addition translation, reduction translation and transformation in the translation process. Most of the translations can meet the requirements of information transmission, but some have not successfully conveyed the content and form of the original text. Based on the results of the study, this article also relates to the reading and translation of newspapers and periodicals in Chinese teaching in Vietnam, and puts forward some suggestions of providing some useful reference materials for Chinese teaching in Vietnam.

Keywords: People's Daily, news headlines, language features, Vietnamese translation, since the 21st century iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 目录 版权声称. iii 目录 .v 图表目录. viii 绪论 .1 第 一 章 研究综述及相关理论基础. 报纸新闻标题的相关研究综述.

报纸新闻标题在中国的研究情况. 报纸新闻标题在越南的研究情况. 对相关研究成果的评估. 相关理论.

汉语言特点简介. 报纸新闻及新闻标题语言的特点概述. 报纸新闻标题与翻译. 中国进入 21 世纪的国内外社会背景与《人民日报》新闻标题的关系.

21 世纪《人民日报》的社会背景 .中国《人民日报》简介 .58 第二章 21 世纪以来《人民日报》新闻标题的语言特点 .中国 21 世纪以来《人民日报》新闻标题中的句法特点 .1 以句子出现的新闻标题结构特点 .2 以非句子出现的新闻标题结构特点 .2．中国 21 世纪以来《人民日报》新闻标题中的词语特点 .76 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1．《人民日报》标题中新词语的使用特点 .《人民日报》标题中外来词的使用特点 .《人民日报》标题中缩略语的使用特点 .中国 21 世纪以来《人民日报》标题中的标点符号特点 .破折号 .7 感叹号 .中国 21 世纪以来《人民日报》新闻标题的修辞运用特点 .《人民日报》新闻标题中所采用的比喻 .《人民日报》新闻标题中所采用的借代 .《人民日报》新闻标题中所采用的比拟 .《人民日报》新闻标题中所采用的对偶 .《人民日报》新闻标题中所采用的排比 .《人民日报》新闻标题中所采用的设问 .《人民日报》新闻标题中所采用的引用 .《人民日报》新闻标题中所采用的仿拟 .《人民日报》新闻标题中所采用的典故 .中国 21 世纪以来《人民日报》新闻标题话题特点分析. 中国 21 世纪以来《人民日报》新闻标题最突出的语言特点 .116 第三章 新闻标题的翻译现状考察分析及相关的几点教学思考. 对中文报纸新闻标题越译的一些考察与分析 .118 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. 考察说明.

考察结果与分析. 译文的总体评估 .4．中文报纸新闻标题越译所存在的问题及其成因 .5．对中文报纸新闻标题越译的一些建议. 研究结果在越南汉语教学中的运用. 新闻报纸在越南汉语教学课程的位置.

研究结果对越南汉语教学的启发 .156 参考文献. I vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 图表目录 图 2.1：《人民日报》句子和短语新闻标题统计结果示图 .1：21 世纪以来《人民日报》新闻标题句类的统计结果列表 .2：《人民日报》新闻标题句类统计结果示图 .3：《人民日报》非句式新闻标题统计结果示图 .2：21 世纪以来《人民日报》标题的词语考察结果列表 .4：《人民日报》新闻标题词语运用统计结果示图 .3：21 世纪以来《人民日报》标题上标点符号考察结果列表 .5：《人民日报》新闻标题越译方法运用考察结果示图 .119 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 绪论 1. 选题理由 当今时代是信息爆炸的时代，通讯媒体日趋现代化，而每一类对信息传 递都占有极其重要的作用。其中，报纸是最能体现一个国家在一定时期言语 生活状况以及政治、经济、文化等方面社会面貌的媒体，而且报纸所展现的 语言对读者的言语行为产生很大的影响。所以研究一个国家的报纸不仅能了 解那个国家的社会风貌而且还能了解其国民的言语习惯、言语行为等，同时 也能对广大读者提供正确的言语行为的指导。 报纸新闻一般由标题、导语、主体、背景和结尾等部分组成。新闻可 以没有导语和背景, 但是不能没有标题。标题对于新闻就像眼睛对于人一样 重要, 它是新闻内容的集中和概括, 它用简约的文字浓缩了新闻报道中最精 华、最值得关注的内容并能够引人注目。在大多情况下，看了标题以后，读 者就可以决定该不该继续往下继续看其内容。换言之，标题最能起到决定读 者的阅读与否的作用。人们说: “题好一半文”, 这正强调了新闻标题的重 要性。一则好的新闻标题能给新闻报道锦上添花,画龙点睛，激发广大读者的 阅读欲望。 至今，在中国和越南关于中文报纸新闻标题语言特点的研究成果不算丰 硕，也不够完善。关于中文报纸新闻标题越译研究就更少了，据我所知，到 目前为止，在越南，关于报纸新闻语言特点，包括其标题语言特点在内尤其 是越译相关问题所发表的文章并不多。 越中两国山水相连，经济社会文化的合作交流历史悠久。自从实行改革 开放政策以来，两国的合作交流更加频繁。两国人民通过报纸新闻这种便利 的通讯媒体更能互相交换信息，加强合作交流。 报纸新闻的语言与其他领域的语言不同，为了实现自己的历史使命，报 纸新闻更需要跟得上时代，及时反映社会生活各个领域的最新情况和最新消 息。从语言特点上看，报纸新闻不但要遵守民族语言规则，而且还要易于广 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 大人民群众的阅读理解，接受信息，了解国内外的社会情况。在记者们的不断 创新下，报纸新闻的语言也采取各种修辞手法去传达信息，增强对读者的吸引 力，满足广大人民群众以及各行各业的劳動生活尤其是精神生活。因此，报社 新闻语言成为民族语言的重要组成部分。在越南汉语专业本科的课程中，新闻 报纸阅读理解是本科生的语言技能之一。再者，当今时代语言交流对促进越中 两国的合作关系起着更为重要的作用。新闻尤其是新闻标题的翻译工作在越中 两国之间的交流中扮演着举足轻重的角色。因此，培养学生们的汉语新闻包括 新闻标题在内的语言知识，从而联系到其他类型的文章及其标题，正确理解、 翻译并懂得设计文章标题等多方面的语言技能是当今时代不可忽视的教学内容。 这需要从事汉语教学与研究工作者负担起重任。 基于上述理由，本人拟定选择《21 世纪以来中国报纸新闻标题的语言 特点及其越译研究——以〈人民日报〉为例》作为汉语言理论专业博士学位 论文课题。希望能够通过研究增强自身对新闻报纸语言尤其是中越报纸语言 的了解，进而提出关于中文新闻标题越译策略。论文撰写完毕能够为越南汉 语教学与研究提供一份参考资料。 2．研究目的 外国人在读中文报纸时经常会出现一些理解上的障碍。即使是学习汉语 多年的，也很难完全看懂中文报纸的标题。 我们选择《21 世纪以来中国报纸新闻标题的语言特点及其越译研究—— 以〈人民日报〉为例》作为研究课题的主要目的是阐明 21 世纪以来中文报纸 新闻标题的语言特点，包括其结构、传递信息内容以及修辞手法运用等方面。 在其研究结果基础上，弄清中文报纸新闻标题的越译方法、技巧及策略。 身为一名汉语教师，本人进行这一项研究还真对着将其结果运用于越南 汉语教学，尤其是新闻报纸阅读教学及翻译教学，力求改善教学质量。 3. 研究任务 为了达到上述目的，本论文要完成以下任务： - 对报纸新闻语言尤其是其标题的语言特点以及翻译相关理论问题进行 综述； 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - 对中文报纸新闻标题在词汇、修辞、语法结构以及标点符号的运用等 方面的语言特点进行考察与分析，阐明其特点； - 对中文新闻标题越译现状进行考察与分析，从而运用相关的翻译理论 指出其优劣并对中文报纸新闻标题越译提出一些建议。 4.

