Mức độ tập trung sở hữu và lợi nhuận của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ueh mức độ tập trung sở hữu và lợi nhuận của các ngân hàng thương mại cổ phần việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn, Quỳnh Hương
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Thị Thu Hồng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Mức độ tập trung sở hữu và lợi nhuận của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ VẤN ĐỀ SỞ HỮU CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Cơ sở lý luận cho tác động của độ tập trung sở hữu lên hiệu quả hoạt động ngân hàng
• 1.2. Vấn đề mức độ tập trung sở hữu và các lý thuyết đại diện, lý thuyết triển vọng
• 1.3. Đặc điểm các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 1.4. Thực trạng cấu trúc sở hữu của hệ thống ngân hàng Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN, DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Lý thuyết các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước
• 2.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.2. Dữ liệu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và kỳ vọng dấu của mô hình
• 2.2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.3. Kỳ vọng dấu của mô hình
• 3. CHƯƠNG 3: THẢO LUẬN CÁC KẾT QUẢ
• 3.1. Các số liệu thống kê mô tả và kết quả hồi quy
• 3.1.1. Các số liệu thống kê mô tả
• 3.1.2. Kết quả hồi quy
• 3.2. Các yếu tố quyết định lợi nhuận của ngân hàng
• 3.3. Hồi quy tương tác: Các mức độ sở hữu và lợi nhuận ngân hàng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN, Ý NGHĨA RÚT RA TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Kết luận của bài nghiên cứu
• 4.2. Ý nghĩa rút ra tại Việt Nam
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mức độ tập trung sở hữu và lợi nhuận ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Nghiên cứu về mức độ tập trung sở hữu và lợi nhuận ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Ngành ngân hàng Việt Nam đã trải qua nhiều biến động và cải cách, từ đó ảnh hưởng đến cấu trúc sở hữu và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa tập trung sở hữu và lợi nhuận sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định đúng đắn trong việc tối ưu hóa hoạt động ngân hàng.

1.1. Đặc điểm của ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam

Ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam có những đặc điểm riêng biệt như quy mô lớn, hệ số nợ cao và cấu trúc tài sản đặc thù. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần hiện có 31 ngân hàng, trong đó có nhiều ngân hàng có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao. Điều này ảnh hưởng đến cách thức hoạt động và quản lý của các ngân hàng.

1.2. Tác động của mức độ tập trung sở hữu đến lợi nhuận ngân hàng

Mức độ tập trung sở hữu có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng thông qua việc kiểm soát và quản lý hiệu quả. Các ngân hàng có tỷ lệ sở hữu cao thường có khả năng ra quyết định nhanh chóng và hiệu quả hơn, từ đó tối ưu hóa lợi nhuận. Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao thường có hiệu quả hoạt động tốt hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu mức độ tập trung sở hữu ngân hàng

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về mức độ tập trung sở hữu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định mối quan hệ giữa tập trung sở hữu và lợi nhuận ngân hàng. Các vấn đề như xung đột lợi ích giữa các cổ đông, sự thiếu minh bạch trong quản lý và các yếu tố bên ngoài như chính sách của nhà nước cũng cần được xem xét.

2.1. Xung đột lợi ích trong quản lý ngân hàng

Xung đột lợi ích giữa các cổ đông lớn và nhỏ có thể dẫn đến những quyết định không tối ưu cho ngân hàng. Các cổ đông lớn có thể ưu tiên lợi ích cá nhân hơn là lợi ích chung của ngân hàng, điều này ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và lợi nhuận.

2.2. Thiếu minh bạch trong cấu trúc sở hữu

Thiếu minh bạch trong cấu trúc sở hữu có thể gây khó khăn trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Các ngân hàng cần cải thiện tính minh bạch để tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và cổ đông.

III. Phương pháp nghiên cứu mức độ tập trung sở hữu và lợi nhuận ngân hàng

Để nghiên cứu mối quan hệ giữa mức độ tập trung sở hữu và lợi nhuận ngân hàng, các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính sẽ được áp dụng. Việc sử dụng dữ liệu từ các báo cáo tài chính và các chỉ số kinh tế vĩ mô sẽ giúp phân tích chính xác hơn.

3.1. Phương pháp định lượng trong nghiên cứu

Phương pháp định lượng sẽ sử dụng các mô hình hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa tập trung sở hữu và lợi nhuận. Dữ liệu sẽ được thu thập từ các báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần trong giai đoạn từ 2007 đến 2016.

