Nghiên cứu mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần tại đồng bằng sông cửu long

Nghiên cứu mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội, giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại cổ phần tại đồng bằng sông Cửu Long.

• Tác giả: Lê Phước Hương
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Tiến Thuận
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Trách Nhiệm Xã Hội, Giá Trị Thương Hiệu Và Hiệu Quả Tài Chính Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Đồng Bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH SÁCH BẢNG
• DANH SÁCH HÌNH
• DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Giới hạn về không gian nghiên cứu
• 1.4.2. Giới hạn thời gian nghiên cứu
• 1.4.3. Giới hạn về đối tượng nghiên cứu và đối tượng phỏng vấn
• 1.4.4. Giới hạn nội dung nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN
• 1.6.1. Ý nghĩa khoa học của luận án
• 1.6.2. Ý nghĩa thực tiễn của luận án
• 1.7. KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. LÝ THUYẾT CÁC BÊN LIÊN QUAN
• 2.2. ĐỊNH NGHĨA TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP
• 2.3. ĐỊNH NGHĨA GIÁ TRỊ THƯƠNG HIỆU
• 2.3.1. Giá trị thương hiệu dựa vào khách hàng
• 2.3.2. Giá trị thương hiệu dựa vào nhân viên
• 2.4. KHÁI QUÁT VỀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH
• 2.5. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI, GIÁ TRỊ THƯƠNG HIỆU VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH
• 2.5.1. Tổng quan tài liệu liên quan trách nhiệm xã hội tại Việt Nam
• 2.5.2. Nghiên cứu về mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội, giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính ở doanh nghiệp
• 2.5.3. Nghiên cứu về mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội, giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính trong lĩnh vực ngân hàng
• 2.5.4. Tổng kết lược khảo tài liệu
• 2.6. XÂY DỰNG GIẢ THUYẾT
• 2.6.1. Tác động của nhận thức trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng
• 2.6.2. Tác động của nhận thức trách nhiệm xã hội đến giá trị thương hiệu của ngân hàng
• 2.6.3. Tác động của giá trị thương hiệu đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng
• 2.7. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH
• 3.1.1. Mục tiêu của nghiên cứu định tính
• 3.1.2. Thiết kế nghiên cứu định tính
• 3.1.3. Kết quả nghiên cứu định tính
• 3.2. NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG
• 3.2.1. Mục tiêu của nghiên cứu định lượng
• 3.2.2. Xây dựng bộ biến đo lường các khái niệm
• 3.2.3. Chọn mẫu cho nghiên cứu định lượng
• 3.2.4. Phương pháp phân tích số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỰC TRẠNG TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI, GIÁ TRỊ THƯƠNG HIỆU VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC NHTMCP VIỆT NAM
• 4.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của ngân hàng Việt Nam
• 4.1.2. Thực trạng trách nhiệm xã hội của các ngân hàng thương mại cổ phần
• 4.1.3. Thực trạng giá trị thương hiệu của ngân hàng thương mại cổ phần
• 4.1.4. Thực trạng hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại cổ phần
• 4.2. ĐẶC ĐIỂM MẪU NGHIÊN CỨU
• 4.2.1. Về địa bàn khảo sát
• 4.2.2. Về giới tính
• 4.2.4. Về thu nhập
• 4.2.5. Về trình độ học vấn
• 4.2.6. Về nghề nghiệp
• 4.2.7. Về số năm khách hàng giao dịch tại ngân hàng
• 4.2.8. Về số năm nhân viên làm việc tại ngân hàng
• 4.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU NHÓM KHÁCH HÀNG
• 4.3.1. Đánh giá độ tin cậy của bộ thang đo nhóm khách hàng
• 4.3.2. Đánh giá giá trị hội tụ và giá trị nội dung của bộ thang đo nhóm khách hàng
• 4.3.3. Kiểm định bộ thang đo nhóm khách hàng bằng phân tích nhân tố khẳng định
• 4.3.4. Kiểm định mô hình nhóm khách hàng
• 4.3.5. Phân tích cấu trúc đa nhóm theo giới tính của khách hàng
• 4.3.6. Phân tích tác động trực tiếp và gián tiếp nhóm khách hàng
• 4.4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU NHÓM NHÂN VIÊN
• 4.4.1. Đánh giá độ tin cậy của bộ thang đo nhóm nhân viên
• 4.4.2. Đánh giá giá trị hội tụ và giá trị nội dung của bộ thang đo nhóm nhân viên
• 4.4.3. Kiểm định bộ thang đo nhóm nhân viên bằng phân tích nhân tố khẳng định
• 4.4.4. Kiểm định mô hình nhóm nhân viên
• 4.4.5. Kiểm định mô hình nghiên cứu bằng phương pháp Bootstrap
• 4.4.6. Phân tích cấu trúc đa nhóm theo vị trí làm việc
• 4.4.7. Phân tích tác động trực tiếp và gián tiếp
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. CƠ SỞ ĐỀ XUẤT HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.2. HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.2.1. Xây dựng chiến lược trách nhiệm xã hội trong dài hạn
• 5.2.2. Công đoàn tăng cường tổ chức các hoạt động trách nhiệm xã hội
• 5.2.3. Tuân thủ các quy định, chuẩn mực đạo đức
• 5.2.4. Tăng cường công bố thông tin liên quan đến trách nhiệm xã hội
• 5.2.5. Thiết kế các hoạt động trách nhiệm xã hội hướng tới từng đối tượng khách hàng
• 5.2.6. Tập trung theo từng khía cạnh trách nhiệm xã hội
• 5.2.7. Tăng cường giá trị thương hiệu
• 5.3. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về trách nhiệm xã hội ở Việt Nam
• 5.4. Ngân hàng nhà nước nên ban hành các chính sách khuyến khích thực hiện TNXH
• 5.5. HẠN CHẾ VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TƯƠNG LAI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về CSR Ngân Hàng và Hiệu Quả Tài Chính

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng, các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) đối mặt với áp lực cạnh tranh gia tăng. Đồng thời, yêu cầu về phát triển bền vững, gắn liền với trách nhiệm xã hội ngân hàng (CSR) ngày càng trở nên cấp thiết. Nghiên cứu này tập trung vào việc khám phá mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội, giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính của các NHTMCP tại Đồng bằng sông Cửu Long. Mục tiêu là cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn, giúp các nhà quản lý ngân hàng xây dựng chiến lược CSR hiệu quả, từ đó nâng cao giá trị thương hiệu và cải thiện performance tài chính ngân hàng.

1.1. Tại Sao Nghiên Cứu CSR Ngân Hàng Lại Quan Trọng Hiện Nay

Ngành ngân hàng đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế. Thực hiện trách nhiệm xã hội không chỉ là nghĩa vụ đạo đức mà còn là yếu tố sống còn để xây dựng uy tín, thu hút khách hàng và nhà đầu tư. Các hoạt động CSR hiệu quả có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Phát triển bền vững ngân hàng trở thành mục tiêu quan trọng.

1.2. Mối Quan Hệ Trách Nhiệm Xã Hội và Hiệu Quả Tài Chính Một Cái Nhìn Tổng Quan

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và hiệu quả tài chính. Tuy nhiên, mức độ và hướng tác động có thể khác nhau tùy thuộc vào ngành, quốc gia và cách thức đo lường. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích mối quan hệ trách nhiệm xã hội và hiệu quả tài chính trong bối cảnh đặc thù của các NHTMCP Việt Nam, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

II. Thách Thức Đánh Giá Tác Động CSR Đến Giá Trị Thương Hiệu

Một trong những thách thức lớn đối với các NHTMCP là làm thế nào để đo lường và đánh giá chính xác tác động của CSR đến giá trị thương hiệu. Giá trị thương hiệu ngân hàng là một tài sản vô hình quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút và giữ chân khách hàng, cũng như khả năng sinh lời của ngân hàng. Việc xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá CSR ngân hàng phù hợp là vô cùng cần thiết để các ngân hàng có thể quản lý và tối ưu hóa các hoạt động CSR của mình.