研究方法 在进行研究的过程中，本人拟定采取如下一些研究方法： （1）文献法，用以对此项研究相关的文献进行梳理，概括化，从而树 立论文的理论框架； （2）统计法，用以进行中文报纸新闻标题进行统计与归类。基于新闻 报纸标题包括句子和非句子标题两类，因此，在其语法方面的考察统计，我 们主要针对新闻标题的句型、句类以及非句子标题的结构进行统计；在词语 方面，我们主要针新闻标题中的新词语、外来语、缩略语等的运用情况进行 统计。此外，我们还对新闻标题中的标点符号、修辞手法运用情况进行统计， 从定量到定性分析，阐明其特点； （3）描写法，用以进行中文报纸新闻标题语言结构的描写； （4）分析法，用以分析中文报纸新闻标题的词汇、语法、修辞意义以 及标点符号所起的作用等，从而阐明其特点； （5）考察法，用以对中文新闻标题越译现状进行考察与分析，阐明其 优劣，在此基础上进一步探讨其原因，从而提出改善中文新闻报纸标题越译 质量的相关建议。 此外，本论文还采取对比法、推理法等进行研究。 5.研究对象、范围及语料来源 在继承前人研究成果的前提下，考虑到越南关于新闻报纸研究稀少，我 们选择《21 世纪以来中国报纸新闻标题的语言特点及其越译研究——以〈人 民日报〉为例》作为汉语专业博士论文课题，所研究的对象是中国中文新闻 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 标题语言特点，包括词汇、句法、标点符号、修辞手法等多方面的语言角度 及其越译现状，以便获得可靠依据并提出有关翻译及教学的策略。 由于篇幅与时间的关系，我们拟定选择个案研究，将中国《人民日报》 作为考察与分析的语料，时间跨越为 21 世纪以来，则是 2000 年至 2019 年。 语料主要来源于《人民日报》图文数据库（1946-2019）。本文主要采用抽样 统计的方法来获取语料，选取 21 世纪以来的《人民日报》新闻标题作为研究 对象。由于工作量巨大，无法对所有标题进行一一收集，只能选取每年每月 的 1 日、11 日、21 日的头条新闻标题进行研究。由于篇幅的关系，在此，我 们只限于研究新闻单层标题和多层标题的主标题部分，主标题之外的部分则 不属于本论文的研究范围内。在所收集的 1726 条新闻标题的基础上进行考察 与分析，阐明其语言特点。我们之所以选择如上的语料是因为，21 世纪则是 全球步入新纪元的重要时间标点，21 世纪也是国际交流合作更加深入且广泛 的世纪。越中两国的关系在新世纪的国际背景中肯定会更上一层楼。深入研 究这一阶段的新闻标题语言特点具有更强的实用性和时代性。 为了能够获得可靠依据以便进行分析并提出中文报纸新闻标题越译策 略，我们拟定选择从事新闻与翻译工作以及汉语翻译课教学工作的人员对中 文新闻标题的越译实践进行实际考察。具体是偶然选择中国《人民日报》新 闻标题 300 条委托以上的工作人员进行越译。这 300 条新闻越译作为此项研 究的语料之一，希望通过实际考察与分析提出的意见和建议具有说服力。 6. 论文创新之处 当今时代是信息爆炸的时代，在国际化趋势日益扩大与深入的背景中， 越中两国的合作交流也日趋频繁。通讯领域上的合作交流对促进两国的合作 占有举足轻重的作用。因此，报纸新闻研究以及相关的教学与翻译研究工作 深受重视。“21 世纪以来中国报纸新闻标题的语言特点及越译——以《人民 日报》为例”此项研究到目前为止，在越南这是第一项具有全面性、系统性 的有关新闻报纸标题语言特点及其越译的相关研究。 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 从理论方面看，本论文已经对中国和越南学者们提出的相关理论进行总 结和综述，从而提出自己的见解并通过实例考察与分析来说明相关理论。因 此,在一定的程度上，本论文已经为新闻报纸语言尤其是新闻标题语言的相关 理论添砖加瓦。 从实践方面看，本论文在阐明中文新闻标题的语言特点基础上，经实际 的中文新闻标题越译现状考察与分析，提出相关的翻译策略，其研究结果对 越南汉语教学主要包括翻译教学、报刊阅读及写作教学与翻译工作尤其是新 闻报刊语言研究及翻译工作提出一些意见和建议。因此，本论文也具有较强 的实践意义和应用价值。 7. 本论文的结构 本论文除了绪论、结语、参考文献、目录及附录以外，主要内容分为以 下三章： 第一章题为“研究综述及相关理论基础”。在这一章，本人在综述中越 两国学者关于新闻报纸语言尤其是新闻标题的语言特点相关研究基础上，对 词汇、句法、新闻语言及新闻标题乃至翻译相关理论进行概括化，为论文的 研究树立可靠的理论框架。 第二章题为 “21 世纪以来《人民日报》新闻标题的语言特点”。在这一 章，本人选取 21 世纪以来中国《人民日报》按期统计出 1726 条新闻标题， 从而进行新闻标题的词汇、句法结构、标点符号、修辞手法等方面的语言特 点考察与分析。此外，在一定的程度上，这一章也对新闻标题的语用功能进 行初步探讨，使其研究更为深入。 第三章题为“新闻标题的翻译现状考察分析及相关的几点教学思考”。 在这一章，本人从《人民日报》收集的 1726 条新闻标题中，偶然选出 300 条 委托有关专家学者进行越译并将其越译资料作为考察与分析的语料。经考察 结果分析阐明越译现状的优劣。从而根据相关理论提出中文新闻标题越译的 意见和建议，希望能够改善其翻译质量。这一章的最后一项内容是将研究结 果应用于越南汉语教学尤其是翻译课、报刊阅读课教学，从而提出相关的教 学建议。 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第 一 章 研究综述及相关理论基础 1. 报纸新闻标题的相关研究综述 标题语言是现代汉语研究的一个十分重要的领域但标题的语言研究并没 有受到足够的重视。二十世纪八十年代之前很少有涉及标题的研究八十年代 以来随着信息量的日益加大人们开始关注标题的研究此类文章也越来越多， 但是大多数文章是新闻工作者从传播责任传播方式时间性艺术美色彩美等内 容出发研究标题制作，从修辞角度探讨标题艺术。真正从语言本体角度研究 标题语言的文章不多。进入二十世纪九十年代标题的语言研究受到广泛关注 与标题相关的论文以及专著开始蓬勃出现。 1.

