Nghiên cứu đặc điểm khu hệ bò sát và ếch nhái tại khu bảo tồn Nam Động, tỉnh Thanh Hóa

Nghiên cứu đặc điểm khu hệ bò sát, ếch nhái tại khu bảo tồn hạt trần quý hiếm Nam Động, tỉnh Thanh Hóa, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học.

• Tác giả: Trần Ngọc Thông
• Người hướng dẫn: PGS. Đồng Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm khu hệ bò sát - ếch nhái tại khu bảo tồn các loài hạt trần quý hiếm Nam Động, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Phân loại Bò sát, Ếch nhái ở Việt Nam
• 1.2. Lược sử nghiên cứu Bò sát, Ếch nhái ở Việt Nam
• 1.3. Phân bố các loài Bò sát, Ếch nhái ở Việt Nam
• 1.4. Lược sử nghiên cứu khu hệ Bò sát, Ếch nhái tại KBT Nam Động
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 3. MỤC LỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 4. DANH MỤC BẢNG
• 5. DANH MỤC HÌNH
• 6. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 7. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 8. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 9. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI
• 10. KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 11. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 12. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu khu hệ bò sát và ếch nhái tại Nam Động

Khu bảo tồn Nam Động, Thanh Hóa là một trong những khu vực có đa dạng sinh học phong phú, đặc biệt là khu hệ bò sát và ếch nhái. Nghiên cứu này nhằm mục đích làm rõ thành phần loài, phân bố và các mối đe dọa đến khu hệ này. Việc bảo tồn khu hệ bò sát và ếch nhái không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn góp phần bảo vệ đa dạng sinh học tại khu vực.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khu bảo tồn Nam Động

Khu bảo tồn Nam Động có diện tích lớn với nhiều loại hình sinh cảnh khác nhau, từ rừng tự nhiên đến các khu vực trồng cây. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài bò sát và ếch nhái, góp phần vào sự đa dạng sinh học của khu vực.

1.2. Vai trò của bò sát và ếch nhái trong hệ sinh thái

Bò sát và ếch nhái đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát côn trùng và duy trì cân bằng sinh thái. Chúng cũng là nguồn thực phẩm cho nhiều loài động vật khác, từ đó tạo ra một chuỗi thức ăn bền vững trong tự nhiên.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu khu hệ bò sát và ếch nhái

Mặc dù khu bảo tồn Nam Động có tiềm năng lớn về đa dạng sinh học, nhưng khu hệ bò sát và ếch nhái đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác rừng, săn bắn và ô nhiễm môi trường đang đe dọa sự tồn tại của nhiều loài. Việc nghiên cứu và bảo tồn khu hệ này là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Các mối đe dọa chính đến khu hệ bò sát và ếch nhái

Các mối đe dọa chính bao gồm khai thác rừng bừa bãi, ô nhiễm môi trường và sự thay đổi khí hậu. Những yếu tố này không chỉ làm giảm số lượng loài mà còn ảnh hưởng đến môi trường sống của chúng.

2.2. Thiếu thông tin về khu hệ bò sát và ếch nhái

Hiện tại, thông tin về khu hệ bò sát và ếch nhái tại khu bảo tồn Nam Động còn hạn chế. Chưa có nhiều nghiên cứu được thực hiện, điều này gây khó khăn trong việc đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu khu hệ bò sát và ếch nhái tại Nam Động

Nghiên cứu khu hệ bò sát và ếch nhái tại khu bảo tồn Nam Động được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm điều tra hiện trường, phỏng vấn người dân và phân tích mẫu vật. Mục tiêu là thu thập dữ liệu chính xác về thành phần loài và phân bố của chúng.

3.1. Phương pháp điều tra hiện trường

Phương pháp điều tra hiện trường bao gồm việc khảo sát các khu vực khác nhau trong khu bảo tồn để ghi nhận sự hiện diện của các loài bò sát và ếch nhái. Điều này giúp xác định được phân bố và số lượng của từng loài.

3.2. Phương pháp phỏng vấn người dân

Phỏng vấn người dân địa phương là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về sự xuất hiện và thói quen của bò sát và ếch nhái. Người dân thường có nhiều kiến thức quý giá về các loài động vật này trong khu vực.