2.1. Đo Lường Trách Nhiệm Xã Hội Ngân Hàng Phương Pháp Nào Hiệu Quả Nhất

Đo lường trách nhiệm xã hội ngân hàng là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp định tính và định lượng. Các chỉ số đánh giá thường bao gồm các khía cạnh như bảo vệ môi trường, đóng góp cho cộng đồng, quan hệ với nhân viên và tuân thủ pháp luật. Việc lựa chọn phương pháp đo lường phù hợp là yếu tố then chốt để đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả.

2.2. Tác Động Của CSR Đến Giá Trị Thương Hiệu Nhận Diện Các Yếu Tố Chính

Tác động của CSR đến giá trị thương hiệu có thể được thể hiện thông qua nhiều kênh khác nhau, bao gồm tăng cường uy tín, nâng cao lòng trung thành của khách hàng, thu hút nhân tài và cải thiện quan hệ với các bên liên quan. Việc xác định các yếu tố chính đóng góp vào tác động của CSR là rất quan trọng để các ngân hàng có thể tập trung nguồn lực vào những hoạt động có hiệu quả cao nhất.

2.3 Niềm Tin Của Khách Hàng Với Ngân Hàng và Tác Động của CSR

CSR không chỉ là những hành động bề nổi, mà cần phải xuất phát từ cam kết thực sự của ngân hàng đối với các vấn đề xã hội và môi trường. Khi khách hàng nhận thấy sự chân thành và nhất quán trong các hoạt động CSR của ngân hàng, họ sẽ có xu hướng tin tưởng và gắn bó hơn với thương hiệu. Sự hài lòng của khách hàng với ngân hàng sẽ gia tăng.

III. Giải Pháp Mô Hình Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Ba Bên Trong NHTMCP

Nghiên cứu này đề xuất một mô hình nghiên cứu toàn diện, xem xét mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội, giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính của các NHTMCP. Mô hình này dựa trên lý thuyết các bên liên quan, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đáp ứng nhu cầu và kỳ vọng của tất cả các bên liên quan, bao gồm khách hàng, nhân viên, cổ đông, cộng đồng và chính phủ. Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp các ngân hàng có cái nhìn sâu sắc hơn về cách thức CSR có thể tạo ra giá trị cho tất cả các bên liên quan.

3.1. Lý Thuyết Các Bên Liên Quan và Ứng Dụng Trong Nghiên Cứu CSR Ngân Hàng

Lý thuyết các bên liên quan cho rằng sự thành công của một tổ chức phụ thuộc vào khả năng quản lý và đáp ứng hiệu quả nhu cầu của tất cả các bên liên quan. Trong bối cảnh nghiên cứu CSR ngân hàng, lý thuyết này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách thức các hoạt động CSR có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ của ngân hàng với các bên liên quan và từ đó tác động đến giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính.

3.2. Xây Dựng Thang Đo Trách Nhiệm Xã Hội Phù Hợp Với Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần

Việc xây dựng một thang đo trách nhiệm xã hội phù hợp với đặc thù của các ngân hàng thương mại cổ phần là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả nghiên cứu. Thang đo này nên bao gồm các khía cạnh như trách nhiệm với khách hàng, nhân viên, cổ đông, cộng đồng và môi trường.

IV. Kết Quả Tác Động Của CSR Lên ROA và ROE Của NHTMCP Việt Nam

Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy tác động của CSR lên ROA (lợi nhuận trên tổng tài sản) và ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) của các NHTMCP Việt Nam là đáng kể. Các hoạt động CSR tập trung vào các khía cạnh như bảo vệ môi trường, hỗ trợ cộng đồng và phát triển nguồn nhân lực có xu hướng mang lại hiệu quả tài chính cao hơn. Tuy nhiên, tác động của CSR có thể khác nhau tùy thuộc vào quy mô và chiến lược của từng ngân hàng. CSR và lợi nhuận ngân hàng có mối quan hệ mật thiết.

4.1. Phân Tích Hiệu Quả Tài Chính Ngân Hàng Bằng Các Chỉ Số ROA ROE và NIM

Các chỉ số ROA, ROE và NIM (lãi ròng) là những thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả tài chính ngân hàng. Phân tích sự biến động của các chỉ số này theo thời gian và so sánh với các đối thủ cạnh tranh sẽ giúp các ngân hàng có cái nhìn tổng quan về tình hình hoạt động kinh doanh của mình.

4.2. Tác Động Môi Trường Của Ngân Hàng và Các Hoạt Động CSR Liên Quan

Tác động môi trường của ngân hàng thường bị bỏ qua, nhưng đây là một khía cạnh quan trọng của CSR. Các ngân hàng có thể giảm thiểu tác động môi trường thông qua các hoạt động như tiết kiệm năng lượng, sử dụng vật liệu tái chế và hỗ trợ các dự án xanh.

4.3 Quản Trị Rủi Ro Ngân Hàng trong Các Hoạt Động CSR

Cần đảm bảo rằng các hoạt động CSR không làm tăng rủi ro cho ngân hàng. Ví dụ, các khoản tài trợ từ thiện cần được quản lý chặt chẽ để tránh gian lận hoặc lãng phí. Quản trị rủi ro ngân hàng cần được xem xét kỹ lưỡng trong quá trình triển khai các hoạt động CSR.

V. Hàm Ý Quản Trị Xây Dựng Chiến Lược CSR Hiệu Quả Cho NHTMCP

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận án đề xuất một số hàm ý quản trị quan trọng để giúp các NHTMCP xây dựng chiến lược CSR hiệu quả. Các hàm ý này bao gồm: (1) Xây dựng chiến lược CSR dài hạn, (2) Tăng cường công bố thông tin về CSR, (3) Thiết kế các hoạt động CSR phù hợp với từng đối tượng khách hàng, (4) Tập trung vào các khía cạnh CSR có tác động lớn nhất đến giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Báo Cáo Thường Niên Ngân Hàng và CSR Report

Báo cáo thường niên ngân hàng và CSR Report là những kênh quan trọng để các ngân hàng công bố thông tin về hoạt động kinh doanh và CSR của mình. Việc công bố thông tin minh bạch và đầy đủ sẽ giúp tăng cường uy tín và niềm tin của các bên liên quan.

5.2. Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Hướng Đi Tất Yếu Trong Tương Lai

Phát triển bền vững ngân hàng không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Các ngân hàng cần tích hợp các yếu tố môi trường và xã hội vào chiến lược kinh doanh của mình để đảm bảo sự phát triển bền vững trong dài hạn.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Ethical Banking

Nghiên cứu này đã đóng góp vào sự hiểu biết về mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội, giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính của các NHTMCP Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở để xây dựng các chính sách và chiến lược CSR hiệu quả hơn. Các hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc phân tích tác động của CSR đến các khía cạnh khác của hiệu quả tài chính, cũng như khám phá vai trò của ethical banking và sustainable banking trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng.

6.1. Vai Trò Của Sustainable Banking Trong Bối Cảnh Hội Nhập

Sustainable banking là một khái niệm rộng hơn CSR, bao gồm tất cả các hoạt động của ngân hàng nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững. Các ngân hàng cần tích cực tham gia vào các hoạt động sustainable banking để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường và xã hội.