报纸新闻标题在中国的研究情况 新闻标题最早出现在清代末年。由于资讯时代的到来和传媒力量的壮大， 新闻标题在现代社会中承担着越来越重要的作用。尤其是近年来，与新闻标 题相关的论文以及专著开始蓬勃出现。 1.关于新闻标题语言特点的研究 二十世纪八十年代之前很少有文章涉及标题的研究,八十年代以来，随 着信息量的日益加大，人们开始关注标题的研究，此类文章也越来越多。 近年来，在中国，学者对新闻语言领域的研究成果相当丰硕。对新闻报 纸标题的重要性，郑兴东经研究认为：“如果标题未把新闻中的精华提示出 来，或者写法枯燥无味、艰涩难懂，读者就不一定阅读这篇新闻”。（2001： 131）；刘保全（2011）精选了大约 100 多位学者对新闻标题有关方面的研究 所提出的看法进行总结并通过摘录 61 种题式、2000 多例新闻标题描写了新闻 标题的类型、制作新闻标题的方法乃至新闻标题设计常犯的毛病，经分析提 出改正的措施。欧阳霞（2014）将新闻标题视为新闻报纸文章的“眼睛”， 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 从而对新闻标题特点进行全面的分析从而阐明制作新闻标题的技巧。韩书庚 （2014）将新闻标题对整篇文章以及对读者阅读欲望所起的作用概括为： “精炼”、“醒目”、“美感”、“引导”等多方面的作用。此外，作者也 对中国《人民日报》、《环球时报》以及《河北日报》的头条新闻的语言特 点进行了考察与分析。尹世超（2005）经考察提出了几种常见的新闻标题格 式，与此同时，对报道性标题和称名性标题也进行了全面的分析，阐明其特 点。段业辉则将新闻标题的语言特色概括为“词语选用精当、句式安排合理、 修辞手法得体”等三个方面。苏龙鹏（1996：114）将新闻标题的语言风格概 括为“准确、完整、简洁、通俗、新活、新鲜”等众多个特点，从而做出了 较为细致的分析。张琦（2012）选择了另外一种特点进行对新闻标题语言的 口语化、陌生化等两个方面进行考察与分析。彭代娜（2006）却从词类、句 类、句型等三个方面对新闻标题的语法特点进行分析。张燕（2008）也选择 了较为独特的新闻标题特点进行研究。从而阐明新词新语、流行语、口语化、 缩略语等四方面的突出语言特点。吴黄青娥（2009）则对新闻标题引号、冒 号、叹号、问号、省略号、破折号等标点符号的用法进行考察与分析，指出 标点符号在新闻标题中起的作用。其中强调标点符号对吸引读者、激发读者 阅读欲望所起的作用并指出标点符号有时还起到修辞的作用。张莉萍（2010） 却选择先问报纸标题设计中词语运用、修辞特色等方面进行新闻标题的语言 特点分析。从而指出其运用方法及规律。 每种新闻刊物都有各自不同的特点，因此具有各自不同的语言特色，研 究不同载体的新闻标题可以有助于刊物向更加专业化的方向发展。 孔文静在《 <南方周末>新闻标题的语言特色研究》中对《南方周末》 中的部分新闻标题进行定量统计，从语言的多角度进行分析，归纳出其标题 具有简洁、通俗、形象传神、动感十足和新奇醒目的特征，具有网络语、流 行语和缩略语使用频繁、词语运用更中性、态度更客观，句式使用更丰富多 样化，更具音韵节奏和理智情感的语言特色。 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 同样是这份报纸，马登菊的《 <南方周末>新闻标题的语言探究》从现 代汉语语言特色研究的角度对其新闻标题进行分析，并从词汇、语法、修辞 的角度对《南方周末》的新闻标题的特点展开论述。 韩炼在《当代新闻标题的特色》中总结了当代新闻标题具有“标题新闻 的出现、大标题的创新、符号标题的发展、提要题的突破、长标题、厚标题 的复兴、力求”轰动效应” 、追求视觉形象这七个特色。这其中有新形式的 出现，而更多的是老形式的创新和拓展。 韩书庚（2010）在新闻世界上发表了题为《<人民日报>头条标题的语言 特点》。文中作者在语料收集分析基础上阐明了《人民日报》标题的语言各 个方面的特点，从而使读者体会到新闻报纸尤其是人民日报的文章标题与其 他文章体裁的不同之处。 1.新闻标题的修辞研究 新闻标题以其丰富多彩的修辞方式，吸引了新闻受众的注意力，同时也激 起了专家和学者的研究热情。许多学者对多种辞格在新闻标题中的使用情况 进行研究。 朱婷玉在《新闻标题中的修辞现象》一文中对新闻标题中辞格的使用情况 进行研究，论述了比喻，设问，对偶，用典，引用，比拟仿拟借代，引解这 九种修辞格在新闻标题中的使用情况。 高奎莉在《体育新闻标题修辞现象研究》一文中从常用修辞格，典型修辞 格和模糊修辞三个方面对体育新闻标题的修辞手段进行阐述，并详细论述了 常用的六类修辞格，分别是引用，对偶，仿拟，借代，提问和感叹，将比喻 修辞格作为典型修辞格进行具体的分析说明有的学者选用一种修辞格对新闻 标题进行研究，如隐喻，仿拟等。 于海波在《新闻标题中隐喻的认知研究》中论述了隐喻在新闻标题中的运 用情况，按照概念隐喻理论，分本体隐喻，结构隐喻，方位隐喻这三个类型 对语料中的隐喻表达进行细致地分析。 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 楚鹏飞在《体育新闻标题隐喻及其语用预设命题》中阐述了体育新闻标题 中隐喻的运用现象，认为新闻标题自身的诸多特点对隐喻的使用有着天然和 必需的要求，而隐喻的诸多特点和新闻标题的创制原则也非常契合并且对新 闻标题拟制有极大的帮助。 刘依文在《新闻标题中的仿拟辞格探析-以<华西都市报>为例》中将新 闻传播学与修辞学的理论联系起来认为不同类别的仿拟辞格具有不同的新闻 传播效果，并且总结出新闻题中仿拟辞格在运用上的主要特点。 