IV. Kết quả nghiên cứu khu hệ bò sát và ếch nhái tại Nam Động

Kết quả nghiên cứu cho thấy khu bảo tồn Nam Động có sự đa dạng cao về thành phần loài bò sát và ếch nhái. Nhiều loài quý hiếm đã được ghi nhận, cho thấy tầm quan trọng của khu vực này trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý đến các mối đe dọa đang tồn tại.

4.1. Thành phần loài bò sát và ếch nhái

Nghiên cứu đã ghi nhận được nhiều loài bò sát và ếch nhái, trong đó có một số loài quý hiếm. Điều này khẳng định giá trị sinh học của khu bảo tồn Nam Động và cần có các biện pháp bảo tồn phù hợp.

4.2. Phân bố của các loài theo sinh cảnh

Phân bố của các loài bò sát và ếch nhái tại khu bảo tồn Nam Động rất đa dạng, phụ thuộc vào các loại hình sinh cảnh khác nhau. Việc hiểu rõ phân bố này sẽ giúp trong việc xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả.

V. Giải pháp bảo tồn khu hệ bò sát và ếch nhái tại Nam Động

Để bảo tồn khu hệ bò sát và ếch nhái tại khu bảo tồn Nam Động, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng cường quản lý và bảo vệ môi trường sống của các loài. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ giúp bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực.

5.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bò sát và ếch nhái là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục và truyền thông có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của các loài này.

5.2. Tăng cường quản lý và bảo vệ môi trường

Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để bảo vệ môi trường sống của bò sát và ếch nhái. Điều này bao gồm việc kiểm soát các hoạt động khai thác và bảo vệ các khu vực sinh sống của chúng.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu khu hệ bò sát và ếch nhái

Nghiên cứu khu hệ bò sát và ếch nhái tại khu bảo tồn Nam Động đã chỉ ra sự đa dạng phong phú của các loài. Tuy nhiên, để bảo tồn hiệu quả, cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai sẽ giúp nâng cao hiểu biết về khu hệ này và đưa ra các biện pháp bảo tồn phù hợp.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong bảo tồn

Nghiên cứu khu hệ bò sát và ếch nhái không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đa dạng sinh học mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách bảo tồn. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

6.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về khu hệ bò sát và ếch nhái, đặc biệt là các loài quý hiếm. Việc này sẽ giúp xây dựng cơ sở dữ liệu phong phú và hỗ trợ cho các hoạt động bảo tồn hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu hệ bò sát và ếch nhái giữ vai trò mắt xích trọng yếu trong việc duy trì cân bằng sinh thái rừng, kiểm soát sinh vật gây hại và phản ánh trực tiếp sức khỏe môi trường sống. Khu bảo tồn các loài hạt trần quý hiếm Nam Động thuộc huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa được thành lập vào năm 2014 với diện tích vùng lõi 646,95 ha và diện tích vùng đệm 3.315,53 ha. Nơi đây đại diện cho hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi nhiệt đới còn sót lại của vùng Bắc Trung Bộ, nơi tỉnh Thanh Hóa duy trì tỷ lệ che phủ rừng đạt 52,83%. Mặc dù tính đa dạng sinh học rất cao, các nghiên cứu trước đây tại khu bảo tồn chỉ mới thống kê được 23 loài thú thuộc 11 họ và hoàn toàn bỏ trống dữ liệu khoa học về các loài lưỡng cư, bò sát.