3.2. Phương pháp định tính trong nghiên cứu

Phương pháp định tính sẽ bao gồm phỏng vấn các chuyên gia trong ngành ngân hàng để thu thập ý kiến và nhận định về tác động của mức độ tập trung sở hữu đến lợi nhuận ngân hàng. Điều này sẽ giúp bổ sung cho các kết quả từ phương pháp định lượng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngân hàng thương mại cổ phần

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những thông tin hữu ích cho các nhà quản lý ngân hàng trong việc tối ưu hóa cấu trúc sở hữu và nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa tập trung sở hữu và lợi nhuận sẽ giúp các ngân hàng đưa ra các chiến lược phát triển phù hợp.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tác động của sở hữu đến lợi nhuận

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có mức độ sở hữu tập trung cao thường có lợi nhuận cao hơn so với các ngân hàng có mức độ sở hữu phân tán. Điều này cho thấy rằng việc kiểm soát tốt từ các cổ đông lớn có thể mang lại lợi ích cho ngân hàng.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Các ngân hàng có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh cấu trúc sở hữu của mình, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi nhuận. Việc cải thiện quản trị và minh bạch trong hoạt động ngân hàng cũng là một yếu tố quan trọng.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về ngân hàng thương mại cổ phần

Nghiên cứu về mức độ tập trung sở hữu và lợi nhuận ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng và cần thiết. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp các ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn đóng góp vào sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng Việt Nam.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng mức độ tập trung sở hữu có tác động tích cực đến lợi nhuận ngân hàng. Các ngân hàng cần chú trọng đến việc tối ưu hóa cấu trúc sở hữu để nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố khác ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng, cũng như mở rộng phạm vi nghiên cứu ra các ngân hàng khác trong khu vực và quốc tế để có cái nhìn tổng quan hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam sau giai đoạn tái cơ cấu 2011–2015 đã đạt được nhiều bước phục hồi vượt bậc. Báo cáo tài chính ngành cho thấy tỷ lệ nợ dưới chuẩn toàn hệ thống đã giảm mạnh xuống mức 2,5% vào cuối năm 2016, đồng thời tốc độ tăng trưởng tổng tài sản của Việt Nam vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong giai đoạn 2016–2017. Tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng về quy mô, vấn đề cơ cấu sở hữu, xung đột lợi ích nội bộ và hiện tượng sở hữu chéo phức tạp đang đặt ra thách thức lớn đối với tính minh bạch và năng lực sinh lời của các định chế tài chính.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá thực trạng cấu trúc sở hữu và phân tích định lượng tác động của các mức độ tập trung sở hữu khác nhau đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Nghiên cứu xác lập các thang đo sở hữu dựa trên ngưỡng chi phối 65% và ngưỡng phủ quyết 35% theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2014, phân chia hệ thống thành ba nhóm: sở hữu tập trung cao, sở hữu trung bình và sở hữu phân tán.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu tài chính của 24 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong chuỗi thời gian 10 năm từ năm 2007 đến năm 2016, tương ứng với 240 quan sát bảng cân bằng, kết hợp cùng các chỉ số kinh tế vĩ mô do Ngân hàng Thế giới công bố. Về mặt thực tiễn, công trình mang lại giá trị quan trọng khi làm rõ mối quan hệ giữa tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu và mức độ nắm giữ cổ phần. Kết quả nghiên cứu là cơ sở dữ liệu thực nghiệm giúp cơ quan quản lý và các nhà điều hành ngân hàng xây dựng chính sách quản trị phù hợp với quy định về vốn pháp định tối thiểu 3.000 tỷ đồng theo Văn bản hợp nhất số 07/VBHN-NHNN.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai nền tảng lý thuyết quản trị và hành vi tài chính:

Thứ nhất, Lý thuyết đại diện do Jensen và Meckling khởi xướng năm 1976 và được Ackert cùng Deaves phát triển năm 2010. Lý thuyết này chỉ rõ mối quan hệ giữa người chủ sở hữu và người đại diện điều hành luôn tiềm ẩn xung đột lợi ích khi người quản lý tìm cách tối đa hóa lợi ích cá nhân thay vì giá trị doanh nghiệp, từ đó phát sinh các chi phí đại diện trực tiếp và gián tiếp. Trong cấu trúc sở hữu phân tán, các cổ đông nhỏ lẻ thiếu động lực và năng lực kiểm soát ban điều hành. Ngược lại, trong cấu trúc sở hữu tập trung, cổ đông lớn có quyền lực chi phối trực tiếp hội đồng quản trị nhưng lại có nguy cơ lạm quyền để thâu tóm lợi ích của các cổ đông thiểu số.

