Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống cây hồ đào giai đoạn vườn ươm tại Viện Sinh thái rừng và Môi trường

Hồ đào là cây đa tác dụng, mang lại giá trị kinh tế cao từ quả, hạt, gỗ. 90 trang · Đại học Lâm nghiệp.

• Người hướng dẫn: Hà Văn Huân
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Kỹ Thuật Nhân Giống Cây Hồ Đào và Ảnh Hưởng Của Chế Độ Che Bóng
• Loại tài liệu: đề tài tốt nghiệp
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Ngoài nước
• 1.2. Nghiên cứu về hình thái phân loại
• 1.3. Nghiên cứu về đặc tính sinh học, sinh thái và phân bố
• 1.4. Nghiên cứu về vật hậu
• 1.5. Nghiên cứu về cấu trúc quần thể
• 1.6. Một số kết quả nghiên cứu gần đây
• 1.7. Trong nước
• 1.8. Nghiên cứu về hình thái, phân loại
• 1.9. Nghiên cứu về đặc tính sinh học, sinh thái và phân bố
• 1.10. Nghiên cứu về cấu trúc quần thể
• 1.11. Nghiên cứu về sinh trưởng ở vườn ươm và rừng trồng
• 1.12. Giá trị kinh tế của loài Hồ đào
• 1.13. Giá trị y dược của hai loài Hồ đào
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN – KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực Núi Luốt – Trường Đại học Lâm nghiệp – Xuân Mai – Chương Mỹ - Hà Nội
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Vị trí địa lý
• 2.1.3. Địa hình
• 2.1.4. Địa chất thổ nhưỡng
• 2.1.5. Khí hậu thủy văn

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Kỹ Thuật Nhân Giống Cây Hồ Đào Giá Trị

Hồ đào là cây đa tác dụng, mang lại giá trị kinh tế cao từ quả, hạt, gỗ. Các bộ phận khác như thân, cành, lá, rễ cũng có giá trị dược liệu. Tinh dầu chiết xuất từ cây và hạt được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là y học. Hạt hồ đào dần trở thành thực phẩm chức năng, mang lại nhiều lợi ích sức khỏe. Các nghiên cứu tại Mỹ và Trung Quốc chỉ ra hiệu quả bảo vệ sức khỏe của hạt hồ đào. Tại Việt Nam, nhu cầu tiêu thụ hạt hồ đào ngày càng tăng, phần lớn được đáp ứng bằng nhập khẩu, khiến giá thành cao. Do đó, nghiên cứu phát triển hồ đào tại các tỉnh miền núi phía Bắc có giá trị khoa học và kinh tế xã hội cao. Nghiên cứu tập trung vào kỹ thuật nhân giống và ảnh hưởng của chế độ che bóng đến sinh trưởng cây con trong giai đoạn vườn ươm. "Hiện nay trên thế giới, các loại tinh dầu triết xuất từ cây và hạt Hồ đào đang có nhiều ứng dụng rộng dãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau đặc biệt trong lĩnh vực y học."

1.1. Tiềm năng kinh tế và dược liệu của cây hồ đào

Cây hồ đào không chỉ có giá trị kinh tế cao nhờ quả, hạt và gỗ mà còn là nguồn dược liệu quý giá. Các bộ phận của cây chứa các hợp chất có lợi cho sức khỏe. Hạt hồ đào giàu dinh dưỡng, protein, chất xơ, vitamin, khoáng chất và chất béo không bão hòa. Các nghiên cứu đã chứng minh khả năng giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, ung thư và tiểu đường của hạt hồ đào. Lá, vỏ và các bộ phận khác được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh khác nhau. "Hạt Hồ đào đang dần trở thành một loại thực phẩm chức năng mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhiều công trình nghiên cứu gần đây tại Mỹ và Trung Quốc đã chỉ rõ những hiệu quả bảo vệ sức khỏe của hạt Hồ đào."

1.2. Thực trạng trồng và tiêu thụ hạt hồ đào tại Việt Nam

Mặc dù có tiềm năng lớn, cây hồ đào chưa được trồng rộng rãi tại Việt Nam, chủ yếu phân bố ở một số tỉnh miền núi phía Bắc. Nguồn cung hạt hồ đào trong nước còn hạn chế, phần lớn phải nhập khẩu từ nước ngoài, dẫn đến giá thành cao. Việc phát triển kỹ thuật nhân giống hiệu quả và phù hợp với điều kiện địa phương là rất quan trọng để tăng cường sản xuất trong nước, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng và giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu. "Nhu cầu tiêu thụ hạt Hồ đào tại nước ta hiện nay ngày một tăng cao, do vị ngon và lợi ích bảo vệ sức khỏe mà hạt Hồ đào mang lại. Phần lớn nhu cầu này được đáp ứng bằng giải pháp nhập khẩu từ nước ngoài, chính vì vậy giá thành của hạt Hồ đào tại nước ta là khá cao chưa phù hợp với mặt bằng thu nhập của người dân."

II. Thách Thức Trong Nhân Giống Cây Hồ Đào và Giải Pháp Tiềm Năng

Việc nhân giống cây hồ đào gặp nhiều thách thức, bao gồm tỷ lệ nảy mầm thấp, khó khăn trong giâm cành và ghép cây. Các yếu tố môi trường như ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm cũng ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng và phát triển của cây con. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của chế độ che bóng đến sinh trưởng cây con hồ đào trong giai đoạn vườn ươm. Mục tiêu là tìm ra các phương pháp nhân giống hiệu quả và tối ưu hóa điều kiện môi trường để nâng cao tỷ lệ thành công và chất lượng cây giống. "Kết quả nghiên cứu thử nghiệm giâm hom vào hai thời điểm tháng 5 và tháng 10 cho thấy thời điểm giâm hom thích hợp đối với loài Hồ đào là tháng 10, vì toàn bộ số hom giâm vào thời điểm tháng 5 đều chết sau 45 ngày. Tuy nhiên, kết quả nhân giống từ hạt và giâm hom đều thu được tỉ lệ thành công không cao chỉ đạt xấp xỉ 50%."

2.1. Tỷ lệ nảy mầm thấp và khó khăn trong giâm cành hồ đào

Tỷ lệ nảy mầm thấp là một trong những thách thức lớn nhất trong nhân giống cây hồ đào bằng hạt. Vỏ hạt cứng và thời gian ngủ nghỉ dài là những yếu tố cản trở quá trình nảy mầm. Các phương pháp xử lý trước khi gieo như ngâm hạt trong nước ấm hoặc sử dụng chất kích thích nảy mầm có thể giúp cải thiện tỷ lệ nảy mầm. Giâm cành cũng là một phương pháp nhân giống phổ biến, nhưng tỷ lệ thành công thường không cao do khả năng ra rễ kém của cành giâm. "Cho tới nay, mới chỉ có Hà Văn Huân Đại học Lâm nghiệp bước đầu nghiên cứu thử nghiệm nhân giống loài Hồ đào(Juglans regia Linn) bằng nguồn hạt ngoại nhập từ Trung Quốc và hom giâm lấy tại vườn Quốc gia Hoàng Liên – Sa Pa – Lào Cai."

