Nghiên cứu đặc điểm khu hệ động vật và giải pháp bảo tồn tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đặc điểm khu hệ động vật tại khu bảo tồn loài và sinh cảnh nam xuân lạc và đề xuất, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Cao Sơn
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Tiến Thịnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm khu hệ động vật tại khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc và đề xuất các giải pháp bảo tồn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu về thú
• 1.1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.1.2. Thời kỳ trước 1954 – bước đầu tiên điều tra thành phần loài khu hệ thú việt Nam
• 1.1.3. Thời kỳ từ năm 1955 đến 1975 – điều tra thống kê thành phần loài thú ở các địa phương thuộc miền Bắc Việt Nam
• 1.1.4. Thời kỳ từ 1975 đến nay – điều tra thống kê thành phần loài và đánh giá các giá trị khu hệ thú của các địa phương trên toàn quốc
• 1.1.5. Phân loại lớp thú
• 1.2. Nghiên cứu về chim
• 1.2.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.2.2. Giai đoạn trước trước thế kỷ 20
• 1.2.3. Giai đoạn thế kỷ 20 đến nay
• 1.2.4. Phân loại chim
• 1.3. Nghiên cứu về bò sát, lưỡng cư
• 1.3.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.3.2. Giai đoạn trước năm 1975
• 1.3.3. Giai đoạn sau năm 1975
• 1.3.4. Phân loại bò sát và lưỡng cư
• 1.4. Nghiên cứu khu hệ động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng, địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp phỏng vấn
• 2.4.2. Điều tra thực địa
• 2.4.3. Phương pháp điều tra theo tuyến
• 2.4.4. Bẫy chim bằng lưới mờ
• 2.4.5. Điều tra chim qua tiếng hót
• 2.4.6. Phương pháp đánh giá các mối đe dọa đến khu hệ động vật
• 2.5. Xử lý số liệu
• 2.5.1. Thu mẫu và xử lý mẫu
• 2.5.2. Tài liệu sử dụng trong phân loại và đánh giá
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa mạo
• 3.1.3. Điều kiện khí hậu, thuỷ văn
• 3.2. Điều kiện dân sinh, kinh tế xã hội
• 3.2.1. Dân số và lao động
• 3.2.2. Dân số và dân tộc
• 3.2.3. Tình hình sản xuất và đời sống
• 3.2.4. Hiện trạng cơ sở hạ tầng
• 3.2.5. Văn hóa, giáo dục, y tế
• 3.2.6. Công tác bảo vệ rừng và an ninh trật tự
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thành phần loài động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc
• 4.1.1. Khu hệ thú
• 4.1.2. Khu hệ chim
• 4.1.3. Khu hệ bò sát và lưỡng cư
• 4.2. Các loài động vật quý hiếm và hiện trạng của chúng tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc
• 4.2.1. Các loài động vật quý hiếm
• 4.2.2. Hiện trạng một số loài động vật quý hiếm
• 4.3. Các mối đe dọa đến khu hệ động vật tại KBT Nam Xuân Lạc
• 4.3.1. Săn bắt trái phép
• 4.3.2. Phá hủy sinh cảnh
• 4.3.3. Khai thác gỗ
• 4.3.4. Phá rừng làm nương rẫy
• 4.3.5. Chăn thả gia súc
• 4.3.6. Khai thác quặng
• 4.4. Đánh giá các mối đe dọa
• 4.5. Đề xuất một số giải pháp quản lý và bảo tồn động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về khu hệ động vật tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc

Khu bảo tồn Loài và Sinh cảnh Nam Xuân Lạc là một trong những khu vực quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học tại Việt Nam. Nơi đây không chỉ có hệ sinh thái phong phú mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm. Theo nghiên cứu, khu hệ động vật tại đây bao gồm nhiều loài thuộc các lớp khác nhau như chim, thú, bò sát và lưỡng cư. Việc nghiên cứu và bảo tồn khu hệ động vật này là rất cần thiết để duy trì sự cân bằng sinh thái và bảo vệ các loài đang có nguy cơ tuyệt chủng.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khu bảo tồn Nam Xuân Lạc

Khu bảo tồn Nam Xuân Lạc có diện tích rộng lớn với nhiều kiểu rừng khác nhau, từ rừng núi đất đến rừng núi đá. Điều này tạo ra môi trường sống đa dạng cho nhiều loài động vật. Hệ sinh thái tại đây không chỉ phong phú về loài mà còn đa dạng về hình thái và chức năng sinh thái.