Thứ hai, Lý thuyết triển vọng do Ackert và Deaves hệ thống hóa năm 2010 nhằm thay thế cho Lý thuyết hữu dụng kỳ vọng chuẩn tắc của Von Neumann và Morgenstern năm 1944. Lý thuyết triển vọng mô tả cách con người thực tế đưa ra quyết định trong điều kiện rủi ro và bất cân xứng thông tin, giải thích xu hướng người đại diện ngân hàng có thể lựa chọn các quyết định phi chuẩn tắc nhằm trục lợi cá nhân.

Các khái niệm chính được vận hành trong nghiên cứu gồm: Mức độ tập trung sở hữu cao (cổ đông lớn nắm giữ từ 65% cổ phần biểu quyết trở lên), Mức độ tập trung sở hữu trung bình (nắm giữ từ 35% đến 65%), Mức độ sở hữu phân tán (nắm giữ dưới 35%), Hiện tượng sở hữu chéo và Chi phí đại diện ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm 24 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam được chọn lọc từ 29 ngân hàng hoạt động trong giai đoạn 2007–2016, loại trừ 5 ngân hàng thiếu dữ liệu lịch sử trước năm 2007 để đảm bảo tính đồng nhất của mẫu. Dữ liệu tài chính vi mô được trích xuất từ hệ thống dữ liệu tài chính Vietdata và báo cáo tài chính kiểm toán thường niên, kết hợp với tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm từ World Bank Data.

Để lượng hóa các nhân tố tác động đến tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu, nghiên cứu triển khai kết hợp hai phương pháp:

Phương pháp ước lượng bảng tĩnh: Sử dụng mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất OLS tác động cố định nhằm xác định mối tương quan giữa các biến tài chính nội tại và lợi nhuận ngân hàng.

Phương pháp ước lượng bảng động: Sử dụng kỹ thuật hồi quy GMM sai phân theo phương pháp của Arellano và Bond năm 1991. Việc lựa chọn mô hình GMM là bắt buộc nhằm kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh phát sinh từ tính bền bỉ của lợi nhuận ngân hàng thông qua biến trễ của lợi nhuận năm trước tác động lên lợi nhuận năm sau.

Trong quá trình kiểm định thống kê, kết quả phân tích đa cộng tuyến cho thấy hệ số tương quan giữa tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản đạt mức 0,9275, gần tiến tới 1. Để loại bỏ hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng, tác giả đã loại bỏ biến tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và giữ lại biến tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản trong toàn bộ các mô hình ước lượng chính thức.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên 240 quan sát đã đưa ra bốn phát hiện chính về hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam:

Thứ nhất, mức độ tập trung sở hữu cao mang lại hiệu quả sinh lời vượt trội. Thống kê mô tả cho thấy nhóm ngân hàng có độ tập trung sở hữu cao đạt giá trị trung bình về tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu cao nhất toàn hệ thống. Ngược lại, nhóm ngân hàng có độ tập trung sở hữu trung bình ghi nhận tỷ suất sinh lời thấp nhất, trong khi nhóm sở hữu phân tán đạt mức sinh lời trung bình.

Thứ hai, hiệu quả quản lý chi phí là yếu tố quyết định hàng đầu đến lợi nhuận. Hệ số hồi quy của tỷ lệ chi phí trên thu nhập mang dấu âm và đạt mức ý nghĩa thống kê 1% trong cả mô hình OLS và mô hình GMM. Điều này khẳng định ngân hàng kiểm soát chi phí càng chặt chẽ thì tỷ suất sinh lời trên tài sản và vốn chủ sở hữu càng cao.

Thứ ba, tỷ lệ an toàn vốn có tác động trái chiều giữa hai chỉ tiêu sinh lời. Biến tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản có tương quan dương với tỷ suất sinh lời trên tài sản ở mức ý nghĩa 1%, nhưng lại có tương quan âm với tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ở mức ý nghĩa 1%.