Nhằm lấp đầy khoảng trống dữ liệu này, công trình nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 5 năm 2016 đến tháng 5 năm 2017 với mục tiêu kép: thiết lập danh lục phân loại học chuẩn xác và đánh giá thực trạng các mối đe dọa sinh cảnh để xây dựng giải pháp bảo tồn thích ứng. Luận văn đã xác lập một bộ dữ liệu toàn diện với 56 loài được định danh, trong đó có tới 17 loài quý hiếm thuộc diện nguy cấp (chiếm tỷ lệ 30,36%). Kết quả này cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn, đóng góp trực tiếp vào hệ thống cơ sở dữ liệu quản lý tài nguyên rừng của tỉnh Thanh Hóa và thiết lập tiêu chuẩn điều tra đa dạng sinh học vùng karst miền Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng đồng thời lý thuyết sinh thái học cảnh quan và lý thuyết phân loại học động vật có xương sống hiện đại. Khung phân loại được xây dựng trên hệ thống phân loại lưỡng cư của Frost và hệ thống phân loại bò sát của Uetz, kết hợp các khóa định loại kinh điển của Đào Văn Tiến và danh lục chuẩn của Nguyễn Văn Sáng. Cấu trúc nghiên cứu xoay quanh 4 khái niệm cốt lõi: thành phần loài quần xã, cấu trúc phân loại học, vi sinh cảnh thích nghi và đai cao sinh thái. Khung lý thuyết này giúp mô hình hóa mối quan hệ mật thiết giữa cấu trúc địa hình karst dốc từ 10 đến 45 độ với sự phân hóa không gian sống của 22 họ động vật đặc trưng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được kết hợp chặt chẽ giữa khảo sát xã hội học và điều tra thực địa theo quy chuẩn lâm nghiệp. Cỡ mẫu điều tra xã hội học bao gồm 40 phiếu phỏng vấn bán cấu trúc phân bổ cho người dân bản Bâu, bản Lở và cán bộ kiểm lâm địa bàn để thu thập kinh nghiệm bản địa về vùng xuất hiện của các loài. Phương pháp chọn mẫu tuyến được áp dụng trên 5 tuyến khảo sát thực địa với tổng chiều dài 17,11 km (mỗi tuyến dài từ 2,17 km đến 4,92 km), băng qua 5 dạng sinh cảnh và 3 đai cao sinh thái từ dưới 700 mét đến 1.300 mét. Khảo sát thực hiện liên tục cả ban ngày (từ 7 giờ 30 đến 17 giờ) và ban đêm (từ 19 giờ 30 đến 23 giờ) với tốc độ di chuyển chuẩn hóa từ 1 đến 1,2 km/h.

Các mẫu vật thu thập được gây mê bằng dung dịch foocmon 8% đến 10%, cố định định hình và bảo quản trong cồn 70 độ đến 90 độ theo đúng quy chuẩn bảo tàng. Tác giả lựa chọn phần mềm MapInfo phiên bản 11.0 để số hóa bản đồ phân bố không gian và sử dụng khung phân tích ma trận Margoluis - Salafsky để lượng hóa 5 mối đe dọa sinh thái dựa trên 3 tiêu chí: diện tích tác động, cường độ phá hủy và tính cấp thiết hiện hữu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa đã ghi nhận tổng số 56 loài bò sát và ếch nhái thuộc 22 họ và 4 bộ tại Khu bảo tồn Nam Động. Cụ thể, lớp Bò sát ghi nhận 30 loài thuộc 14 họ, trong đó phương pháp bắt mẫu và quan sát trực tiếp xác nhận 20 loài (chiếm 66,67%), ghi nhận qua phỏng vấn 10 loài (chiếm 33,33%). Lớp Lưỡng cư ghi nhận 26 loài thuộc 8 họ, trong đó bắt mẫu trực tiếp đạt 23 loài (chiếm 88,46%) và phỏng vấn ghi nhận 3 loài (chiếm 11,54%). Về cấu trúc phân loại, bộ Có vảy chiếm ưu thế tuyệt đối với 10 họ (chiếm 45,45%), tiếp đến là bộ Không đuôi với 7 họ (chiếm 31,82%). Họ Ếch nhái có số lượng phong phú nhất với 9 loài (chiếm 16,07%), tiếp theo là họ Rắn nước với 8 loài (chiếm 14,29%).

Giá trị bảo tồn của khu hệ thể hiện rõ nét qua 17 loài nguy cấp và quý hiếm (chiếm 30,36% tổng số loài). Đáng chú ý, Danh lục Đỏ IUCN ghi nhận 13 loài (chiếm 23,21%), bao gồm 1 loài Cực kỳ nguy cấp (Rùa hộp trán vàng), 4 loài Nguy cấp và 2 loài Sắp nguy cấp. Sách Đỏ Việt Nam ghi nhận 11 loài bị đe dọa, 7 loài thuộc nhóm IIB của Nghị định 32/2006/NĐ-CP và 8 loài nằm trong các phụ lục của Công ước CITES.

