Nghiên cứu tình hình gây trồng và đặc điểm sinh trưởng của loài bương mốc dendrocalamus velutinus n h xia vt nguyen v d vu tại xã tản lĩnh huyện ba vì tp hà nội

Nghiên cứu tình hình gây trồng và đặc điểm sinh trưởng của loài bương mốc Dendrocalamus velutinus tại xã Tản Lĩnh, huyện Ba Vì, Hà Nội.

• Tác giả: Phạm Văn Thành
• Người hướng dẫn: TS. Trần Ngọc Hải
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Gây Trồng Và Đặc Điểm Sinh Trưởng Của Loài Bương Mốc Tại Xã Tản Lĩnh, Huyện Ba Vì, Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu về phân loại và phân bố các loài tre trúc trên thế giới
• 1.3. Nghiên cứu về kỹ thuật gây trồng tre trúc
• 1.4. Nghiên cứu về điều kiện đất đai
• 1.5. Nghiên cứu về phân bón cho tre trúc
• 1.6. Phân loại và phân bố các loài tre trúc ở Việt Nam
• 1.7. Nghiên cứu về kỹ thuật chọn và nhân giống tre trúc
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, DÂN SINH, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Khí hậu thủy văn
• 3.1.3. Địa chất thổ nhưỡng
• 3.1.4. Tài nguyên rừng
• 3.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Tăng trưởng kinh tế
• 3.2.2. Thực trạng phát triển các ngành kinh tế
• 3.2.3. Lao động, việc làm, thu nhập và mức sống
• 3.2.4. Tình hình quốc phòng, an ninh
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng diện tích gây trồng loài Bương mốc tại xã Tản Lĩnh
• 4.1.1. Diện tích gây trồng
• 4.1.2. Kinh nghiệm gây trồng
• 4.1.3. Tìm hiểu kỹ thuật gây trồng loài
• 4.2. Tình hình sinh trưởng của Bương mốc
• 4.2.1. Tình hình sinh trưởng
• 4.2.2. Nghiên cứu cấu tạo giải phẫu lá, hàm lượng diệp lục, tính chịu nóng của Bương mốc
• 4.2.3. Nghiên cứu đánh giá một số nhân tố ảnh hưởng tới khả năng sinh trưởng của Bương mốc như địa hình, đất đai
• 4.3. Tìm hiểu thị trường của Bương mốc
• 4.3.1. Thời gian khai thác và sử dụng măng Bương mốc
• 4.3.2. Thị trường tiêu thụ măng Bương mốc
• 4.4. Đánh giá khả năng phát triển của Bương mốc tại Tản Lĩnh
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu Bương mốc Tản Lĩnh Ba Vì Hà Nội

Bài viết này giới thiệu tổng quan về nghiên cứu Bương mốc (Dendrocalamus velutinus N.Vu) tại xã Tản Lĩnh, Ba Vì, Hà Nội. Bương mốc là một loài tre mọc cụm, kích thước lớn, phân bố ở một số tỉnh Tây Bắc Việt Nam và đã được người Dao mang về trồng tại Tản Lĩnh khoảng 100 năm trước. Hiện nay, Bương mốc đã trở thành cây xóa đói giảm nghèo của bà con người Dao và góp phần tái tạo sinh thái cho khu vực Vườn Quốc Gia Ba Vì. Nghiên cứu này tập trung vào tình hình gây trồng và đặc điểm sinh trưởng của loài, nhằm tạo cơ sở khoa học cho việc chăm sóc, khai thác đúng kỹ thuật và nâng cao chất lượng sản phẩm, góp phần cải thiện thu nhập cho người dân.

1.1. Tầm quan trọng của Bương mốc trong kinh tế địa phương Tản Lĩnh

Bương mốc không chỉ là một loài cây lâm sản ngoài gỗ, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện đời sống kinh tế của người dân Tản Lĩnh. Việc phát triển Bương mốc giúp bà con có thêm nguồn thu nhập ổn định, đồng thời góp phần bảo tồn tài nguyên bản địa. Nghiên cứu này sẽ đánh giá cụ thể hơn về giá trị kinh tế của Bương mốc và tiềm năng phát triển của nó trong tương lai.

1.2. Vai trò sinh thái của Bương mốc tại Vườn Quốc Gia Ba Vì

Ngoài giá trị kinh tế, Bương mốc còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và duy trì đa dạng sinh học tại Vườn Quốc Gia Ba Vì. Việc trồng Bương mốc giúp tái tạo đất, chống xói mòn và tạo môi trường sống cho nhiều loài động thực vật khác. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích vai trò sinh thái của Bương mốc và đề xuất các giải pháp để phát triển loài cây này một cách bền vững.

II. Thách thức và Giải pháp trong Phát triển Bương mốc ở Tản Lĩnh

Việc phát triển Bương mốc ở Tản Lĩnh đối mặt với nhiều thách thức, từ kỹ thuật canh tác đến thị trường tiêu thụ. Nghiên cứu này sẽ xác định các vấn đề chính và đề xuất các giải pháp cụ thể để giúp người dân nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và tìm kiếm thị trường ổn định. Theo tài liệu gốc, việc chăm sóc và khai thác đúng kỹ thuật là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của loài Bương mốc.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng măng Bương mốc

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng măng Bương mốc, bao gồm điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác và sâu bệnh hại. Nghiên cứu này sẽ phân tích chi tiết các yếu tố này và đề xuất các biện pháp khắc phục để giúp người dân nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Ví dụ, việc bón phân đúng cách và phòng trừ sâu bệnh kịp thời có thể giúp tăng năng suất măng lên đáng kể.

2.2. Hướng dẫn kỹ thuật canh tác Bương mốc hiệu quả tại Ba Vì

Nghiên cứu này sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật canh tác Bương mốc hiệu quả tại Ba Vì, bao gồm chọn giống, trồng, chăm sóc, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Hướng dẫn này được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu thực địa và kinh nghiệm của người dân địa phương. Áp dụng đúng kỹ thuật canh tác sẽ giúp người dân đạt được năng suất cao và chất lượng sản phẩm tốt.