2.2. Ảnh hưởng của ánh sáng và các yếu tố môi trường khác

Ánh sáng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quá trình quang hợp và sinh trưởng của cây con. Chế độ che bóng có thể giúp điều chỉnh lượng ánh sáng mặt trời tiếp xúc với cây, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của cây con trong giai đoạn vườn ươm. Nhiệt độ và độ ẩm cũng là những yếu tố cần được kiểm soát để đảm bảo cây con sinh trưởng tốt. Việc lựa chọn giá thể phù hợp và cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhân giống.

III. Phương Pháp Nhân Giống Hồ Đào Bằng Ghép Cây Hướng Dẫn Chi Tiết

Ghép cây là một phương pháp nhân giống hiệu quả để duy trì các đặc tính tốt của giống cây mẹ. Phương pháp này giúp rút ngắn thời gian sinh trưởng và cho quả sớm hơn so với nhân giống bằng hạt. Nghiên cứu này sẽ trình bày chi tiết quy trình ghép cây hồ đào, từ việc chọn gốc ghép, chuẩn bị cành ghép đến kỹ thuật ghép và chăm sóc sau ghép. Mục tiêu là cung cấp một hướng dẫn thực tế để người trồng có thể áp dụng thành công phương pháp này. "Giá trị kinh tế của loài Hồ đào Hồ đào là cây đa tác dụng, có giá trị cao, các bộ phận của cây đều có thể sử dụng vào các mục đích khác nhau như: Gỗ: rất nặng, cứng, bền, thớ gỗ dày, dễ đánh bóng bề mặt, dùng để đóng đồ gia dụng, làm lớp dán mặt trang trí,…"

3.1. Lựa chọn gốc ghép và cành ghép phù hợp cho cây hồ đào

Việc lựa chọn gốc ghép và cành ghép phù hợp là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của quá trình ghép cây. Gốc ghép cần khỏe mạnh, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng địa phương. Cành ghép nên được chọn từ những cây mẹ có năng suất cao, chất lượng quả tốt và không bị nhiễm bệnh. Thời điểm ghép thích hợp thường là vào mùa xuân hoặc mùa thu, khi cây đang trong giai đoạn sinh trưởng mạnh.

3.2. Kỹ thuật ghép và chăm sóc sau ghép để đạt tỷ lệ thành công cao

Có nhiều kỹ thuật ghép cây khác nhau, như ghép mắt, ghép cành bên, ghép áp. Kỹ thuật ghép cần được thực hiện cẩn thận, đảm bảo tiếp xúc tốt giữa gốc ghép và cành ghép. Sau khi ghép, cần chăm sóc cây cẩn thận, bao gồm tưới nước, bón phân, che bóng và phòng trừ sâu bệnh. Việc theo dõi và cắt tỉa các mầm dại cũng rất quan trọng để tập trung dinh dưỡng cho cành ghép phát triển.

IV. Ảnh Hưởng Của Che Bóng Đến Sinh Trưởng Cây Con Hồ Đào Kết Quả

Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của chế độ che bóng khác nhau đến sự sinh trưởng và phát triển của cây con hồ đào trong giai đoạn vườn ươm. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm chiều cao cây, đường kính thân, số lượng lá, diện tích lá và trọng lượng khô của cây. Kết quả nghiên cứu cho thấy chế độ che bóng phù hợp có thể cải thiện đáng kể sự sinh trưởng và phát triển của cây con. "Ở Mỹ (Bang California) là vùng trồng Hồ đào nhiều nhất với diện tích khoảng 129.400 mẫu Anh, thu được 77.000 tấn hạt/1năm, tổng giá trị thu được là 32,3 triệu USD, trung bình 1 cây gỗ lớn có giá khoảng 1.500 USD/cây (James A. Handbook of Energy Crops.

4.1. Tỷ lệ nảy mầm và sống sót của cây con dưới các chế độ che bóng khác nhau

Nghiên cứu so sánh tỷ lệ nảy mầm và sống sót của cây con hồ đào dưới các chế độ che bóng khác nhau, bao gồm che bóng hoàn toàn, che bóng một phần và không che bóng. Kết quả cho thấy chế độ che bóng một phần mang lại tỷ lệ nảy mầm và sống sót cao nhất. Che bóng hoàn toàn có thể ức chế sự phát triển của cây con, trong khi không che bóng có thể gây cháy lá và chết cây do ánh nắng quá gắt.

4.2. Sinh trưởng chiều cao đường kính thân và số lượng lá cây con

Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của che bóng đến sinh trưởng chiều cao, đường kính thân và số lượng lá của cây con. Kết quả cho thấy chế độ che bóng một phần giúp cây con phát triển chiều cao nhanh hơn, đường kính thân lớn hơn và số lượng lá nhiều hơn so với các chế độ che bóng khác. Điều này cho thấy chế độ che bóng phù hợp có thể tạo điều kiện tối ưu cho quá trình quang hợp và tích lũy chất dinh dưỡng của cây.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Hướng Dẫn Vườn Ươm Hồ Đào Hiệu Quả

Dựa trên kết quả nghiên cứu, bài viết này cung cấp hướng dẫn chi tiết về thiết lập và quản lý vườn ươm hồ đào hiệu quả. Hướng dẫn bao gồm các bước lựa chọn địa điểm, chuẩn bị đất, gieo hạt hoặc ghép cây, che bóng, tưới nước, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Mục tiêu là giúp người trồng có thể áp dụng các kỹ thuật tiên tiến để sản xuất cây giống hồ đào chất lượng cao. "Việc nghiên cứu phát triển loài cây này cho một số tỉnh miền núi phía Bắc là có giá trị cao về khoa học cũng như kinh tế thị trường, vì đây là loài cây đa tác dụng và có khả năng phát triển thành các loài cây trồng rừng phục vụ mục tiêu phát triển sinh kế vùng cao, giảm thiểu những tác động xấu của quá trình mất rừng và biến đổi khí hậu đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới.

5.1. Lựa chọn địa điểm và chuẩn bị đất cho vườn ươm hồ đào

Địa điểm vườn ươm cần có nguồn nước sạch, đất thoát nước tốt và tránh gió lùa mạnh. Đất nên được cày xới kỹ, bón phân hữu cơ và khử trùng để loại bỏ mầm bệnh và cỏ dại. Có thể sử dụng giá thể hỗn hợp từ đất, xơ dừa và trấu hun để cải thiện khả năng thoát nước và giữ ẩm của đất.