Thứ tư, nhóm ngân hàng sở hữu tập trung cao ít chịu tác động bởi các biến số tài chính vi mô nội tại, mà chủ yếu chịu ảnh hưởng mạnh mẽ cùng chiều từ tốc độ tăng trưởng kinh tế vĩ mô ở mức ý nghĩa 1%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh chính xác bức tranh thực tiễn tại Việt Nam giai đoạn 2007–2016. Nhóm ngân hàng có mức độ tập trung sở hữu cao thực chất là các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn Nhà nước chi phối trên 50% đến hơn 77% như Vietcombank, BIDV và Vietinbank. Các đơn vị này sở hữu quy mô tổng tài sản áp đảo, mạng lưới chi nhánh rộng khắp và được hưởng lợi thế nguồn vốn lớn, giúp tối ưu hóa hiệu quả hoạt động so với các ngân hàng quy mô nhỏ.

Phát hiện này có sự tương đồng với nghiên cứu của Peterson Kitakogelu Ozili và Olayinka Uadiale năm 2017 tại Nigeria, nhưng có sự khác biệt nhất định so với kết luận của Lin và Zhang năm 2009 tại Trung Quốc hay Micco và cộng sự năm 2006. Tại các nền kinh tế phát triển, sở hữu nhà nước thường bị đánh giá kém hiệu quả, nhưng tại thị trường mới nổi như Việt Nam, sự tham gia chi phối của Nhà nước tạo ra sự bảo chứng uy tín và ổn định hệ thống.

Bên cạnh đó, nghiên cứu đi sâu phân tích hai trường hợp điển hình trong nhóm sở hữu phân tán là Techcombank với tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn nhất xấp xỉ 20% và Ngân hàng Quân đội với tỷ lệ nắm giữ của cổ đông lớn nhất gần 15%. Cả hai ngân hàng này đều lọt vào bảng xếp hạng 500 ngân hàng mạnh nhất Châu Á – Thái Bình Dương của The Asian Banker. Nguyên nhân là do Techcombank sở hữu cổ đông chiến lược nước ngoài là ngân hàng HSBC, giúp nâng cao năng lực quản trị rủi ro; trong khi Ngân hàng Quân đội có sự tham gia của cổ đông lớn Viettel và mối quan hệ sở hữu liên kết với Vietcombank, giúp giảm thiểu chi phí đại diện và gia tăng sức cạnh tranh.

Các kết quả so sánh quy mô và mối tương quan nói trên có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện biến động tổng tài sản giai đoạn 2012–2016 và ma trận nhiệt thể hiện mối liên hệ đa biến giữa cấu trúc sở hữu và các chỉ số sinh lời.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng định lượng, nghiên cứu đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam:

Một là, kiểm soát và xử lý dứt điểm tình trạng sở hữu chéo và sở hữu tháp. Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng Nhà nước cần ban hành quy chế giám sát chặt chẽ luồng vốn góp giữa các tập đoàn kinh tế và ngân hàng thương mại, đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn các nhóm cổ đông ngầm thao túng room tín dụng nội bộ trong lộ trình 2 đến 3 năm, bảo đảm tỷ lệ sở hữu thực tế tuân thủ đúng trần quy định của Luật Các tổ chức tín dụng.

Hai là, tái cơ cấu và tối ưu hóa hệ số chi phí trên thu nhập. Ban điều hành các ngân hàng thương mại cổ phần cần thực hiện rà soát quy trình vận hành, ứng dụng công nghệ tự động hóa ngân hàng số nhằm cắt giảm chi phí trung gian, hướng tới mục tiêu hạ tỷ lệ chi phí trên thu nhập xuống dưới ngưỡng 40% trong giai đoạn 2018–2020 để trực tiếp nâng cao tỷ suất sinh lời trên tài sản.

Ba là, nâng cao năng lực vốn chủ sở hữu gắn liền với chuẩn mực an toàn vốn. Khối Quản trị rủi ro tại các ngân hàng cần chủ động tăng cường vốn cấp 1 và kiểm soát chất lượng tài sản có rủi ro, phấn đấu đáp ứng đầy đủ hệ số an toàn vốn tối thiểu 8% theo tiêu chuẩn Basel II và Thông tư số 41/2016/TT-NHNN trước thời hạn năm 2020.