2.3. Vấn đề về thị trường tiêu thụ và giải pháp cho măng Bương mốc

Thị trường tiêu thụ măng Bương mốc còn nhiều biến động và chưa ổn định. Nghiên cứu này sẽ phân tích thị trường hiện tại và đề xuất các giải pháp để giúp người dân tìm kiếm thị trường ổn định, bao gồm xây dựng thương hiệu, liên kết sản xuất và tiêu thụ, và phát triển các sản phẩm chế biến từ măng. Việc tìm kiếm thị trường ổn định là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của nghề trồng Bương mốc.

III. Phương pháp Nghiên cứu Đặc điểm Sinh học Bương mốc tại Hà Nội

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thu thập số liệu thực địa, phân tích mẫu và phỏng vấn người dân để tìm hiểu về đặc điểm sinh học Bương mốc tại Tản Lĩnh. Các chỉ số sinh trưởng như chiều cao, đường kính thân, số lượng măng được đo đạc và phân tích. Ngoài ra, nghiên cứu cũng tiến hành phân tích cấu tạo giải phẫu lá, hàm lượng diệp lục và khả năng chịu nóng của Bương mốc. Theo tài liệu gốc, phương pháp nghiên cứu này giúp có được cái nhìn toàn diện về đặc điểm sinh học và khả năng thích nghi của Bương mốc với điều kiện địa phương.

3.1. Phân tích môi trường sống và phân bố Bương mốc Ba Vì

Nghiên cứu tập trung vào phân tích môi trường sống của Bương mốc, bao gồm các yếu tố như địa hình, đất đai, khí hậu và thủy văn. Mục tiêu là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến phân bố Bương mốc Ba Vì. Các thông tin này là cơ sở để đề xuất các giải pháp canh tác phù hợp và bảo tồn loài cây này.

3.2. Nghiên cứu cấu tạo lá Bương mốc và khả năng thích nghi với môi trường

Việc nghiên cứu cấu tạo lá Bương mốc giúp hiểu rõ hơn về khả năng thích nghi của loài cây này với điều kiện môi trường khắc nghiệt. Nghiên cứu tập trung vào phân tích cấu tạo giải phẫu lá, hàm lượng diệp lục và khả năng chịu nóng của lá. Kết quả nghiên cứu giúp đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của Bương mốc trong điều kiện biến đổi khí hậu.

IV. Ứng dụng Kết quả Nghiên cứu Bương mốc vào Thực tiễn tại Tản Lĩnh

Kết quả nghiên cứu Bương mốc được ứng dụng vào thực tiễn tại Tản Lĩnh thông qua việc xây dựng các mô hình canh tác hiệu quả, chuyển giao kỹ thuật cho người dân và hỗ trợ tìm kiếm thị trường tiêu thụ. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển Bương mốc một cách bền vững. Theo tài liệu gốc, việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn là yếu tố quan trọng để nâng cao đời sống kinh tế của người dân và bảo vệ môi trường.

4.1. Xây dựng mô hình canh tác Bương mốc bền vững tại Ba Vì Hà Nội

Nghiên cứu đề xuất xây dựng các mô hình canh tác Bương mốc bền vững tại Ba Vì, Hà Nội, kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống và khoa học hiện đại. Mô hình này tập trung vào việc sử dụng các giống Bương mốc chất lượng cao, áp dụng kỹ thuật bón phân hữu cơ và phòng trừ sâu bệnh sinh học. Mục tiêu là nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường.

4.2. Hướng dẫn thu hoạch Bương mốc và chế biến sản phẩm giá trị gia tăng

Nghiên cứu cung cấp hướng dẫn thu hoạch Bương mốc đúng thời điểm và kỹ thuật, đảm bảo chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp chế biến sản phẩm giá trị gia tăng từ Bương mốc, như măng khô, măng muối và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Việc chế biến sản phẩm giá trị gia tăng giúp người dân tăng thu nhập và mở rộng thị trường tiêu thụ.

V. Bảo tồn Bương mốc Tản Lĩnh Giải pháp Phát triển Bền vững

Việc bảo tồn Bương mốc tại Tản Lĩnh là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của loài cây này và đời sống kinh tế của người dân. Nghiên cứu này đề xuất các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học, quản lý khai thác hợp lý và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của Bương mốc.Theo tài liệu, cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền, nhà khoa học và người dân để thực hiện hiệu quả các giải pháp bảo tồn.

5.1. Giải pháp tăng cường quản lý khai thác Bương mốc hợp lý tại Ba Vì

Quản lý khai thác Bương mốc hợp lý là yếu tố quan trọng để bảo tồn nguồn tài nguyên này. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như quy định về thời gian, địa điểm và số lượng khai thác, kiểm soát chặt chẽ việc khai thác trái phép và khuyến khích người dân tham gia vào công tác quản lý và bảo vệ rừng.

5.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của Bương mốc

Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị kinh tế, sinh thái và văn hóa của Bương mốc là yếu tố then chốt để bảo tồn loài cây này. Nghiên cứu đề xuất các hoạt động tuyên truyền, giáo dục và truyền thông để người dân hiểu rõ hơn về giá trị của Bương mốc và tự giác tham gia vào công tác bảo tồn.

VI. Kết luận và Hướng Nghiên cứu Tiếp theo về Bương mốc

Nghiên cứu về Bương mốc tại Tản Lĩnh, Ba Vì, Hà Nội đã cung cấp nhiều thông tin hữu ích về tình hình gây trồng, đặc điểm sinh học và tiềm năng phát triển của loài cây này. Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng vào thực tiễn để nâng cao đời sống kinh tế của người dân và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như tác động của biến đổi khí hậu đến Bương mốc và các giải pháp thích ứng.

6.1. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về Bương mốc tại Việt Nam

Nghiên cứu đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về Bương mốc tại Việt Nam, bao gồm nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến sự phát triển của loài cây này, nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại hiệu quả và nghiên cứu về các sản phẩm mới từ Bương mốc.