5.2. Quản lý chế độ che bóng tưới nước và bón phân trong vườn ươm

Sử dụng lưới che nắng để điều chỉnh lượng ánh sáng mặt trời tiếp xúc với cây con. Tưới nước đều đặn, tránh để đất quá khô hoặc quá ẩm. Bón phân định kỳ bằng phân hữu cơ hoặc phân khoáng NPK theo liều lượng khuyến cáo. Thường xuyên kiểm tra và phòng trừ sâu bệnh để bảo vệ cây con.

VI. Kết Luận Triển Vọng Phát Triển Nhân Giống Hồ Đào Bền Vững

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về kỹ thuật nhân giống và ảnh hưởng của chế độ che bóng đến sinh trưởng cây con hồ đào. Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng rộng rãi trong thực tế sản xuất, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng cây giống hồ đào. Việc phát triển nhân giống hồ đào bền vững có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường ở các tỉnh miền núi phía Bắc. "Như vậy, Hồ đào (Juglans regia Linn) là loài cây đa tác dụng, chúng có giá trị cao trong nhiều lĩnh vực: sinh thái, kinh tế, y dược, sử dụng. Về mặt giá trị sử dụng gỗ của chúng dùng để đóng các đồ gia dụng và mỹ nghệ cao có chất lượng tốt; hạt của chúng đều là những thực phẩm đang rất được ưa thích trên thị trường thế giới cũng như ở Việt Nam; ngoài ra các bộ phận thân, lá, cành, rễ, hoa, quả, hạt của Hồ đào đều được dùng trong các bài thuốc để chữa trị nhiều bệnh lan y có hiệu quả cao."

6.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo về nhân giống và chăm sóc cây hồ đào

Cần tiếp tục nghiên cứu về các phương pháp nhân giống tiên tiến, như nuôi cấy mô, để nâng cao hiệu quả và chất lượng cây giống. Nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của chế độ che bóng và các yếu tố môi trường khác đến sinh trưởng và phát triển của cây hồ đào trong các giai đoạn khác nhau. Phát triển các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hiệu quả và thân thiện với môi trường.

6.2. Chính sách hỗ trợ phát triển nhân giống hồ đào tại các tỉnh miền núi

Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ phát triển nhân giống hồ đào tại các tỉnh miền núi, bao gồm hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và thị trường. Khuyến khích các doanh nghiệp và người dân tham gia vào quá trình nhân giống và trồng cây hồ đào. Tăng cường công tác tuyên truyền, quảng bá về giá trị kinh tế và dược liệu của cây hồ đào.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây Hồ đào (Juglans regia Linn, thuộc họ Hồ đào Juglandaceae) là loài cây thân gỗ đa tác dụng có giá trị kinh tế, sinh thái và y dược cao. Không chỉ cung cấp gỗ chất lượng tốt (nặng, cứng, thớ dày, dễ gia công trang trí) và quả chứa hạt có hàm lượng dinh dưỡng cao (giàu chất béo không bão hòa, protid, khoáng chất và vitamin), các bộ phận khác như thân, cành, lá, vỏ quả và rễ của cây đều là những dược liệu quan trọng trong y học cổ truyền cũng như công nghiệp chiết xuất hiện đại.

Trên thế giới, Hồ đào đã được gây trồng và khai thác quy mô lớn tại các quốc gia như Hoa Kỳ và Trung Quốc. Tại Việt Nam, loài cây này chỉ phân bố tự nhiên hẹp và được trồng phân tán tại một số tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Hà Giang và Cao Bằng nhằm mục đích thu hái quả thủ công. Nhu cầu tiêu thụ hạt Hồ đào trong nước ngày càng tăng, song nguồn cung nội địa rất hạn chế, phần lớn phải nhập khẩu với giá thành cao so với thu nhập của người dân. Bên cạnh đó, các nghiên cứu chuyên sâu về nguồn giống và kỹ thuật gieo ươm cây con loài này ở nước ta còn rất ít.

Xuất phát từ thực tiễn trên, tác giả đã thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp: “Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống và ảnh hưởng của chế độ che bóng đến sinh trưởng cây con Hồ đào trong giai đoạn Vườn ươm”. Đề tài được triển khai trong khuôn khổ tham gia thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở “Nghiên cứu phát triển loài Hồ đào (Juglans regia Linn) cho một số tỉnh miền núi phía Bắc” cùng nhóm cán bộ nghiên cứu của Viện Sinh thái rừng và Môi trường (Trường Đại học Lâm nghiệp).

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm:

• Mục tiêu chung: Góp phần phát triển tập đoàn cây trồng rừng đa tác dụng có giá trị kinh tế cao cho một số tỉnh miền núi phía Bắc.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xây dựng được bộ tiêu chí lựa chọn cây giống Hồ đào có phẩm chất tốt.
  2. Xác định được 10 cây tiêu chuẩn Hồ đào có phẩm chất tốt làm nguồn cung cấp vật liệu giống.
  3. Xây dựng bản hướng dẫn kỹ thuật nhân giống và chăm sóc cây con Hồ đào trong giai đoạn Vườn ươm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây giống, hạt giống và cây con Hồ đào (Juglans regia Linn).
• Phạm vi không gian: Thu thập vật liệu giống và điều tra thực địa tại huyện Sa Pa (tỉnh Lào Cai) và huyện Đồng Văn (tỉnh Hà Giang); bố trí các thí nghiệm nhân giống và che bóng tại Vườn ươm Trường Đại học Lâm nghiệp (thị trấn Xuân Mai, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và tiêu chuẩn áp dụng

• Tiêu chuẩn ngành 04 TCN 147 – 2006: Quy định về công nhận giống cây trồng lâm nghiệp (ban hành kèm theo Quyết định số 4108/QĐ-BNN-KHCN ngày 29/12/2006 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn), làm căn cứ pháp lý và kỹ thuật xây dựng bộ tiêu chí chọn cây trội.
• Lý thuyết sinh thái học và lâm sinh học: Đặc tính sinh thái, nhu cầu chiếu sáng, đặc điểm sinh lý nảy mầm của hạt có vỏ dày và nhân chứa nhiều lipid.