1.2. Vai trò của khu bảo tồn trong bảo tồn động vật hoang dã

Khu bảo tồn Nam Xuân Lạc đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ các loài động vật hoang dã, đặc biệt là các loài quý hiếm như Voọc đen má trắng và Voọc mũi hếch. Việc bảo tồn không chỉ giúp duy trì sự đa dạng sinh học mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống cho các loài động vật này.

II. Thách thức trong việc bảo tồn động vật tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc

Mặc dù khu bảo tồn Nam Xuân Lạc đã được thành lập và bảo vệ, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong công tác bảo tồn động vật. Các hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên, săn bắn trái phép và phá rừng đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài động vật. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời để bảo vệ khu hệ động vật tại đây.

2.1. Tác động của con người đến khu hệ động vật

Các hoạt động khai thác gỗ và lâm sản trái phép đã gây ra những tác động tiêu cực đến khu hệ động vật. Nhiều loài động vật quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do mất môi trường sống và bị săn bắt trái phép.

2.2. Các mối đe dọa từ biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến khu hệ động vật tại khu bảo tồn. Sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa có thể làm thay đổi môi trường sống của nhiều loài, dẫn đến sự suy giảm số lượng và đa dạng sinh học.

III. Phương pháp nghiên cứu khu hệ động vật tại Nam Xuân Lạc

Để nghiên cứu khu hệ động vật tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm điều tra thực địa, phỏng vấn người dân địa phương và sử dụng các công nghệ hiện đại để theo dõi và ghi nhận sự hiện diện của các loài động vật. Việc áp dụng các phương pháp này giúp cung cấp thông tin chính xác và đầy đủ về tình trạng của khu hệ động vật.

3.1. Điều tra thực địa và thu thập mẫu

Điều tra thực địa là phương pháp chính để ghi nhận sự hiện diện của các loài động vật. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo sát tại nhiều khu vực khác nhau trong khu bảo tồn để thu thập mẫu và thông tin về các loài động vật.

3.2. Sử dụng công nghệ trong nghiên cứu động vật

Công nghệ như camera tự động và thiết bị GPS đã được sử dụng để theo dõi và ghi nhận sự xuất hiện của các loài động vật. Điều này giúp nâng cao độ chính xác trong việc đánh giá tình trạng của khu hệ động vật tại khu bảo tồn.

IV. Giải pháp bảo tồn động vật tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc

Để bảo tồn khu hệ động vật tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc, cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm tăng cường công tác quản lý, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn cụ thể cho từng loài động vật. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ góp phần bảo vệ và duy trì sự đa dạng sinh học tại khu bảo tồn.

4.1. Tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc quản lý và bảo vệ khu bảo tồn. Việc tăng cường lực lượng kiểm lâm và các biện pháp bảo vệ sẽ giúp ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép.

4.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn

Giáo dục và nâng cao nhận thức cho cộng đồng địa phương về tầm quan trọng của việc bảo tồn động vật hoang dã là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của khu hệ động vật và tham gia tích cực vào công tác bảo tồn.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc

Kết quả nghiên cứu về khu hệ động vật tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về tình trạng và sự đa dạng của các loài động vật. Những thông tin này không chỉ giúp nâng cao hiểu biết về khu hệ động vật mà còn hỗ trợ cho công tác quản lý và bảo tồn. Việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ góp phần bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên tại khu bảo tồn.

5.1. Đánh giá hiện trạng các loài động vật

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiều loài động vật tại khu bảo tồn đang bị đe dọa. Việc đánh giá hiện trạng này là cơ sở để xây dựng các kế hoạch bảo tồn cụ thể cho từng loài.

5.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào quản lý

Các kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng vào công tác quản lý khu bảo tồn, từ việc xây dựng các chính sách bảo tồn đến việc triển khai các chương trình bảo vệ động vật hoang dã.

VI. Tương lai của khu hệ động vật tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc

Tương lai của khu hệ động vật tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm công tác bảo tồn, quản lý tài nguyên và sự tham gia của cộng đồng. Nếu các giải pháp bảo tồn được thực hiện hiệu quả, khu hệ động vật tại đây có thể phục hồi và phát triển bền vững. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho động vật mà còn cho cả cộng đồng địa phương.