6.2. Uy Tín Ngân Hàng và Sự Hài Lòng Của Khách Hàng Qua Lăng Kính CSR

Uy tín ngân hàng và sự hài lòng của khách hàng là những yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công trong dài hạn. Các hoạt động CSR hiệu quả có thể góp phần nâng cao uy tín ngân hàng và tăng cường sự hài lòng của khách hàng, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh hệ thống tài chính Việt Nam bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng sau Đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011–2015 và thực thi các cam kết thương mại quốc tế đa phương (WTO, CPTPP, AEC), ngành ngân hàng đóng vai trò huyết mạch kết nối các nguồn lực kinh tế quốc gia. Tính đến năm 2018, quy mô hệ thống ngân hàng Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ với 94 ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài (so với 9 ngân hàng quốc doanh năm 1991), tạo nên áp lực cạnh tranh gay gắt trên thị trường tài chính. Tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) – địa bàn kinh tế trọng điểm với 17,67 triệu dân (chiếm 21% dân số cả nước trên diện tích 40.576 km² gồm thành phố Cần Thơ và 12 tỉnh thành) – toàn bộ 31 ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) đang vận hành mạng lưới 773 điểm giao dịch. Dù các ngân hàng đã đẩy mạnh đầu tư ngân sách cho an sinh xã hội (điển hình như Vietcombank giải ngân 69 tỷ đồng cho khu vực Tây Nam Bộ năm 2018 trong tổng quỹ an sinh 170 tỷ đồng, BIDV tài trợ đào tạo cán bộ nguồn), việc hoạch định và thực thi Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility - CSR) vẫn mang tính sự vụ, phân tán, thiếu gắn kết chiến lược với tài sản thương hiệu và hiệu quả tài chính dài hạn.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                           RESEARCH FRAMEWORK OVERVIEW                         |
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  STAKEHOLDER-BASED CSR          BRAND EQUITY MEDIATORS      FINANCIAL OUTCOMES|
|  - Khách hàng (Customer)   ---> [ Khách hàng (CBBE)   ] ---> [ ROA (Assets)  ]|
|  - Nhân viên (Employee)    ---> [ - Hình ảnh / Image  ]      [               ]|
|  - Cổ đông (Shareholder)   ---> [ - Chất lượng / Qual ]      [ ROE (Equity)  ]|
|  - Cộng đồng (Community)   ---> [ - Trung thành / Loy ]      [               ]|
|  - Pháp lý - Đạo đức (Eth) ---> [ Nhân viên (EBBE)    ]      [ Kế toán BCTC  ]|
|                                 [ - Hành vi / Sự TM   ]      [ (2011 - 2018) ]|
|                                 [ - Gắn bó / WOM      ]                       |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu then chốt (Research Gap) xuất phát từ việc phần lớn y văn quốc tế và trong nước trước đây tập trung tiếp cận CSR qua các chỉ số thứ cấp tổng hợp hoặc dữ liệu tài chính vĩ mô (Lin et al., 2009; Wang & Sarkis, 2017), xem CSR như một cấu trúc đơn hướng và chủ yếu kiểm định trên các ngành sản xuất, năng lượng, công nghệ cao (Wang et al., 2015; Crifo et al., 2016). Trong lĩnh vực dịch vụ tài chính tại các nền kinh tế đang phát triển, tồn tại sự thiếu vắng rõ rệt các mô hình thực nghiệm tích hợp đồng thời đa góc nhìn từ các bên liên quan cốt lõi (khách hàng bên ngoài và người lao động/cán bộ quản lý bên trong), đồng thời đo lường cơ chế truyền dẫn qua giá trị thương hiệu kép (Customer-Based Brand Equity - CBBE và Employee-Based Brand Equity - EBBE) tác động đến hiệu quả tài chính kế toán đã kiểm toán.

Luận án của nghiên cứu sinh Lê Phước Hương dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lưu Tiến Thuận và TS. Huỳnh Quang Linh (Trường Đại học Cần Thơ, 2020) giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và hệ thống giả thuyết tương ứng:

• RQ1: Những khía cạnh nào của nhận thức CSR tác động đến hiệu quả tài chính (ROA, ROE) của các NHTMCP?
• RQ2: Những khía cạnh nào của nhận thức CSR tác động đến giá trị thương hiệu (CBBE và EBBE) của các NHTMCP?
• RQ3: Các khía cạnh nhận thức CSR tác động trực tiếp đến hiệu quả tài chính hay gián tiếp thông qua giá trị thương hiệu?
• RQ4: Hàm ý quản trị nào cần thiết cho các NHTMCP để tối ưu hóa nguồn lực CSR nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả tài chính bền vững?

Nền tảng lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự hợp nhất giữa Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory - Freeman, 1984; Donaldson & Preston, 1995), Khung kim tự tháp CSR (Carroll, 1979, 1991), Định nghĩa tích hợp CSR của Ủy ban Châu Âu (European Commission, 2001), Lý thuyết giá trị thương hiệu dựa vào khách hàng (Aaker, 1991; Keller, 1993; Yoo & Donthu, 2001) và Lý thuyết giá trị thương hiệu dựa vào nhân viên (King & Grace, 2009, 2010). Quy mô nghiên cứu được tiến hành trên mẫu khảo sát thực nghiệm gồm 356 khách hàng và 344 nhân viên/cán bộ quản lý tại 29 NHTMCP trên toàn địa bàn 13 tỉnh thành ĐBSCL, kết hợp phân tích chuỗi dữ liệu tài chính thứ cấp giai đoạn 2011–2018. Luận án cung cấp căn cứ định lượng xác thực giúp các ngân hàng thương mại chuyển đổi từ hoạt động từ thiện tự phát sang quản trị chiến lược CSR đa mục tiêu.

Literature Review và Positioning

Y văn quốc tế về mối quan hệ giữa CSR và hiệu quả tài chính doanh nghiệp (Corporate Financial Performance - CFP) đã trải qua nhiều thập kỷ tranh luận với các dòng quan điểm trái ngược nhau:

                  +-------------------------------------------------------+
                  |           TRANH LUẬN LÝ THUYẾT: CSR VÀ HQTC           |
                  +-------------------------------------------------------+
                                              |
                     +------------------------+------------------------+
                     |                                                 |
                     v                                                 v
    +----------------------------------+             +----------------------------------+
    | TRƯỜNG PHÁI ĐÁNH ĐỔI (TRADE-OFF) |             |  TRƯỜNG PHÁI TẠO GIÁ TRỊ (VALUE) |
    | Friedman (1970); Lin et al.(2009)|             | Freeman (1984); Saeidi et al.    |
    | - CSR làm tăng chi phí vận hành  |             | - Tích lũy tài sản vô hình       |
    | - Bào mòn lợi nhuận ngắn hạn     |             | - Giảm xung đột các bên          |
    | - Bất lợi cạnh tranh tức thì     |             | - Gia tăng hiệu quả dài hạn      |
    +----------------------------------+             +----------------------------------+

1. Trường phái tạo lập giá trị (Value-creating hypothesis / Social impact hypothesis): Kế thừa quan điểm của Freeman (1984), Carroll (1991) và Wood (1991), các học giả như Inoue & Lee (2011), Saeidi et al. (2015), Wang et al. (2015) và Rhou et al. (2016) khẳng định việc thực thi CSR đáp ứng kỳ vọng của các bên liên quan giúp tổ chức tích lũy nguồn lực vô hình (danh tiếng, lòng trung thành, vốn xã hội), từ đó cải thiện các chỉ số tài chính ROA, ROE, Tobin's Q.
2. Trường phái đánh đổi chi phí (Trade-off hypothesis): Dựa trên tư tưởng kinh tế tân cổ điển của Friedman (1970), các nghiên cứu của Lin et al. (2009), Kang et al. (2010), Nollet et al. (2016) chứng minh rằng các khoản chi phí dành cho CSR làm gia tăng gánh nặng vận hành, gây tổn hại trực tiếp đến lợi nhuận của cổ đông trong ngắn hạn hoặc không tồn tại mối quan hệ tuyến tính có ý nghĩa thống kê.

Về phương diện thương hiệu, Aaker (1991, 1996) và Keller (1993) định hình cấu trúc CBBE qua các thành phần nhận biết, hình ảnh, chất lượng cảm nhận và lòng trung thành thương hiệu. Boo et al. (2009) và Yoo & Donthu (2001) đã kiểm định tính vững chắc của thang đo CBBE đa chiều trên nhiều thị trường. Tuy nhiên, trong lĩnh vực dịch vụ có tính vô hình cao như ngân hàng, King & Grace (2009, 2010), Burmann & Zeplin (2005) và Kimpakorn & Tocquer (2010) đã chứng minh rằng thương hiệu không thể chỉ duy trì từ bên ngoài mà phải được củng cố từ bên trong thông qua EBBE (hành vi thương hiệu, sự thỏa mãn, cam kết gắn bó và truyền thông tích cực truyền miệng).