6.2. Tầm quan trọng của việc Nghiên cứu khoa học Bương mốc với cộng đồng

Nghiên cứu về Bương mốc không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn lớn đối với cộng đồng. Kết quả nghiên cứu giúp người dân nâng cao kiến thức về kỹ thuật canh tác, bảo tồn và sử dụng Bương mốc một cách bền vững, góp phần cải thiện đời sống kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên tre nứa phong phú, đứng thứ tư trên thế giới về diện tích với hơn 1,3 triệu hecta rừng tre nứa (tính đến cuối năm 2011 theo số liệu của Tổng cục Lâm nghiệp) và ghi nhận 194 loài thuộc 26 chi khác nhau. Mặc dù vậy, công tác định danh khoa học mới chỉ hoàn thành cho khoảng 80 loài, số còn lại vẫn chưa được định tên đầy đủ. Tre nứa giữ vai trò thiết yếu trong đời sống nông thôn, cung cấp vật liệu xây dựng (cột, kèo), vật dụng gia đình, công cụ sản xuất nông nghiệp, chất đốt và thực phẩm (măng). Bên cạnh đó, nhóm cây này có ưu điểm sinh trưởng nhanh, kỹ thuật gây trồng tương đối đơn giản, có khả năng thích nghi và phục hồi các vùng đất hoang hóa, đất dốc khó canh tác.

Tại khu vực miền Bắc, Bương mốc (Dendrocalamus velutinus N.Vu) là loài tre mọc cụm kích thước lớn, phân bố tự nhiên chủ yếu tại các tỉnh Tây Bắc. Cây cho thân khí sinh thẳng, đường kính lớn, vách dày và cung cấp nguồn măng ăn ngon, năng suất cao. Tại xã Tản Lĩnh, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội — một trong 16 xã thuộc vùng đệm của Vườn Quốc gia Ba Vì — Bương mốc đã được đồng bào dân tộc Dao di thực và gây trồng từ khoảng 80 đến 100 năm trước (trải qua 4 thế hệ). Loài cây này trở thành nguồn lâm sản ngoài gỗ quan trọng giúp người dân xóa đói giảm nghèo, đồng thời góp phần phục hồi hệ sinh thái vùng đệm, giảm áp lực khai thác tiêu cực vào vùng lõi Vườn Quốc gia.

Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu lâm học, đặc điểm sinh lý và kỹ thuật thâm canh đối với các loài tre bản địa nói chung và Bương mốc nói riêng còn rất hạn chế so với các giống tre nhập nội (như Điềm trúc, Lục trúc). Việc gây trồng của người dân tại địa phương chủ yếu dựa trên kinh nghiệm tự phát, thiếu các cơ sở khoa học đồng bộ về chọn giống, mật độ, chế độ chăm sóc và điều kiện lập địa. Do đó, khóa luận tốt nghiệp "Nghiên cứu tình hình gây trồng và đặc điểm sinh trưởng của loài Bương mốc (Dendrocalamus velutinus N.Vu) tại xã Tản Lĩnh, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội" do sinh viên Phạm Văn Thành thực hiện (ngành Quản lý Tài nguyên Rừng, Trường Đại học Lâm nghiệp, dưới sự hướng dẫn của TS. Trần Ngọc Hải, bảo vệ năm 2015) được triển khai nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn trên.

Khóa luận xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Xây dựng cơ sở khoa học cho việc phát triển loài Bương mốc không chỉ tại xã Tản Lĩnh mà còn phục vụ mở rộng gây trồng đại trà ở các tỉnh miền núi phía Bắc.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá thực trạng gây trồng và sinh trưởng của loài Bương mốc tại địa bàn xã Tản Lĩnh.
   • Đúc kết các biện pháp kỹ thuật gây trồng loài tại khu vực nghiên cứu.
   • Đánh giá thị trường tiêu thụ các sản phẩm (măng, thân khí sinh) và tiềm năng phát triển của Bương mốc tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Loài Bương mốc (Dendrocalamus velutinus N.Vu) đang được gây trồng tại xã Tản Lĩnh.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Tản Lĩnh, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội (tập trung chủ yếu tại các thôn Cua Chu, Bát Đầm và khu vực phục hồi sinh thái Vườn Quốc gia Ba Vì ở đai cao 100 - 700 m).
• Phạm vi nội dung: Điều tra thực trạng diện tích, kinh nghiệm kỹ thuật gây trồng (chọn giống, thời vụ, mật độ, đào hố, bón phân, chăm sóc, thu hoạch); đo đạc các chỉ tiêu sinh trưởng lâm phần ($D_{07}$, $H_{vn}$, kết cấu tuổi bụi cây); phân tích cấu tạo giải phẫu hiển vi của lá, xác định hàm lượng diệp lục quang học, thử nghiệm ngưỡng chịu nóng và đánh giá sơ bộ các nhân tố lập địa (độ dốc, độ cao, phẫu diện đất).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận đối tượng nghiên cứu dưới góc độ lâm sinh học thực nghiệm kết hợp điều tra sinh thái và xã hội học lâm nghiệp nông thôn.

Khung lý thuyết và tài liệu kế thừa

• Khung phân loại thực vật học: Tre trúc thuộc họ Hòa thảo (Poaceae / Gramineae), phân họ Tre (Bambusoideae), trong đó chi Dendrocalamus là chi tre mọc cụm thân lớn phổ biến ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á.
• Tác giả kế thừa các công trình nghiên cứu hệ thống tre trúc thế giới của Munro (1868), Gamble (1896), FAO (1992, 2007), Dransfield & Widjaja (1995), Tewari, Yang Yuming (2000), Victor Cusack (1997) và các nghiên cứu về tre trúc Việt Nam của Camus & Camus (1923), Vũ Văn Dũng (1978), Phạm Hoàng Hộ (1999), Nguyễn Hoàng Nghĩa (2005), Lê Quang Liên (2000, 2001), Nguyễn Ngọc Bình (2001), Trần Ngọc Hải (2006).
• Về sinh lý thích ứng ánh sáng: Ứng dụng quy chuẩn phân loại cây ưa sáng, trung tính và chịu bóng thông qua tỷ lệ diệp lục a/b theo Lichtenthaler H. (1983) và Lê Đức Diên (1986). Cụ thể: cây ưa sáng có tỷ lệ a/b > 3, cây trung tính có tỷ lệ a/b từ 2,3 - 3,0 và cây chịu bóng có tỷ lệ a/b < 3.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và thu thập số liệu