曹银根《标题，因修辞而更富意蕴》（《阅读与写作》 2005.5），讨 论了余秋雨散文标题中所运用的修辞手法。 李晗蕾《名名并列式标题的修辞分析》不仅研究了名名并列式这一类标 题，更对标题中辞格使用的原因进行了解释。她认为，语义，心理和文化差 异影响了并列式标题辞格的选用而名名并列式标题主要运用了同字对比比喻， 借代，换序，列锦（意象格）六种辞格。 1. 新闻标题的语法研究 目前新闻标题的语法研究主要集中在语法手段和语法特点等方面。 彭戴娜《标题的语法特点研究》一文中研究了新闻标题的语法特点，详 细阐述了报纸新闻标题语言在词类、句型、句类等方面语法特点。 段帆在《新闻标题中的超常搭配》中从语音，词汇，语法三个方面论述 了新闻标题中的超常搭配现象，其中语法的超常搭配主要研究的是词语与词 语之间反常建构现象，认为其有特殊的建构作用以及表达功效。 吴友纯（2006）在廊坊师范学院学报上发表了题为《近 20 标题语法研 究概况》。文中，他从语法角度探究了新闻标题的语法方面特点并指出新闻 标题的语法运用的灵活性和创造性，以便引起读者的注意力。 张荣则在《人民日报与人民网新闻标题语法比较研究》中通过对《人 民日报》和“人民网”中新闻标题语法进行比较研究，发现两者都以主谓式 新闻标题为主，并将话题理论引入新闻标题的语法研究，从句法，语义，语 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 用三个角度分别对在新闻标题中占优势的主谓式新闻标题的话题结构进行了 细致入微的分析说明。 1.新闻标题的语用分析研究 目前语言学领域对新闻标题语言运用的研究，主要是针对某一种报刊媒 体中新闻标题的语用特点进行研究。 张莉萍在《新闻标题语言运用研究》一文中，除了对词语和辞格在新闻 标题中的运用情况进行考察研究以外，还对新闻标题中所运用的一些误区进 行了阐述和分析。 赵雪在《中国青年报新闻标题的语用研究》，文中阐述了语用学中语境， 语用预设和言语行为原理在该报纸中的使用和传播功能。 钱小雅的《新闻标题语用策略研究：<北京日报>奥运新闻个案考察》从 新闻策略实施的语用因素、风格类型、主要方式、语用原则等四个方面阐释 《北京日报》中奥运新闻的语言运用特色。 对具体的媒体进行研究可以分析不同种类报刊的新闻标题的不同语用特 点，突出各类报刊的特点。 1. 关于新闻标题语言的对比研究 目前看到的新闻标题语言的比较研究主要集中在汉，英新闻标题的比较 少数新闻类别标题语言的比较。如王瑞峋《英汉网络新闻标题中缩略词使用 对比研究》（《语言文字应用》 2005.1）认为英语首字母缩略词与汉语节略 词，英语截短词与汉语替代词，英语拼缀词与汉语缩合词构成方式类似。陈 丽昭《中英新闻标题对比研究》（福建师范大学硕士学位论文，2002）从定 义，起源，形式，功能，词法，句法，修辞等方面对比研究了中英新闻标题 的差异。王晶《时政新闻标题和娱乐新闻标题的比较研究》（湖南师范大学 学位 2007）以韩礼德的功能语法和语域理论为基础，认为时政新闻标题与娱 乐新闻标题在词法-语法层面、纯理功能、语域的比较上存在不同。如在词法 语法层面，时政新闻标题常用表职务，机构，处所的专有名词，娱乐新闻标 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 题常用心里动词、表人的名词、言语动词和连接词。在词汇的使用频率上， 时政标题常用缩略语和名词词组：娱乐新闻标题使用字母词等。 1. 关于新闻翻译研究 我们在阅读外语报刊时，不仅要学会看懂新闻标题，而且最好还能善于 欣赏并翻译新闻标题，惟有如此，我们才能较正确地理解外语新闻标题的词 汇、语法及修辞等特点，判断出标题的寓意。 目前看到的新闻标题语言的翻译研究主要集中在汉，英新闻标题的，少 数新闻类别标题语言的翻译。 曾娜娟在《汉语新闻报道英译研究：变译理论视角》一文中探讨了汉语 新闻报道变译策略研究的必要性和重要性。汉语新闻报道翻译异于普通意义 上的翻译,汉语新闻报道具有政治性。加强对汉语新闻报道英译的研究有助于 推动落实对外宣传、建构国家形象与维护国家利益。同时,汉英新闻文本在标 题和篇章上各具特殊性,变译策略也有力的弥补了二者的差异。其次,着重以 丰富、详实的语料为基础对汉英新闻变译的策略进行了全面、深入的分析,结 合时新语料,对增译、减译、编译、缩译、并译和改译等六种变译策略的内容 和方法逐一剖析。同时在变译理论的基础上,提出了新闻变译模式,即在变译 理论的指导下,译者发挥主体性作用,对文本的标题和篇章分阶段变译。 她在论文里拓宽了变译理论的研究范畴,充实了单一的汉语新闻报道变 译研究。力求为理清英文新闻文本语言差异和提高新闻传播效果等问题上提 供理论指导,从而提高汉英新闻翻译的质量。 柯发春在《汉语报刊新闻标题的特点及英译初析》中讨论了汉语新闻标 题的特点，文中她认定翻译汉语新闻标题,由于受众是以英语为母语的读者, 因此对于英语国家历史,文化背景的了解尤其重要。这就要求我们平时注意积 累,不仅要对汉语的语言文化有深厚的了解,还要求译者具有扎实的英文功底, 不断熟悉汉语和英语的历史典故、文艺作品以及修饰手段,翻译出汉语新闻标 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 题中所蕴涵的内涵,从而达到最佳的传播效果。然后她提出一些英译方法如： 直译或基本直译、将汉语中一些注释性词语删去、体现原文的修饰特点、巧 用英文的修饰手法。 1.

