Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu hiện trạng môi trường và xây dựng mô hình xử lý chất thải rắn tại làng nghề khảm trai chuyên mỹ huyện phú xuyên thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu hiện trạng môi trường và xây dựng mô hình xử lý chất thải rắn tại làng nghề khảm, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Bùi Thị Kim Thúy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Mạnh Khải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu hiện trạng môi trường và xây dựng mô hình xử lý chất thải rắn tại làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về làng nghề
• 1.2. Khái niệm làng nghề
• 1.3. Phân loại làng nghề
• 1.4. Một số đặc điểm làng nghề Việt Nam hiện nay
• 1.5. Tổng quan ô nhiễm môi trường làng nghề tại Việt Nam
• 1.6. Tổng quan về thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn nông thôn, làng nghề
• 1.6.1. Thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt
• 1.6.2. Thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn làng nghề
• 1.6.3. Một số kỹ thuật thông thường xử lý chất thải rắn sinh hoạt
• 1.6.4. Tổng quan về làng nghề vùng phía Nam Hà Nội
• 1.6.5. Giới thiệu về làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vài nét về khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên
• 2.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa
• 2.4. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.5. Phương pháp lấy mẫu và phân tích mẫu nước
• 2.6. Phương pháp lấy mẫu và phân tích mẫu không khí
• 2.7. Phương pháp xác định thành phần chất thải rắn tại hiện trường. Phương pháp dự tính khối lượng thải giai đoạn 2012-2020
• 2.8. Dự tính dân số địa phương từ năm 2012 đến năm 2020
• 2.9. Phương pháp ước lượng theo mức rác
• 2.10. Phương pháp phân tích, đánh giá tổng hợp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng quản lý môi trường làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ
• 3.2. Quản lý về môi trường tại làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ
• 3.3. Các hoạt động quản lý môi trường tại làng nghề Chuyên Mỹ
• 3.4. Đánh giá của người dân về thực trạng quản lý môi trường tại Chuyên Mỹ
• 3.5. Thực trạng sản xuất của làng nghề
• 3.6. Quy trình sản xuất khảm trai
• 3.7. Quy mô sản xuất
• 3.8. Hình thức tổ chức sản xuất
• 3.9. Nguồn lao động
• 3.10. Hiện trạng vệ sinh môi trường và sức khoẻ cộng đồng
• 3.11. Không gian sống
• 3.12. Chất lượng nhà ở
• 3.13. Công trình vệ sinh
• 3.14. Hiện trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Hiện trạng cấp - thoát nước
• 3.15. Hiện trạng môi trường không khí
• 3.16. Sức khoẻ cộng đồng
• 3.17. Hiện trạng và đề xuất mô hình hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn
• 3.18. Đề xuất biện pháp nâng cao chất lượng môi trường của xã Chuyên Mỹ. Nâng cao vai trò và tích cực phối hợp sự tham gia của cộng đồng trong vấn đề bảo vệ môi trường làng nghề
• 3.19. Quy hoạch làng nghề
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình xử lý chất thải rắn tại Chuyên Mỹ

Làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ, huyện Phú Xuyên, Hà Nội, nổi tiếng với nghề thủ công truyền thống. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng kéo theo nhiều vấn đề về môi trường, đặc biệt là trong việc xử lý chất thải rắn. Mô hình xử lý chất thải rắn tại đây cần được nghiên cứu và cải thiện để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

1.1. Đặc điểm của làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ

Làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ có lịch sử lâu đời, với nhiều hộ gia đình tham gia sản xuất. Sản phẩm khảm trai không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài. Tuy nhiên, quy trình sản xuất này tạo ra lượng chất thải rắn lớn, gây ô nhiễm môi trường.

1.2. Tình hình hiện tại về chất thải rắn

Chất thải rắn tại làng nghề chủ yếu bao gồm phế liệu từ quá trình sản xuất và các loại rác thải sinh hoạt. Việc thu gom và xử lý chất thải rắn hiện tại còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

II. Vấn đề ô nhiễm môi trường tại làng nghề khảm trai

Ô nhiễm môi trường tại làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Các chất thải rắn không được xử lý đúng cách đã ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân và chất lượng môi trường sống.

2.1. Nguyên nhân gây ô nhiễm

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường tại làng nghề bao gồm quy trình sản xuất lạc hậu, thiếu hệ thống xử lý chất thải hiệu quả và ý thức bảo vệ môi trường của người dân còn hạn chế.