6.1. Dự báo về sự phục hồi của các loài động vật

Nếu các biện pháp bảo tồn được thực hiện đúng cách, nhiều loài động vật quý hiếm có thể phục hồi và gia tăng số lượng trong tương lai. Điều này sẽ góp phần làm phong phú thêm khu hệ động vật tại khu bảo tồn.

6.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn. Sự tham gia tích cực của họ sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn và tạo ra những lợi ích bền vững cho cả động vật và con người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn Loài và Sinh cảnh Nam Xuân Lạc có tổng diện tích tự nhiên 1.788 ha, nằm trên địa bàn huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn. Nơi đây sở hữu tỷ lệ che phủ rừng đạt 51,5% cùng hệ sinh thái núi đá vôi và núi đất đặc trưng, giữ vị trí then chốt như một hành lang sinh thái kết nối Vườn quốc gia Ba Bể và Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Cao Sơn được thực hiện từ tháng 8/2013 đến tháng 4/2014 nhằm giải quyết thực trạng suy giảm tài nguyên động vật do áp lực nhân sinh gay gắt tại khu vực.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài là thống kê toàn diện thành phần loài thuộc 4 lớp động vật có xương sống trên cạn gồm thú, chim, bò sát, lưỡng cư; đánh giá hiện trạng 36 loài quý hiếm bị đe dọa; phân tích các áp lực nhân sinh và đề xuất giải pháp bảo tồn bền vững. Kết quả nghiên cứu đã ghi nhận tổng cộng 141 loài động vật, trong đó có 26 loài thuộc Sách đỏ Việt Nam và 19 loài thuộc Danh lục đỏ thế giới IUCN. Đây là nguồn cơ sở dữ liệu thực địa quan trọng phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen nguy cấp cấp quốc gia và toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết sinh thái học quần xã và nguyên lý bảo tồn sinh học nhằm phân tích cấu trúc tổ thành loài, bậc phân loại và sự tương tác giữa sinh vật với môi trường sống trên núi đá vôi. Đề tài vận dụng khung đánh giá áp lực và mối đe dọa sinh thái học của Margoluis và Salafsky (2001) dựa trên ma trận ba tiêu chí định lượng gồm: diện tích ảnh hưởng, cường độ tác động và tính cấp thiết. Hệ thống lý thuyết tích hợp 4 khái niệm cốt lõi:

• Đa dạng sinh học khu hệ: Phản ánh độ phong phú và sự cân bằng số lượng giữa các bậc phân loại trong một sinh cảnh xác định.
• Sinh cảnh vi khí hậu đặc trưng: Môi trường sống chuyên biệt hình thành bởi thung lũng đá vôi khép kín và rừng ẩm nhiệt đới.
• Loài nguy cấp chỉ thị: Nhóm loài nhạy cảm với biến động môi trường, đóng vai trò định hướng ưu tiên bảo tồn nguồn gen.
• Hành lang đa dạng sinh học: Cầu nối sinh thái duy trì sự liên tục di cư và trao đổi gen giữa các khu rừng đặc dụng lân cận.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình tích hợp giữa phương pháp điều tra xã hội học và khảo sát thực địa chuyên sâu trong thời gian 6 tháng (từ tháng 8/2013 đến tháng 4/2014). Cỡ mẫu phỏng vấn gồm 22 phiếu điều tra bán cấu trúc, chọn mẫu có chủ đích nhắm vào cán bộ kiểm lâm, thợ săn giàu kinh nghiệm và người dân địa phương kết hợp kiểm chứng qua mẫu vật thực tế.