Bốn là, mở rộng hợp tác và thu hút cổ đông chiến lược nước ngoài. Hội đồng Quản trị các ngân hàng tư nhân có tỷ lệ sở hữu phân tán cần đẩy mạnh tìm kiếm các định chế tài chính quốc tế có năng lực quản trị cao tham gia nắm giữ cổ phần từ 15% đến 20%, tận dụng chuyển giao công nghệ và kỹ trị điều hành để triệt tiêu xung đột đại diện nội bộ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và mô hình thực nghiệm của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng dữ liệu 240 quan sát thực nghiệm để đánh giá tác động thực tế của quy định trần sở hữu cổ phần, từ đó hoàn thiện khung pháp lý về tái cơ cấu tổ chức tín dụng và kiểm soát sở hữu chéo.

Nhóm 2: Hội đồng Quản trị và Ban Tổng giám đốc các ngân hàng thương mại cổ phần. Lãnh đạo ngân hàng có thể ứng dụng kết quả hồi quy để định hình chiến lược tái cấu trúc chi phí vận hành, cân bằng tỷ lệ đòn bẩy tài chính và thiết lập cơ chế giám sát ban điều hành hiệu quả.

Nhóm 3: Các nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư tài chính và chuyên viên phân tích chứng khoán. Đây là nguồn dữ liệu định lượng chuẩn xác giúp đánh giá rủi ro quản trị công ty, dự báo tiềm năng sinh lời của cổ phiếu ngân hàng dựa trên cấu trúc cổ đông lớn và uy tín của đối tác chiến lược.

Nhóm 4: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng. Luận văn cung cấp khung phương pháp luận mẫu mực về ứng dụng hồi quy bảng động GMM Arellano–Bond để xử lý tính nội sinh trong nghiên cứu kinh tế lượng tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Mức độ tập trung sở hữu cao tác động như thế nào đến lợi nhuận ngân hàng tại Việt Nam? Kết quả nghiên cứu thực nghiệm giai đoạn 2007–2016 khẳng định các ngân hàng có độ tập trung sở hữu cao đạt giá trị trung bình về cả lợi nhuận trên tài sản và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu cao nhất hệ thống, do nhóm này tập trung các ngân hàng có vốn Nhà nước chi phối trên 50% với quy mô tài sản vượt trội và lợi thế kinh doanh lớn.

Vì sao tỷ lệ chi phí trên thu nhập có ảnh hưởng nghịch chiều mạnh mẽ đến hiệu quả sinh lời? Hệ số hồi quy thực nghiệm cho thấy tỷ lệ chi phí trên thu nhập tác động tiêu cực đến cả hai chỉ tiêu sinh lời ở mức ý nghĩa 1%. Khi tỷ lệ chi phí vận hành tăng cao sẽ trực tiếp làm xói mòn biên lợi nhuận ròng, đòi hỏi các ngân hàng phải tối ưu hóa bộ máy để gia tăng tỷ suất sinh lời.

Tại sao nghiên cứu phải loại bỏ biến tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu khỏi mô hình hồi quy? Trong quá trình kiểm định ma trận tương quan, hệ số tương quan giữa tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản lên tới 0,9275. Việc loại bỏ biến an toàn vốn tối thiểu là bắt buộc để khắc phục hiện tượng đa cộng tuyến, đảm bảo tính vững của các ước lượng thống kê.

Cổ đông chiến lược nước ngoài đóng vai trò gì tại các ngân hàng có sở hữu phân tán? Thực tế tại các ngân hàng như Techcombank với sự tham gia của HSBC nắm giữ xấp xỉ 20% cổ phần cho thấy nhà đầu tư nước ngoài giúp chuyển giao quy trình quản trị rủi ro hiện đại, hạn chế xung đột đại diện và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế dù ngân hàng có cơ cấu cổ đông phân tán.

Phương pháp ước lượng GMM đóng góp gì vào độ tin cậy của kết quả nghiên cứu? Phương pháp GMM sai phân của Arellano và Bond năm 1991 giúp mô hình kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh và tính trễ của dữ liệu bảng khi lợi nhuận năm trước có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận năm nay, khắc phục các khiếm khuyết của mô hình OLS truyền thống.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu học thuật và thực tiễn với năm kết luận trọng tâm:

• Thứ nhất, xác lập bức tranh tổng thể về cấu trúc sở hữu của 24 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong chuỗi dữ liệu 10 năm từ năm 2007 đến năm 2016.
• Thứ hai, chứng minh mức độ tập trung sở hữu cao mang lại hiệu quả sinh lời trên tài sản và vốn chủ sở hữu tốt nhất nhờ lợi thế quy mô của khối ngân hàng có vốn Nhà nước chi phối.
• Thứ ba, làm rõ mối quan hệ nghịch chiều có ý nghĩa 1% của tỷ lệ chi phí trên thu nhập đối với năng lực sinh lời của các ngân hàng thương mại.
• Thứ tư, chỉ ra mô hình quản trị thành công của các ngân hàng sở hữu phân tán khi kết hợp với cổ đông chiến lược nước ngoài và tập đoàn lớn.
• Thứ năm, cung cấp hệ thống kiểm định kinh tế lượng vững chắc thông qua việc kết hợp mô hình OLS tác động cố định và mô hình GMM bảng động.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp cơ sở khoa học thực chứng để các nhà quản lý nhận diện đúng bản chất tác động của cấu trúc sở hữu đến hiệu quả kinh doanh. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2018 đến năm 2025, các nghiên cứu mở rộng cần tiếp tục theo dõi tác động của cấu trúc sở hữu dưới tác động của lộ trình áp dụng toàn diện chuẩn mực Basel II và chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế. Các nhà quản trị ngân hàng và chuyên gia phân tích hãy ứng dụng ngay mô hình hồi quy và các khuyến nghị quản trị chi phí từ luận văn để tối ưu hóa hiệu quả vận hành định chế tài chính của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬNVÀVẤN ĐỀ SỞ HỮU CỦACÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM HIỆN NAY 1.1 Cơ sở lý luận cho tác động của độ tập trung sở hữu lên hiệu quả hoạt động ngân hàng 1.1 Lý thuyết về mức độ sở hữu Fazlzadeh và cộng sự (2011) đề cập đến hai mức độ sở hữu trong một doanh nghiệp: một là sở hữu tập trung, hai là sở hữu phân tán. Sở hữu tập trung được hiểu là đại đa số cổ phần của công ty được nắm giữ bởi một hoặc một vài cổ đông lớn.Ngược lại, sở hữu phân tán được hiểu là số cổ phần được nắm giữ bởi nhiều cổ đông nhỏ. Trong sở hữu tập trung, cổ đông lớn thường kiểm soát và chi phối lớn đến cách thức công ty vận hành. Các cổ đông này kiểm soát doanh nghiệp bằng cách tham gia hội đồng quản trị và ban điều hành, có quyền biểu quyết đáng kể về các hoạt động của công ty.

Trong sở hữu phân tán, quyền kiểm soát công ty do ban giám đốc nắm giữ. Do đó, quyền lợi của các cổ đông nhỏ thường bị phụ thuộc vào sự điều hành của các giám đốc, và không có ảnh hưởng nhiều đến các hoạt động của công ty.2 Lý thuyết đại diện Lý thuyết đại diện được nghiên cứu bởi Jensen và Meckling (1976) và sau đó được đề cập trong sách Tài chính hành vi của Lucy F. Ackert và Richard Deaves (2010). Lý thuyết đại diệncho rằng một mối quan hệ đại diện xuất hiện bất cứ khi một người nào đó (người chủ) ký hợp đồng với người khác (người đại diện) để thực hiện các công việc thay cho người chủ và đại diện cho lợi ích của người chủ.Trong mối quan hệ đại diện, người đại diện có quyền đưa ra các quyết định thay cho người chủ.Vấn đề phát sinh khi người đại diện không có cùng lợi ích với người chủ.

Chi phí đại diện phát sinh từ vấn đề đại diện – sở hữu bao gồm cả chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp.Các chi phí này phát sinh bởi vì lợi ích của nhà quản lý LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 không nhất quán với mục tiêu tối đa hoá giá trị công ty. Chi phí trực tiếp bao gồm những chi phí có lợi cho người quản lý nhưng không phải là công ty, chẳng hạn như mua máy bay phản lực sang trọng cho những chuyến du lịch. Các chi phí trực tiếp khác xuất phát từ sự cần thiết phải giám sát hoạt động của nhà quản lý, bao gồm chi phí thuê kiểm toán viên bên ngoài. Chi phí gián tiếp rất khó để đo lường và xuất phát từ các cơ hội đánh mất.