报纸新闻标题在越南的研究情况 在越南，近年来，对新闻语言特点包括标题语言设计在内以及其他文章 体裁的标题语言特点等问题日益受到语言学界的关心。范玉含（2016）在语 言与生活杂志上发表过题为《汉语合同文本标题特点研究——与越南语对比》 （Về đặc điểm tiêu đề văn bản hợp đồng tiếng Hán trong tương quan với tiếng Việt）。文中，作者在收集汉语各种经贸合同标题基础上，进行其语言包括词 语选择、语法结构以及虚词等方面的特点进行描写与分析，从而联系到越南 语相对应的表达方式，指出两者的异同。此项研究对汉越合同编写及汉越合 同标题互译方法具有启发性作用。此外，范玉含和吴明月等人（2015）也发 表了题为《汉语口语教材中课文标题的特点》（Đôi nét về đặc điểm tiêu đề bài học trong giáo trình khẩu ngữ tiếng Hán）。文中，作者经考察统计与分类，指 出课文标题的命名方式包括成语、俗话、惯用语、歇后语等固定结构的运用。 其次是带有文言色彩的标题，引进经典著作中的名言、典故当做标题。另外 还有设计带有七言诗色彩的句子当做标题以及运用修辞手法设计标题使其富 有形象性。不仅如此，文中作者还加以分析标题的对称性，给读者带来节奏 感以及音乐美的享受。在考察与分析弄清汉语口语教材课文标题的语言特点 基础上，作者进一步联系到越南汉语教学实践中，为教师们利用标题语义分 析提供一些启发，力求加浓学生对课文理解的兴趣。从标题逐步引进每一篇 课文的内容。 关于新闻报纸标题的语言特点，越南研究者不仅深入研究越南新闻报纸 的标题特点，而且还探讨了世界各国语言的新闻报纸标题的特点。诸如武氏 九：Vũ Thị Chín（2007）在语言杂志上发表了题为《俄国新闻报纸标题上的反 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 义词》（Từ trái nghĩa trong các tiêu đề trên báo chí Nga）。文中，作者针对反 义词在新闻报纸标题上的运用特点，从而指出反义词的适当运用会起到更高 的信息传递之作用。阮氏清香：Nguyễn Thị Thanh Hương（2011）在语言杂志 上发表过《现代英语新闻报纸标题语言特点的一些评估》（Một số nhận xét về đặc điểm ngôn ngữ các đầu đề trong báo chí tiếng Anh hiện đại）。文中，作 者通过考察与分析，初步提出英语新闻标题的一些突出的特点，包括词汇、 句法以及修辞格的运用等。到 2017 年，她继续在河内国家大学下属外语大学 外国研究学报上发表了《英文电子报纸标题与引言之间的关系》（Mối liên hệ giữa tiêu đề và lời dẫn trong báo điện tử tiếng Anh） 作者在考察与分析英文新闻 报纸标题的特点基础上，进一步探讨标题与引言的密切关系，加以肯定标题 及引言都对新闻内容起到引导作用。陈辉庆（2010）在岘港大学科技学报上 发表过《英文新闻报纸标题上所使用的修辞方式之考察》（ Khảo sát các phương tiện tu từ sử dụng trong tiêu đề báo chí tiếng Anh）。文中，作者在收集 英文新闻报纸标题上出现的各种修辞格进行考察统计与分析并进行归类。从 而指出标题中所使用的修辞方式的灵活性及其作用。 越南学者对越南新闻语言以及新闻报纸标题的研究成果没有中国的丰富， 可是数量也不少。例如：武光豪（2001），对新闻语言的各方面，包括：新 闻风格语言、标题语言、新闻所使用专名词的语言、广播语言等等进行广度 和深度分析。谈到标题语言时，他特别重视标题的作用，并概括出一些越南 记者常用的有吸引力的标题。 阮德民（2007）和玉珍（2014）也发表过重要研究成果。陈氏青草 （2009）分析了各类标题的特点并同时提出一些编写标题的方法。 关于新闻报纸语言对比的研究成果也不比中国的丰硕，更不用说新闻标 题语言方面的研究。据我们掌握到的资料，到目前为止只有两三位学者做过 新闻语言方面的研究，其中有武忠定（2005）的《越南现代新闻语言中的汉 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 越词》，内容主要涉及汉越词（汉源借词）在越南语中的特点、位置及其在 越南当代新闻中的应用情况。 最近，范氏准（2016）在《汉越报纸新闻标题语言特点对比研究》一文 中将汉越报纸新闻标题的语言特点、结构及修辞做了对比，总结出两者的异 同并指出越南学生习得与应用汉语标题。 越南语言学界主要针对新闻报纸标题的语言特点尤其是标题的词语选择、 语法特点、修辞格运用以及新闻标题的分类等进行研究。诸如，黄英《报纸 新闻标题试分类》“ Thử phân loại tiêu đề các văn bản báo chí”, tạp chí ngôn ngữ và đời sống， 1999 年，根据新闻标题的职能意义把新闻标题分成确认新闻标 题，提门新闻标题，呼吁新闻标题，引用新闻标题，评论新闻标题等 7 种。 陈氏青草（2009）《新闻标题特点》“ Đặc điểm tiêu đề văn bản trong thể loại tin tức” ，硕士学位论文，指出报纸语言特点和新闻标题特点并同时提出一些 编写标题的方法。关于越语新闻标题的翻译探讨成果有：阮氏芸东（2007） 在她博士学位论文，写了《英文新闻标题（与越文对比）》“Tiêu đề báo chí tiếng Anh (so sánh - đối chiếu tiếng Việt)。论文中，作者在语义、语用方面把英 越文报纸新闻标题对比，从而提出翻译对策和教学措施。博士论文答辩成功 后，阮氏芸东仍然沿着这一研究方向深入钻研。于 2015 年，她继续在语言与 生活杂志上发表了《从语义学平面看英文和越文新闻报纸标题上的语言特征》 （Những đặc trưng ngôn ngữ của tiêu đề báo chí tiếng Anh và tiếng Việt trên bình diện nghĩa học）。文中，作者深入探讨新闻报纸标题的语义方面并进行相关 的英文越文比较，指出两者之异同。