Thảo luận kết quả

Khi phân tích tương quan đa dạng sinh học, dữ liệu được trực quan hóa qua biểu đồ so sánh cấu trúc bậc họ và loài giữa các khu bảo tồn lân cận. Khu bảo tồn Nam Động sở hữu 22 họ, vượt trội hơn Khu bảo tồn Pù Hu (18 họ), Pù Luông (21 họ) và Vườn quốc gia Bến En (21 họ). Tuy nhiên, tổng số loài của Nam Động (56 loài) lại thấp hơn đáng kể so với Pù Luông (66 loài), Pù Hu (73 loài) và Bến En (113 loài). Nguyên nhân chính là do diện tích vùng lõi Nam Động tương đối nhỏ (646,95 ha), cấu tạo địa hình núi đá vôi hiểm trở khiến nguồn nước mặt khan hiếm, tạo áp lực chọn lọc tự nhiên gay gắt đối với các loài phụ thuộc độ ẩm.

Bản đồ phân bố không gian chỉ ra rằng các loài tập trung mật độ cao tại sinh cảnh khe suối và rừng tự nhiên ít bị tác động ở đai cao dưới 700 mét. Ngược lại, tại các vùng nương rẫy và rừng trồng tiếp giáp bản làng, khu hệ động vật chịu áp lực lớn từ 5 nhóm tác động nhân sinh: săn bắt trái phép, canh tác nương rẫy, khai thác gỗ, thu hái lâm sản ngoài gỗ và chăn thả gia súc tự do.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn bền vững khu hệ bò sát - ếch nhái và duy trì tính toàn vẹn của hệ sinh thái núi đá vôi Nam Động, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Thiết lập cơ chế tuần tra và giám sát sinh cảnh chuyên sâu: Ban quản lý Khu bảo tồn phối hợp chặt chẽ với Hạt Kiểm lâm huyện Quan Hóa tăng cường mật độ tuần tra trên 5 tuyến trọng điểm, đặt mục tiêu kéo giảm từ 60% đến 70% các vụ việc bẫy bắt và săn bắn động vật hoang dã trái phép trong khung thời gian 12 đến 24 tháng.

2. Chuyển đổi mô hình sinh kế và giảm nghèo bền vững vùng đệm: Ủy ban nhân dân huyện Quan Hóa và các xã giáp ranh chủ trì triển khai các gói khuyến nông, chuyển giao kỹ thuật trồng trọt thâm canh cho 324 hộ nghèo (chiếm tỷ lệ 34,3% dân cư vùng đệm) trong giai đoạn 2018 đến 2020, nhằm giảm thiểu trên 50% sự phụ thuộc kinh tế vào việc khai thác lâm sản tự nhiên.

3. Triển khai chương trình truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức đồng loạt 100% chiến dịch tập huấn, tuyên truyền bảo vệ động vật nguy cấp tại 12 thôn bản thuộc 4 xã vùng đệm trong thời gian 18 tháng, hướng tới mục tiêu hơn 85% người dân bản địa ký cam kết không tiêu thụ thịt thú rừng và tích cực giao nộp các cá thể bò sát quý hiếm vô tình bắt gặp.

4. Xây dựng chương trình quan trắc sinh thái học định kỳ: Ban quản lý Khu bảo tồn Nam Động liên kết với các trường đại học lâm nghiệp và viện nghiên cứu chuyên ngành thực hiện quan trắc 6 tháng một lần đối với 17 loài quý hiếm, ứng dụng hệ thống thông tin địa lý và thiết bị định vị vệ tinh giai đoạn 2018 đến 2025 để cập nhật liên tục biến động quần thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng:

1. Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và lực lượng kiểm lâm: Cung cấp bản đồ phân bố không gian và ma trận đánh giá rủi ro sinh cảnh, hỗ trợ công tác phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt và tối ưu hóa lộ trình tuần tra thực địa.