1. Phương pháp điều tra xã hội học và kỹ thuật gây trồng:
   • Thu thập tài liệu thứ cấp về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Tản Lĩnh.
   • Điều tra sơ thám hiện trường để xác định các khu vực phân bố tập trung.
   • Phỏng vấn sâu bán cấu trúc đối với cán bộ địa phương và 10 hộ gia đình có kinh nghiệm trồng Bương mốc quy mô lớn tại xóm Cua và xóm Nghe. Nội dung phỏng vấn bao gồm: nguồn gốc cây giống, thời vụ trồng, mật độ, kích thước hố, chế độ bón phân, chăm sóc, thu hái măng và khai thác thân khí sinh.
2. Phương pháp điều tra sinh trưởng lâm phần:
   • Thiết lập 3 ô tiêu chuẩn (OTC) có diện tích $500\text{ m}^2$/ô đại diện cho 3 dạng địa hình: chân đồi, sườn đồi và đỉnh đồi.
   • Trong mỗi OTC, chọn ngẫu nhiên 5 bụi cây để điều tra chi tiết: đếm tổng số cây theo cấp tuổi (tuổi 1, tuổi 2, tuổi 3, tuổi > 3), tỷ lệ cây bị sâu bệnh hại.
   • Đo đường kính thân khí sinh tại vị trí lóng thứ 7 tính từ mặt đất lên ($D_{07}$, đơn vị cm) bằng thước kẹp kính/thước dây; đo chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$, đơn vị m) bằng sào đo cao có khắc vạch.
3. Phương pháp phân tích giải phẫu và sinh lý thực vật:
   • Giải phẫu lá: Thu thập 30 mẫu lá bánh tẻ từ các bụi cây trong 3 OTC ở 3 vị trí địa hình (chân, sườn, đỉnh đồi). Mẫu được làm tiêu bản hiển vi tại Viện Sinh thái rừng và Môi trường (Trường Đại học Lâm nghiệp) để đo độ dày tầng cutin trên (CTT), biểu bì trên (BBT), mô đồng hóa trên/dưới, biểu bì dưới (BBD), cutin dưới (CTD) và tổng bề dày lá (BDL) bằng kính hiển vi quang học gắn trắc vi thị kính (đơn vị $\mu m$).
   • Phân tích diệp lục: Xác định hàm lượng diệp lục $C_a$, $C_b$, diệp lục tổng số và tính tỷ lệ $a/b$ bằng phương pháp so màu quang phổ của Lichtenthaler H. (1983).
   • Đánh giá tính chịu nóng: Áp dụng phương pháp Maxcop. Ngâm các phiến lá ở các dải nhiệt độ nước ổn định: $35^\circ\text{C}$, $40^\circ\text{C}$, $45^\circ\text{C}$, $50^\circ\text{C}$, $55^\circ\text{C}$, và $60^\circ\text{C}$ trong thời gian 30 phút. Sau đó vớt lá xử lý bằng dung dịch axit clohydric ($\text{HCl}$) $0{,}2\text{ N}$ để làm hiện rõ các vết tổn thương màu nâu xám, từ đó tính tỷ lệ phần trăm diện tích phiến lá bị tổn thương.
4. Phương pháp điều tra đất đai và lập địa:
   • Xác định độ cao bằng máy định vị GPS cầm tay; đo độ dốc và hướng dốc bằng địa bàn địa chất.
   • Đào phẫu diện đất tại các OTC, lấy mẫu phân tích theo hai tầng phát sinh: $0 - 20\text{ cm}$ và $21 - 50\text{ cm}$. Xác định độ xốp đất bằng phương pháp ống dung trọng, độ ẩm bằng phương pháp cân sấy khô kiệt trong phòng thí nghiệm, đếm mật độ rễ cây sinh dưỡng trên $1\text{ dm}^2$ mặt cắt phẫu diện và ước lượng trực quan tỷ lệ đá lẫn (%).

---

Nội dung chính theo từng chương

Đặt vấn đề và Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương này khái quát vị thế ngành lâm sản tre nứa trên phạm vi toàn cầu và trong nước. Thế giới ghi nhận khoảng 1.250 loài tre thuộc 75 chi, phân bố tập trung nhiều nhất tại châu Á (khoảng 900 loài thuộc 65 chi). Tại Việt Nam, nhiều công trình đã nghiên cứu các giống tre nhập nội như Điềm trúc, Lục trúc, Mạnh tông, Tạp giao, cũng như các loài bản địa thương mại như Luồng (Dendrocalamus membranaceus), Trúc sáo, Vầu đắng. Riêng đối với loài Bương mốc (Dendrocalamus velutinus N.Vu), các nghiên cứu xuất bản trước đó (Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2005; Sách Lâm sản ngoài gỗ Việt Nam, 2007; Trần Ngọc Hải, 2006; luận văn thạc sĩ của Nguyễn Trọng Khuê, Vũ Quốc Phương) chỉ mới dừng lại ở mức mô tả sơ bộ đặc điểm hình thái, sinh thái hoặc kỹ thuật giâm hom, chiết cành thử nghiệm, chưa đi sâu vào cơ chế giải phẫu sinh lý lá, ngưỡng nhiệt độ sinh lý và các thông số định lượng sinh trưởng thực địa tại vùng đệm Vườn Quốc gia Ba Vì.

Chương 2: Mục tiêu, đối tượng, phạm vi, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết khung thiết kế nghiên cứu, hệ thống biểu mẫu điều tra thực địa (mẫu phỏng vấn hộ gia đình về kỹ thuật gây trồng, mẫu điều tra ô tiêu chuẩn lâm phần, mẫu mô tả phẫu diện đất) và các công thức, phương pháp phân tích thực nghiệm trong phòng thí nghiệm (Lichtenthaler, Maxcop).