Trên thực địa, tác giả thiết lập 7 tuyến điều tra với tổng chiều dài 21,5 km (mỗi tuyến dài từ 2,0 km đến 4,0 km), khảo sát cả ngày lẫn đêm (từ 5h30 đến 24h00) với tốc độ di chuyển 1,5 đến 2,5 km/h qua các trạng thái rừng tự nhiên núi đất và núi đá. Đối với lớp chim, đề tài sử dụng 4 lưới mờ chuyên dụng (3 lưới kích thước 9x3m và 1 lưới kích thước 12x3m) kiểm tra định kỳ 30 phút/lần kết hợp ghi âm nhận diện tiếng hót. Đối với lớp bò sát và lưỡng cư, phương pháp thu mẫu trực tiếp dọc khe suối chỉ lưu giữ từ 2 đến 3 mẫu vật đại diện cho mỗi loài để định loại trước khi thả lại tự nhiên. Tổ hợp phương pháp này được lựa chọn nhằm tối ưu hóa khả năng phát hiện loài trong điều kiện địa hình chia cắt phức tạp ở độ cao từ 400 m đến 1.159 m và thời tiết nhiệt độ thấp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Xác lập danh lục 141 loài động vật có xương sống trên cạn: Ghi nhận 29 loài thú thuộc 14 họ và 4 bộ; 72 loài chim thuộc 25 họ và 6 bộ; 26 loài bò sát thuộc 11 họ và 2 bộ; 14 loài lưỡng cư thuộc 5 họ và 1 bộ.
• Cấu trúc phân loại thể hiện sự thích nghi sinh thái rõ rệt: Lớp thú ghi nhận bộ Ăn thịt chiếm ưu thế tuyệt đối với 6 họ (chiếm 42,86%) và 13 loài (chiếm 44,83% tổng số loài thú). Lớp chim có bộ Sẻ chiếm áp đảo với 18 họ (72,00%) và 52 loài (72,22% tổng số loài chim). Lớp bò sát ghi nhận bộ Có vẩy chiếm 73,08% (19 loài), trong đó họ Rắn nước đa dạng nhất với 7 loài; lớp lưỡng cư ghi nhận họ Ếch nhái chính thức chiếm ưu thế với 5 loài.
• Giá trị bảo tồn nguồn gen đặc biệt cao: Phát hiện 36 loài động vật quý hiếm nằm trong các danh mục ưu tiên bảo tồn (chiếm 25,53% tổng số loài khu hệ). Cụ thể, có 26 loài được ghi tên trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007, 19 loài thuộc Danh lục đỏ IUCN năm 2013 và 26 loài nằm trong danh mục quản lý của Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ. Nhiều loài linh trưởng nguy cấp toàn cầu hiện diện như Voọc mũi hếch, Voọc đen má trắng, Cu li nhỏ và Cu li lớn.
• Tỷ lệ phát hiện thực địa có sự phân hóa theo tập tính: Quan sát trực tiếp ghi nhận được 33 loài chim (đạt tỷ lệ 45,83%), 10 loài bò sát - lưỡng cư (đạt tỷ lệ 25,00%), nhưng chỉ có 4 loài thú được quan sát trực tiếp (đạt tỷ lệ 13,79%) do phần lớn thú lớn có kích thước quần thể nhỏ và hoạt động lẩn khuất.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của bộ Ăn thịt ở lớp thú và bộ Sẻ ở lớp chim phản ánh hệ sinh thái rừng Nam Xuân Lạc vẫn duy trì cấu trúc thảm thực vật nhiều tầng tán và chuỗi thức ăn tương đối hoàn chỉnh. Tuy nhiên, mật độ cá thể các loài thú lớn như Sơn dương, Gấu ngựa, Báo lửa bị suy giảm mạnh so với các ghi nhận trước đây tại Vườn quốc gia Ba Bể và Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang lân cận.