2.2. Tác động đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm môi trường không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng không khí mà còn gây ra nhiều bệnh tật cho người dân, đặc biệt là các bệnh về đường hô hấp và da liễu.

III. Phương pháp xử lý chất thải rắn hiệu quả tại Chuyên Mỹ

Để giải quyết vấn đề ô nhiễm, cần áp dụng các phương pháp xử lý chất thải rắn hiệu quả. Việc xây dựng mô hình xử lý chất thải rắn phù hợp với đặc thù của làng nghề là rất cần thiết.

3.1. Mô hình thu gom và phân loại chất thải

Mô hình thu gom và phân loại chất thải rắn cần được triển khai đồng bộ, từ khâu thu gom đến xử lý. Việc phân loại chất thải ngay từ nguồn sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và tăng hiệu quả xử lý.

3.2. Công nghệ xử lý chất thải hiện đại

Áp dụng công nghệ xử lý chất thải hiện đại như công nghệ tái chế và xử lý sinh học sẽ giúp giảm thiểu lượng chất thải rắn phát sinh và bảo vệ môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình xử lý chất thải

Mô hình xử lý chất thải rắn không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh tế cho người dân. Việc áp dụng mô hình này sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.1. Lợi ích kinh tế từ việc xử lý chất thải

Việc xử lý chất thải rắn hiệu quả sẽ giúp tiết kiệm chi phí cho người dân và tạo ra nguồn thu từ việc tái chế các vật liệu có giá trị.

4.2. Cải thiện chất lượng cuộc sống

Mô hình xử lý chất thải rắn sẽ giúp cải thiện chất lượng môi trường sống, từ đó nâng cao sức khỏe và đời sống của người dân trong làng nghề.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho làng nghề

Việc xây dựng mô hình xử lý chất thải rắn tại làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ là cần thiết để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Cần có sự phối hợp giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức để thực hiện hiệu quả.

5.1. Đề xuất giải pháp cho tương lai

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, đồng thời nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc xử lý chất thải.

5.2. Tầm nhìn phát triển bền vững

Hướng tới một mô hình phát triển bền vững, làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ cần áp dụng các giải pháp công nghệ mới và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn Việt Nam hiện ghi nhận hơn 2.017 làng nghề, thu hút khoảng 11 triệu lao động và đóng góp tỷ trọng lớn vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương. Tại thành phố Hà Nội, khu vực làng nghề đã giải quyết việc làm cho gần 630.000 lao động, đạt giá trị sản xuất công nghiệp 8.663 tỷ đồng (chiếm 8,3% toàn thành phố) và kim ngạch xuất khẩu 804,5 triệu USD. Nằm ở lưu vực sông Nhuệ thuộc huyện Phú Xuyên, xã Chuyên Mỹ nổi tiếng với nghề khảm trai, sơn mài truyền thống lâu đời từ thế kỷ XI. Toàn bộ 7/7 thôn của xã đều được công nhận làng nghề truyền thống, thu hút hơn 80% số hộ và 72% lực lượng lao động địa phương tham gia sản xuất. Cơ cấu kinh tế năm 2011 của xã ghi nhận tiểu thủ công nghiệp chiếm tới 56,1% (đạt 75,9 tỷ đồng) trong tổng thu nhập 135,3 tỷ đồng, đưa thu nhập bình quân đầu người đạt 18,3 triệu đồng/năm và hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 4,9%.

Song hành cùng bước phát triển kinh tế vượt bậc là áp lực ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Quy trình chế tác xà cừ, mài vỏ trai, cưa đục gỗ, tẩy rửa hóa chất và phun sơn vec-ni phát sinh lượng lớn bụi mịn, khí thải hữu cơ độc hại và chất thải rắn không qua xử lý. Thêm vào đó, trên diện tích 425,48 ha canh tác lúa của xã, mỗi vụ phát thải khoảng 35.095 bao bì thuốc bảo vệ thực vật xả thẳng ra kênh mương nội đồng. Công tác quản lý môi trường tại địa phương còn manh mún, ngân sách chi cho sự nghiệp môi trường năm 2011 chỉ đạt 62,40 triệu đồng, thiếu quy hoạch thu gom tập trung.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường (nước, không khí, chất thải rắn), phân tích thực trạng vệ sinh môi trường gắn với sức khỏe cộng đồng và dự báo tải lượng chất thải rắn giai đoạn 2012–2020. Trên cơ sở đó, luận văn xây dựng mô hình thu gom, phân loại và xử lý chất thải rắn tối ưu, cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ mục tiêu phát triển làng nghề bền vững tại huyện Phú Xuyên và vùng châu thổ sông Hồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên hệ thống cơ sở lý luận vững chắc về quản lý môi trường làng nghề nông thôn:

• Lý thuyết Quản lý tổng hợp chất thải rắn (Integrated Solid Waste Management - ISWM): Tiếp cận toàn diện chu trình vòng đời chất thải từ nguồn phát sinh, thu gom, vận chuyển, phân loại, tái chế đến xử lý cuối cùng nhằm giảm thiểu tác động sinh thái và tối ưu hóa chi phí vận hành.
• Mô hình Sản xuất sạch hơn (Cleaner Production): Áp dụng chiến lược phòng ngừa ô nhiễm liên tục vào quy trình sản xuất thủ công mỹ nghệ, tập trung giảm thiểu tiêu hao nguyên liệu vỏ trai ốc, hóa chất, keo dán và dung môi pha sơn.
• Hệ thống khái niệm chuyên ngành: Luận văn chuẩn hóa các khái niệm cốt lõi gồm: Làng nghề tiểu thủ công nghiệp, Chất thải rắn phát sinh từ sản xuất, Công nghệ ủ phân hữu cơ vi sinh (Composting), Cơ chế tự làm sạch sinh học của đất và Rủi ro phơi nhiễm vi sinh vật nguồn nước ngầm.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu và khảo sát xã hội học: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Xuyên, Trạm Y tế xã Chuyên Mỹ và các niên giám thống kê giai đoạn 2009–2011. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra bảng hỏi xã hội học với cỡ mẫu 30 hộ sản xuất đại diện tại thôn Chuôn Trung. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm bao quát các loại hình sản xuất: hộ gia đình cá thể (3–7 lao động), xưởng gia công quy mô vừa và hợp tác xã ngành nghề.
• Phương pháp lấy mẫu và phân tích môi trường:
  • Môi trường nước: Lấy mẫu nước thải tại 3 thôn đặc thù (Bối Khê, Chuôn Trung, Chuôn Ngọ) theo tiêu chuẩn TCVN 5999:1995 (ISO 5667-10:1992). Tiến hành phân tích các chỉ tiêu lý hóa và vi sinh gồm pH (TCVN 6492:1999), hàm lượng sắt Fe (SMEWW 3500 Fe B), tổng chất rắn lơ lửng TSS (SMEWW 2540 D), COD và Coliform bằng kỹ thuật màng lọc nuôi cấy.
  • Môi trường không khí và tiếng ồn: Đo đạc trực tiếp tại 3 thôn Thượng, Ngọ, Hạ bằng máy đo bụi TSP Kanomax (Nhật Bản), máy đo tiếng ồn Testo (Đức) và thiết bị phân tích khí tự động Monitor Labs (Mỹ) cho các thông số SO2, CO, NOx.
  • Phương pháp xác định thành phần chất thải rắn: Sử dụng phương pháp chia tư hình côn chuẩn mực. Mẫu rác ban đầu từ 100–250 kg tại bãi tập kết được vun trộn đều, chia làm 4 phần đối xứng, lấy 2 phần đối đỉnh trộn lại và tiếp tục rút gọn còn 20–30 kg để tiến hành phân loại cơ học, cân đo xác định tỷ lệ thành phần lý học từng loại rác.
  • Mô hình dự báo tải lượng thải 2012–2020: Áp dụng mô hình hàm mũ theo tốc độ phát triển nghề khảm kết hợp phương trình tăng trưởng dân số tự nhiên và định mức thể tích xe gom đẩy tay 330 lít theo tài liệu hướng dẫn của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA).
• Lý do lựa chọn phương pháp: Đảm bảo độ tin cậy, tính pháp lý cao theo các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN), đồng thời phù hợp với điều kiện cơ sở hạ tầng phân tán tại vùng nông thôn ngoại thành Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu tại làng nghề Chuyên Mỹ đã làm sáng tỏ 4 nhóm hiện trạng nổi bật:

1. Khối lượng và đặc trưng chất thải rắn phức tạp: Lượng chất thải rắn sinh hoạt và sản xuất gia tăng nhanh chóng theo quy mô kinh tế. Riêng khâu gia công sơn mài tại các cơ sở tiêu thụ trung bình 200–300 kg sơn và dung môi mỗi tháng. Hoạt động nông nghiệp bổ sung thêm 35.095 vỏ bao bì hóa chất bảo vệ thực vật mỗi vụ trên diện tích 425,48 ha đất lúa. Bột đá, vụn vỏ trai ốc có độ cứng cao không phân hủy sinh học bị đổ thải bừa bãi ra đường làng và lòng cống thoát nước.
2. Ô nhiễm vi sinh nghiêm trọng trong nguồn nước cấp: 100% hộ dân địa phương phụ thuộc hoàn toàn vào nước giếng khoan ở độ sâu 20–50m và tự xử lý sơ sài qua bể lọc cát. Kết quả phân tích chất lượng nước cấp cho thấy chỉ số vi sinh Coliform đạt mức 300 MPN/100mL, vượt gấp 2 lần (200%) so với ngưỡng giới hạn 150 MPN/100mL theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 02:2009/BYT. Hàm lượng Sắt (Fe) ghi nhận ở mức 0,2 mg/l và Asen (As) ở mức 0,03 mg/l.
3. Chất lượng không khí suy giảm cục bộ: Tại các thôn tập trung máy đùn mài vỏ trai và xưởng mộc (thôn Thượng, thôn Ngọ, thôn Hạ), nồng độ bụi tổng số TSP và tiếng ồn vượt quy chuẩn vào các khung giờ sản xuất cao điểm. Hơi dung môi hữu cơ từ công đoạn đánh bóng, quét vec-ni phát tán trực tiếp vào không gian sống của khu dân cư có mật độ 1.231,16 người/km2.
4. Năng lực quản trị và hạ tầng bảo vệ môi trường yếu kém: Kinh phí bảo vệ môi trường cấp xã rất thấp (năm 2009 đạt 53,74 triệu đồng; năm 2010 đạt 57,78 triệu đồng; năm 2011 đạt 62,40 triệu đồng). Bộ máy nhân sự chỉ có 03 cán bộ môi trường cấp huyện và không có cán bộ chuyên trách cấp xã, chủ yếu do cán bộ địa chính kiêm nhiệm. 73,3% người dân được khảo sát đánh giá công tác quản lý môi trường tại địa phương mới chỉ ở mức trung bình hoặc chưa tốt.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng suy thoái môi trường bắt nguồn từ sự đan xen giữa không gian sản xuất và không gian cư trú. Hơn 80% hộ gia đình tận dụng sân nhà làm xưởng chế tác. Cách bố trí giếng khoan nước ngầm chỉ cách hố xí tự hoại từ 5–10m khiến hiện tượng thẩm thấu vi sinh diễn ra trực tiếp, làm tăng đột biến hàm lượng Coliform trong nước ăn uống. Theo số liệu từ trạm y tế địa phương, tỷ lệ người dân mắc các bệnh về đường tiêu hóa, viêm đường hô hấp, đau mắt và bệnh ngoài da luôn ở mức cao.

Dữ liệu chất lượng nước và không khí khi được trực quan hóa qua biểu đồ cột so sánh với QCVN sẽ làm nổi bật sự chênh lệch vượt ngưỡng an toàn của nồng độ Coliform và bụi TSP. Biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu chất thải rắn cho thấy tỷ trọng phế thải vô cơ khó phân hủy (vỏ sò, xà cừ, phoi gỗ, bao bì nilon) chiếm ưu thế lớn so với chất thải hữu cơ thông thường. Kết quả này tương đồng với các công bố của nhiều chuyên gia môi trường đầu ngành, khẳng định mô hình phát triển tự phát tại các làng nghề đồng bằng sông Hồng luôn tiềm ẩn nguy cơ biến địa bàn nông thôn thành các điểm nóng ô nhiễm môi trường sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để bài toán môi trường tại Chuyên Mỹ, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược có tính khả thi cao:

1. Quy hoạch phân khu và di dời cụm sản xuất: Ủy ban nhân dân huyện Phú Xuyên chủ trì phê duyệt quy hoạch Cụm công nghiệp làng nghề Chuyên Mỹ tập trung với quy mô 15–20 ha trước năm 2015. Tiến hành di dời toàn bộ 100% các công đoạn gây ô nhiễm nặng như cắt mài thô vỏ trai, cưa xẻ gỗ mộc và phun sơn công nghiệp ra khỏi các thôn dân cư đông đúc.
2. Chuẩn hóa hệ thống thu gom và phân loại rác tại nguồn: Ủy ban nhân dân xã Chuyên Mỹ phối hợp Hợp tác xã Sơn khảm Ngọ Hạ triển khai mô hình phân loại rác thải 2 thùng (chất thải sinh hoạt hữu cơ và phế liệu sản xuất vô cơ) tại từng hộ gia đình từ năm 2013. Mục tiêu đạt tỷ lệ thu gom 95% chất thải sinh hoạt và 90% phế phụ phẩm công nghiệp; tận dụng bột đá và mảnh vụn trai ốc làm nguyên liệu sản xuất gạch block hoặc vật liệu xây dựng phụ trợ.
3. Đầu tư hạ tầng cấp thoát nước và trạm xử lý chất thải: Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội kết hợp Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn xây dựng 01 trạm cấp nước sạch tập trung công suất 1.500 m3/ngày-đêm trước năm 2016, đưa tỷ lệ Coliform về mức 0 MPN/100mL theo QCVN 01:2009/BYT. Xây dựng trạm trung chuyển rác thải có mái che, rãnh thu gom nước rỉ rác đạt chuẩn kỹ thuật nhằm chấm dứt tình trạng đổ thải tự phát ven bờ sông Nhuệ.
4. Kiện toàn cơ chế tài chính và thanh tra giám sát: Hội đồng nhân dân xã Chuyên Mỹ ban hành biểu phí dịch vụ vệ sinh môi trường phân hóa theo quy mô phát thải (15.000–30.000 đồng/hộ sản xuất/tháng), nâng tổng quỹ ngân sách môi trường hàng năm lên trên 150 triệu đồng giai đoạn 2013–2015. Bố trí tối thiểu 01 biên chế cán bộ chuyên trách môi trường cấp xã để thực hiện quan trắc định kỳ và xử phạt vi phạm hành chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Xuyên, Ủy ban nhân dân các cấp sử dụng các số liệu dự báo tải lượng thải 2012–2020 và khung quản lý cấp xã làm căn cứ xây dựng đề án bảo vệ môi trường làng nghề nông thôn mới.
2. Chủ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất mỹ nghệ: Hợp tác xã Sơn khảm Ngọ Hạ và hơn 1.540 hộ sản xuất thủ công áp dụng quy trình kiểm soát nguyên liệu, cải tiến công đoạn mài ướt, thu hồi tái chế vỏ xà cừ nhằm cắt giảm chi phí sản xuất và cải thiện an toàn vệ sinh lao động.
3. Cán bộ nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Đô thị và Nông thôn sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp chia tư lấy mẫu chất thải rắn hiện trường và kỹ thuật quan trắc ô nhiễm làng nghề.
4. Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị phát triển cộng đồng: Các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn di sản, cấp nước sạch và phát triển bền vững sử dụng số liệu điều tra xã hội học để thiết kế các dự án can thiệp cộng đồng, kết hợp làng nghề truyền thống với du lịch sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

Chất thải rắn làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ có những đặc trưng nguy hại nào?

Chất thải rắn Chuyên Mỹ bao gồm phế phẩm vỏ trai ốc chứa hàm lượng canxi cacbonat cao khó tiêu hủy, mạt cưa gỗ ngâm hóa chất, bã sơn thừa chứa phenol formaldehyde và bao bì vec-ni bay hơi. Ngoài ra, khu vực đồng ruộng còn tồn đọng hơn 35.000 vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật mỗi vụ mùa, gây rủi ro phát tán độc chất vào đất và nguồn nước ngầm.

Tại sao nguồn nước ngầm tại Chuyên Mỹ có chỉ số Coliform vượt quy chuẩn 100%?

Toàn bộ 100% hộ dân khai thác giếng khoan nông ở độ sâu 20–50m được bố trí sát vách các công trình phụ và hố xí tự hoại (khoảng cách chỉ 5–10m). Khi các công trình vệ sinh bị rò rỉ, vi sinh vật gây bệnh đường ruột dễ dàng thẩm thấu xuyên qua tầng địa chất phù sa cổ vào mạch nước ngầm, đẩy hàm lượng Coliform lên tới 300 MPN/100mL.

Phương pháp chia tư hình côn lấy mẫu rác hiện trường có ưu điểm kỹ thuật gì?

Phương pháp chia tư hình côn giúp rút gọn khối lượng rác ban đầu từ 100–250 kg xuống mẫu đại diện 20–30 kg một cách hoàn toàn khách quan. Kỹ thuật này triệt tiêu sự sai lệch về phân bố tỷ trọng giữa các cấu phần nặng (vỏ sò, phoi gỗ) và cấu phần nhẹ (túi nilon, giấy ráp), đảm bảo tính chính xác cao cho phân tích thành phần lý học.

Luận văn đề xuất mô hình công nghệ nào để xử lý chất thải rắn tại địa phương?