Chương 3: Điều kiện tự nhiên, dân sinh, kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu

Cung cấp bức tranh toàn cảnh về địa bàn thực nghiệm tại xã Tản Lĩnh, huyện Ba Vì:

• Điều kiện tự nhiên: Xã có diện tích tự nhiên $2.774{,}09\text{ ha}$, địa hình bán sơn địa nghiêng theo hướng Tây Nam - Đông Bắc, đồi núi chiếm 35 - 40% diện tích. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm $23 - 24^\circ\text{C}$, tháng cao nhất đạt $38 - 40^\circ\text{C}$ (tháng 6 - 7), tháng thấp nhất $7 - 9^\circ\text{C}$ (tháng 2). Lượng mưa trung bình đạt $1.700\text{ mm}$ (tập trung vào tháng 7 - 10), độ ẩm không khí trung bình vùng núi đạt 88%.
• Tài nguyên rừng và đất đai: Năm 2012, xã có $635{,}76\text{ ha}$ đất có rừng (chiếm 22,92% diện tích tự nhiên), trong đó rừng trồng tre nứa chiếm $476{,}24\text{ ha}$. Thổ nhưỡng gồm đất phù sa cổ, đất đỏ vàng phát triển trên phiến đá sét và đất nâu đỏ trên đá mácma bazơ trung tính.
• Kinh tế - xã hội: Dân số toàn xã gồm 3.975 hộ với 16.584 nhân khẩu (chủ yếu là dân tộc Kinh, Mường và Dao sinh sống tại 13 thôn). Nông nghiệp chiếm 53% tỷ trọng kinh tế, thương mại - dịch vụ chiếm 35%, tiểu thủ công nghiệp chiếm 12%. Thu nhập bình quân đầu người năm 2011 đạt khoảng 11 triệu đồng/người/năm.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ các dữ liệu định lượng thu thập được qua 5 nội dung chính:

1. Thực trạng diện tích gây trồng Bương mốc

Người dân địa phương trước đây (1996 - 2005) từng đưa các giống tre ngoại nhập như Điềm trúc, Lục trúc vào sản xuất nhưng đã chủ động phá bỏ để chuyển sang Bương mốc do măng tre ngoại có vị đắng, chất lượng kém, giá thành rẻ và cây kém thích nghi. Hiện tại, Bương mốc phân bố tập trung tại 2 thôn có đông đồng bào người Dao sinh sống:

• Thôn Cua Chu: 152 hộ tham gia trồng, diện tích $228\text{ ha}$.
• Thôn Bát Đầm: 147 hộ tham gia trồng, diện tích $222\text{ ha}$.
• Toàn xã đạt tổng diện tích $450\text{ ha}$, thu hút 299 trên tổng số 470 hộ dân của hai thôn (tỷ lệ tham gia đạt 63,61%). Phương thức trồng kết hợp cả thuần loài và hỗn giao với cây bản địa trên các sườn đồi, khe suối và vùng phục hồi sinh thái Vườn Quốc gia Ba Vì ở độ cao từ 100 đến 700 m. Diện tích canh tác mỗi hộ dao động từ $0{,}5\text{ ha}$ đến $5 - 6\text{ ha}$.

2. Kỹ thuật gây trồng đúc kết từ thực tế

Khảo sát 10 hộ trồng quy mô lớn ghi nhận các tập quán canh tác sau:

• Tạo giống: 100% hộ sử dụng phương pháp tách gốc từ cây mẹ 9 - 12 tháng tuổi có từ 2 mắt mầm trở lên, thân cây giống được chặt ngắn còn chiều dài 0,8 - 1,5 m.
• Thời vụ: 100% hộ trồng vào mùa xuân (tháng 1 đến tháng 3 âm lịch), tỷ lệ cây sống đạt trên 95%.
• Mật độ: Tồn tại nhiều khoảng mật độ khác nhau: 125 bụi/ha (khoảng cách $8\times 10\text{ m}$) chiếm 40%; 100 bụi/ha ($10\times 10\text{ m}$) chiếm 20%; 83 bụi/ha chiếm 10%; 330 bụi/ha ($5\times 6\text{ m}$) chiếm 10%; và 20% hộ trồng rải rác không định hình mật độ trên đất rừng tự nhiên.
• Kỹ thuật trồng và chăm sóc: 60% đào hố kích thước $40\times 40\times 40\text{ cm}$; 20% đào hố $50\times 50\times 50\text{ cm}$. Đặt gốc nghiêng một góc $45^\circ$ hoặc áp theo mặt nghiêng của sườn dốc, lấp chặt đất qua lóng thứ hai. 100% hộ không bón phân lót khi trồng vì lo ngại xót rễ làm chết mầm. Về chăm sóc, 50% hộ phát cỏ 1 lần/năm, 20% chăm sóc 2 lần/năm và 30% hoàn toàn không chăm sóc mà để cây sinh trưởng tự nhiên.

3. Tình hình sinh trưởng và cấu trúc lâm phần

Khảo sát tại các OTC cho thấy kết cấu tuổi trong bụi được người dân duy trì ổn định nhờ kỹ thuật khai thác măng hợp lý (mỗi mùa măng để lại 3 - 5 măng con khỏe mạnh làm cây mẹ kế cận) và chủ động chặt tỉa thân già (>3 tuổi) để làm cọc, củi. Tỷ lệ cây bị bệnh trung bình rất thấp, chỉ chiếm 0,93%.

Chỉ tiêu sinh trưởng về kích thước thân khí sinh có sự phân hóa rõ rệt theo vị trí địa hình:

• Chân đồi: Đường kính thân ở lóng thứ 7 ($D_{07}$) đạt cực đại $10{,}95\text{ cm}$; chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) đạt $15{,}58\text{ m}$.
• Sườn đồi: $D_{07}$ đạt $10{,}63\text{ cm}$; $H_{vn}$ đạt $15{,}25\text{ m}$.
• Đỉnh đồi: $D_{07}$ đạt $9{,}66\text{ cm}$; $H_{vn}$ đạt $14{,}67\text{ m}$.
• Bình quân toàn khu vực: $D_{07}$ đạt $10{,}41\text{ cm}$ và $H_{vn}$ đạt $15{,}17\text{ m}$.