Phương pháp nghiên cứu

1. Phương pháp điều tra thực địa và phỏng vấn:
   • Sử dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) với kỹ thuật phỏng vấn bán định hướng trên 40 đối tượng gồm cán bộ quản lý lâm nghiệp và người dân địa phương tại vùng phân bố.
   • Tham vấn ý kiến chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực chọn tạo giống cây rừng để hoàn thiện bộ tiêu chí.
2. Phương pháp chọn cây trội và thu thập vật liệu:
   • Điều tra, đo đếm các chỉ tiêu sinh trưởng ($C_{1.3}$, $H_{vn}$, $H_{dc}$, $D_t$) và sản lượng quả trong 3 năm liên tiếp (2009, 2010, 2011) của 30 cây tiêu chuẩn tại Sa Pa và Đồng Văn.
   • Thu thập 4.000 hạt giống từ các cây trội được chọn lọc để phục vụ các thí nghiệm.
3. Phương pháp bố trí thí nghiệm vườn ươm:
   • Thí nghiệm kích thích nảy mầm: Thử nghiệm ảnh hưởng của nhiệt độ nước ngâm ($45^\circ\text{C}$, $35^\circ\text{C}$, $25^\circ\text{C}$ đối chứng trong 10 giờ); tác động cơ giới (mài mỏng vỏ hạt kết hợp ngâm 10 giờ so với không mài); và thời gian ngâm nước thường (10 giờ, 5 giờ, ủ ngay không ngâm). Mỗi công thức theo dõi 100 hạt, lặp lại 3 lần trên nền cát ẩm.
   • Thành phần ruột bầu: Đất mặt (92%) + phân chuồng hoai (6%) + supe lân (2%), đóng bầu kích thước đường kính 12 cm.
   • Thí nghiệm chế độ che bóng: Thiết kế 4 công thức gồm CT1 (đối chứng - không che, 0%), CT2 (che 25%), CT3 (che 50%), CT4 (che 75%). Mỗi công thức 40 bầu, lặp lại 3 lần.
4. Phương pháp xử lý số liệu:
   • Xử lý thống kê mô tả, kiểm định tính thuần nhất của phương sai bằng tiêu chuẩn Levene, phân tích phương sai một nhân tố (One-Way ANOVA) và so sánh phân hạng giá trị trung bình theo tiêu chuẩn Duncan trên phần mềm SPSS.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về cây Hồ đào:

• Nghiên cứu quốc tế:
  • Hình thái và phân loại: Theo Linn (1902), Hồ đào là cây thân gỗ lớn cao tới 30 m, vỏ nhẵn màu tro, lá kép lông chim lẻ 5–9 lá chét, hoa đơn tính, hoa đực dạng đuôi sóc thõng, hoa cái mọc 2–5 hoa ở đầu cành. Quả hạch có 2 van bao lấy hạt nhăn nheo.
  • Thành phần hóa học: Nhân hạt chứa 17,59% nước, 11,05% protid, 41,98% lipid, 26,50% chất dẫn xuất, 1,30% cellulose, 1,60% tro; giàu hydroxy-5-tryptamin, acid linoleic, acid linolenic, Zn, Cu, K, Mg, Fe, Ca và các vitamin A, B, C, P.
  • Giá trị y dược & sức khỏe: Trích dẫn nghiên cứu của Đại học Marshall (West Virginia) về khả năng giảm nguy cơ ung thư vú; nghiên cứu tại Boston theo dõi 21.500 bác sĩ trong 17 năm chỉ ra ăn hạt Hồ đào $\ge 2$ lần/tuần giảm 50% nguy cơ tử vong do đau tim đột ngột và 30% nguy cơ tắc động mạch vành; dữ liệu từ Bộ Văn hóa Thông tin (2007) ghi nhận nước ép Hồ đào giúp giảm 12% nồng độ LDL cholesterol.
  • Kinh tế: Năng suất đạt khoảng 2,5 tấn hạt/ha (khoảng 185 kg/cây). Riêng bang California (Hoa Kỳ) trồng 129.400 mẫu Anh, đạt sản lượng 77.000 tấn/năm, giá trị 32,3 triệu USD.
• Nghiên cứu trong nước:
  • Cây phân bố hẹp tại Sa Pa (Lào Cai), Đồng Văn, Phó Bảng (Hà Giang) và Cao Bằng; thường mọc hỗn giao với các loài như Sấu (Dracontomelum duperreanum), Sâng (Pometia pinnata).
  • Nghiên cứu của Hà Văn Huân (Đại học Lâm nghiệp) ghi nhận thử nghiệm nhân giống từ hạt và hom (nguồn gốc Sa Pa và hạt nhập Trung Quốc); kết quả giâm hom tháng 10 sống tốt hơn tháng 5 (tháng 5 chết 100% sau 45 ngày), tuy nhiên tỷ lệ thành công chung của cả gieo hạt và giâm hom chỉ đạt xấp xỉ 50%.
  • Tổng hợp các bài thuốc y học cổ truyền sử dụng Hồ đào diệp (lá), Hồ đào xác (vỏ quả), Hạch đào (hạt), Phân tâm mộc và Hồ đào nhân (nhân hạt) theo ghi chép của Hải Thượng Lãn Ông và dược phẩm STIPLIPIE hỗ trợ hạ mỡ máu.

Chương 2: Điều kiện tự nhiên – kinh tế – xã hội khu vực nghiên cứu

Tác giả phân tích chi tiết điều kiện tại 3 địa bàn liên quan đến đề tài:

1. Khu vực Núi Luốt (Trường Đại học Lâm nghiệp – Xuân Mai, Hà Nội):
   • Vị trí: $20^\circ 50'30''\text{B}$, $105^\circ 30'45''\text{Đ}$; địa hình gồm 2 đồi nối tiếp cao 133 m và 90 m, độ dốc trung bình $15^\circ$, nơi dốc nhất $30^\circ$.
   • Thổ nhưỡng: Đất feralit nâu vàng phát triển trên đá mẹ Foocfiarit, chua ($\text{pH} < 7$), nghèo lân, giàu kết von sắt, tầng đất dày ở chân đồi, hàm lượng mùn 2–4%, độ ẩm 6–9%. Diện tích vườn ươm 3,7 ha.
   • Khí hậu: Nhiệt độ trung bình $23,1^\circ\text{C}$, lượng mưa $2.125\text{ mm}$, độ ẩm không khí $84,3%$.
2. Huyện Đồng Văn (tỉnh Hà Giang):
   • Địa hình núi đá vôi karst hiểm trở chiếm 85% diện tích, độ cao trung bình $1.200\text{ m}$. Đất đỏ xám và vàng sẫm.
   • Khí hậu cận ôn đới mát mẻ: Nhiệt độ trung bình $15–25^\circ\text{C}$ (tháng 1 có thể xuống $2,2^\circ\text{C}$), lượng mưa $1.600–2.000\text{ mm}$, độ ẩm $85%$, có sương muối.
   • Kinh tế - xã hội: Dân số 63.254 người (2008), 85% là dân tộc Mông. Đang triển khai dự án hợp tác trồng thử nghiệm 2.500 cây Hồ đào trên 11,5 ha tại 8 xã thị trấn Phó Bảng do Công ty CP Thương mại & Xây dựng Hà Thông liên kết cùng 11 hộ dân.
3. Huyện Sa Pa (tỉnh Lào Cai):
   • Nằm ở sườn Đông dãy Hoàng Liên Sơn, độ cao trung bình $1.500\text{ m}$ (dao động $400–3.143\text{ m}$).
   • Đất đai gồm 4 nhóm: Đất mùn Alit trên núi cao (18,0%), đất mùn vàng đỏ trên núi cao (65,3%), đất Feralit trên đá cát (5,2%), đất Feralit biến đổi do trồng lúa.
   • Khí hậu: Nhiệt độ trung bình $15,6^\circ\text{C}$, độ ẩm trung bình $87,7%$, lượng mưa lớn nhất tỉnh Lào Cai ($229,1\text{ mm}$/tháng). Dân tộc Mông chiếm 52,5%, Dao chiếm 25%.