Luận án định vị chính xác khoảng trống học thuật bằng cách đối chiếu với hai nghiên cứu quốc tế tiêu biểu:

• So sánh với Saeidi et al. (2015) (Journal of Business Research): Saeidi và cộng sự khảo sát 205 công ty sản xuất tại Iran, xác định danh tiếng và sự hài lòng của khách hàng là biến trung gian giữa CSR (tiếp cận theo mô hình Carroll) và hiệu quả công ty. Tuy nhiên, nghiên cứu của Saeidi chỉ tiếp cận doanh nghiệp sản xuất, dùng dữ liệu khảo sát chủ quan để đo hiệu quả tài chính và chưa phân tách cấu trúc nhận thức theo từng đối tượng hữu quan chuyên biệt.
• So sánh với Pérez & del Bosque (2014, 2015) (International Journal of Bank Marketing, Journal of Business Ethics): Các tác giả đã phát triển khung thang đo CSR đa chiều cho ngành ngân hàng Tây Ban Nha dựa trên lý thuyết các bên liên quan. Mặc dù vậy, công trình của Pérez và del Bosque chỉ dừng lại ở việc đánh giá nhận thức thương hiệu và danh tiếng ngân hàng của khách hàng cá nhân, chưa liên kết trực tiếp với các chỉ số kế toán kiểm toán (ROA, ROE) và hoàn toàn bỏ qua đối tượng nhân viên nội bộ – người trực tiếp hiện thực hóa lời hứa thương hiệu dịch vụ.

Bằng việc tích hợp cả hai lăng kính (Khách hàng - CBBE và Nhân viên - EBBE) cùng hệ thống dữ liệu báo cáo tài chính được kiểm toán giai đoạn 2011–2018 của 29 NHTMCP, luận án đã định vị một bước tiến đột phá, giải quyết triệt để sự phân mảnh giữa lý thuyết tiếp thị dịch vụ, lý thuyết quản trị nguồn nhân lực và kinh tế học tài chính ngân hàng.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory - Freeman, 1984) và Lý thuyết dựa vào nguồn lực (Resource-Based View - Barney, 1991; Treviño & Weaver, 1999) trong bối cảnh ngành dịch vụ tài chính tại một thị trường mới nổi. Cụ thể, nghiên cứu đã giải mã cơ chế chuyển hóa nguồn lực: CSR không phải là một khối chi phí đồng nhất mà được phân rã thành 5 khía cạnh tương tác riêng biệt: (1) Khách hàng, (2) Nhân viên, (3) Cổ đông, (4) Cộng đồng, và (5) Pháp lý - Đạo đức.

                    +-------------------------------------------------------+
                    |          MÔ HÌNH LÝ THUYẾT VÀ HỆ THỐNG GIẢ THUYẾT     |
                    +-------------------------------------------------------+
                                                |
                 +------------------------------+------------------------------+
                 |                                                             |
                 v                                                             v
    +---------------------------+                               +---------------------------+
    |  NHÓM KHÁCH HÀNG (CBBE)   |                               |   NHÓM NHÂN VIÊN (EBBE)   |
    | - H1a: CSR -> HQTC        |                               | - H2a: CSR -> HQTC        |
    | - H1b: CSR -> CBBE        |                               | - H2b: CSR -> EBBE        |
    | - H1c: CBBE -> HQTC       |                               | - H2c: EBBE -> HQTC       |
    | - H1d: Điều tiết Giới tính|                               | - H2d: Đa nhóm Chức vụ    |
    +---------------------------+                               +---------------------------+

Đóng góp lý thuyết cốt lõi được thể hiện qua các mệnh đề khoa học:

• Mệnh đề 1 (Dual Mediation Paradigm): Tác động của nhận thức CSR lên hiệu quả tài chính kế toán (ROA, ROE) chịu sự dẫn truyền và khuếch đại mang tính quyết định của tài sản thương hiệu kép (CBBE và EBBE).
• Mệnh đề 2 (Direct Cost vs Indirect Value Paradox): Các khía cạnh hướng ngoại (Cộng đồng, Khách hàng) có thể gây áp lực giảm lợi nhuận ngắn hạn nếu xem xét ở tác động trực tiếp, nhưng lại tạo ra giá trị thặng dư tài chính vượt trội khi được hấp thụ gián tiếp qua giá trị thương hiệu.
• Mệnh đề 3 (Internal Alignment Axiom): Nhận thức về khía cạnh nhân viên và chuẩn mực pháp lý - đạo đức là nền tảng khởi phát giá trị thương hiệu nội bộ (EBBE), tạo tiền đề cho sự hài lòng và hành vi chuẩn mực của nhân sự, trực tiếp thúc đẩy hiệu quả kinh doanh của ngân hàng.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng thời ba cấu trúc lý thuyết nền tảng:

$$\text{CSR Dimensions} \xrightarrow[\text{Internal / External Perception}]{\text{Stakeholder Theory}} \text{Brand Equity (CBBE / EBBE)} \xrightarrow[\text{Value Amplification}]{\text{Resource-Based View}} \text{Financial Performance (ROA, ROE)}$$

• Khía cạnh Trách nhiệm xã hội (5 dimensions):
  1. Khách hàng (Customer CSR): Cung cấp dịch vụ minh bạch, bảo mật thông tin, lãi suất công bằng và tư vấn tận tâm.
  2. Nhân viên (Employee CSR): Chính sách đãi ngộ công bằng, đào tạo phát triển nghề nghiệp, an toàn lao động và bảo hiểm phúc lợi.
  3. Cổ đông (Shareholder CSR): Bảo toàn và phát triển vốn, công bố thông tin tài chính minh bạch, tối ưu hóa lợi tức cổ phần.
  4. Cộng đồng (Community CSR): Hoạt động tài trợ xã hội, hỗ trợ giáo dục, y tế, xóa đói giảm nghèo và bảo vệ môi trường địa phương.
  5. Pháp lý - Đạo đức (Legal & Ethical CSR): Tuân thủ pháp luật ngân hàng, chống rửa tiền, thực hiện chuẩn mực đạo đức kinh doanh liêm chính.
• Cấu trúc Giá trị thương hiệu dựa vào khách hàng (CBBE): Kế thừa Yoo & Donthu (2001) và Aaker (1991), gồm 3 thành phần: Hình ảnh thương hiệu (Brand Image), Chất lượng cảm nhận (Perceived Quality) và Lòng trung thành thương hiệu (Brand Loyalty).
• Cấu trúc Giá trị thương hiệu dựa vào nhân viên (EBBE): Kế thừa King & Grace (2010), gồm 4 thành phần: Hành vi thương hiệu (Brand Citizenship Behavior), Sự thỏa mãn của nhân viên (Employee Satisfaction), Dự định gắn bó (Intention to Stay) và Truyền thông tích cực (Positive Word-of-Mouth).
• Chỉ tiêu Hiệu quả tài chính (Financial Performance): Sử dụng các thước đo kế toán chuẩn hóa từ Báo cáo tài chính kiểm toán: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (Return on Assets - ROA) và Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (Return on Equity - ROE).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ lập trường triết học Thực chứng luận (Positivism) với phương pháp tiếp cận diễn dịch (deductive approach), đảm bảo tính khách quan và khả năng tái lập trong kiểm định giả thuyết khoa học. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed Methods) được thực thi nghiêm ngặt:

• Giai đoạn định tính: Phân tích nội dung (Content Analysis) báo cáo thường niên giai đoạn 2011–2018 của các NHTMCP kết hợp phỏng vấn sâu chuyên gia là các nhà quản trị cấp cao tại các ngân hàng thương mại khu vực ĐBSCL để hiệu chỉnh, hoàn thiện hệ thống biến quan sát và ngữ cảnh hóa thang đo CSR quốc tế vào điều kiện tài chính Việt Nam.
• Giai đoạn định lượng: Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level empirical design) tách biệt độc lập giữa hai tập mẫu: Nhóm khách hàng cá nhân (đại diện đối tượng thụ hưởng bên ngoài) và Nhóm nhân viên/cán bộ quản lý (đại diện đối tượng thực thi bên trong) tại 29 NHTMCP trên địa bàn 13 tỉnh/thành ĐBSCL.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được chuẩn hóa qua các giao thức khoa học:

• Chiến lược chọn mẫu: Kết hợp chọn mẫu phân tầng theo địa bàn tỉnh/thành và chọn mẫu thuận tiện tại các phòng giao dịch, chi nhánh ngân hàng. Mẫu khảo sát nhân viên loại trừ hoàn toàn các vị trí hành chính gián tiếp (tạp vụ, bảo vệ, lễ tân) nhằm đảm bảo tính đại diện và hiểu biết sâu về nghiệp vụ ngân hàng.
• Công cụ thu thập dữ liệu: Bảng hỏi cấu trúc sử dụng thang đo Likert 5 điểm (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý).
• Quy trình kiểm định độ giá trị và độ tin cậy:
  • Đánh giá độ tin cậy nhất quán nội tại qua hệ số Cronbach's Alpha (ngưỡng chấp nhận $\alpha \ge 0.70$).
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA) sử dụng phép trích Principal Axis Factoring (PAF) hoặc Principal Component Analysis (PCA) với phép xoay Promax/Varimax.
  • Phân tích nhân tố khẳng định (Confirmatory Factor Analysis - CFA) nhằm xác định: Độ giá trị hội tụ (Convergent Validity: Average Variance Extracted - $\text{AVE} \ge 0.50$, Composite Reliability - $\text{CR} \ge 0.70$) và Độ giá trị phân biệt (Discriminant Validity: Căn bậc hai AVE lớn hơn các hệ số tương quan giữa các cấu trúc tiềm ẩn).

Data và phân tích

Chỉ số / Tiêu chí thống kê	Mẫu Khách hàng ($N = 356$)	Mẫu Nhân viên ($N = 344$)
Phạm vi khảo sát	29 NHTMCP tại 13 tỉnh ĐBSCL	29 NHTMCP tại 13 tỉnh ĐBSCL
Độ tin cậy thang đo	Cronbach's $\alpha \in [0.782, 0.915]$	Cronbach's $\alpha \in [0.804, 0.932]$
Độ giá trị hội tụ	$\text{AVE} > 0.50$; $\text{CR} > 0.70$	$\text{AVE} > 0.50$; $\text{CR} > 0.70$
Độ phù hợp mô hình (CFA/SEM)	$\text{CMIN/df} < 2.0$; $\text{CFI}, \text{TLI} > 0.90$; $\text{RMSEA} < 0.05$	$\text{CMIN/df} < 2.0$; $\text{CFI}, \text{TLI} > 0.90$; $\text{RMSEA} < 0.05$
Phân tích Đa nhóm (Multi-group)	Cấu trúc đa nhóm theo Giới tính (Nam vs. Nữ)	Cấu trúc đa nhóm theo Chức vụ (Nhân viên vs. Quản lý)
Kiểm định tính vững (Robustness)	Phân tích tác động trực tiếp/gián tiếp (Bootstrapping)	Bootstrap tái chọn mẫu ($N = 1000$ bootstrap iterations)
Phần mềm phân tích	SPSS Statistics 22.0 & AMOS 24.0	SPSS Statistics 22.0 & AMOS 24.0

Dữ liệu thứ cấp phản ánh kết quả hoạt động tài chính của 29 NHTMCP giai đoạn 2011–2018 được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán độc lập, trích xuất chính xác hai chỉ số cốt lõi:

$$\text{ROA} = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Tổng tài sản bình quân}}, \quad \text{ROE} = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Vốn chủ sở hữu bình quân}}$$

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       KEY EMPIRICAL FINDINGS MATRIX                           |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| STAKEHOLDER GROUP  | CSR DIMENSION     | DIRECT PATH TO CFP | VIA BRAND EQUITY|
+--------------------+-------------------+--------------------+-----------------+
| KHÁCH HÀNG (CBBE)  | Cộng đồng         | TIÊU CỰC (-)       | KHÔNG QUA CBBE  |
| (N = 356)          | Khách hàng        | TIÊU CỰC (-)       | TÍCH CỰC (+)    |
|                    | Pháp lý - Đạo đức | TÍCH CỰC (+)       | TÍCH CỰC (+)    |
|                    | Cổ đông / NV      | TÍCH CỰC (+)       | TÍCH CỰC (+)    |
+--------------------+-------------------+--------------------+-----------------+
| NHÂN VIÊN (EBBE)   | Cổ đông           | TIÊU CỰC (-)       | TRỰC TIẾP       |
| (N = 344)          | Nhân viên         | TÍCH CỰC (+)       | TÍCH CỰC (+)    |
|                    | Khách hàng        | TÍCH CỰC (+)       | TRỰC TIẾP       |
|                    | Pháp lý - Đạo đức | KHÔNG TRỰC TIẾP    | TÍCH CỰC (+)    |
+-------------------------------------------------------------------------------+

1. Nghịch lý tác động trực tiếp tiêu cực của khía cạnh Cộng đồng và Khách hàng (Nhóm Khách hàng): Kết quả phân tích SEM trên 356 khách hàng chứng minh rằng nhận thức về khía cạnh cộng đồng và khách hàng có tác động trực tiếp mang dấu âm (tiêu cực) đến hiệu quả tài chính. Đây là phát hiện thực nghiệm mang tính phản trực giác (counter-intuitive). Về mặt lý thuyết, việc đầu tư quá lớn vào các chương trình tài trợ cộng đồng dàn trải hoặc chiết khấu chăm sóc khách hàng ngắn hạn làm tăng mạnh chi phí vận hành, trực tiếp làm suy giảm ROA/ROE nếu không được chuyển hóa thành lòng trung thành thương hiệu.
2. Vai trò khuếch đại quyết định của Giá trị thương hiệu: Mặc dù ba khía cạnh CSR có tác động trực tiếp đến hiệu quả tài chính, nhưng khi có sự tham gia của biến trung gian giá trị thương hiệu (CBBE), tổng độ lớn tác động lên hiệu quả tài chính tăng lên rõ rệt. Khía cạnh pháp lý - đạo đức và khách hàng tác động tích cực vừa trực tiếp vừa gián tiếp đến hiệu quả tài chính thông qua CBBE.
3. Hiệu ứng đối nghịch của khía cạnh Cổ đông từ nhận thức nội bộ (Nhóm Nhân viên): Kết quả phân tích trên 344 nhân viên chỉ ra rằng nhận thức về việc ngân hàng quá ưu tiên quyền lợi cổ đông lại tác động tiêu cực đến hiệu quả tài chính. Khi người lao động cảm nhận tổ chức chỉ tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông mà cắt giảm phúc lợi nội bộ, động lực làm việc suy giảm, dẫn đến sụt giảm năng suất và kết quả kinh doanh. Ngược lại, khía cạnh nhân viên tác động tích cực cả trực tiếp lẫn gián tiếp đến hiệu quả tài chính thông qua EBBE. Khía cạnh pháp lý - đạo đức tác động gián tiếp có ý nghĩa đến HQTC thông qua EBBE.
4. Phân hóa cấu trúc đa nhóm theo Giới tính và Chức vụ:
   • Theo giới tính khách hàng: Tồn tại sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa khách hàng nam và nữ trong mối quan hệ giữa khía cạnh pháp lý - đạo đức với giá trị thương hiệu và HQTC; giữa khía cạnh khách hàng và giá trị thương hiệu; và giữa giá trị thương hiệu với HQTC (khách hàng nữ có xu hướng nhạy cảm hơn với các chuẩn mực đạo đức và cam kết bảo vệ người tiêu dùng).
   • Theo chức vụ làm việc: Tồn tại sự khác biệt sâu sắc giữa nhân viên thừa hành và cán bộ quản lý về mức độ đánh giá vai trò của các khía cạnh CSR lên việc hình thành hành vi thương hiệu nội bộ.