Dữ liệu phân loại học của khu hệ có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ phần trăm các bộ phân loại học, cùng biểu đồ cột chồng và bảng tổng hợp ma trận phân hạng bảo tồn để so sánh mức độ nguy cấp giữa Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ thế giới IUCN. Nguyên nhân chính dẫn đến sự khan hiếm thú lớn là do áp lực từ các hoạt động săn bắn bẫy bắt trái phép và mất sinh cảnh sống khi 57,85% dân cư địa phương thuộc diện hộ nghèo sinh sống dựa vào rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tăng cường năng lực tuần tra và ứng dụng công nghệ giám sát rừng: Hạt Kiểm lâm Khu bảo tồn phối hợp chính quyền địa phương triển khai tuần tra định kỳ tối thiểu 15 đợt/tháng trên 7 tuyến xung yếu; ứng dụng định vị GPS và bẫy ảnh tự động nhằm phát hiện sớm các vụ vi phạm; đặt mục tiêu giảm 70% các vụ bẫy bắt và săn bắn động vật trái phép trong giai đoạn 2015-2018.
• Bảo vệ nghiêm ngặt sinh cảnh vùng lõi và thiết lập hành lang sinh thái: Ban quản lý Khu bảo tồn Loài và Sinh cảnh Nam Xuân Lạc phối hợp Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Kạn khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt 1.788 ha rừng tự nhiên; tập trung phục hồi sinh cảnh núi đá vôi cho các quần thể linh trưởng nguy cấp như Voọc mũi hếch và Voọc đen má trắng với tầm nhìn đến năm 2020.
• Phát triển mô hình sinh kế cộng đồng và giảm áp lực khai thác rừng: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Chợ Đồn chủ trì phối hợp với các tổ chức phát triển nông thôn hỗ trợ kỹ thuật canh tác lúa nước, chăn nuôi bán thâm canh có chuồng trại cho 387 hộ nghèo tại xã Xuân Lạc; đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 40% trong lộ trình 2015-2017.
• Đẩy mạnh truyền thông giáo dục môi trường và đồng quản lý tài nguyên: Ban quản lý Khu bảo tồn liên kết với các trường học và tổ chức đoàn thể địa phương tổ chức chiến dịch truyền thông bảo tồn đa dạng sinh học hàng quý; ký cam kết bảo vệ rừng với 100% số hộ dân thuộc 14 thôn bản vùng đệm; hoàn thành thiết lập mạng lưới tuần rừng cộng đồng trong giai đoạn 2015-2016.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý khu bảo tồn và lực lượng kiểm lâm: Sử dụng luận văn như tài liệu tra cứu danh lục phân loại 141 loài và căn cứ khoa học để xây dựng kế hoạch tuần tra, quản lý sinh cảnh trọng yếu.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Khai thác tài liệu làm bài học thực tế về phương pháp luận kết hợp điều tra tuyến, bẫy lưới mờ và quy trình đánh giá mối đe dọa sinh thái.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện: Tham khảo số liệu hiện trạng để hoàn thiện quy hoạch phân khu chức năng rừng đặc dụng và phân bổ ngân sách bảo tồn đa dạng sinh học.
• Các tổ chức bảo tồn thiên nhiên phi chính phủ: Sử dụng dữ liệu thực địa để đề xuất và tài trợ các dự án bảo tồn khẩn cấp cho các loài linh trưởng và thú móng guốc nguy cấp.

Câu hỏi thường gặp

• Đóng góp khoa học nổi bật nhất của luận văn về khu hệ động vật Nam Xuân Lạc là gì?
  Luận văn đã lập danh lục đầy đủ gồm 141 loài động vật có xương sống trên cạn, bổ sung cơ sở dữ liệu thực địa mới nhất cho khu bảo tồn. Công trình làm rõ hiện trạng phân bố của 36 loài nguy cấp, tạo tiền đề vững chắc cho công tác bảo tồn gen quý hiếm.

• Vì sao bộ Ăn thịt và bộ Sẻ lại chiếm tỷ trọng vượt trội trong cơ cấu loài?
  Bộ Ăn thịt chiếm 44,83% số loài thú và bộ Sẻ chiếm 72,22% số loài chim do sinh cảnh rừng tự nhiên tại đây có cấu trúc nhiều tầng tán, nguồn thức ăn từ thực vật và côn trùng dồi dào, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài kích thước vừa và nhỏ phát triển.

• Phương pháp điều tra nào được tác giả lựa chọn để nghiên cứu động vật tại khu bảo tồn?
  Tác giả thiết lập 7 tuyến khảo sát dài 21,5 km kết hợp bẫy 4 lưới mờ chuyên dụng, ghi âm tiếng hót và phỏng vấn sâu 22 người dân, cán bộ địa phương. Cách tiếp cận này giúp khắc phục triệt để khó khăn về địa hình núi đá chia cắt phức tạp.

• Những mối đe dọa hàng đầu đối với động vật hoang dã tại Nam Xuân Lạc là gì?
  Áp lực lớn nhất đến từ việc bẫy bắt động vật trái phép, khai thác gỗ bất hợp pháp và lấn chiếm đất rừng làm nương rẫy. Tình trạng này xuất phát chủ yếu từ khó khăn kinh tế khi tỷ lệ hộ nghèo tại xã Xuân Lạc lên tới 57,85%.

• Luận văn đưa ra giải pháp trọng tâm nào để bảo tồn các loài linh trưởng quý hiếm?
  Nghiên cứu kiến nghị khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt sinh cảnh núi đá vôi của Voọc mũi hếch và Voọc đen má trắng, tăng cường tuần tra tối thiểu 15 đợt/tháng và tạo sinh kế thay thế cho cộng đồng vùng đệm nhằm giảm thiểu áp lực vào vùng lõi.