4. Đặc điểm giải phẫu lá, hàm lượng diệp lục và tính chịu nóng

• Cấu tạo giải phẫu lá: Bề dày lá (BDL) và các mô chức năng tăng dần từ chân đồi lên đỉnh đồi nhằm thích ứng với cường độ bức xạ:
  • Chân đồi: BDL đạt $126{,}39\ \mu m$; tổng mô đồng hóa ($\sum\text{MĐH}$) đạt $61{,}64\ \mu m$ (chiếm 48,62% BDL).
  • Sườn đồi: BDL đạt $132{,}97\ \mu m$; $\sum\text{MĐH}$ đạt $68{,}61\ \mu m$ (chiếm 51,61% BDL).
  • Đỉnh đồi: BDL đạt $153{,}41\ \mu m$; $\sum\text{MĐH}$ đạt $79{,}88\ \mu m$ (chiếm 52,07% BDL). Tầng cutin mặt trên tại đỉnh đồi cũng dày hơn rõ rệt.
• Hàm lượng và tỷ lệ diệp lục: Tỷ lệ diệp lục $a/b$ tăng dần từ chân đồi lên đỉnh đồi: chân đồi đạt 3,75; sườn đồi đạt 4,11; đỉnh đồi đạt 4,40. Tất cả các giá trị đều lớn hơn 3, chứng minh Bương mốc là loài thực vật ưa sáng mạnh.
• Tính chịu nóng: Thử nghiệm Maxcop chỉ ra ngưỡng nhiệt sinh lý của Bương mốc nằm trong giới hạn $1 - 45^\circ\text{C}$. Tổn thương lá bắt đầu ở mức 6% tại $35^\circ\text{C}$, 20% tại $40^\circ\text{C}$, 28% tại $45^\circ\text{C}$; khi vượt qua $45^\circ\text{C}$, mức độ tổn hại tăng vọt lên 47% tại $50^\circ\text{C}$, 82% tại $55^\circ\text{C}$ và hoại tử trên 90% ở $60^\circ\text{C}$.

5. Thị trường tiêu thụ và lập địa đất đai

Mùa khai thác măng tập trung từ tháng 5 đến tháng 9 dương lịch. Khối lượng măng lớn (một số măng tại các bụi trồng thưa đạt tới $15\text{ kg}$/măng). Sản phẩm được tiêu thụ dưới dạng măng tươi và chế biến măng khô phục vụ thương lái đưa đi các địa bàn Hà Nội, Sơn Tây và các tỉnh lân cận.

---

Kết quả và đóng góp

Số liệu tổng hợp từ kết quả thực nghiệm

Khóa luận đã định lượng hóa các đặc điểm kỹ thuật và lâm học của Bương mốc qua các bảng số liệu sau:

Bảng 1: Thống kê kỹ thuật gây trồng Bương mốc qua phỏng vấn người dân ($n = 10$ hộ)

Chỉ tiêu kỹ thuật	Phân loại / Biện pháp	Tỷ lệ áp dụng
Tiêu chuẩn cây giống	Tuổi 9 - 12 tháng, >2 mắt mầm, không sâu bệnh	100% (10/10 hộ)
Phương pháp tạo giống	Tách gốc thân mẹ	100% (10/10 hộ)
Thời vụ trồng	Mùa xuân (tháng 1 - 3 âm lịch)	100% (10/10 hộ)
Mật độ trồng	$125\text{ bụi/ha}\ (8\times 10\text{ m})$ $100\text{ bụi/ha}\ (10\times 10\text{ m})$ $83\text{ bụi/ha}\ (10\times 12\text{ m})$ $330\text{ bụi/ha}\ (5\times 6\text{ m})$ Trồng phân tán không định hình	40% (4/10 hộ) 20% (2/10 hộ) 10% (1/10 hộ) 10% (1/10 hộ) 20% (2/10 hộ)
Kích thước hố đào	$40\times 40\times 40\text{ cm}$ $50\times 50\times 50\text{ cm}$ Không theo quy cách chuẩn	60% (6/10 hộ) 20% (2/10 hộ) 20% (2/10 hộ)
Bón phân lót khi trồng	Không bón phân	100% (10/10 hộ)
Chế độ chăm sóc	Chăm sóc 1 lần/năm Chăm sóc 2 lần/năm Không chăm sóc	50% (5/10 hộ) 20% (2/10 hộ) 30% (3/10 hộ)

Bảng 2: Chỉ tiêu sinh trưởng thân khí sinh của Bương mốc theo vị trí địa hình

Vị trí địa hình	Đường kính lóng thứ 7 ($D_{07}$ - cm)	Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$ - m)	Tỷ lệ cây bị bệnh (%)
Chân đồi	10,95	15,58	0,00
Sườn đồi	10,63	15,25	1,20
Đỉnh đồi	9,66	14,67	1,60
Trung bình	10,41	15,17	0,93

Bảng 3: Chỉ số giải phẫu lá, tỷ lệ diệp lục và mức tổn thương nhiệt của lá Bương mốc

Vị trí / Mức nhiệt	Bề dày lá ($\mu m$)	Tổng mô đồng hóa ($\mu m$)	Tỷ lệ diệp lục $a/b$	Tổn thương nhiệt trung bình (%)
Chân đồi	126,39	61,64 (48,62%)	3,75	—
Sườn đồi	132,97	68,61 (51,61%)	4,11	—
Đỉnh đồi	153,41	79,88 (52,07%)	4,40	—
Ngưỡng nhiệt $35^\circ\text{C}$	—	—	—	6%
Ngưỡng nhiệt $40^\circ\text{C}$	—	—	—	20%
Ngưỡng nhiệt $45^\circ\text{C}$	—	—	—	28%
Ngưỡng nhiệt $50^\circ\text{C}$	—	—	—	47%
Ngưỡng nhiệt $55^\circ\text{C}$	—	—	—	82%
Ngưỡng nhiệt $60^\circ\text{C}$	—	—	—	>90%

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật của tác giả

• Mật độ trồng tối ưu: Tác giả khuyến cáo mật độ thích hợp nhất khi trồng Bương mốc lấy măng và thân là $100 - 150\text{ bụi/ha}$. Không nên trồng dày trên $300\text{ bụi/ha}$ vì sau 4 năm bụi tre sẽ bị thoái hóa, giảm kích thước măng; cũng không nên trồng dưới $100\text{ bụi/ha}$ vì gây lãng phí diện tích đất dù măng đơn lẻ có khối lượng lớn.
• Biện pháp nhân giống và trồng: Duy trì tiêu chuẩn chọn cây giống bằng hom gốc (9 - 12 tháng tuổi, 2 mắt mầm khỏe, không sâu bệnh), vận chuyển cần hồ gốc giữ ẩm bằng bùn đất mặt. Đào hố $40\times 40\times 40\text{ cm}$ ở đất tốt hoặc $50\times 50\times 50\text{ cm}$ ở đất chặt; đặt cây nghiêng $45^\circ$ lấp đất nén chặt qua đốt thứ hai; không bón lót phân vô cơ sát gốc để tránh xót rễ.
• Bố trí lập địa và không gian: Do Bương mốc là loài ưa sáng mạnh ($a/b > 3$), sinh trưởng tốt nhất ở chân đồi đất ẩm, tầng đất dày, nên ưu tiên trồng thuần loài hoặc trồng thưa nếu xen canh cây bản địa để đảm bảo khả năng đón nhận ánh sáng tán xạ và trực xạ.