郑洪楠：（2018）在河内国家大学下属 外语大学外国研究学报上发表了《纽约时报关于 2014 年 GAZA 地带冲突的新 闻报纸标题》（Các tiêu đề bản tin của Thời báo The New york times về cuộc xung đột ở dải Gaza năm 2014）。文中，作者在初步总结相关研究及理论的基础上， 深入探讨新闻标题的语言特点，特列出了新闻标题语言包括十一个特点，从 而作者进一步对新闻标题进行分类。此项研究对新闻标题的修辞问题分析得 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 比较深入。作者将其分成新闻标题中所使用的隐喻、借喻两方面的修辞。此 外，作者还涉及到提问上的修辞运用以及 2:2 对称结构的运用。 关于中国新闻报纸标题以及汉越新闻报纸标题的对比研究就更薄弱了。 在这一方面上，近年来的研究则要提到杜氏青玄所发表的两篇文章。她对新 闻语言尤其是新闻标题语言特点研究也付出了较多的精力。近年来在语言研 究报刊杂志上发表了不少文章。诸如《论人民报上文章标题特点》（Bàn về đặc điểm đầu đề bài viết trên báo Nhân dân）（2015 年）。文中，她已经将人 民报的文章标题分成词语方面的使用特点、语法的特点、修辞的特点三方面 进行探讨。其中，词语和语法运用又分为更细的部分内容进行剖析，从而肯 定标题对整个新闻报纸篇章扮演重要角色，而且对人民报标题语言的研究对 越南新闻报纸语言研究起着积极作用。 2017 年，杜氏青玄又在河内国家大学下属外语大学外国研究学报上发 表了题为《中国人民日报上文章标题特点及相关的翻译问题》（Đặc điểm đầu đề bài viết trên “Nhân dân Nhật báo” Trung Quốc và những vấn đề liên quan trong dịch thuật）。文中，作者先对中国人民日报文章标题的词语使用、语法以及 修辞等方面的特点进行分析并在此基础上与越南新闻报纸文章标题的语言特 点进行初步的对比。之后进一步探讨相关的翻译问题。经研究，她指出“标 题可以视为新闻报纸标题每一篇文章的‘眼睛’，也是心灵之窗”。关于翻 译问题，她建议“当将越南新闻报纸标题进行汉译时，应当将‘语段’模式 转化为‘句子’模式以便力求符合于中国新闻标题的命名趋势。” 可见，涉 及到新闻标题翻译问题的相关研究并不多，一般只是限于在汉越新闻标题语 言特点对比研究基础上初步讨论相关的翻译问题而已。 1. 对相关研究成果的评估 从以上所列的国内外新闻报纸标题的相关研究，可以看出，虽然新闻报 纸标题的语言特点研究没有其他语言方面的研究成果丰硕，但可以肯定，近 年来，这一方面的研究日益深受重视。研究方向包括本体研究和对比研究两 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 类。其中，在本体研究上，各位学者所选的角度不同，有的从语义方面深入 钻研，有的专门从修辞角度进行探究，有的从词汇、语法以及语义等多方面 进行较为全面的探讨，也有的却只是深入探索新闻报纸标题上所用的标点符 号，尤其是具有修辞性的问号。从而肯定，哪怕是一个问号的得体运用也能 够起到提升新闻标题在信息传递效果上的作用。新闻标题在任何语言的报纸 上都一般被视为每一新闻的“眼睛”或“窗户”，因而都深受研究者的高度 重视。无论是英文报纸、俄文报纸还是中文报纸，记者都要讲究标题的设计， 因为好的标题可以激发读者的阅读欲望。越南语报纸也不例外。 在对比研究方面上，国内外研究界也日趋进行各不同语言的新闻报纸标 题的对比，这是因为每一国家的报纸都受到本民族语言文化和政治面貌的影 响。因此，除了共同特点以外，也会存在着一些不同。国内外的新闻报纸标 题的对比研究出现得日益加多。主要包括汉英对比、英汉对比、越英对比、 英越对比以及汉俄对比等。研究者也从不同的角度进行对比，比如从结构、 句法、词汇运用等。但是也有的同时从各个不同的角度进行较为全面的对比 研究，尤其是新闻标题中的修辞方式如今更受重视。通过研究作者力求弄清 新闻报纸标题上的语用功能，同时也阐明各不同语言的新闻标题语言特点上 的异同。 当今时代是国际化时代，各国之间的语言文化之间的交流日益频繁。因 此，不少研究者在探讨新闻标题语言特点基础上，还涉及到新闻报纸尤其是 新闻报纸标题的翻译问题。然而，关于新闻报纸标题的相关研究一般只是限 于较为零散的文章，而尚未出现过相关的具有全面性、系统性的研究专著。 总而言之，报纸新闻语言包括新闻标题在越南尚未受到应有的重视。研 究者对中文新闻语言尤其是标题语言特点的研究成果薄弱，且相关的论文较 为零散，尚未达到全面性、系统性。尤其是中文新闻标题的越译问题研究至 今尚未出现过。这些客观原因促使我选择该课题进行探讨，希望所选的课题 研究空间较大，且能为弥补这一方面的研究空缺添砖加瓦。因此，可以说这 一课题具有一定的理论及实践价值。 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 在中国，自唐代至今报纸已有一千多年的历史了。标题是新闻的重要组 成部分，对于读者和新闻的创作者而言，标题可以传达新闻内容，解释新闻 的主题，吸引读者阅读，并且起到美化版面，表现报纸风格的作用。 近年来，在中国公开出版发行的报纸数量迅速增长，报业竞争日益激烈， 同时丰富的信息也给人们带来了阅读量增加的负担。在这种情况下，新闻标 题的巨大功用就突显出来了。一方面，编辑记者们竞相拟制能吸引读者眼球 的标题以扩大读者数量；读者也根据新闻标题展示的新闻内容来决定阅读的 取舍，以节省时间。甚至还出现了只有标题而没有正文的所谓标题新闻。因 此，有人说现在已经到了“读题时代”。标题这一特定语域的语言现象，具 有不同于自然口语和一般行文的特色，并且随着社会生活人们观念的变化而 不断产生新的特色，以更多的方式实现新闻标题的功用。 对新闻标题这一重要的语言现象进行考察分析并归纳总结其语言使用上 的特点是非常必要的。对于语言研究者来说，可以丰富语言研究内容。对于 新闻工作者来说，这一方面的研究有助于更好的制作标题。对于普通读者来 说，则有助于更好的理解标题的意义及作用，同时也是对读者起到选读的向 导及启发的作用。 与新闻标题相关的理论依据众多，首先包括词素、词、短语、词句等方 面语言单位的相关理论。其次是修辞相关理论以及新闻报纸语言尤其是新闻 报纸标题设计的相关理论。因为本论文还涉及到中国报纸新闻标题的越译问 题，所以在此我们也对汉越翻译的相关理论做出总结。所有这一切可作为我 们的学术论文的可靠理论依据。 1. 相关理论 1. 汉语言特点简介 1.