Luận văn đề xuất mô hình tích hợp: phân loại rác vô cơ và hữu cơ tại nguồn, tận thu bột vỏ trai ốc làm vật liệu xây dựng phụ trợ, kết hợp công nghệ ủ sinh học (Composting) hiếu khí cho rác thải hữu cơ sinh hoạt. Phần chất thải trơ còn lại được vận chuyển định kỳ về bãi chôn lấp hợp vệ sinh của thành phố Hà Nội.

Làm thế nào để cân bằng giữa tăng trưởng thu nhập và bảo vệ môi trường làng nghề?

Chìa khóa then chốt là chuyển đổi mô hình từ sản xuất hộ gia đình phân tán sang cụm công nghiệp làng nghề tập trung có hệ thống xử lý khí thải, nước thải chung. Đồng thời, tái cấu trúc chuỗi giá trị theo hướng sản xuất sạch hơn và phát triển du lịch làng nghề sẽ giúp duy trì tăng trưởng kinh tế trên 15%/năm mà không đánh đổi môi trường sinh thái.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế tiểu thủ công nghiệp (đạt 75,9 tỷ đồng năm 2011) và hiện trạng suy thoái môi trường tại 7 thôn làng nghề xã Chuyên Mỹ.
• Xác lập bộ cơ sở dữ liệu quan trắc thực địa chính xác, chỉ ra nguy cơ ô nhiễm vi sinh nguồn nước cấp với Coliform đạt 300 MPN/100mL (vượt chuẩn 200%) và lượng bao bì hóa chất nông nghiệp phát sinh trên 35.000 đơn vị/vụ.
• Đóng góp khoa học nổi bật thông qua việc áp dụng chuẩn mực phương pháp chia tư hình côn xác định thành phần rác thải và xây dựng mô hình dự báo tải lượng chất thải rắn giai đoạn 2012–2020.
• Lộ trình triển khai khuyến nghị gồm 2 giai đoạn: Giai đoạn 2013–2015 hoàn thiện quy chế thu phí, phân loại rác tại nguồn; Giai đoạn 2016–2020 hoàn thành cụm công nghiệp tập trung và trạm cấp nước sạch 1.500 m3/ngày-đêm.
• Nghiên cứu là tài liệu tham khảo cấp thiết, mở ra giải pháp cân bằng bền vững giữa gìn giữ di sản làng nghề ngàn năm và bảo vệ an toàn sức khỏe cho cộng đồng dân cư nông thôn Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Làng nghề ở nước ta đã ra đời từ rất lâu và cho đến nay làng nghề ngày càng phát triển góp phần đáng kể vào phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Sự phát triển của làng nghề đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn, giải quyết công ăn việc làm lúc nông nhàn, tăng thu nhập, nâng cao đời sống vật chất cho người dân địa phương. Theo “Báo cáo thực hiện chính sách, pháp luật về môi trường tại các khu kinh tế, làng nghề” của Sở Công thương, tại Hà Nội các làng nghề đã giải quyết việc làm cho gần 630.000 lao động bao gồm cả lao động địa phương và lao động du nhập. Năm 2010, giá trị sản xuất công nghiệp của khu vực làng nghề đạt 8.663 tỷ đồng, chiếm 8,3% tổng giá trị sản xuất công nghiệp toàn thành phố và kim ngạch xuất khẩu đạt 804,5 triệu USD [46].

Ngành sản xuất thủ công nghiệp đang đóng một vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Không chỉ có vị trí được thừa nhận trong quá khứ mà ngay cả ngày nay các ngành thủ công nghiệp truyền thống đã và đang góp phần tích cực trong việc phát triển đấtt nước theo đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước cũng như là một bộ phận không thể thiếu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Các nghề thủ công truyền thống ở nước ta rất đa dạng và phong phú. Cùng với quá trình phát triển của nó, nghề thủ công truyền thống đã tạo ra rất nhiều loại sản phẩm nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng sinh hoạt hằng ngày của nhân dân, các loại công cụ sản xuất, vật liệu đồ trang trí mỹ nghệ có giá trị văn hóa và hàng hóa cao.

Làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ thuộc địa phận huyện Phú Xuyên thuộc lưu vực sông Nhuệ, thành phố Hà Nội cách trung tâm thành phố 40km về phía nam. Chuyên Mỹ là một trong nhiều làng xã mà nghề thủ công truyền thống có tác động sâu sắc đến đời sống kinh tế -văn hóa – xã hội của cộng đồng dân cư hiện nay ở vùng châu Bùi Thị Kim Thúy 7 Trường Đại học Khoa học tự nhiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ khoa học môi trường thổ sông Hồng. Theo nghiên cứu về hệ thống làng nghề của cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) thì nghề khảm trai ở Chuyên Mỹ là một trong 12 nhóm các ngành nghề năng động nhất tỉnh Hà Tây (cũ). Thực tế đã chứng minh với nghề khảm trai truyền thống, Chuyên Mỹ đã đi từ một xã thuộc diện nghèo thành một địa phương với trên 80% dân số có thu nhập cao và ổn định [28].

Nhưng cùng với sự bùng nổ của hoạt động sản xuất, làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ cũng đang phải đương đầu với nhiều thách thức. Vấn đề môi trường và sức khỏe của người lao động, của cộng đồng dân cư đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng từ hoạt động sản xuất của các làng nghề. Nhưng hiện nay, công tác quản lý môi trường làng nghề của xã còn nhiều hạn chế. Hệ thống quy phạm pháp luật chưa đầy đủ, chưa cụ thể hoá.

Bên cạnh đó, công tác xã hội hoá bảo vệ môi trường làng nghề chưa được triển khai sâu rộng, còn chậm trong việc quán triệt và triển khai các văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường của làng nghề, công tác quản lý còn lỏng lẻo, chồng chéo, chưa huy động được nguồn lực xã hội, do sản xuất còn manh mún, công nghệ thủ công, lạc hậu, không đồng bộ, nên ô nhiễm môi trường tại làng nghề ngày càng có xu hướng tăng. Xuất phát từ thực tế trên tôi đã lựa chọn đề tài “Nghiên cứu hiện trạng môi trường và xây dựng mô hình xử lý chất thải rắn tại làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn tốt nghiệp với nội dung gồm: - Đánh giá thực trạng sản xuất của làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ. - Nghiên cứu hiện trạng vệ sinh môi trường và sức khỏe cộng đồng tại làng nghề. - Nghiên cứu hiện trạng thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải tại làng nghề.

- Đánh giá và đề xuất mô hình thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải. - Đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lượng môi trường tại xã Chuyên Mỹ. Bùi Thị Kim Thúy 8 Trường Đại học Khoa học tự nhiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ khoa học môi trường Chƣơng 1- TỔNG QUAN 1. Tổng quan về làng nghề 1.

Khái niệm làng nghề Từ xa xưa, người nông dân Việt Nam đã biết sử dụng thời gian nông nhàn để sản xuất những sản phẩm thủ công, phi nông nghiệp phục vụ cho nhu cầu đời sống như: các công cụ lao động nông nghiệp, giấy, lụa, vải, thực phẩm qua chế biến… Các nghề này được lưu truyền và mở rộng qua nhiều thế hệ, dẫn đến nhiều hộ dân có thể cùng sản xuất một loại sản phẩm. Bên cạnh những người chuyên làm nghề, đa phần lao động vừa sản xuất nông nghiệp, vừa làm nghề, hoặc làm thuê (nghề phụ). Nhưng do nhu cầu trao đổi hàng hóa, các nghề mang tính chất chuyên môn sâu hơn, được cải tiến kỹ thuật hơn và thường được giới hạn trong quy mô nhỏ (làng), dần dần tách hẳn nông nghiệp để chuyển hẳn sang nghề thủ công. Như vậy, làng nghề đã xuất hiện.

Có thể hiểu làng nghề “là làng nông thôn Việt Nam có ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, phi nông nghiệp chiếm ưu thế về số lao động và thu nhập so với nghề nông” [3]. Phân loại làng nghề Làng nghề với những hoạt động và phát triển đã có những tác động tích cực và tiêu cực đến nền kinh tế, đời sống xã hội và môi trường với những nét đặc thù rất đa dạng. Vấn đề phát triển và môi trường của các làng nghề hiện nay đang có nhiều bất cập và đang được chú ý nghiên cứu. Muốn có được những kết quả nghiên cứu xác thực, đúng đắn và có thể quản lý tốt các làng nghề thì cần có sự nhìn nhận theo nhiều khía cạnh, nhiều góc độ khác nhau đối với làng nghề.