Implications đa chiều

Đóng góp học thuật (Theoretical Advances)

Nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm khẳng định bản chất hai mặt của CSR đối với hiệu quả tài chính, giải thích thỏa đáng các tranh luận kéo dài trong y văn quốc tế giữa lý thuyết đánh đổi chi phí và lý thuyết các bên liên quan thông qua cơ chế trung gian của tài sản vô hình (Brand Equity).

Đổi mới phương pháp luận (Methodological Innovations)

Thiết lập và kiểm định thành công bộ thang đo kép CSR-CBBE-EBBE đặc thù cho ngành ngân hàng tại thị trường đang phát triển, cung cấp quy trình phân tích SEM đa nhóm và Bootstrap có thể nhân rộng sang các ngành dịch vụ tài chính khác.

Ứng dụng thực tiễn quản trị (7 Hàm ý quản trị cụ thể)

1. Xây dựng chiến lược CSR trong dài hạn: Chuyển đổi từ tài trợ từ thiện tự phát sang tích hợp CSR vào chiến lược kinh doanh tổng thể gắn với sứ mệnh phát triển bền vững của ngân hàng.
2. Công đoàn tăng cường tổ chức các hoạt động CSR nội bộ: Thiết kế các chương trình chăm lo đời sống, môi trường làm việc công bằng, tạo động lực nâng cao năng suất và chỉ số gắn kết của nhân viên.
3. Tuyệt đối tuân thủ các quy định và chuẩn mực đạo đức: Xây dựng văn hóa kinh doanh minh bạch, bảo vệ dữ liệu khách hàng, ngăn chặn rủi ro gian lận và tín dụng đen.
4. Tăng cường công bố thông tin minh bạch về CSR: Phát hành Báo cáo phát triển bền vững độc lập hoặc tích hợp theo tiêu chuẩn quốc tế (GRI Standards) nhằm gia tăng niềm tin của nhà đầu tư và cộng đồng.
5. Thiết kế hoạt động CSR hướng tới từng đối tượng khách hàng: Cá nhân hóa các chương trình xã hội theo giới tính, độ tuổi và thói quen giao dịch của khách hàng để tối ưu hóa hiệu ứng lan tỏa thương hiệu.
6. Tập trung có chọn lọc vào từng khía cạnh CSR: Ưu tiên nguồn lực vào khía cạnh nhân viên và pháp lý - đạo đức nhằm tạo đòn bẩy kép thúc đẩy thương hiệu nội bộ và bên ngoài.
7. Tăng cường giá trị thương hiệu (Brand Equity): Tận dụng các thành quả CSR để củng cố chất lượng cảm nhận, hành vi đại sứ thương hiệu của nhân viên và lòng trung thành của khách hàng.

Khuyến nghị chính sách vĩ mô (Policy Implementation Pathway)

• Đối với Ngân hàng Nhà nước: Tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý thúc đẩy Ngân hàng Xanh và Tín dụng Xanh theo Chỉ thị 03/CT-NHNN; ban hành bộ tiêu chí xếp hạng tín nhiệm CSR cho hệ thống các tổ chức tín dụng.
• Đối với Chính phủ: Xây dựng cơ chế ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho các khoản đầu tư an sinh xã hội và tài trợ bền vững có chứng nhận kiểm toán độc lập.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số hạn chế khách quan:

1. Giới hạn địa bàn nghiên cứu: Không gian khảo sát tập trung tại khu vực ĐBSCL, chưa mở rộng ra các trung tâm tài chính lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng, nơi có mức độ cạnh tranh và đặc điểm hành vi khách hàng/nhân sự có thể có sự khác biệt.
2. Hạn chế dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional Data): Dữ liệu sơ cấp được thu thập tại một thời điểm (tháng 1/2018 đến tháng 8/2018), do đó chưa phản ánh được sự biến thiên theo chu kỳ thời gian dài của nhận thức CSR.
3. Thước đo hiệu quả tài chính: Nghiên cứu sử dụng các chỉ tiêu kế toán quá khứ (ROA, ROE) từ báo cáo tài chính, chưa tích hợp được các chỉ tiêu thị trường (Tobin's Q, Stock Returns, P/E) do nhiều NHTMCP trong giai đoạn nghiên cứu chưa niêm yết cổ phiếu trên sàn giao dịch chứng khoán tập trung.

                    +-------------------------------------------------------+
                    |           HƯỚNG PHÁT TRIỂN NGHIÊN CỨU TƯƠNG LAI       |
                    +-------------------------------------------------------+
                                                |
                 +------------------------------+------------------------------+
                 |                                                             |
                 v                                                             v
    +---------------------------+                               +---------------------------+
    |   MỞ RỘNG BIẾN ĐIỀU TIẾT  |                               |    NÂNG CẤP PHƯƠNG PHÁP   |
    | - Văn hóa doanh nghiệp    |                               | - Nghiên cứu dọc          |
    | - Chuyển đổi số ngân hàng |                               |   (Longitudinal study)    |
    | - Nguyên tắc Xích đạo     |                               | - Đo lường dữ liệu        |
    | - Tín dụng xanh (Green)   |                               |   Thị trường (Tobin's Q)  |
    +---------------------------+                               +---------------------------+

Hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm việc thực hiện các nghiên cứu dọc (longitudinal studies) để theo dõi độ trễ thời gian của tác động CSR đến lợi nhuận; mở rộng quy mô mẫu trên toàn quốc; bổ sung các biến điều tiết như Văn hóa doanh nghiệp (Corporate Culture), Mức độ chuyển đổi số (Digital Banking Transformation) và việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế như Nguyên tắc Xích đạo (Equator Principles) hay Khung ESG (Environmental, Social, Governance).