词汇概述 （1）词汇的定义 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 按照王同亿（1993）在《新现代汉语词典》的解释，词汇指的是“一种 语言所使用的词的总和，也指某一范围内所使用的词” 1在此，我们还根据学 者们的解释总结出以下的定义，词汇是语言的建筑材料，是一种语言里所有 的（或指定范围的）词和固定短语的总和，又叫语汇。词汇是某种语言中所 有词和短语 的总和；词汇也指某个人所掌握的全部词和短语的总和；词汇还 是某部著作中所有词和短语的总和。 （2）词汇的基本特点 ①汉语语素绝大部分是单音节的，单独使用时就是词，不单独使用时就是构 词成分。如：“光”和“明”既是两个语素，又是两个词，二者合起来是一 个词。②构词法与句法基本一致，这主要由于汉语缺乏形态变化，词根复合 是新词产生的主要方法，因此很多复音词是由古代单音词构成的词组发展而 来的，如妻子、困乏等。③汉语复音节词绝大部分是合成词，但有一部分是 双音单纯词，主要表现为叠音词和联绵词。叠音词是同一个字重叠而成，如 关关、交交、习习、所所等；联绵词大多数是由具备双声或叠韵关系的两个 字构成的，如：逍遥、徘徊、望洋、萧瑟、流离、倜傥等。叠音词和联绵词 有一个共同的特点：词中的单字不表示任何意义，只起记录音节的作用，重 叠或两个字合起来后的两个音节表示具体词义。④汉语中有一大批外来词 （包括少数民族词语），音译外来词自古就有，如：匈奴（ Huna） 、佛 （ buddha ） 等 ， 属 于 古 代 的 音 译 外 来 词 ； 雪 茄 （ cigar ） 、 康 拜 因 （combine）、加仑（gallon）等，属于现代的音译外来词。汉语中的外来词 主要有两种情况：纯粹音译，就像上面所举的例子；半译音半译义，如 ：哀 的美敦书（uleimatum） 、吉普车（jeep）、啤酒（beer）等。⑤汉语词汇 的双音节化趋势：单音节词常常扩充为双音节，多音节词语往往被压缩成双 音节，如：车—车子，鸟—飞鸟，月—月亮，窗—窗户，高级中学—高中 ， 电视大学—电大 ，对外贸易—外贸，挖掘潜力—挖潜等。⑥汉语中有大量四 1 王同亿（1993）《新现代汉语词典》，海南出版社，P.254 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 字成语，就其语言结构单位说，多属于词组，就其造句功能说，相当于一个 词。任何一种语言的词汇都永远处于不断变化状态，汉语词汇将随着中国社 会物质文明和精神文明的发展而不断发展和丰富。 （3）词汇单位 第一是词。关于词的解释，王同亿（1993）在《新现代汉语词典》里认 2 为：词是“语言结构中的基本单位。能独立运用，表示一个完整的概念” 。 句中能够独立运用的最小的语言单位。“独立运用”区分了词和语素，“最 小的”区分了词和词组。词具有以下的特点：（1）词的语音形式固定，这不 仅指一个词的声韵调是固定不变的，而且指词的内部结合紧密，不允许有停 顿出现，所谓“读破句”，就是指朗读时破坏了词的结构状况；（2）词都有 跟语音形式相匹配的完整而明确的意义。例如“玻璃”是一个词，意义很明 确，但是单独的“玻”或“璃”没有意义。它们都不是词；（3）词还表现出 一定的语法功能，所谓“独立运用”，不仅指词可以单独回答问题，或者单 独成句，而且还可以跟别的词语自由组合；（4）从前面三点可得出词是最小 的语言单位，使得词跟短语区别开来，同时又跟语素区别开来。 因此，词汇中所有的词原则上都可以从“语音”、“词义”和“功能” 这三个方面进行分析。 第二是固定短语。固定短语是词与词的固定组合，一般不能任意增删、 改换其中的词语。与之相对的是自由短语，自由短语是根据表达的需要词跟 词的临时组合，自由短语一般称为“短语”。固定短语又可以分为专名和熟 语两类。专名是指用复杂短语形式表达的事物名称，如国名、地名、书名、 机构单位之名、人名等。 熟语是人们常用的定型化了的固定短语，是一种特殊的词汇单位。由于 熟语的造句作用相当于词，人们把它当做一个语言单位来用。熟语主要有成 语、惯用语、歇后语、谚语等。固定短语有以下特点：（1）结构的定型性。 2 王同亿（1993）《新现代汉语词典》，海南出版社，P.254 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 固定短语的结构形式一般是定性的、凝固的。它的结构成分和结构形式都是 固定的，不能任意变动词序或抽换、增减其中的成分。如“任重道远”，不 能变成为“道远任重”或“任重路远”；（2）意义的整体性。有的固定短语 具有特殊的引申义和比喻义，需理解固定短语的真实含义必须了解其形成的 文献典故和历史事件。 总而言之，汉语跟越南语一样都是音节性的孤立语。表示语法意义的方 式是凭 据词 之外 的 因素， 比如 ，表 示 动作行 为正 在进 行 的就用 “在 ”、 “正”、“正在”而表示动作行为已经发生的就用“了”、“过”、“已经” 等，表未来的就用“会”、“将”、“将要”等。这点与大多印欧语的不同。 汉语还有表意文字系统，引起了语言使用者可以采取谐音双关作为一种修辞 手法以便增强表达的效果。 第三是缩略语。作为人类的交际工具，语言需要简练而且要讲究经济性。 在原有的词语上，语言使用者还要进一步使其简化，以便书写或话说简短。 因此，缩略语问世，主要是为了满足语言交际的要求。当今时代是信息爆炸 的时代，语言交际更需要简化，缩略语更加受到重视。那么缩略语是什么？ 为了称说方便，使事物称谓中的成分进行有规律的节缩或者省略叫做缩略。 除了缩略语，还有缩略词。缩略词指的是有的缩略形式形成了紧密结构，凝 固成为一个能自由运用的语言单位，叫做缩略词。 