phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục biểu đồ, danh mục chữ viết tắt, đề tài được bố cục thành ba chương, cụ thể:” Chƣơng 1:“Những vấn đề lý luận và kinh nghiệm về kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước cho xây dựng cơ bản.” Chƣơng 2:“Thực trạng kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước cho xây dựng cơ bản trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.” Chƣơng 3:“Phương hướng và giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước cho xây dựng cơ bản trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.” 16 17 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ KIỂM SOÁT CHINGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƢỚC CHO XÂY DỰNG CƠ BẢN 1.“Một số vấn đềngân sách nhà nƣớc và chi ngân sách nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc” 1.“Một số vấn đề về ngân sách nhà nước” 1.“Quan niệm ngân sách nhà nước” NSNN là một hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính nhằm đảm bảo yêu cầu thực hiện các chức năng quản lý điều hành nền kinh tế xã hội, đồng thời bảo đảm cân đối các khoản thu chi. NSNN ra đời và phát triển với tư cách là một phạm trù kinh tế gắn liền với sự xuất hiện của Nhà nước và sự tồn tại, phát triển của nền kinh tế hàng hóa. NSNN là khâu chủ đạo, đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc duy trì sự tồn tại của bộ máy quyền lực Nhà nước. “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước (Luật NSNN).
Do vậy NSNN là công cụ điều hành vĩ mô nền kinh tế của Nhà nước, Nhà nước chỉ có thể thực hiện điều hành nền kinh tế có hiệu quả khi nền tài chính được đảm bảo.“Vai trò của ngân sách nhà nước” NSNN là một khâu quan trọng trong hệ thống tài chính. Vai trò của NSNN được xác định trên cơ sở chức năng và nhiệm vụ cụ thể của nó trong từng giai đoạn, đảm bảo cho Nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ, duy trì quyền lực nhà nước. Vai trò của NSNN được thể hiện trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa như sau: “Thứ nhất,huy động các nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của Nhà nước” “Xuất phát từ bản chất kinh tế của NSNN, để đảm bảo cho hoạt động của nhà nước trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội đòi hỏi phải có những nguồn tài chính nhất định. Những nguồn tài chính này được hình thành từ các khoản thu thuế 18 và các khoản thu ngoài thuế.
Đây là vai trò lịch sử của NSNN mà trong bất kỳ chế độ xã hội nào, cơ chế kinh tế nào NSNN đều phải thực hiện.” Thứ hai,NSNN là công cụ điều tiết thị trường, bình ổn giá cả và chống lạm phát “Đặc điểm nổi bật của nền kinh tế thị trường là sự cạnh tranh giữa các nhà doanh nghiệp nhằm đạt được lợi nhuận tối đa, các yếu tố cơ bản của thị trường là cung cầu và giá cả thường xuyên tác động lẫn nhau và chi phối hoạt động của thị trường. Sự mất cân đối giữa cung và cầu sẽ làm cho giá cả tăng lên hoặc giảm đột biến và gây ra biến động trên thị trường, dẫn đến sự dịch chuyển vốn của các doanh nghiệp từ ngành này sang ngành khác, từ địa phương này sang địa phương khác. Việc dịch chuyển vốn hàng loạt sẽ tác động tiêu cực đến cơ cấu kinh tế, nền kinh tế phát triển không cân đối. Do đó, để đảm bảo lợi ích cho nhà sản xuất cũng như người tiêu dùng Nhà nước phải sử dụng ngân sách để can thiệp vào thị trường nhằm bình ổn giá cả thông qua công cụ thuế và các khoản chi từ NSNN dưới các hình thức tài trợ vốn, trợ giá và sử dụng các quỹ dự trữ hàng hoá và dự trữ tài chính.
Đồng thời , trong quá trình điều tiết thị trường NSNN còn tác động đến thị trường tiền tệ và thị trường vốn thông qua việc sử dụng các công cụ tài chính như: phát hành trái phiếu Chính phủ, thu hút viện trợ nước ngoài, tham gia mua bán chứng khoán trên thị trường vốn… qua đó góp phần kiểm soát lạm phát.” Thứ ba, NSNN là công cụ định huớng phát triển sản xuất “Để định hướng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Nhà nước sử dụng công cụ thuế và chi ngân sách. Bằng công cụ thuế một mặt tạo nguồn thu cho ngân sách, mặt khác Nhà nước sử dụng thuế với các loại thuế, các mức thuế suất khác nhau sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển và hướng dẫn các nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư vào những vùng những lĩnh vực cần thiết để hình thành cơ cấu kinh tế theo hướng đã định. Đồng thời, với các khoản chi phát triển kinh tế, đầu tư vào cơ sở hạ tầng, vào các ngành kinh tế mũi nhọn… Nhà nước có thể tạo điều kiện và hướng dẫn các nguồn vốn đầu tư của xã hội vào những vùng, lĩnh vực cần thiết để hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý.” Thứ tư, NSNN là công cụ điều chỉnh thu nhập giữa các tầng lớp dân cư “Nền kinh tế thị trường với những khuyết tật của nó sẽ dẫn đến sự phân hoá giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư, Nhà nước phải có một chính sách phân phối lại thu nhập hợp lý nhằm giảm bớt khoảng cách chênh lệch về thu nhập trong dân cư. NSNN là công cụ tài chính hữu hiệu được Nhà nước sử dụng để điều tiết thu nhập, với các sắc thuế như thuế thu nhập luỹ tiến, thuế tiêu thụ đặc biệt … một mặt 19 tạo nguồn thu cho ngân sách mặt khác lại điều tiết một phần thu nhập của tầng lớp dân cư có thu nhập cao.