2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học: Nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp luận khảo sát thực địa, kỹ thuật thu mẫu động vật và quy trình phân loại học theo tiêu chuẩn quốc tế tại hệ sinh thái karst.

3. Các tổ chức phi chính phủ và quỹ bảo tồn thiên nhiên quốc tế: Cung cấp bằng chứng thực địa tin cậy về hiện trạng 13 loài nằm trong Danh lục Đỏ IUCN, hỗ trợ xây dựng hồ sơ tài trợ và dự án bảo tồn nguồn gen đặc hữu.

4. Cơ quan hoạch định chính sách và chính quyền địa phương: Cung cấp căn cứ thực tiễn để tích hợp mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội vùng đệm rộng 3.315,53 ha.

Câu hỏi thường gặp

1. Công trình nghiên cứu đã phát hiện và công bố bao nhiêu loài bò sát và ếch nhái tại Khu bảo tồn Nam Động? Nghiên cứu đã ghi nhận chính xác 56 loài thuộc 22 họ và 4 bộ, bao gồm 30 loài bò sát và 26 loài ếch nhái. Đây là danh lục khoa học đầu tiên về khu hệ này tại khu bảo tồn, với 43 loài được thu mẫu hoặc quan sát trực tiếp ngoài thực địa.

2. Loài động vật nào tại khu vực nghiên cứu đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng cao nhất? Loài Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons) đối mặt với nguy cơ cao nhất, được xếp hạng Cực kỳ nguy cấp trong Danh lục Đỏ IUCN và là loài duy nhất trong khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt theo Nghị định 160/2013/NĐ-CP của Chính phủ.

3. Phương pháp nghiên cứu nào đóng vai trò cốt lõi trong việc thu thập mẫu vật thực địa? Nghiên cứu kết hợp 40 phiếu phỏng vấn người dân bản địa với việc khảo sát trực tiếp trên 5 tuyến điều tra có tổng chiều dài 17,11 km, thực hiện cả ngày lẫn đêm để ghi nhận các loài có tập tính hoạt động khác nhau.

4. Vì sao Khu bảo tồn Nam Động có số lượng họ phân loại phong phú nhưng số lượng loài lại thấp hơn các khu bảo tồn lân cận? Khu bảo tồn sở hữu 22 họ nhờ tính đa dạng của hệ sinh thái núi đá vôi đặc trưng, nhưng tổng số loài (56 loài) thấp hơn Vườn quốc gia Bến En (113 loài) do diện tích vùng lõi nhỏ (646,95 ha) và khan hiếm nguồn nước mặt tự nhiên.

5. Đâu là mối đe dọa lớn nhất đối với sự tồn vong của khu hệ động vật tại khu vực này? Hoạt động săn bắt, bẫy bắt trái phép phục vụ thương mại và tình trạng chuyển đổi đất rừng làm nương rẫy là hai mối đe dọa cấp bách nhất, chịu tác động tiêu cực từ tỷ lệ nghèo đói 34,3% của các cộng đồng sinh sống ở vùng đệm.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công bộ dữ liệu chuẩn mực đầu tiên về khu hệ bò sát - ếch nhái tại Khu bảo tồn Nam Động với 56 loài thuộc 22 họ và 4 bộ.
• Nghiên cứu xác định được 17 loài quý hiếm có giá trị bảo tồn cao (chiếm 30,36%), trong đó có 13 loài thuộc Danh lục Đỏ IUCN và 11 loài trong Sách Đỏ Việt Nam.
• Công trình đã thiết lập bản đồ phân bố không gian và làm rõ mối quan hệ sinh thái giữa 5 dạng sinh cảnh với sự phân tầng ở 3 đai cao địa hình núi đá vôi.
• Hệ thống 5 mối đe dọa sinh thái đã được lượng hóa chi tiết theo ma trận chuẩn quốc tế, làm căn cứ vững chắc cho 4 nhóm giải pháp quản trị rừng thích ứng.
• Trong lộ trình giai đoạn 2018 đến 2025, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng thể chế hóa các khuyến nghị này vào kế hoạch hành động đa dạng sinh học hàng năm để bảo tồn hiệu quả các nguồn gen quý hiếm của quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho các công trình nghiên cứu khoa học về nhóm động vật này ở nước ta vào thế kỷ 19. Những nghiên cứu về Bò sát, Ếch nhái tiếp theo ở Bắc Bộ có J. Anderson (1878), ở Nam Bộ có J. Tuy nhiên các nghiên cứu ở thời kỳ này được các tác giả nước ngoài tiến hành chủ yếu điều tra khu hệ Bò sát, Ếch nhái, xây dựng danh lục Bò sát, Ếch nhái các vùng: Tirant (1985), Boulenger (1903), Smith (1921, 1923, 1924).