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án cung cấp bộ tài liệu tham khảo chuẩn mực trong đào tạo sau đại học và nghiên cứu chuyên sâu về Quản trị kinh doanh, Marketing dịch vụ và Quản trị ngân hàng; mở ra hướng nghiên cứu mới về giá trị thương hiệu nội bộ (EBBE) trong mối liên kết với trách nhiệm xã hội tại Đông Nam Á.
• Tác động chuyển đổi ngành ngân hàng: Nghiên cứu định hình lại nhận thức của giới lãnh đạo ngân hàng thương mại, giúp dịch chuyển ngân sách tài trợ từ thiện từ dạng "chi phí phân bổ ngoài mong muốn" sang "đầu tư tài sản thương hiệu chiến lược có khả năng sinh lời".
• Lợi ích xã hội và cộng đồng: Việc các ngân hàng định hướng chuẩn hóa hoạt động CSR theo khung pháp lý - đạo đức và các bên liên quan trực tiếp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tài chính, thúc đẩy tài chính toàn diện (Financial Inclusion) và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên tại vùng ĐBSCL.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học giả: Tiếp cận khung phân tích toàn diện, hệ thống thang đo đã được kiểm định CFA/SEM và bộ cơ sở lý thuyết kết hợp sâu sắc giữa Stakeholder Theory và Brand Equity.
• Hội đồng quản trị và Ban điều hành NHTMCP: Nhận diện chính xác khía cạnh CSR nào mang lại hiệu quả sinh lời tài chính (ROA, ROE) cao nhất để phân bổ ngân sách marketing và truyền thông tối ưu.
• Cán bộ quản lý nhân sự và Truyền thông nội bộ: Vận dụng cấu trúc EBBE để gia tăng mức độ thỏa mãn, hành vi đại sứ thương hiệu và giảm tỷ lệ thôi việc của nhân viên ngân hàng.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính): Sử dụng các bằng chứng thực nghiệm để ban hành các quy định chuẩn hóa báo cáo thông tin phi tài chính và thúc đẩy ngân hàng xanh bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Theoretical contribution độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Luận án đã mở rộng căn bản Lý thuyết các bên liên quan (Freeman, 1984) và Lý thuyết giá trị thương hiệu (Aaker, 1991; King & Grace, 2010) khi giải mã thành công "hộp đen" truyền dẫn giữa nhận thức CSR đa chiều và hiệu quả tài chính kế toán (ROA, ROE). Đóng góp độc đáo nhất là chứng minh rằng nhận thức CSR không tác động đơn thuần lên lợi nhuận mà phải thông qua cơ chế lọc và khuếch đại của giá trị thương hiệu kép: CBBE (đối tượng bên ngoài) và EBBE (đối tượng bên trong).
2. Methodology innovation của nghiên cứu so với các công trình quốc tế trước đây? So với công trình của Saeidi et al. (2015) (chỉ dùng khảo sát một nhóm đối tượng và đo hiệu quả chủ quan) hay Pérez & del Bosque (2014) (chỉ đo nhận thức khách hàng), luận án đã thực hiện thiết kế mẫu đa tầng độc lập gồm 356 khách hàng và 344 nhân viên/cán bộ quản lý tại 29 ngân hàng, kết hợp dữ liệu bảng kế toán thực tế (ROA, ROE) giai đoạn 2011–2018; đồng thời ứng dụng kỹ thuật phân tích cấu trúc đa nhóm (Multi-group SEM) kiểm định sự khác biệt giới tính và vị trí làm việc kết hợp Bootstrap.
3. Phát hiện bất ngờ nhất (Most surprising finding) được hỗ trợ bởi số liệu thực nghiệm là gì? Phát hiện bất ngờ nhất là khía cạnh cộng đồng và khách hàng (nhóm khách hàng) cùng khía cạnh cổ đông (nhóm nhân viên) có hệ số tác động trực tiếp mang dấu âm lên hiệu quả tài chính. Số liệu chỉ ra rằng việc chi tiêu CSR cho cộng đồng dàn trải làm phát sinh chi phí ngay lập tức, làm giảm ROA/ROE kế toán trong ngắn hạn trừ khi chi phí này được hấp thụ để xây dựng tài sản thương hiệu (CBBE) vững chắc.
4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (Replication protocol) hoàn chỉnh không? Có. Luận án mô tả chi tiết toàn bộ quy trình nghiên cứu: từ bộ biến quan sát Likert 5 điểm trích xuất cho 5 khía cạnh CSR, 3 thành phần CBBE, 4 thành phần EBBE, tiêu chuẩn chọn lọc mẫu khảo sát tại 13 tỉnh thành ĐBSCL, phương pháp xử lý làm sạch dữ liệu, quy chuẩn kiểm định CFA/SEM đến công thức trích xuất ROA/ROE từ BCTC kiểm toán.
5. Chương trình nghiên cứu 10 năm (10-year research agenda) được vạch ra như thế nào? Chương trình nghiên cứu dài hạn hướng tới: (1) Mở rộng mô hình nghiên cứu chuỗi thời gian dọc (Longitudinal panel analysis) 2020–2030; (2) Tích hợp các bộ chỉ số ESG và Nguyên tắc Xích đạo; (3) Khảo sát tác động điều tiết của chuyển đổi số và Ngân hàng số (Digital Banking) đối với mối liên kết giữa trách nhiệm xã hội số (Corporate Digital Responsibility) và giá trị doanh nghiệp.

Kết luận

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Luận án đã tổng hợp và phát triển khung lý thuyết đa tầng, tích hợp Lý thuyết các bên liên quan, Lý thuyết nguồn lực và Lý thuyết giá trị thương hiệu kép trong phân tích hiệu quả tài chính ngân hàng.
2. Hoàn thiện bộ thang đo chuẩn hóa: Xây dựng thành công hệ thống thang đo nhận thức CSR đa chiều (5 khía cạnh) cùng thang đo CBBE và EBBE phù hợp với đặc thù dịch vụ tài chính tại thị trường mới nổi.
3. Khám phá bản chất hai mặt của cơ chế tác động: Chứng minh bằng thực nghiệm rằng tác động trực tiếp của các khoản chi phí CSR cộng đồng có thể mang tính tiêu cực ngắn hạn, nhưng tổng tác động gián tiếp thông qua giá trị thương hiệu luôn mang lại thặng dư tài chính bền vững.
4. Chứng minh sự phân hóa nhận thức sâu sắc: Xác lập bằng chứng định lượng về sự khác biệt cấu trúc giữa khách hàng nam và nữ, cũng như giữa nhân viên tác nghiệp trực tiếp và cấp quản trị ngân hàng.
5. Đề xuất hệ thống 7 hàm ý quản trị khả thi: Cung cấp cẩm nang chiến lược toàn diện giúp các ngân hàng thương mại tối ưu hóa nguồn lực đầu tư CSR, củng cố năng lực cạnh tranh thương hiệu và nâng cao tỷ suất sinh lời ROA, ROE.
6. Mở ra các nhánh nghiên cứu mới: Đặt nền móng học thuật vững chắc cho các nghiên cứu tiếp nối về quản trị thương hiệu nội bộ, ngân hàng xanh và tài chính phát triển bền vững tại Việt Nam và khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu - trình bày tổng quan nghiên cứu, bao gồm tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn cũng như kết cấu các chương của luận án. 9 Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu - trình bày tổng quan tài liệu nghiên cứu về TNXH, giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính. Chương này tác giả tổng kết lý thuyết các bên liên quan, định nghĩa các khái niệm TNXH, giá trị thương hiệu dựa vào khách hàng, giá trị thương hiệu dựa vào nhân viên và hiệu quả tài chính. Tác giả tiếp tục tổng kết, phân tích, bình luận các công trình nghiên cứu về tác động của TNXH đến giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính, đồng thời tác động của giá trị thương hiệu đến hiệu quả tài chính.

Kết quả tổng kết lý thuyết là cơ sở cho việc tìm ra khoảng trống lý thuyết. Trên cơ sở lược khảo tài liệu, xây dựng các giả thuyết nghiên cứu và đề xuất mô hình nghiên cứu. Chương 3: Thiết kế nghiên cứu - trình bày thiết kế nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng. Kết quả nghiên cứu định tính thông qua phỏng vấn chuyên gia và phân tích nội dung để làm cơ sở xây dựng thang đo chính thức.

Thiết kế nghiên cứu định lượng trình bày chi tiết bộ biến đo lường các khái niệm, cách chọn mẫu cho nghiên cứu chính thức và các phương pháp phân tích số liệu được sử dụng trong luận án. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận - trình bày thực trạng các hoạt động TNXH, giá trị thương hiệu và HQTC của 29 NHTMCP. Sau đó, chương 4 tiếp tục trình bày một số đặc điểm thống kê cơ bản và kết quả nghiên cứu cho nhóm khách hàng và nhóm nhân viên. Kết quả phân tích độ tin cậy Cronbach’s Alpha đạt yêu cầu và phân tích nhân tố khám phá EFA gom thành 05 khía cạnh để đo lường các khái niệm TNXH.

Phân tích nhân tố khẳng định CFA đã được sử dụng để đánh giá bộ thang đo đạt yêu cầu về mặt thống kê. Thêm vào đó, chương 4 còn trình bày kết quả kiểm định các giả thuyết, phân tích đa nhóm theo giới tính cho nhóm khách hàng, theo đối tượng cho nhóm nhân viên và phân tích tác động trực tiếp, gián tiếp. Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị - trình bày các cơ sở để đề xuất hàm ý quản trị dựa trên kết quả nghiên cứu. Có bảy hàm ý quản trị được trình bày trong chương 5 này bao gồm: xây dựng chiến lược trách nhiệm xã hội trong dài hạn, công đoàn tăng cường tổ chức các hoạt động TNXH, tuân thủ các quy định, chuẩn mực đạo đức, tăng cường công bố thông tin liên quan đến TNXH, thiết kế các hoạt động TNXH hướng tới từng đối tượng khách hàng, tập trung từng khía cạnh TNXH và tăng cường giá trị thương hiệu nhằm gia tăng giá trị thương hiệu và hiệu quả tài chính.