Bên cạnh công cụ thuế, với các khoản chi của NSNN như chi trợ cấp, chi phúc lợi cho các chương trình phát triển xã hội: phòng chống dịch bệnh, phổ cập giáo dục tiểu học, dân số và kế hoạch hoá gia đình, chính sách việc làm, chính sách bảo trợ xã hội… là nguồn bổ sung thu nhập cho tầng lớp dân cư có thu nhập thấp.” “Vì vậy NSNN có vị trí đặc biệt quan trọng đối với nền tài chính quốc gia, nó tác động đến mọi hoạt động kinh tế - xã hội. NSNN là cân đối tài chính tiền tệ quan trọng hàng đầu, quyết định sự phát triển kinh tế, công bằng xã hội và điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế.“Chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước: quan niệm, phân loại, đặc điểm và vai trò” 1.“Quan niệm chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước” Từ khái niệm và vai trò NSNN nêu trên cho thấy chi NSNN là một trong hai nội dung chủ yếu của NSNN. Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh, đảm bảo bộ máy hoạt động của Nhà nước, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. “Như vậy, chi NSNN là tổng thể các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp nhằm thực hiện các nhiệm vụ kinh tế xã hội do Nhà nước đảm nhiệm.” “Quá trình chi trả, cấp phát quỹ NSNN được hiểu là quá trình cấp vốn từ NSNN với đặc trưng là số vốn cung cấp đó có thể được hình thành từ các loại quỹ khác nhau trước khi chúng được đưa vào sử dụng.
Thông thường giữa thời gian cung cấp và thời gian sử dụng có khoảng cách nhất định.” “Tổ chức thực hiện chi NSNN được thông qua cơ quan Tài chính và KBNN có trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát và thanh toán đầy đủ, kịp thời theo tiến độ thực hiện các nhiệm vụ chi đã bố trí trong dự toán.” “Ở Việt Nam, KBNN trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về quỹ NSNN. KBNN được tổ chức theo nguyên tắc tập trung theo ngành dọc, hoạt động thống nhất từ TW đến địa phương và bao gồm 3 cấp từ TW đến huyện. Các cấp KBNN đều có tư cách pháp nhân, con dấu riêng và có tài 20 khoản tại Ngân hàng Nhà nước, ngân hàng thương mại trên địa bàn. Mỗi đơn vị KBNN có tính chất hoạt động độc lập tương đối, đồng thời có quan hệ mật thiết và đồng bộ với nhau trong một chỉnh thể thống nhất.
KBNN có những nhiệm vụ cơ bản như: quản lý quỹ NSNN; Ngân hàng của Chính phủ; tài trợ thiếu hụt ngân sách tạm thời; tài trợ những thiếu hụt ngân sách tích lũy; nghiệp vụ nhận tiền gửi và cung cấp các tài khoản giao dịch; Kế toán Nhà nước; quản lý các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; đầu tư ngân quỹ, cụ thể qua mô hình sau:” Quản lý quỹ ngân sách và ngoài ngân sách Kế toán Nhà nước Đầu tư ngân quỹ và cung cấp thông tin Kiểm soát chi NSNN KHO BẠC Nhận tiền gửi và các quỹ tài chính ngân sách Thanh toán Tín dụng Nhà Cung cấp tài khoản nước thanh toán Sơ đồ 1.1: Chức năng chính yếu của Kho bạc ở Việt Nam Nguồn:Tổng hợp của tác giả luận văn “Trong việc quản lý cấp phát và thanh toán các khoản chi NSNN là công việc của các ngành, các cấp, các cơ quan, đơn vị liên quan đến việc quản lý và sử dụng NSNN, từ khâu lập, phân bổ, cấp phát, thanh toán quyết định chi tiêu NSNN, trong đó hệ thống KBNN giữ vai trò đặc biệt quan trọng.”Luật NSNN năm 2002 quy định: “Căn cứ vào dự toán NSNN được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ, thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách quyết định chi gửi Kho bạc Nhà nước. Kho bạc Nhà nước kiểm tra tính hợp pháp của các tài liệu cần thiết theo 21 quy định của pháp luật và thực hiện chi ngân sách khi có đủ các điều kiện. Bộ trưởng Bộ Tài chính hướng dẫn cụ thể phương thức thanh toán này phù hợp với điều kiện thực tế”(theo quy định mới là Điều 56 Luật NSNN - số văn bản 83/2015/QH13 ban hành ngày 25/6/2015).