Ví dụ, người quản lý của công ty mục tiêu trong một thương vụ mua lại có thể chống lại các nỗ lực bị thâu tóm bởi vì họ e ngại sẽ mất việc, bất chấp các cổ đông sẽ được hưởng lợi từ việc sáp nhập.3 Lý thuyết triển vọng Lucy F. Ackert và Richard Deaves (2010) đề cập về lý thuyết chuẩn tắc và cho rằng con người nên hành động theo một cách nào đó. Ngược lại, lý thuyết thực chứng nhìn nhận những gì mà con người thực sự làm và xây dựng các mô hình dựa trên cơ sở những quan sát này. Lý thuyết hữu dụng kỳ vọng được đưa ra bởi John Von Neumann và Oskar Morgenstern (1944) nhằm nỗ lực mô tả những hành vi hợp lý khi con người phải đối mặt với sự không chắc chắn.

Lý thuyết này cho rằng các cá nhân nên hành động theo một cách thức cụ thể khi phải đưa ra những quyết định quan trọng mà không có sự chắc chắn. Với cách tư duy này, lý thuyết hữu dụng kỳ vọng là lý thuyết “có tính chuẩn tắc” nghĩa là nó mô tả cách thức mà con người hợp lý nên hành xử.Một lý thuyết khác thay thế cho lý thuyết hữu dụng kỳ vọng được kiểm định và chấp nhận rộng rãi là lý thuyết triển vọng. Lý thuyết triển vọng là thực nghiệm (hay mô tả) vì nó được xây dựng dựa trên việc con người thực sự hành động như thế nào. Lý thuyết triển vọng cho rằng với lý thuyết hữu dụng kỳ vọng chuẩn, chúng ta không thể giải thích một cách đầy đủ việc ra quyết định trong điều kiện có rủi ro.

Luận điểm này dựa trên bằng chứng thực nghiệm cho thấy con người có những hành vi trái ngược với lý thuyết hữu dụng kỳ vọng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Vấn đề mức độ tập trung sở hữu và các lý thuyết đại diện, lý thuyết triển vọng Trên thực tế, bất cứ một ngân hàng hay doanh nghiệp nào cũng phải cử ra một người đại diện theo pháp luật để thực hiện các hoạt động giao dịch cũng như điều hành công ty. Việc bỏ phiếu và bầu ra người đại diện đều được các thành viên trong ngân hàng hoặc doanh nghiệp thông qua. Điều này cho thấy một cổ đông sở hữu nhiều hay ít cổ phần cũng sẽ ảnh hưởng đến việc lựa chọn người đại diện cho công ty của mình.

Khi đó vấn đề chi phí đại diện sẽ phát sinh nếu như người đại diện không có cùng lợi ích với các cổ đông còn lại. Fazlzadeh và cộng sự (2011) cho rằng mức độ sở hữu phân tán sẽ thường gây ra các vấn đề đại diện trong doanh nghiệp, bởi vì khả năng của các cổ đông nhỏ trong việc điều hành và kiểm soát công ty là yếu. Về mặt lý thuyết, các cổ đông sở hữu doanh nghiệp nhưng đối với các cổ đông nhỏ, dường như họ không cảm thấy bất kỳ động thái về việc sở hữu này cũng như là kiểm soát đối với hoạt động công ty bởi vì số lượng cổ phần của họ nắm là quá nhỏ. Hơn nữa, các cổ đông này thường đầu tư vào nhiều loại hình công ty để tối thiểu hóa rủi ro mà họ phải gánh chịu.Bên cạnh đó, mục đích chính việc đầu tư của họ là để nhận được cổ tức trong tương lai hơn là đầu tư vào sự phát triển của công ty.Ngược lại, đối với mức độ sở hữu tập trung, các cổ đông lớn có khả năng điều hành cũng như kiểm soát các hoạt động của công ty, bởi vì họ sẽ được hưởng lợi rất nhiều khi giá cổ phiếu của công ty gia tăng.