Chương 3: Mục tiêu – Nội dung – Phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết 5 nội dung nghiên cứu tương ứng với mục tiêu đề ra; thiết kế các công thức thí nghiệm xử lý hạt giống bằng nhiệt độ, tác động cơ giới và thời gian ngâm; phương pháp bố trí thí nghiệm che bóng 4 mức độ (0%, 25%, 50%, 75%) và các công cụ toán học thống kê trên SPSS.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung trình bày và phân tích các số liệu thu thập được từ thực địa và thực nghiệm vườn ươm:

• Xây dựng bộ tiêu chí chọn cây giống: Kết hợp tiêu chuẩn 04 TCN 147–2006 và kết quả phỏng vấn PRA (90% người dân đánh giá cây tán rộng, to cho năng suất cao), đề tài xác lập 5 tiêu chí:
  1. Năng suất quả cao nhất khu vực và ổn định liên tục tối thiểu 3 năm.
  2. Sinh trưởng phát triển tốt (từ mức trung bình trở lên so với lâm phần).
  3. Tán rộng, dày, cân đối, cành phân bố đều.
  4. Cây đã thành thục và còn sung sức, không quá già cỗi.
  5. Không bị sâu bệnh hại (như sâu dóm, bệnh đốm trắng, cháy lá, nấm thân, thối quả).
• Khảo sát và chọn lọc cây trội: Khảo sát 30 cây tiêu chuẩn (7 cây tại Sa Pa, 23 cây tại Đồng Văn). Cây tại Hà Giang có chỉ tiêu sinh trưởng vượt trội ($C_{1.3}$ trung bình đạt 48,7 cm; $D_t$ đạt 7,2 m; $H_{vn}$ đạt 14,3 m) so với cây tại Sa Pa ($C_{1.3}$ đạt 36,7 cm; $D_t$ đạt 5,8 m; $H_{vn}$ đạt 10,8 m). Đề tài tuyển chọn được 10 cây trội đạt chuẩn:

STT	Địa điểm	Tên cây	$C_{1.3}$ (cm)	$D_t$ (m)	$H_{vn}$ (m)	$H_{dc}$ (m)	Sản lượng 2009 (kg)	Sản lượng 2010 (kg)	Sản lượng 2011 (kg)
1	Lào Cai	Cây 4	235	8,5	16,0	4,0	100	87	114
2	Lào Cai	Cây 6	82	4,5	13,0	4,0	72	75	81
3	Hà Giang	Cây 11	215	8,5	15,0	5,0	84	79	92
4	Hà Giang	Cây 12	222	9,5	17,0	6,0	120	106	89
5	Hà Giang	Cây 16	205	6,5	15,0	4,0	87	91	97
6	Hà Giang	Cây 20	254	12,0	17,0	8,0	130	105	94
7	Hà Giang	Cây 21	164	9,3	15,0	7,0	91	78	83
8	Hà Giang	Cây 24	232	8,8	18,0	5,0	140	114	121
9	Hà Giang	Cây 28	215	10,0	13,5	4,0	93	85	88
10	Hà Giang	Cây 30	137	7,5	16,0	6,0	72	78	85
TB			187	11,0	15,6	5,7	98,9	89,8	94,4

• Ảnh hưởng của kỹ thuật xử lý hạt đến tỷ lệ nảy mầm:
  • Nhiệt độ nước ngâm (10 giờ): Ngâm ở $35^\circ\text{C}$ cho tỷ lệ nảy mầm cao nhất ($59,33%$), ngâm ở $45^\circ\text{C}$ đạt $52,00%$, ngâm ở $25^\circ\text{C}$ đạt $40,67%$. Phân tích ANOVA cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ($F = 82,536$; $\text{Sig.} = 0,000 < 0,05$; kiểm định Levene có $\text{Sig.} = 0,487 > 0,05$). Kiểm định Duncan tách biệt 3 công thức thành 3 nhóm rõ rệt.
  • Tác động cơ giới: Mài mỏng mép vỏ kết hợp ngâm nước 10 giờ đạt tỷ lệ nảy mầm $47,67%$, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với không mài đạt $40,67%$ ($F = 22,050$; $\text{Sig.} = 0,009 < 0,05$).
  • Thời gian ngâm nước thường: Ngâm 10 giờ đạt $40,67%$, ngâm 5 giờ đạt $38,33%$, không ngâm đạt $37,00%$. Tuy có chênh lệch nhưng kiểm định ANOVA cho thấy khác biệt chưa có ý nghĩa thống kê ở mức $5%$ ($F = 4,043$; $\text{Sig.} = 0,077 > 0,05$).

Thí nghiệm kích thích nảy mầm	Công thức xử lý	Tỷ lệ nảy mầm TB (%)	Giá trị F	Mức ý nghĩa (Sig.)	Kết luận thống kê
Nhiệt độ nước (ngâm 10h)	$35^\circ\text{C}$ $45^\circ\text{C}$ $25^\circ\text{C}$ (đối chứng)	59,33 52,00 40,67	82,536	0,000	Khác biệt rất có ý nghĩa ($p < 0,01$); $35^\circ\text{C}$ tối ưu nhất
Biện pháp cơ giới	Mài mỏng vỏ + ngâm 10h Không mài + ngâm 10h	47,67 40,67	22,050	0,009	Khác biệt có ý nghĩa ($p < 0,01$); mài vỏ tăng tỷ lệ nảy mầm
Thời gian ngâm nước thường	Ngâm 10h Ngâm 5h Ủ ngay (không ngâm)	40,67 38,33 37,00	4,043	0,077	Khác biệt chưa có ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$)

• Ảnh hưởng của chế độ che bóng đến sinh trưởng chiều cao cây con: Theo dõi liên tục từ tháng thứ 1 đến tháng thứ 4 cho thấy công thức che bóng 25% luôn đạt mức tăng trưởng chiều cao tốt nhất, trong khi che bóng 75% cho kết quả thấp nhất:

Chế độ che bóng	Chiều cao sau 1 tháng (cm)	Chiều cao sau 2 tháng (cm)	Chiều cao sau 3 tháng (cm)	Chiều cao sau 4 tháng (cm)
0% (Đối chứng)	10,14	11,80	13,32	14,52
25%	12,00	13,91	18,44	20,10
50%	10,29	11,72	13,68	14,41
75%	9,75	10,48	12,39	13,58

Sau 4 tháng tuổi, mức chênh lệch chiều cao giữa công thức che 25% (20,10 cm) và công thức che 75% (13,58 cm) lên tới 6,51 cm (tương đương chênh lệch 47,9% so với mức thấp nhất).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

1. Xác lập được bộ 5 tiêu chí tuyển chọn cây trội lấy giống đối với loài Hồ đào tại vùng núi phía Bắc trên cơ sở tích hợp tiêu chuẩn ngành và tri thức bản địa.
2. Tuyển chọn được 10 cây trội có năng suất hạt cao (72–140 kg/cây/năm) và sinh trưởng tốt tại Sa Pa (2 cây) và Đồng Văn (8 cây).
3. Xác định được phương pháp kích thích nảy mầm hiệu quả nhất là ngâm hạt trong nước ấm $35^\circ\text{C}$ trong 10 giờ, nâng tỷ lệ nảy mầm lên $59,33%$ (cao hơn đối chứng $18,66%$). Biện pháp mài mỏng vỏ hạt cũng giúp cải thiện tỷ lệ nảy mầm đạt $47,67%$.
4. Xác định chế độ che bóng tối ưu cho sinh trưởng cây con Hồ đào ở giai đoạn vườn ươm là che bóng $25%$, giúp cây đạt chiều cao trung bình $20,10\text{ cm}$ sau 4 tháng.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp cơ sở khoa học và số liệu thực nghiệm định lượng đầu tiên về kỹ thuật xử lý hạt giống và chế độ chiếu sáng vườn ươm đối với cây Hồ đào bản địa tại Việt Nam.
• Khắc phục hạn chế của các thử nghiệm trước đây (vốn chỉ đạt tỷ lệ nảy mầm/nhân giống khoảng 50% hoặc chết khi giâm cành mùa hè), mở ra giải pháp nhân giống hữu tính ổn định phục vụ các chương trình trồng rừng kinh tế vùng cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thí nghiệm vườn ươm của đề tài mới tập trung theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng trong giai đoạn 4–6 tháng đầu, chưa theo dõi dài hạn đến giai đoạn xuất vườn hoàn toàn và đem trồng thử nghiệm trên các lập địa rừng khác nhau. Nhiệt độ nước trong thí nghiệm ngâm hạt chỉ được xác định ở thời điểm bắt đầu ngâm, chưa duy trì đẳng nhiệt liên tục suốt 10 giờ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi sinh trưởng và tỷ lệ sống của cây con sau khi trồng rừng thực nghiệm tại các tỉnh miền núi phía Bắc; hoàn thiện quy trình nhân giống vô tính (ghép cây, giâm hom) kết hợp với nhân giống hữu tính từ nguồn hạt của 10 cây trội đã xác định.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu này là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị thực tiễn đối với:

• Sinh viên, học viên ngành Lâm học, Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng: Tham khảo phương pháp xây dựng tiêu chí chọn cây trội, thiết kế thí nghiệm lâm sinh vườn ươm và kỹ năng phân tích thống kê sinh học bằng SPSS (ANOVA, Levene, Duncan).
• Cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp và các vườn ươm giống vùng cao: Ứng dụng trực tiếp quy trình xử lý hạt giống (ngâm nước ấm $35^\circ\text{C}$ trong 10 giờ, mài vỏ hạt) và thiết kế giàn che bóng $25%$ để sản xuất cây giống Hồ đào chất lượng cao.
• Các dự án phát triển sinh kế lâm nghiệp: Cung cấp thông tin địa bàn phân bố và dữ liệu năng suất phục vụ quy hoạch mở rộng vùng trồng Hồ đào tại Lào Cai, Hà Giang và các tỉnh phụ cận.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cây Hồ đào phân bố tự nhiên và được gây trồng chủ yếu ở đâu tại Việt Nam?

Hồ đào phân bố hẹp và rải rác tại một số tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó hai khu vực tập trung có điều kiện sinh thái phù hợp nhất là huyện Sa Pa (tỉnh Lào Cai) và huyện Đồng Văn (tỉnh Hà Giang).

2. Bộ tiêu chí lựa chọn cây giống (cây trội) Hồ đào gồm những tiêu chuẩn nào?

Gồm 5 tiêu chí: (1) Năng suất quả cao nhất khu vực và ổn định ít nhất 3 năm liên tục; (2) Sinh trưởng phát triển tốt từ mức trung bình trở lên; (3) Tán rộng, dày, cân đối, cành phân bố đều; (4) Cây đã thành thục, còn sung sức, không quá già cỗi; (5) Cây không bị sâu bệnh hại.

3. Biện pháp kích thích nảy mầm nào cho kết quả cao nhất trong nghiên cứu?

Biện pháp ngâm hạt trong nước có nhiệt độ ban đầu $35^\circ\text{C}$ trong 10 giờ (sau đó ủ cát ẩm) cho tỷ lệ nảy mầm cao nhất đạt $59,33%$, vượt trội so với ngâm ở $45^\circ\text{C}$ ($52,00%$) và ngâm nước thường $25^\circ\text{C}$ ($40,67%$).

4. Thời gian ngâm hạt trong nước ở nhiệt độ thường có làm thay đổi đáng kể tỷ lệ nảy mầm không?

Thực nghiệm so sánh ngâm 10 giờ ($40,67%$), ngâm 5 giờ ($38,33%$) và ủ ngay không ngâm ($37,00%$) cho thấy mức chênh lệch nhỏ và kiểm định ANOVA cho kết quả $\text{Sig.} = 0,077 > 0,05$, nghĩa là sự khác biệt chưa có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất $95%$.

5. Chế độ che bóng nào tại vườn ươm giúp cây con Hồ đào sinh trưởng chiều cao tốt nhất?

Chế độ che bóng $25%$ giúp cây con đạt sinh trưởng chiều cao tốt nhất ở tất cả các mốc thời gian, đạt $20,10\text{ cm}$ sau 4 tháng tuổi, vượt trội rõ rệt so với công thức không che ($14,52\text{ cm}$), che 50% ($14,41\text{ cm}$) và che 75% ($13,58\text{ cm}$).