Kết luận

• Xác lập danh lục chuẩn hóa gồm 141 loài động vật có xương sống trên cạn thuộc 4 lớp chính tại Khu bảo tồn Loài và Sinh cảnh Nam Xuân Lạc.
• Ghi nhận 36 loài quý hiếm có giá trị bảo tồn cao, bao gồm 26 loài trong Sách đỏ Việt Nam và 19 loài trong Danh lục đỏ thế giới IUCN.
• Làm rõ vai trò thống trị của bộ Ăn thịt (44,83% số loài thú) và bộ Sẻ (72,22% số loài chim) trong cấu trúc sinh thái khu hệ.
• Nhận diện 5 mối đe dọa nhân sinh cốt lõi gắn liền với điều kiện kinh tế khó khăn của 387 hộ nghèo sinh sống tại vùng đệm.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp thực thi pháp luật, quản lý sinh cảnh và chuyển đổi sinh kế cộng đồng.

Công trình luận văn của tác giả Nguyễn Cao Sơn là tài liệu nghiên cứu toàn diện, đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho công tác quản lý tài nguyên rừng tại tỉnh Bắc Kạn. Trong giai đoạn 2015-2025, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng thể chế hóa các khuyến nghị này thành các chương trình hành động cụ thể nhằm bảo tồn vẹn toàn hệ sinh thái rừng đặc dụng Đông Bắc. Hãy liên hệ ngay với các cơ sở đào tạo lâm nghiệp hoặc cơ quan bảo tồn chuyên trách để cùng hành động vì sự đa dạng sinh học bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu về thú 1. Lịch sử nghiên cứu Lịch sử nghiên cứu khu hệ thú hoang dã Việt Nam gắn liền với lịch sử nghiên cứu động vật giới Việt Nam và có thể chia thành 3 giai đoạn chính như sau: 1. Thời kỳ trước 1954 – bước đầu tiên điều tra thành phần loài khu hệ thú việt Nam Có thể nói lịch sử nghiên cứu khu hệ thú ở Việt Nam được bắt đầu vào đầu thế kỉ 18 với các công trình của các nhà bác học Việt Nam như sách “Văn đài loại ngữ” và “Phủ biên tạp lục” của Lê Quý Đôn (1724- 1784), sách “Đại nam nhất thống chí” của các nhà bác học Triều Nguyễn (1865- 1882),… Trong thời kỳ này, việc nghiên cứu tập trung vào thống kê những loài thú có sản phẩm quý giá (như: Voi, Tê giác, Hươu, Nai, Hươu xạ, Gấu, Hổ, Báo,…) liên quan đến việc khai thác các sản phẩm của chúng làm đồ mỹ nghệ trang trí các lâu đài chùa chiền hoặc cống nạp cho các triều đại phong kiến nước ngoài (ngà voi, sừng tê giác, móng châu bò, vuốt và da hổ, báo,…) và làm thuốc chữa bệnh trong nhân dân (mật gấu, mật các loài khỉ, vảy tê tê, xạ hương, nhung hươu,…).

Vào đầu thế kỉ 19, các nhà khoa học nước ngoài bắt đầu các cuộc khảo sát thăm dò động vật giới Việt Nam, thu thập các mẫu vật thú chuyển về các bảo tàng tự nhiên ở Pari (Pháp) và Luân Đôn (Anh) để phân tích. Nhà khoa học người Anh, George Filayson đã tiến hành các cuộc khảo sát thú đầu tiên ở Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam vào những năm 1821- 1822. Các tiêu bản thú thu được trong các đợt khảo sát này dần dần được M. Dustales LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Gurney (1889) phân tích và công bố. Đến cuối thế kỉ 19, đầu thế kỉ 20, việc khảo sát động vật giới Việt Nam tiếp tục được các nhà khoa học nước ngoài thực hiện như: Milne-Edwards (1867- 1874), Morice (1875), Billet (1896- 1898), Butan (1900- 1906), Delacour (1925- 1933), Kelley-Roosevelt (1928- 1929), Kloss (1920- 1926),…Đoàn nghiên cứu lịch sử tự nhiên ở Đông Dương của Pavie (1879- 1895) đã tiến hành khảo sát tại Lào, Campuchia, Thái Lan và Việt Nam. Ở Việt Nam đoàn chủ yếu khảo sát ở Nam Bộ. Các tiêu bản thú của đoàn Pavie được Pousargues phân tích và công bố (1904).