Trong đó đáng chú ý là các công trình của Bourret R. và các cộng sự trong khoảng thời gian từ 1924 đến 1944 đã thống kê, mô tả được 177 loài và loài phụ Thằn lằn, 245 loài và loài phụ Rắn, 44 loài và loài phụ Rùa trên toàn Đông Dương, trong đó có nhiều loài của miền Bắc Việt Nam (Bourret R. Đáng chú ý là những công trình nghiên cứu của Bourret R có nói nhiều đến Bò sát, Ếch nhái Bắc Trung Bộ. Ông công bố LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 và bổ sung nhiều loài cho danh lục Bò sát, Ếch nhái (Bourret R.

Từ năm 1954 Đào Văn Tiến (1960) nghiên cứu khu hệ động vật có xương sống ở Vĩnh Linh đã thống kê được nhóm Bò sát, Ếch nhái có 12 loài. Năm 1977, nghiên cứu xây dựng các đặc điểm định loại, khoá định loại Ếch nhái Việt Nam và công bố 87 loài Ếch nhái thuộc 3 bộ 12 họ. Năm 1979, nghiên cứu xây dựng khoá định loại thằn lằn Việt Nam và thống kê 77 loài thằn lằn trong đó có 6 loài lần đầu tiên phát hiện ở Việt Nam. Giai đoạn 1981-1982, nghiên cứu các đặc điểm phân loại, xây dựng khoá định loại và đã xác định ở Việt Nam có 167 loài rắn thuộc 9 họ 69 giống [18].

Trần Kiên, Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc (1981) nghiên cứu Bò sát, Ếch nhái từ năm 1956 - 1975 trên toàn Miền Bắc thống kê được 159 loài bò sát thuộc 2 bộ, 19 họ và 69 loài Ếch nhái thuộc 3 bộ, 9 họ, (1985) báo cáo danh lục khu hệ Bò sát, Ếch nhái Việt Nam gồm 160 loài Bò sát và 90 loài Ếch nhái. Các tác giả còn phân tích sự phân bố địa lý, theo sinh cảnh và ý nghĩa kinh tế của các loài [9]. Hoàng Xuân Quang (1993) điều tra thống kê danh lục Bò sát, Ếch nhái ở các tỉnh Bắc Trung Bộ gồm 94 loài Bò sát xếp trong 59 giống 17 họ và 34 loài Ếch nhái của 14 giống 7 họ. Tác giả đã bổ sung cho danh lục Bò sát, Ếch nhái Bắc Trung Bộ 23 loài, phát hiện bổ sung cho vùng phân bố 9 loài.

Bên cạnh đó tác giả còn phân tích sự phân bố các loài theo sinh cảnh và quan hệ với các khu phân bố Bò sát, Ếch nhái trong nước. Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc (1996) công bố danh lục Bò sát, Ếch nhái Việt Nam gồm 256 loài bò sát và 82 loài Ếch nhái [13]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Lê Nguyên Ngật, Nguyễn Văn Sáng (1996) nghiên cứu ở Vườn quốc gia Cúc Phương có 17 loài Ếch nhái thuộc 5 họ, 1 bộ và 42 loài Bò sát thuộc 12 họ 2 bộ [11]. Đánh giá của Trung tâm giám sát bảo tồn thế giới (WCMC) (1992, 2003), và Danh lục đỏ IUCN (2012).