Đóng góp khoa học của đề tài

Khóa luận đã bổ sung các dữ liệu thực nghiệm định lượng cụ thể về cấu tạo vi phẫu mô lá, hàm lượng diệp lục quang học ($C_a, C_b$) và biên độ nhiệt chịu đựng ($1 - 45^\circ\text{C}$) của loài Bương mốc (Dendrocalamus velutinus N.Vu). Những dữ liệu này làm sáng tỏ cơ sở sinh lý học cho tập tính ưa sáng và khả năng thích nghi của loài, chuyển hóa các kinh nghiệm canh tác bản địa của người Dao tại Ba Vì thành các luận cứ khoa học phục vụ nhân rộng mô hình kinh tế rừng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi khảo sát thực tế giới hạn trong một đơn vị hành chính cấp xã (xã Tản Lĩnh, huyện Ba Vì).
  • Dung lượng mẫu phỏng vấn kỹ thuật nông hộ còn hẹp ($n = 10$ hộ), tập trung chủ yếu vào các hộ người Dao.
  • Các kỹ thuật nhân giống hiện đại hơn (chiết cành, giâm hom cành, nuôi cấy mô) chưa được bố trí thí nghiệm thực địa đối chứng mà mới dừng lại ở việc tổng kết kỹ thuật tách gốc truyền thống.
  • Chưa theo dõi động thái sâu bệnh hại theo mùa và các yếu tố suy thoái đất khi trồng Bương mốc thuần loài chu kỳ dài.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Triển khai các nghiên cứu thực nghiệm về kỹ thuật nhân giống sinh dưỡng bằng cành chiết hoặc hom thân ngầm nhằm khắc phục tình trạng thiếu hụt cây giống hom gốc.
  • Khảo nghiệm công thức bón phân thâm canh hữu cơ - vô cơ định lượng theo từng giai đoạn đẻ măng.
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các tiểu vùng sinh thái khác thuộc vùng miền núi phía Bắc và đánh giá chuỗi giá trị chế biến, bảo quản măng Bương mốc sau thu hoạch.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu cung cấp nguồn dẫn liệu thực tế giá trị cho:

• Sinh viên và học viên cao học ngành Lâm nghiệp, Lâm sinh, Quản lý Tài nguyên Rừng: Tham khảo phương pháp bố trí ô tiêu chuẩn điều tra tre trúc mọc cụm, phương pháp giải phẫu lá, phân tích hàm lượng diệp lục bằng quang phổ và phương pháp Maxcop kiểm tra tính chịu nóng của thực vật rừng.
• Cán bộ khuyến lâm và các ban quản lý rừng phòng hộ, vườn quốc gia: Sử dụng các số liệu về mật độ ($100 - 150\text{ bụi/ha}$), thời vụ (tháng 1 - 3 âm lịch) và tiêu chuẩn cây giống để xây dựng sổ tay kỹ thuật gây trồng loài Bương mốc trong các dự án phát triển kinh tế vùng đệm và phục hồi rừng đầu nguồn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Loài Bương mốc tại xã Tản Lĩnh có nguồn gốc từ đâu và đã được người dân gây trồng trong bao lâu?

Loài Bương mốc không phải cây trồng dự án mới du nhập mà do đồng bào dân tộc Dao mang từ vùng núi Tây Bắc về trồng tại xã Tản Lĩnh từ khoảng 80 đến 100 năm trước (tương đương 4 thế hệ trong gia đình). Các bụi cây mẹ cổ xưa này hiện vẫn sinh trưởng, cho măng bình thường và là nguồn cung cấp giống chính cho cả khu vực.

2. Tại sao người dân địa phương lại phá bỏ Điềm trúc và Lục trúc để chuyển sang trồng Bương mốc?

Trong giai đoạn 1996 - 2005, một số hộ dân đã tham gia dự án trồng hai giống tre nhập nội là Điềm trúc và Lục trúc. Tuy nhiên sau đó người dân đã chủ động chặt bỏ để chuyển sang trồng Bương mốc bản địa vì măng của Điềm trúc và Lục trúc có vị không ngon, khó tiêu thụ trên thị trường, giá bán rẻ hơn nhiều và cây không thích nghi tốt bằng Bương mốc.

3. Tỷ lệ diệp lục a/b của lá Bương mốc đo được là bao nhiêu và chỉ số này chứng minh đặc tính sinh thái gì của cây?

Tỷ lệ diệp lục $a/b$ đo được tại 3 vị trí địa hình lần lượt là: chân đồi đạt 3,75; sườn đồi đạt 4,11; đỉnh đồi đạt 4,40. Căn cứ theo thang phân loại sinh lý của Lichtenthaler (1983) và Lê Đức Diên (1986), tất cả các chỉ số này đều lớn hơn 3, chứng minh Bương mốc là loài thực vật ưa sáng mạnh, khả năng quang hợp tăng cao ở các vị trí đón nhiều ánh sáng, do đó cần được trồng thuần loài hoặc trồng thưa để đảm bảo đủ ánh sáng.

4. Biên độ nhiệt độ sinh lý của lá Bương mốc là bao nhiêu và cây phản ứng thế nào khi nhiệt độ vượt quá 45°C?

Kết quả kiểm tra tính chịu nóng bằng phương pháp Maxcop chỉ ra biên độ nhiệt sinh lý của lá Bương mốc nằm trong khoảng $1 - 45^\circ\text{C}$. Trong giới hạn từ $35 - 45^\circ\text{C}$, mức độ tổn thương của phiến lá dao động từ 6% đến 28%. Khi nhiệt độ vượt quá ngưỡng sinh lý ($50^\circ\text{C}$ và $55^\circ\text{C}$), diện tích tổn thương tăng vọt lên lần lượt là 47% và 82%, và khi đạt $60^\circ\text{C}$ phiến lá bị hoại tử gần như hoàn toàn (>90%).