Kết luận và kiến nghị trình bày tóm tắt kết quả nghiên cứu, các kiến nghị, một số hạn chế nhất định của luận án và đề xuất định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo. 10 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 LÝ THUYẾT CÁC BÊN LIÊN QUAN Thuật ngữ “các bên liên quan” xuất hiện đầu tiên trong Bản ghi nhớ nội bộ của trung tâm nghiên cứu Stanford (SRI) năm 1963 trình bày về đạo đức kinh doanh (Freeman, 1984). Các bên liên quan là các đối tượng tham gia, ảnh hưởng hay hưởng lợi từ các hoạt động liên quan đến TNXH bao gồm cổ đông/chủ sở hữu, cộng đồng, khách hàng, đối tác, người lao động. Theo Lee (2011), lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory) phát triển lên từ lý thuyết thể chế.

Nội dung về các bên liên quan đầu tiên xuất hiện trong lý luận quản lý từ thập niên 60. Tuy nhiên, đến thập niên 80, lý thuyết này mới chính thức được các học giả sử dụng. Theo lý thuyết này, các bên liên quan là bất kỳ nhóm hay cá nhân ảnh hưởng hoặc bị ảnh hưởng, có thể trực tiếp hoặc gián tiếp, bởi các hoạt động của công ty như cổ đông, chủ sở hữu của công ty, cơ quan chính phủ, nhóm chính trị, các hiệp hội thương mại, cộng đồng, nhân viên, khách hàng. Theo Deegan và Samkin (2009), doanh nghiệp nên hài hòa lợi ích của các bên, nếu các bên xung đột lợi ích, doanh nghiệp có nhiệm vụ cân bằng lợi ích tối ưu.

Lý thuyết này tiêu biểu qua các nghiên cứu sau: như Ullmann (1985), Roberts (1992), Clarkson (1995), Van der Laan Smith et al. (2005), McDonald & Rundle-Thiele (2008), Mandhachitara & Poolthong (2011), Lee et al. (2012a), Zhao et al. (2012), Pérez et al.

(2013), Pérez & del Bosque (2014, 2015), Khan et al. (2015), Fatma & Rahman (2016)… Ý tưởng cốt lõi của lý thuyết các bên liên quan nhấn mạnh đến việc cân bằng các lợi ích của các nhóm liên quan khác nhau và quản lý các tác động phát sinh trong mối quan hệ giữa các bên liên quan và doanh nghiệp. Kể từ khi xuất bản sách của Freeman (1984), một số nghiên cứu đã sử dụng khung các bên liên quan để giải thích các quyết định và thực tiễn của công ty liên quan đến các lợi ích của các bên liên quan (Clarkson, 1995). Lý thuyết các bên liên quan giúp tái khái niệm công ty trong phạm vi rộng hơn của các mối quan hệ xã hội, nhưng nó không cung cấp các cơ chế giải thích về cách các bên liên quan tác động đến công ty như thế nào.

Mặc dù công ty thường phải đối diện với nhiều mối liên hệ phức tạp với các bên liên quan (Lee, 2011). Về mặt lý thuyết, tất cả các bên liên quan đều quan trọng, nhưng thực tế, công ty chỉ có thể chú ý đến một số lượng hạn chế các bên liên quan (Jamali, 2008). Do đó, một số bên liên quan (ví dụ như cổ đông) đã đánh giá rất cao (Davis & Thompson, 1994), trong khi những người khác (ví dụ như 11 những người ủng hộ người tiêu dùng) có ảnh hưởng tương đối ít đến hành vi của công ty (Vogel, 2007). Điều gì giải thích sự không nhất quán và không đồng nhất trong quan hệ các bên liên quan? Làm thế nào để các nhà quản lý đưa ra quyết định liên quan đến nhu cầu của các bên liên quan khác nhau? Để trả lời những câu hỏi quan trọng này, các nhà nghiên cứu thường mượn các khái niệm từ các lý thuyết khác để giải thích các bên liên quan.

Cách tiếp cận phổ biến nhất để giải thích các bên liên quan dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết các bên liên quan và lý thuyết dựa vào nguồn lực (Treviño & Weaver, 1999). Ý tưởng chính là hành vi xã hội của công ty bị ảnh hưởng bởi mối quan hệ của công ty với các bên liên quan khác nhau, và hướng tới mức độ ảnh hưởng giữa công ty và các bên liên quan (Clarkson, 1995). Henriques và Sadorsky (1999) đã áp dụng khung lý thuyết cho hành vi môi trường của công ty và nhận thấy rằng một tổ chức nhận thức về tầm quan trọng của các bên liên quan trong việc xác định mức độ cam kết môi trường của mình. Bằng cách sử dụng dữ liệu công ty, Kassinis & Vafeas (2006) đã kiểm tra mối quan hệ phụ thuộc giữa các tập đoàn và các nhóm bên liên quan khác nhau ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động môi trường của công ty.

Theo Pérez và del Bosque (2015), cách tiếp cận hiện đại để giải thích TNXH trong ngành ngân hàng là dựa vào lý thuyết các bên liên quan. Các khía cạnh của TNXH hướng vào các bên liên quan thật sự quan trọng đối với từng ngân hàng. Thay vì đề cập các đối tượng xã hội chung chung, thì các bên liên quan sẽ là khái niệm phù hợp hơn khi nói đến mối quan hệ giữa ngân hàng và bên ngoài (Clarkson, 1995). Các hoạt động liên quan đến TNXH nên đem lại lợi ích cao nhất cho các bên liên quan.

Wang et al. (2016) xác nhận lý thuyết các bên liên quan là điểm tựa để đưa ra các kết luận về mối quan hệ giữa TNXH và HQTC của doanh nghiệp. Ruiz et al. (2014) nhấn mạnh ngân hàng nên quan tâm đến các bên liên quan thay vì cổ đông vì điều này khắc phục được hạn chế của việc tập trung tài chính vào lợi ích ngắn hạn.

Hơn thế, các tổ chức như ngân hàng sẽ thể hiện thành công TNXH khi quan tâm đến các bên liên quan trong chiến lược quản lý. Khi thực hiện TNXH ở ngân hàng chính là cách để trả lời các cam kết đối với lợi ích kinh tế của cổ đông, nhân viên, khách hàng, chính phủ, nhà đầu tư và cộng đồng (Pérez & del Bosque, 2015). Tóm tắt định nghĩa các bên liên quan được trình bày trong Bảng 2.1 như sau: 12 Bảng 2.1 Các định nghĩa về các bên liên quan Tác giả Định nghĩa Freeman (1984) Có ảnh hưởng hoặc bị ảnh hưởng bởi việc hoàn thành các mục tiêu của tổ chức Evan & Được hưởng lợi hoặc bị làm tổn hại lợi ích khi các hoạt Freeman (1988) động của công ty tôn trọng hay vi phạm quyền lợi của họ Wicks et al. Có tương tác với ý nghĩa và các định nghĩa từ công ty (1994) Clarkson (1995) Chịu rủi ro từ việc đầu tư nhân lực, vật lực, tài lực vào một công ty Donaldson & Là một cá nhân hay tập thể có quyền lợi hợp pháp từ các Preston (1995) khía cạnh hoạt động của công ty Mitchell et al.

Sở hữu các thuộc tính như quyền lực, tính hợp pháp, khẩn (1997) cấp Freeman & Tái phân phối các lợi ích…tái phân phối quyền ra các Phillips (2002) quyết định quan trọng đối với tất cả các bên liên quan. Nguồn: Tổng hợp từ các bài nghiên cứu có liên quan TNXH thực sự không phải là quyết định chiến lược riêng, mà là kết quả dựa trên sự hợp nhất của các tương tác về thể chế, các bên liên quan và các tổ chức. Theo nghĩa đó, khung lý thuyết được đề xuất có ý nghĩa thực tiễn quan trọng đối với các mối quan hệ xã hội. TNXH được coi là một sáng kiến tự nguyện của công ty đối với xã hội.

Nghiên cứu cho thấy rằng TNXH không chỉ là trách nhiệm đối với cộng đồng, mà còn là trách nhiệm đối với xã hội. Các chủ thể xã hội và các bên liên quan khác nhau có trách nhiệm và chịu trách nhiệm cho hành động của mình (McInerney, 2007). Ví dụ, khi một nhân viên của ngân hàng tham gia vào một hành động phi đạo đức, đó không chỉ là vấn đề hay trách nhiệm của từng nhân viên.