Việt Nam có đến 317 loài Bò sát, 167 loài Lưỡng cư, cũng trong tình trạng chung của toàn cầu là ĐDSH đã và đang bị đe dọa và có chiều hướng suy giảm mạnh [22]. Từ năm 2004 đến năm 2006 ở tỉnh Đồng Tháp có có công trình nghiên cứu của Ngô Đắc Chứng và Hoàng Thị Nghiệp. Năm 2007, viện khoa học công nghệ đã phối hợp với các cơ quan hữu quan xuất bản tập “Phân bộ Rắn” trong tập “Động vật chí Việt Nam”. Nhìn chung công tác nghiên cứu Bò sát - Ếch nhái từ năm 1954 đến nay ngày càng được quan tâm.

Trong những năm gần đây từ nghiên cứu khu hệ chuyển sang nghiên cứu sinh thái, sinh học một số loài có giá trị làm thực phẩm, làm dược liệu… cho con người (Lê Vũ Khôi, Động vật học có xương sống 2007, NXB Giáo Dục) đã chỉ ra rằng Bò sát - Ếch nhái có ý nghĩa quan trọng trong quần xã sinh vật, chúng bắt sâu bọ hại mùa màng, phá hại cây cối… bên cạnh đó chúng là nguồn thức ăn cho nhiều loài sinh vật khác như chim thú, Bò sát lớn… Công tác nghiên cứu về Bò sát, Ếch nhái của nước ta đang tiếp tục trên nhiều lĩnh vực như nghiên cứu đa dạng về thành phần loài, hình thái phân loại, phân bố địa lý và sinh thái học Ếch nhái bò sát. Phân bố các loài Bò sát, Ếch nhái ở Việt Nam Ở nước ta, Bò sát - Ếch nhái phân bố khắp các tỉnh từ Bắc vào Nam và ở các tỉnh miền núi sự đa dạng cao hơn các tỉnh ở đồng bằng. Do địa hình chiến 3/4 là đồi núi, diện tích bị chia cắt bởi các dãy núi lớn (dãy Trường Sơn, dãy Hoàng Liên Sơn); các con sông (sông Hồng, sông Mã, sông Cửu Long) đã tạo ra nhiều loài đặc hữu như (Cá Cóc Tam Đảo, Cóc Mày Phê. Ngoài LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 ra sự phân bố của các loài còn phải phụ thuộc cấu tạo của loài.

Những loài sống trên mặt đất thường có chi dài, đuôi nhỏ, chạy nhanh, leo trèo tốt (họ thằn lằn); những loài sống trong hang hốc, bụi rậm thì chi nhỏ hoặc không có, thân dài, chúng thường uốn mình để vận động (rắn, trăn); trong khi đó những loài sống trên cây thì chân có giác bám và những loài sống dưới nước thì chân có màng bơi [6, 16]. Điển hình cho môi trường sống khác nhau của 1 số họ như: Sống trong môi trường nước biển có họ Vích, Sống nước lợ có họ cá sấu hoa cải, sống trong môi trường nước ngọt với họ ba ba, sống trên cạn có họ thằn lằn bóng, sống trên cây có họ rắn lục, sống cả trên cạn cả dưới nước có họ rắn nước. Lƣợc sử nghiên cứu khu hệ Bò sát, Ếch nhái tại KBT Nam Động Tại Khu bảo tồn các loài hạt trần quý, hiếm Nam Động, huyện Quan Hóa, cho đến nay mới chỉ có duy nhất một chương trình điều tra về Khu hệ động thực vật được thực hiện bởi Ngô Xuân Nam và cộng sự, 2013. Báo cáo kết quả của chương trình điều tra đã ghi nhận được 23 loài thú thuộc 11 họ, 5 bộ.

Trong đó có nhiều loài động vật quý hiếm như Khỉ vàng (Macaca mulatta), Gấu ngựa (Ursus thibetanus), Sơn dương (Capricornis milneedwardsii),… [10]. Tuy nhiên chưa có một cuộc điều tra nào về khu hệ bò sát, ếch nhái cũng như sự phân bố của loài được thực hiện. Vì vậy các thông tin về thành phần loài, phân bố cũng như các mối đe dọa đến loài chưa có. Do đó, nghiên cứu này s bổ sung và xây dựng cơ sở dữ liệu và đề xuất các giải pháp bảo tồn khu hệ bò sát, ếch nhái nói riêng và đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn nói chung.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 Chƣơng 2 MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu tổng quát Xác định được thành phần loài và các yếu tố tác động tới khu hệ Bò sát, ếch nhái làm cơ sở khoa học phục vụ công tác bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên này ở khu bảo tồn Nam Động. Mục tiêu cụ thể - Xác định được thành phần loài Bò sát, ếch nhái tại KBT Nam Động.