按照张庆云（1995）的看法，“缩略语作为全称或原型词的简化变体， 作为词汇系统的特殊聚合现象，它是新时代各民族语言的特征之一，也是新 时代新词语大潮的伴随现象之一” 3例如，“非典”则是“非典型性肺炎”的 简略形式。再如“人大”则是“人民代表大会”的简称。 语言中经过压缩和省略的词语为缩略词。短语简缩的方式主要有下列五 种：1）分段简缩，即把全称分段，每段提取一个成分，如：科学技术——科 技；2）裁段简缩，即裁取全称的最有区别性特征的成分，如：清华大学—— 清华；3）综合简缩，即既采取裁段简缩，又采取分段简缩；4）省同存异， 3 张庆云（1995）汉语缩略语特点，《鲁东大学学报：哲学社会科学版》 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 即省略相同的成分，保留不同的成分，如：理科工科——理工科；5）标数概 括，即用数字概括相同的成分，省略不同的成分。如：身体好、学习好、工 作好——三好。 在新闻报纸写作，包括标题设计在内，人们特别看重缩略语，以便在最 简短的语言形式上，能够传递最大的信息。 1. 语法概述 （1）语法的定义 每种语言都有自己的语法，那么什么是语法呢？一般来说，语法指语言 中客观存在的结构规律，具体指语言中的词、短语、句子等语言单位的结构 规律，包括词的构造、变化规则和组词成句的规则。语法还有另外一个含义， 即语法学的简称，具体指语法研究者对语法结构规律的理性认知与抽象概括， 是研究描写语法规律的科学。 （2）语法的性质 第一是抽象性。语法不是个别的、具体的词和句子的含义，而是存在于 具体的词和句子中的结构规律。从具体的词语、句子的关系看，语法具有高 度的概括性或抽象性。 第二是稳固性。语言是个相对独立的系统，有自己的运行规律，不过语 言和社会有着相当密切的关系，语言中哪些要素与社会联系最密切呢？词汇 与社会联系最密切，语音次之，语法最稳固。 第三是民族性。从跟别的民族语言相比来看，汉语语法具有明显的民族 性。各种民族语言都有自己的语法系统，彼此之间有共同之处，但特点也是 很明显的。有的差别较小，有的差别很大。因此，研究汉语语法可以借鉴其 他民族语言的语法，但是要着眼于汉语语法的民族特点，决不应当拿别的民 族语言的语法来硬套汉语的语法。 （3）语法的主要特点 语言中用来表示语法关系、表现语法意义的语法手段有多种多样，重要 的有：形态变化、词序变化、虚词运用等等。有的语言偏重于形态变化，例 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 如法语、俄语；有的语言偏重于词序变化和虚词运用如汉语。前者一般称之 为“综合性语言”，后者一般称之为“分析性语言”。两种不同类型的语言， 不存在谁优谁劣的问题，只是各自的取舍不同，表现的特点不同。汉语的特 点，是在跟其他语言，特别是在跟印欧语的比较中表现出来的。其最根本的 总特点就是：不依赖于严格意义的形态变化，而主要借助于语序、虚词等其 他的语法手段来表示语法关系和语法意义。这一总特点具体表现为以下四个 方面：  第一、语序的变化对语法结构和语法意义起重大影响 “名词+动词/形容词”构成“主谓结构”，词序一变化，“动词+名词”就构 成了“述宾结构”，“形容词+名词”就构成了偏正结构。 又如“形容词+动词”构成偏正结构，反过来“动词+形容词”就构成了“述 补结构”  第二、虚词的运用对语法结构和语法意义有重要作用  第三、汉语词类跟句法成分之间不存在简单的一一对应的关系  第四、短语的结构跟句子的结构以及词的结构基本一致 （4）语法单位 语言学术研究界普遍认为现代汉语语法的单位分为语素、词、短语、句 子等四级单位。具体如下： 第一是语素。语素是语言中最小的音义结合的构词单位，是语言的备用 单位。语素的性质包含两点：1）音义结合：音素、音位、音节只有音没有意 义，义素只有义没有音，语素是将音义结合起来的双面单位；2）最小的：也 就是不能再切分的，因为再切分就没有意义了。语素的功能是构词。只能构 成词，因此是备用单位，即备用构成词。确切来说，语素是构词的备用单位。 从构词能力来看，有的语素可以构成合成词，有的语素可以单独成词。 第二是词。词是语言中最小的能够运用的语言单位，是构成短语和句子 的备用单位。词的性质包括两点：1）独立运用，主要有以下三种形式：一是 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 单独成句，二是单独充当句子成分，三是单独表达语法意义，主要指虚词；2） 最小的：单独运用的单位除了词之外，还有短语和句子。词的功能为构成短 语和句子，从构成句子的能力来看，只有一部分词可以单独构成句子，不能 单独构成句子的词有虚词、量词等。 第三是短语。短语是语法和语义上都能搭配而没有语调的一组词，是造 句的备用单位。短语的性质如下：  语法上搭配：语法上搭配是指词类之间能够搭配，如名词和动词可以搭 配，但名词和副词一般不能搭配  语义上搭配：意义上能够搭配就是合理的组合  没有语调，如果有语调就成了句子。短语的功能是造句的备用单位，可 以构成句子，从构成句子来看，大多数短语可以构成句子，不能构成句 子的短语为粘着短语 第四是句子。句子是只有一个语调、能够表达一个相对完整意思的语言 单位。句子的性质是既能够表达一个相对完整的意思又只有一个语调，这些 是句子的最重要的标志，也是句子和词、短语区别的根本特征。 语素、词、短语、句子四者都有彼此相关的联系。这些都可以看作是语 法单位，从低到高分布在不同级别上看，低一级的单位构成高一级单位。四 者的区别就在于语素、词、短语都是备用单位，句子是使用单位。四者与新 闻标题都是相关的语言单位，尤其是短语和句子都是新闻标题所要依赖而形 成的两个重要语言单位。 1.