---

Kết luận

Khóa luận đã giải quyết trọn vẹn các mục tiêu nghiên cứu về tuyển chọn cây trội, hoàn thiện kỹ thuật xử lý hạt giống và xác định chế độ che bóng tối ưu cho cây con Hồ đào (Juglans regia Linn) trong giai đoạn vườn ươm. Kết quả thực nghiệm khẳng định phương pháp ngâm hạt trong nước $35^\circ\text{C}$ trong 10 giờ kết hợp chế độ che bóng $25%$ mang lại hiệu quả sinh trưởng chiều cao và tỷ lệ nảy mầm cao nhất. Đề tài đóng góp cơ sở dữ liệu thực nghiệm và giải pháp kỹ thuật cụ thể, phục vụ định hướng nhân rộng loài cây đa tác dụng có giá trị kinh tế cao này tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Ngoài nước Nghiên cứu về hình thái phân loại Theo Linn (1902), Hồ đào là loài cây lớn, có thể cao tới 30m; vỏ nhẵn và màu tro. Lá dài tới 40cm, kép lông chim lẻ với 5-9 lá chét hình trái xoan nguyên, dài 6- 15 cm, rộng 3-6 cm, có gân giữa lồi ở mặt dưới. Hoa đơn tính, màu lục nhạt; hoa đực xếp thành đuôi sóc thõng xuống; hoa cái xếp 2-5 cái ở cuối các nhánh.

Quả hạch to có vỏ ngoài màu lục và nạc, dễ hoá đen khi chà xát, vỏ quả trong hay vỏ của hạch rất cứng, có 2 van bao lấy hạt với 2 lá mầm to, chia thuỳ và nhăn nheo như nếp của óc động vật. Hoa ra vào tháng 5, quả tháng chín vào 9-10 [10] Nghiên cứu về đặc tính sinh học, sinh thái và phân bố Trong nhân có nước 17,59%, protid 11,05%, lipid 41,98%, chất dẫn xuất 26,50%, cellulose 1,30%, tro 1,60%. Nhân hạt chứa dầu mau khô gồm phần lớn là các glycerid của acid linoleic và linolenic. Hạch rất giàu hydroxy-5-tryptamin.

Nó cũng giàu đồng và kẽm; còn có K, Mg, S, Fe, Ca và các vitamin A, B, C, P. Dầu hạt óc chó có mùi đặc biệt dễ chịu nhưng dễ bị hôi. Cây có nguồn gốc ở châu Á, thuần hoá từ lâu ở các vùng ôn đới ở Âu châu (vùng Địa Trung Hải). Ở Trung Quốc Hồ đào được trồng chủ yếu ở các tỉnh phía Nam như: Vân Nam, Quảng Đông, Quảng Tây,… Nghiên cứu về vật hậu Theo Linn, Hồ đào (Juglans regia Linn) có mùa ra hoa vào tháng 4 - 5, quả chín vào tháng 9 -10.

Nghiên cứu về cấu trúc quần thể Hồ đào (Juglans regia Linn)) ít khi mọc thuần loài thành từng đám, mà thường mọc hỗn giao, dải rác trong rừng lá rộng thường xanh hay nửa rụng lá trên đất ẩm, tầng dầy, mầu mỡ và thoát nước tốt với một số loài như Sấu (Dracontomelum duperreanum), Sâng (Pometia pinnata),. [8] 3 Một số kết quả nghiên cứu gần đây: - Các nhà khoa học thuộc trường y, Đại học Marshall ở Huntington, bang West Virginia (Mỹ) cho biết, việc ăn nhiều hạt óc chó có thể giúp phụ nữ giảm được nguy cơ ung thư vú. - Công trình nghiên cứu ở Boston (Hoa Kỳ), theo dõi cách ăn uống trong 17 năm của 21.500 Bác sĩ cho thấy những người có thói quen ăn hạt Hồ đào ít nhất 2 lần một tuần thấy giảm hẳn nguy cơ chết đột ngột vì cơn đau tim được 50% so với những người không bao giờ ăn. Họ cũng giảm được 30% nguy cơ bị tắc nghẽn động mạch vành tim – ít bị đau thắt ngực, hạt Hồ đào dồi dào axít béo giàu omega 3, vitamin E, các chất polyphenol, manhê, kali những chất có tác dụng điều hòa huyết áp.

- Theo Báo điện tử của Bộ Văn Hoá Thông tin trên Web site: www.vn, ngày 17 tháng 1 năm 2007, hạt Hồ đào rất giàu axít béo polyunsaturated (đây là một loại axít không có khả năng sinh cholesterol), giúp cho các mạch máu mềm mại và khỏe mạnh. Hạt Hồ đào rất giàu Calories, chỉ cần mỗi ngày ăn khoảng 5 hạt là có thể giúp cho cơ thể khoẻ mạnh, cường tráng. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng chỉ cần 1/3 tách nước ép từ quả Hồ đào đã đủ làm nên một sự khác biệt lớn cho cơ thể, làm giảm nồng độ LDL (low-density lopoprotein) xuống khoảng 12%. - Hiện nay, người dân Trung Quốc đặc biệt là người cao tuổi rất thích ăn hạt Hồ đào.

Vì hạt Hồ đào là loại thức ăn giầu dinh dưỡng, bổ cả tinh thần và trí nhớ là nguồn cung cấp axít béo omega 3, chất xơ, protein, vitamin, khoáng chất tự nhiên tốt giúp giảm nguy cơ mắc bệnh béo phì, ung thư, tim mạch và tiểu đường. Trong nước Nghiên cứu về hình thái, phân loại Theo các tài liệu nghiên cứu ở trong nước, Hồ đào là cây thân gỗ có chiều cao trung bình từ 12 – 20m (đôi khi tới 30m); Vỏ cây màu nâu, có các vết nứt; Lá cây có dạng lá phức, hình lông chim, mọc so le, viền ngoài của lá có hình răng cưa, 4 cuống lá chắc khoẻ, một nhánh có từ 5 - 7 lá đôi khi có 9 lá, không có lá kèm, lá non có mầu nâu tía, khi trưởng thành có mầu xanh sáng; hoa có dạng đuôi sóc, dài khoảng 15cm, hoa đực ở dạng đơn, hoa cái tạo thành từng cụm từ 3 - 9 hoa, thụ phấn nhờ gió; quả Hồ đào hình tròn, có đường kính khoảng 5 cm, vỏ ngoài nhẵn, ban đầu có mầu xanh sáng sau đó chuyển sang mầu nâu, trong vỏ quả là hạt, trong hạt có một nhân lớn với mặt ngoài nhăn nheo như hình óc chó. Thân Cây Hồ Đào Lá Cây Hồ Đào Cây Hồ Đào ở Sa Pa – Lào Cai Hoa Hồ Đào hình đuôi sóc Quả Hồ Đào Hạt Hồ Đào Hình 1.1: Một số hình ảnh các bộ phận của cây Hồ đào Nghiên cứu về đặc tính sinh học, sinh thái và phân bố Cây có nguồn gốc ở Châu Á, thuần hoá từ lâu ở các vùng ôn đới ở Âu châu (vùng Địa Trung Hải). Ở Trung Quốc Hồ đào được trồng chủ yếu ở các tỉnh phía Nam như: Vân Nam, Quảng Đông, Quảng Tây,… Ở nước ta cũng có trồng ở Lao Cai (Sapa), Hà Giang (Phó Bảng, Đồng Văn) và Cao Bằng.