Cùng thời gian này (1900- 1906), có đoàn khoa học thường trú Đông Dương Bộ do Boutan dẫn đầu đã khảo sát ở Bắc Bộ, thu thập các tiêu bản thú gửi về Pari và được Ménégaux (1905- 1906) phân tích. Tiếp đến, là Đoàn Delacour (1925- 1933) khảo sát ở nhiều địa phương trên toàn quốc và đoàn nghiên cứu của Kelley- Roosevelt (1928- 1929) đã tiến hành nghiên cứu thú tại Lào Cai, Quảng Trị và Huế. Các tiêu bản thú của 2 đoàn trên được Thomas (1925- 1929) và Osgood (1932) phân tích và công bố. Một số công trình tiêu biểu trong thời kỳ này như: bộ sách của A.

Pavie xuất bản năm 1904 nói về các loài thú ở Đông Dương, công trình của Boutan “Decades zoologiques, mammiferes, Miss., Hanoi” (1906) nói về các loài thú ở miền Bắc Việt Nam và công trình của Osgood “ Mammals of the Kelley-Roosevelts and Delacour Asiatic Expeditions” (1932) thống kê ở Việt Nam có 172 loài và loài phụ thú. Từ năm 1945 đến 1954, cuộc kháng chiến chống thực dân pháp diễn ra ác liệt trên toàn quốc đã làm gián đoạn các hoạt động khảo sát động vật hoang dã ở Việt Nam. Thời kỳ từ năm 1955 đến 1975 – điều tra thống kê thành phần loài thú ở các địa phương thuộc miền Bắc Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Sau khi miền Bắc được giải phóng và hòa bình được lặp lại vào 1954, do yêu cầu của thực tiễn phát triển kinh tế đất nước cần phải nắm vững nguồn tài nguyên thiên nhiên, trong đó có tài nguyên sinh vật, công tác điều tra động vật nói chung và thú hoang dã nói riêng được hoạt động trở lại nhưng hoàn toàn do các nhà khoa học Việt Nam đảm nhận. Công tác điều tra nghiên cứu lúc đầu chỉ do một số ít cơ quan, chủ yếu là các trường đại học, tiến hành với lực lượng cán bộ còn nhỏ, trình độ thấp.

Địa bàn điều tra hẹp, nội dung điều tra tập trung vào thu thập mẫu vật và thống kê thành phần loài. Trong những năm 1955- 1959, chủ yếu gồm các đợt khảo sát lẻ tẻ của Khoa Sinh Trường Đại học tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học Khoa học tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội) để phục vụ cho giảng dạy và học tập của sinh viên. Từ sau năm 1959, đã có một số đợt điều tra tổng hợp về động vật với lực lượng cán bộ và số cơ quan tham gia ngày càng lớn. Phạm vi điều tra được ở rộng trên toàn miền Bắc.

Nội dung điều tra cũng phong phú hơn, bao gồm cả điều tra thành phần loài, nghiên cứu sinh học, sinh thái, phát hiện trữ lượng và khả năng khai thác sử dụng các loài có giá trị kinh tế. Vào những năm 1960 – 1975, công tác nghiên cứu ở miền Bắc Việt Nam do 3 cơ quan chính đảm nhận là: Ban Sinh vật- Địa học của Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà Nước (UBKHKTNN); Khoa Sinh vật học của trường Đại học tổng hợp Hà Nội; Viện Điều tra quy hoạch Rừng của Tổng cục Lâm nghiệp (nay là Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn). Ngoài ra, có một số cơ quan khác cũng tiến hành nghiên cứu như Viện Vệ sinh Dịch tễ, Trường Đại học quân y thuộc Bộ Y tế và Khoa Sinh vật học Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội. Ngoài những đợt điều tra do các cơ quan trên độc lập tiến hành, UBKHKTNN còn tổ chức và chủ trì Đoàn Điều tra liên hợp Động vật – Ký sinh trùng và côn trùng, với sự tham gia của 5 cơ sở nghiên cứu lớn thuộc 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Trong đó, Bộ môn Động vật học của Trường Đại học Tổng hợp và Tổ Động vật học thuộc Ban Sinh vật – Địa học của UBKHKTNN đảm nhận phần điều tra động vật có xương sống. Trong thời gian 1962- 1966, Đoàn đã thực hiện được 5 đợt điều tra tại 12 tỉnh miền Bắc: Lạng Sơn, Quảng Ninh, Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Lai Châu, Nghĩa Lộ, Sơn La, Thanh Hóa, Quảng bình, Hà Tĩnh và Nghệ An. Các kết quả nghiên cứu về thú trong giai đoạn này được các nhà khoa học Việt Nam phân tích và công bố trên các tạp chí trong nước (Tạp chí Sinh vật – Địa học, Tạp chí Hoạt động khoa học,…) và một số tạp chí khoa học nước ngoài (Zoologicheskii Zhurnal của liên xô cũ, Mitteilungen aus dem Zoologische Múeum in Berlin của Đức, Zeitchrift fur Saugertierkunde, Zool. Một số nhà khoa học đã có nhiều công trình công bố qua trọng như Đào Văn Tiến, Đặng Huy Huỳnh, Cao Văn Sung, Lê Hiền Hòa, Lê Vũ Khôi,… Trong thời kỳ này (1955- 1975), các nhà khoa học đã thống kê được ở miền Bắc Việt Nam có 169 loài thú (202 loài và phân loài) thuộc 32 họ và 11 bộ (UBKHKTNN, 1981).