Lý thuyết triển vọng cũng chỉ ra rằng khi đứng trước một quyết định, thay vì một người nên hành xử một cách hợp lý “có tính chuẩn tắc”, nhưnglại hành động trái ngược với tính chuẩn tắc đó. Và điều này cũng sẽ dễ xảy ra đối với người đại diện của một ngân hàng hoặc doanh nghiệp, thay vì họ cần lựa chọn quyết định đúng đắn để tất cả các cổ đông đều có lợi, nhưng ngược lại họ lại chọn hành động để họ được lợi nhiều nhất. Và tất cả những lý do trên có thể giải thích cho những xung đột lợi ích và mâu thuẫn xảy ra giữa các cổ đông trong cùng một ngân hàng hoặc doanh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đột lợi ích được hiểu là một tình huống trong đó một cá nhân hay một tổ chức ở vào một vị thế có thể lợi dụng khả năng nghề nghiệp hay chức vụ theo cách nào đó để trục lợi cho cá nhân hay tổ chức ấy. Một xung đột lợi ích xảy ra khi một cá nhân hay một tổ chức có liên quan tới nhiều lợi ích, mà một trong những lợi ích ấy có thể phá hoại động cơ thực hiện một lợi ích khác.2 Đặc điểm các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam Theo nghiên cứu của Ngân hàng Đại Á (Daiabank) (2017) thì ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam có những đặc trưng sau đây: - Về cấu trúc tài chính và tài sản: là doanh nghiệp có quy mô lớn, hệ số nợ rất cao và cấu trúc tài sản đặc biệt.

Văn bản hợp nhất số 07/VBHN-NHNN ngày 25 tháng 11 năm 2013 quy định mức vốn pháp định cho các ngân hàng thương mại cổ phần là 3000 tỷ đồng.Bên cạnh đó, mạng lưới các chi nhánh Ngân hàng thường rất lớn và phân tán rộng về địa lý.Đồng thời, tuy có mức vốn tối thiểu cao như vậy, nhưng hoạt động của các ngân hàng chủ yếu là từ nợ huy động bên ngoài Ngân hàng.Vì thế mà đặc trưng của các ngân hàng này đó là hệ số nợ rất cao.Ngoài ra, sự đặc biệt của cấu trúc tài sản của các ngân hàng được thể hiện ở chỗ, phần lớn tài sản là tài sản tài chính như tiền, chứng khoán, vàng, ngoại tệ… khác hoàn toàn so với các loại hình doanh nghiệp còn lại. - Hoạt động của Ngân hàng thương mại luôn chứa đựng nhiều rủi ro và chịu sự kiểm soát, giám sát chặt chẽ của hệ thống pháp luật. Như phần trên đã đề cập, ta có thể thấy tài sản của ngân hàng rất đặc biệt, phần lớn là các tài sản tài chính. Do đó, hoạt động của ngân hàng thường gắn liền với các loại tài sản này.

Bên cạnh đó, hệ thống ngân hàng được coi như là xương sống, là nguồn cung vốn cho hoạt động của cả một nền kinh tế, chính trị. Một khi ngân hàng sụp đổ thì nền kinh tế cũng lao đao. Vì vậy mà hoạt động của ngân hàng phải chịu sự giám sát chặt chẽ của Nhà nước, của hệ thống pháp luật. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 - Tính liên kết và ổn định của hệ thống Ngân hàng.

Hệ thống ngân hàng tại Việt Nam có tính phụ thuộc nhau rất lớn.Điều này dễ nhận biết khi chúng ta tiến hành giao dịch thanh toán tại các ngân hàng, hoặc rút tiền mặt tại ATM của các ngân hàng khác nhau.Có thể thấy các ngân hàng hoạt động như một mắc xích liên kết với nhau, rất chặt chẽ và thể hiện sức mạnh của cả một hệ thống ngân hàng.Vì thế, nếu như một mắc xích bị đứt thì hệ thống đó không còn tồn tại. Đó cũng là lý do vì sao mà hệ thống ngân hàng Việt Nam lại có tính ổn định.3 Thực trạng cấu trúc sở hữu của hệ thống ngân hàng Việt Nam Hiện nay, theo báo cáo của Ngân hàng nhà nước Việt Nam, hệ thống ngân hàng được chia thành 03 loại hình bao gồm: Ngân hàng thương mại, Ngân hàng chính sách và Ngân hàng hợp tác xã (Hình 1). Trong đó, ở loại hình Ngân hàng thương mại có 4 dạng ngân hàng nhỏ đó là: Ngân hàng thương mại Nhà nước, Ngân hàng thương mại Cổ phần, Ngân hàng 100% vốn nước ngoài và Ngân hàng liên doanh. Tuy nhiên đối với bài nghiên cứu này, tác giả chỉ tập trung phân tích sâu vào cấu trúc sở hữu của các Ngân hàng thương mại Cổ phần ở Việt Nam.