5. Vì sao người dân địa phương tuyệt đối không bón phân lót khi trồng cây giống Bương mốc?

Qua phỏng vấn 10/10 hộ gia đình, không có hộ nào thực hiện bón phân khi trồng cây giống hom gốc. Theo kinh nghiệm thực tế đúc kết của người dân, cây giống mới tách gốc có hệ rễ và các mắt mầm non rất nhạy cảm; việc bón phân lót vào hố tại thời điểm trồng sẽ gây hiện tượng xót rễ làm thối gốc và dẫn đến chết cây giống.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Văn Thành đã tổng kết toàn diện thực trạng canh tác $450\text{ ha}$ Bương mốc tại xã Tản Lĩnh, làm sáng tỏ các kinh nghiệm kỹ thuật nhân giống tách gốc, thời vụ và mật độ trồng của đồng bào dân tộc Dao. Công trình đóng góp hệ thống số liệu định lượng có giá trị về sinh trưởng lâm phần ($D_{07}$ đạt $10{,}41\text{ cm}$, $H_{vn}$ đạt $15{,}17\text{ m}$), cấu trúc giải phẫu hiển vi lá, chỉ số diệp lục ($a/b > 3$) và ngưỡng nhiệt độ sinh lý ($1 - 45^\circ\text{C}$). Đây là cơ sở khoa học tin cậy hỗ trợ công tác quy hoạch, thâm canh và nhân rộng loài Bương mốc nhằm mục tiêu phát triển kinh tế lâm nghiệp và bảo tồn tài nguyên rừng tại các vùng đệm tự nhiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam đứng thứ 4 thế giới về diện tích tre nứa, các nhà khoa học đã phát hiện ra 194 loài tre trúc thuộc 26 chi khác nhau ở Việt Nam. Với con số nhƣ vậy đã phần nào đánh giá đƣợc tính đa dạng về thành phần loài tre trúc ở nƣớc ta. Tuy nhiên, mới chỉ có 80 loài đã tạm thời đƣợc định danh, còn lại là các loài chƣa có tên. Theo số liệu thống kê của Tổng Cục Lâm Nghiệp tính đến cuối năm 2011, nƣớc ta có khoảng hơn 1,3 triệu (ha) rừng tre nứa (gồm cả rừng thuần loài và hỗn giao).

Tre nứa có rất nhiều công dụng nhƣ đƣợc sử dụng làm các đồ vật gia dụng, nhà, (cột, kèo), làm đũa, làm máng nƣớc, làm rổ rá, vật dụng nông nghiệp (gầu, cán cuốc, cán xẻng). Tre non đƣợc sử dụng làm thức ăn (măng). Tre khô kể cả rễ làm củi đun, trong chiến tranh tre đƣợc sử dụng làm vũ khí (chông tre, cung, nỏ). Ngoài ra tre nứa là loài mọc nhanh, sớm cho sản phẩm, kỹ thuật gây trồng tƣơng đối đơn giản, có khả năng sinh trƣởng trên đất khó canh tác và đất hoang hóa.

Chúng ta có thể thấy tre nứa giữ vai trò quan trọng trong đời sống của ngƣời dân. Tre nứa cũng nằm trong tài nguyên rừng do đó việc trú trọng phát triển cũng nhƣ đƣa tre nứa trở thành loài cây trồng đem lại lợi ích cho ngƣời dân là hết sức cần thiết. Tản Lĩnh là một trong 16 xã vùng đệm của Vƣờn Quốc Gia Ba Vì, Vƣờn Quốc Gia Ba Vì cách trung tâm thủ đô Hà Nội 50km về phía Tây theo quốc lộ 21A và đƣờng 78 có tọa độ địa lý từ 200 55′ đến 210 07′ vĩ độ Bắc ; 105016′ đến 105025′ độ kinh Đông. Là Vƣờn Quốc Gia duy nhất đóng trên địa bàn thủ đô nên chính sách phát triển vùng đệm rất đƣợc trú trọng quan tâm.

Đã có rất nhiều dự án phát triển vùng đệm với nhiều dự án phát triển các loài cây lâm sản với mục đích hỗ trợ, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân vùng đệm, nhằm hạn chế và giảm thiểu đến mức thấp nhất tác động của ngƣời dân vùng đệm vào tài nguyên rừng, trong đó cây Bƣơng Mốc là loài lâm sản ngoài gỗ đang đƣợc trú trọng phát triển. 1 Bƣơng mốc (Dendrocalamus velutinus N.Vu) là loài tre mọc cụm, kích thƣớc lớn, phân bố ở một số tỉnh ở Tây Bắc Việt Nam. Bƣơng mốc đƣợc dân tộc Dao mang về trồng từ khoảng 100 năm trở lại đây, khi họ di cƣ đến đây. Hiện nay Bƣơng Mốc đã trở thành cây xóa đói giảm ngèo của bà con ngƣời Dao cũng nhƣ góp phần tái tạo sinh thái cho khu vực Vƣờn Quốc Gia Ba Vì.

Do đó việc thực hiện đề tài “Nghiên cứu tình hình gây trồng và đặc điểm sinh trưởng của loài Bương mốc (Dendrocalamus velutinus N.Vu) tại xã Tản Lĩnh, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội” là cần thiết để tạo cơ sở khoa học cho việc chăm sóc, khai thác đúng kỹ thuật và nâng cao chất lƣợng các sản phẩm của loài. Góp phần cải thiện và tăng thu nhập cho ngƣời dân xã Tản Lĩnh cũng nhƣ các xã xung quanh vùng đệm của Vƣờn Quốc Gia Ba Vì. 2 CHƢƠNG 1TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới.1 Nghiên cứu về phân loại và phân bố các loài tre trúc trên thế giới.

Trên thế giới có rất nhiều các nghiên cứu về, phân bố của tre trúc nhƣ : Năm 1868 nghiên cứu cảu tác giả Munro với tựa đề „„Nghiên cứu về Bambusaceae‟‟ sau đó là tác giả Gamble viết về „„Các loài tre trúc ở Ấn Độ‟‟ năm 1896.