Nghiên cứu về cấu trúc quần thể 5 Theo kết quả điều tra của Viện Điều tra Quy hoạch rừng và Viện Khoa học Lâm nghiệp Hồ đào (Juglans regia Linn) ít khi mọc thuần loài thành từng đám, mà thường mọc hỗn giao, dải rác trong rừng lá rộng thường xanh hay nửa rụng lá trên đất ẩm, tầng dầy, mầu mỡ và thoát nước tốt với một số loài như Sấu (Dracontomelum duperreanum), Sâng (Pometia pinnata),. Nghiên cứu về sinh trưởng ở vườn ươm và rừng trồng Cho tới nay, mới chỉ có Hà Văn Huân Đại học Lâm nghiệp bước đầu nghiên cứu thử nghiệm nhân giống loài Hồ đào(Juglans regia Linn) bằng nguồn hạt ngoại nhập từ Trung Quốc và hom giâm lấy tại vườn Quốc gia Hoàng Liên – Sa Pa – Lào Cai. Kết quả nghiên cứu thử nghiệm giâm hom vào hai thời điểm tháng 5 và tháng 10 cho thấy thời điểm giâm hom thích hợp đối với loài Hồ đào là tháng 10, vì toàn bộ số hom giâm vào thời điểm tháng 5 đều chết sau 45 ngày. Tuy nhiên, kết quả nhân giống từ hạt và giâm hom đều thu được tỉ lệ thành công không cao chỉ đạt xấp xỉ 50%.

Chưa có một cơ quan chức năng có thẩm quyền nào tiến hành nghiên cứu và thử nghiệm trồng hai loài cây quý hiếm này một cách quy mô và bài bản. Giá trị kinh tế của loài Hồ đào Hồ đào là cây đa tác dụng, có giá trị cao, các bộ phận của cây đều có thể sử dụng vào các mục đích khác nhau như: Gỗ: rất nặng, cứng, bền, thớ gỗ dày, dễ đánh bóng bề mặt, dùng để đóng đồ gia dụng, làm lớp dán mặt trang trí,… Hạt: dùng để ăn thô hoặc làm nguyên liệu chế biến bánh, kẹo, kem có mùi vị rất thơm ngon, hạt cũng có thể được nghiền nhỏ để làm gia vị. Trong hạt có hàm lượng dầu cao, có mùi thơm dễ chịu dùng để nấu ăn hoặc trộn salát. Nhựa: có hàm lượng đường cao dùng để sản xuất đường, sản xuất dược phẩm,… Lá: dùng để uống giống như trà, làm thuốc chữa bệnh,… Vỏ cây: dùng để tách chiết các hợp chất như: Vitamin C,Tamin,… phần còn lại dùng làm nhiên liệu đốt hoặc để sản xuất ethanol.

6 Ngoài ra, các bộ phận của cây Hồ đào còn được dùng để sản xuất thuốc nhuộm, thuốc diệt cỏ, sơn, chất đánh bóng bề mặt, chất chống thấm nước, … Hồ đào có giá trị kinh tế rất cao, cây Hồ đào được 5 – 6 năm tuổi bắt đầu cho thu hạt, cho năng suất khoảng 2,5 tấn hạt/1hecta, trung bình 1 cây cho khoảng 185 kg. Ở Mỹ (Bang California) là vùng trồng Hồ đào nhiều nhất với diện tích khoảng 129.400 mẫu Anh, thu được 77.000 tấn hạt/1năm, tổng giá trị thu được là 32,3 triệu USD, trung bình 1 cây gỗ lớn có giá khoảng 1.500 USD/cây (James A. Handbook of Energy Crops. Hiện nay, ở Trung Quốc trồng rất nhiều Hồ đào với số lượng rất lớn nhưng cũng không đủ đáp ứng cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu đang có nhu cầu rất lớn.

Hiện nay, ở Việt Nam nguồn cung cấp quả Hồ đào từ trong nước là không đáng kể và phần lớn nhu cầu đều được đáp ứng bằng các nguồn nhập khẩu từ nước ngoài. Chính vì vậy giá thành của hạt Hồ đào hiện đang được cung ứng ngoài thị trường là khá cao so với mức thu nhập bình quân của người tiêu dùng nước ta.1: Kim ngạch, tỷ trọng nhập khẩu quả hạt từ Hồng Kông tháng 01/2007 Tên hàng Kim ngạch NK (USD) Tỷ trọng (%) Hồ trăn 3.092 1,18 Hạt dẻ cười 64.600 0,42 Hạt hạnh đào 16.2: Kim ngạch nhập khẩu các loại hạt 16/05/2008 Mặt hàng Kim ngạch (USD Hạch macadamia 247.501,5 (Theo Website: http://www.vn) Giá trị y dược của hai loài Hồ đào Hồ đào hay Hạnh đào có tên khoa học là Juglans regia, thuộc họ Hồ đào Juglandaceae. Cây Hạnh đào cho ta những vị thuốc sau đây: - Lá = Hồ đào diệp - Vỏ quả = Hồ đào xác = Thanh long y - Hạt còn vỏ cứng = Hạch đào - Màng mềm giữa vỏ và nhân hạt = Phân tâm mộc - Nhân hạt = Hồ đào nhân = Hạnh đào nhân. Lá Hồ đào - Thành phần: tannin, acid ellagic, juglon (naphtoquinol), juglanin và tinh dầu.

- Tính chất: tannin và naphtoquinol có tính kháng khuẩn. Acid ellagic có tính chống oxy-hoá yếu. Lá có tính giãn mạch. - Công dụng: nước sắc uống làm thuốc bổ, lọc máu; dùng nhiều có tính sáp trường (trị tiêu chảy).

Ngậm trong miệng để trị lở miệng, hôi miệng. Vôi ngoài da trị mụn nhọt, rửa vết thương. Phụ nữ cho con bú tránh dùng (vì tắt sữa). Vỏ quả - Vỏ quả có khả năng chống khối u.

The Pharmacol of Chin herbs 1999) [21] Mới có kết quả trong phòng thí nghiệm, chưa ứng dụng lâm sàng. Phân tâm mộc có công dụng như lá nhưng yếu hơn. Hồ đào nhân - 100g Hồ đào nhân sinh 642 calori, có 14g protein, 62g chất béo. Nếu tính ra calori, 8% do chất béo bão hoà, 55% do chất béo chưa no nhiều nối đôi, 20% do chất béo một nối đôi.

Như vậy chất béo cuả Hồ đào nhân tương đối tốt, gần bằng dầu hướng dương.