- Xác định được các loài bò sát, ếch nhái nguy cấp quý hiếm. - Xác định được phân bố của bò sát, ếch nhái tại khu vực nghiên cứu. - Xác định được các mối đe dọa đến khu hệ Bò sát ,ếch nhái tại KBT - Đề xuất được một số giải pháp quản lý và bảo tồn, phát triển khu hệ Bò sát - Ếch nhái tại khu vực nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu - Nghiên cứu thành phần loài Bò sát, ếch nhái ở khu bảo tồn Nam Động - Nghiên cứu đặc điểm phân bố của các loài Bò sát, ếch nhái tại khu vực nghiên cứu.

- Nghiên cứu các yếu tố đe dọa đến khu hệ Bò sát, ếch nhái tại khu vực nghiên cứu. - Đề xuất các giải pháp quản lý và bảo tồn, phát triển khu hệ Bò sát, ếch nhái tại khu vực nghiên cứu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tƣợng nghiên cứu Khu hệ Bò sát, ếch nhái hiện có trong khu bảo tồn các loài hạt trần quý hiếm Nam Động, tỉnh Thanh Hóa.

Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu đặc điểm khu hệ Bò sát, ếch nhái tại Khu bảo tồn các loài hạt trần quý, hiếm Nam Động, tỉnh Thanh Hóa. - Phạm vi về không gian: Đề tài được nghiên cứu tại Khu bảo tồn các loài hạt trần quý, hiếm Nam Động, Thanh Hóa, vị trí địa lý: 20o16'30'' đến 20o39'30'' vĩ độ Bắc và 104o44' 00'' đến 105o11'30'' kinh độ Đông. Với diện tích 646,95 ha. - Phạm vi về thời gian: Thời gian nghiên cứu của đề tài từ tháng 5 năm 2016 đến tháng 5 năm 2017.

Phƣơng pháp nghiên cứu 2. Công tác chuẩn bị - Tham khảo tài liệu có liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu. - Chuẩn bị dụng cụ cần thiết cho công việc nghiên cứu, bao gồm: Dụng cụ đựng mẫu (lọ và túi vải); cồn 700; đèn pin,… - Quan sát và nhận biết những mẫu vật đang lưu trữ tại phòng tiêu bản của trường. - Sơ bộ nghiên cứu khu vực điều tra thông qua bản đồ địa hình khu vực.

Phƣơng pháp phỏng vấn Đối tượng phỏng vấn là những người có kinh nghiệm đi rừng, thợ săn và cán bộ KBT Nam Động, có hiểu biết tốt về các loài Bò sát, ếch nhái lựa chọn phỏng vấn để xác định sơ bộ về sự có mặt của các loài cũng như những vùng phân bố quan trọng, sinh cảnh ưa thích của chúng trong KBT. Tổng số 40 phiếu phỏng vấn đã được phát cho người dân bản Bâu, bản Lở và cán bộ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 Kiểm lâm trạm bản Bâu (xã Nam Động) để xác định loài cụ thể. Hình ảnh chuẩn về hình thái bên ngoài của các loài cũng s được đưa cho các đối tượng phỏng vấn xem và nhận diện sau khi họ cung cấp thông tin. Các thông tin thu thập được từ phỏng vấn là cơ sở cho quá trình thiết kế tuyến điều tra thực địa.

Kết quả phỏng vấn người dân và cán bộ KBT được ghi vào bảng 1; bộ câu hỏi phỏng vấn được trình bày tại phụ lục 1. Biểu phỏng vấn ngƣời dân Tên người được phỏng vấn ……………….Tuổi……………… Dân tộc ………………… Ngày điều tra…………………………………….