Ở miền Nam Việt Nam, do bị đế quốc Mỹ chiếm đóng nên công tác điều tra nghiên cứu thú hầu như không được tiến hành. Đáng chú ý có công trình của Vương Ðình Sâm – giáo sư Trường Nông-Lâm-Súc Sài Gòn (1960- 1970). Ông đã biên soạn giáo trình giảng dạy cho sinh viên của trường, trong đó có phần “Thú lạp” mô tả nhiều loài thú thuộc các bộ Dơi, Gặm nhấm, Linh trưởng, Móng guốc, Thú ăn thịt có ở miền Nam Việt Nam. Trong những năm 1960 – 1970, để phục vụ cho quân đội Mỹ đóng tại miền Nam Việt Nam một số nhà khoa học nước ngoài đã tiến hành khảo sát nghiên cứu các nhóm thú có liên quan đến dịch tễ học, chủ yếu là các loài thú thuộc bộ Gậm nhấm (Rodentia).

Một số công trình đã công bố như: Van Peenen et al. Ducan et al. Công trình LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 “Preliminary identification manual for mammals of south Vietnam” của Van Peenen et al. Thời kỳ từ 1975 đến nay – điều tra thống kê thành phần loài và đánh giá các giá trị khu hệ thú của các địa phương trên toàn quốc Sau khi miền Nam được giải phóng (1975), hòa bình được lập lại và Đất nước được thống nhất, bước vào thời kỳ phục hồi, xây dựng và phát triển kinh tế, công tác điều tra nghiên cứu động vật nói chung và nghiên cứu thú nói riêng càng trở nên quan trọng hơn, do đó đã có những bước phát triển lớn.

Nội dung nghiên cứu chủ yếu tập trung vào: - Điều tra thống kê, đánh giá giá trị khu hệ và tài nguyên thú ở các địa phương phục vụ quy hoạch phát triển kinh tế và bảo tồn đa dạng sinh học. - Nghiên cứu chuyên sâu về sinh học, sinh thái một số nhóm thú có giá trị kinh tế cao hoặc có tầm quan trọng bảo tồn gen cao và xây dựng kế hoạch quản lý, bảo tồn và sử dụng bền vững chúng. Địa bàn nghiên cứu được mở rộng ra toàn quốc, đặc biệt là các tỉnh phía Nam. Lực lượng tham gia cũng được phát triển mạnh cả về số lượng và chất lượng nghiên cứu, bao gồm các viện nghiên cứu (Viện Sinh vật học nay là Viện sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Viện Điều tra Qui hoạch Rừng, Viện Sinh học Nhiệt đới,…), các trường đại học trong cả nước (Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Lâm nghiệp, Đại học Quốc gia TP.

Hồ Chí Minh,…). Không những các cơ quan đã độc lập tổ chức các đợt điều tra nghiên cứu, mà nhà nước cũng có một số chương trình trọng điểm quốc gia như: Chương trình 52-02 điều tra tổng hợp Tây Nguyên (1981- 1986), Chương trình CT-48C ( 1987- 1900), chương trình nghiên cứu điều tra động vật vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long, các tỉnh miền Đông Nam Bộ do LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Viện Khoa học Việt Nam chủ trì, chương trình kiểm tra tài nguyên rừng do bộ Lâm nghiệp chủ trì, chương trình động vật chí Việt Nam do Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam chủ trì (1996- 2005),… Đặc biệt, trong thời kỳ này có sự phát triển đáng kể về hợp tác quốc tế trong điều tra nghiên cứu động vật ở nước ta. Trước hết là sự hợp tác với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa trước đây (Trung quốc, Hungary, Ba lan, Đông Đức,…).