Bởi vậy, hệ thống phân loại các làng nghề dựa trên các số liệu thông tin điều tra, khảo sát là cơ sở khoa học cho nghiên cứu, quản lý hoạt động sản xuất cũng như việc quản lý, bảo vệ môi trường làng nghề. Bùi Thị Kim Thúy 9 Trường Đại học Khoa học tự nhiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ khoa học môi trường Cách phân loại làng nghề phổ biến nhất là phân theo loại hình sản xuất , loại hình sản phẩm [2]. Theo cách này có thể phân thành 6 nhóm ngành sản xuất gồm : + Ươm tơ, dệt vải và may đồ da. + Chế biến lương thực thực phẩm, dược liệu.

+ Tái chế phế liệu (giấy, nhựa, kim loại…). + Thủ công mỹ nghệ, thêu ren. + Vật liệu xây dựng, khai thác và chế tác đá. + Nghề khác (mộc gia dụng, cơ khí nhỏ, đóng thuyền, quạt giấy, đan vó, lưới.

Ngoài ra còn có thể phân lo ại theo quy mô sản xuất (lớn, nhỏ, trung bin ̀ h); phân loại theo nguồn thải và mức độ ô nhiễm; theo lich ̣ sử phát triể n ; theo mức độ sử dụng nguyên liệu, theo thị trường tiêu thụ sản phẩm hoặc theo tiềm năng tồn tại và phát triển… 1. Một số đặc điểm của làng nghề Việt Nam hiện nay Theo thống kê, hiện trong cả nước có 13% số hộ nông dân chuyên sản xuất nghề, 27% số hộ nông dân tham gia sản xuất nghề, thu hút hơn 29% lực lượng lao động ở nông thôn. Các làng nghề hoạt động với các hình thức khá đa dạng: Trong tổng số 40.500 cơ sở sản xuất ở các làng nghề có 80,1% là các hộ cá thể, 5,8% theo hình thức Hợp tác xã và 14,1% thuộc các dạng sở hữu khác [3]. Phân bố làng nghề trong cả nước Theo các tiêu chí về làng nghề được đề ra như ở trên, Việt Nam có khoảng 2017 làng nghề, trong đó gồm 1,4 triệu hộ tham gia sản xuất, thu hút hơn 11 triệu lao động.

Nhiều tỉnh có số lượng các làng nghề lớn như Hà Tây (cũ) với 280 làng nghề, Bắc Ninh (187), Hải Dương (65), Hưng Yên (48)… với hàng trăm ngành nghề khác nhau, phương thức sản xuất đa dạng. Tuy nhiên, sự phân bố và phát triển các làng nghề lại Bùi Thị Kim Thúy 10 Trường Đại học Khoa học tự nhiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ khoa học môi trường không đồng đều trong cả nước. Các làng nghề ở miền Bắc phát triển hơn ở miền Trung và miền Nam, chiếm 60% số lượng các làng nghề trong cả nước (Hình 1.1), trong đó tập trung nhiều nhất và mạnh nhất là ở vùng đồng bằng sông Hồng. Miền Trung có khoảng 111 làng nghề, còn lại ở miền Nam hơn 300 làng nghề [2].

10% Miền Bắc 30% Miền Trung Miền Nam 60% Hình 1.1: Phân bố các làng nghề Việt Nam theo khu vực 1. Xu thế phát triển của làng nghề Các yếu tố chính tác động đến sự phát triển của làng nghề Việt Nam bao gồm -Nội lực sản xuất, trong đó đóng vai trò quan trọng là: người đứng đầu cơ sở sản xuất, cơ sở vật chất và mặt bằng, công nghệ sản xuất, nguyên nhiên liệu, bản sắc văn hoá, vốn và năng lực kinh doanh của một số cơ sở sản xuất trong làng nghề. -Chính sách nhà nước bao gồm các thể chế và chính sách của các cấp quản lý từ trung ương đến địa phương như tổ chức hiệp hội, chính sách thuế, hỗ trợ vốn, hậu thuẫn của các cơ quan quản lý địa phương. -Tác động của thị trường và vấn đề hội nhập quốc tế.

-Yếu tố xã hội như tạo công ăn việc làm, đa dạng hoá loại hình kinh tế, bảo tồn giá trị văn hoá. -Yếu tố môi trường như tác hại của ô nhiễm tới sức khoẻ cộng động, cảnh quan, gây tổn thất kinh tế, xã hội. Bùi Thị Kim Thúy 11 Trường Đại học Khoa học tự nhiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ khoa học môi trường Theo đánh giá của Báo cáo hiện trạng môi trường làng nghề năm 2008 [2], cùng với thời gian, một số làng nghề có thể bị suy thoái trong khi đó một số khác lại phát triển. Các xu thế phát triển của làng nghề Việt Nam đến năm 2015 được trình bày như sau: Bảng 1.