Luận án nghiên cứu cơ sở khoa học để trồng rừng sấu tía sandoricum indicum cav cung cấp gỗ lớn tại tỉnh lâm đồng

Luận án nghiên cứu cơ sở khoa học trồng rừng sấu tía Sandoricum indicum Cav cung cấp gỗ lớn tại tỉnh Lâm Đồng, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Kiên Cường
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Thanh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm sinh
• Đề tài: Nghiên Cứu Cơ Sở Khoa Học Để Trồng Rừng Sấu Tía Cung Cấp Gỗ Lớn Tại Lâm Đồng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tên gọi, phân loại và giá trị sử dụng
• 1.1.3. Đặc điểm sinh học
• 1.1.4. Chọn giống, nhân giống và trồng rừng
• 1.1.5. Nhận xét và đánh giá chung
• 1.2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Nội dung nghiên cứu
• 1.2.2. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của cây Sấu tía
• 1.2.3. Nghiên cứu chọn giống cây Sấu tía
• 1.2.4. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống cây Sấu tía
• 1.2.5. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trồng rừng thâm canh cây Sấu tía cung cấp gỗ lớn
• 1.2.6. Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật nhân giống và trồng rừng thâm canh cây Sấu tía cung cấp gỗ lớn
• 1.2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.7.1. Quan điểm và phương pháp tiếp cận
• 1.2.7.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 1.2.7.3. Khái quát đặc điểm khu vực bố trí thí nghiệm
• 1.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 1.3.1. Một số đặc điểm sinh học của loài cây Sấu tía
• 1.3.1.1. Đặc điểm hình thái và vật hậu
• 1.3.1.2. Một số đặc điểm lâm học của loài cây Sấu tía
• 1.3.2. Kết quả chọn giống cây Sấu tía
• 1.3.2.1. Chọn cây trội Sấu tía
• 1.3.2.2. Khảo nghiệm xuất xứ và khảo nghiệm hậu thế cây Sấu tía
• 1.3.3. Kỹ thuật nhân giống cây Sấu tía
• 1.3.3.1. Một số đặc điểm sinh lý hạt Sấu tía
• 1.3.3.2. Kỹ thuật nhân giống cây Sấu tía bằng hạt
• 1.3.3.3. Kỹ thuật nhân giống cây Sấu tía bằng hom
• 1.3.4. Một số biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh cây Sấu tía cung cấp gỗ lớn
• 1.3.4.1. Ảnh hưởng của tuổi cây con đến tỷ lệ sống và sinh trưởng của cây Sấu tía
• 1.3.4.2. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến tỷ lệ sống và sinh trưởng của cây Sấu tía
• 1.3.4.3. Ảnh hưởng của phương thức trồng đến tỷ lệ sống, sinh trưởng của cây Sấu tía
• 1.3.4.4. Ảnh hưởng của phân bón đến tỷ lệ sống và sinh trưởng của cây Sấu tía
• 1.3.4.5. Ảnh hưởng của kỹ thuật tỉa thưa đến sinh trưởng của cây Sấu tía
• 1.3.5. Đề xuất áp dụng kết quả nghiên cứu
• 1.4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC BÀI BÁO CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Trồng Rừng Sấu Tía Gỗ Lớn ở Lâm Đồng

Nghiên cứu về trồng rừng sấu tía cung cấp gỗ lớn tại Lâm Đồng là vô cùng cấp thiết. Ngành lâm nghiệp Việt Nam đang đối mặt với thách thức về giá trị gia tăng thấp do chủ yếu trồng các loài cây mọc nhanh, chu kỳ ngắn. Việc nhập khẩu gỗ lớn có chứng chỉ với giá trị cao đặt ra yêu cầu cấp bách về việc phát triển các giống cây bản địa, gỗ lớn mọc nhanh, có lợi thế cạnh tranh. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển trồng rừng sấu tía tại Lâm Đồng, góp phần vào chiến lược phát triển lâm nghiệp bền vững của Việt Nam. Theo Quyết định 774/QĐ-BNN-TCLN ngày 18/4/2014, việc nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị rừng trồng sản xuất giai đoạn 2014-2020 là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

1.1. Giới Thiệu Chung Về Cây Sấu Tía và Giá Trị Kinh Tế

Cây sấu tía (Sandoricum indicum Cav.) thuộc họ Xoan (Meliaceae), là cây gỗ lớn, sinh trưởng nhanh, ưa sáng, tái sinh tốt. Gỗ sấu tía được dùng để đóng đồ mộc gia dụng, gỗ ốp trần và gỗ trang trí bề mặt. Quả, vỏ cây và lá cây cũng có nhiều công dụng trong thực phẩm và y học. Cây có phân bố rộng khắp các tỉnh Tây Nguyên và phía Nam, chịu hạn tốt, tái sinh hạt dưới tán rừng khá nhiều, thuận lợi cho việc trồng rừng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Trồng Rừng Sấu Tía Bền Vững

Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, đáp ứng yêu cầu sản xuất hiện nay. Các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào phân loại thực vật, mô tả đặc điểm hình thái, phân bố địa lý. Việc nghiên cứu đặc điểm sinh học, chọn giống, nhân giống và các biện pháp kỹ thuật trồng rừng là cần thiết để phát triển loài cây bản địa đa tác dụng này. Luận án tập trung vào việc xác định cơ sở khoa học để trồng rừng sấu tía cung cấp gỗ lớn tại tỉnh Lâm Đồng.

II. Thách Thức và Giải Pháp Trồng Sấu Tía Gỗ Lớn tại Lâm Đồng

Mặc dù sấu tía có nhiều tiềm năng, việc trồng rừng cung cấp gỗ lớn vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Thiếu các nghiên cứu chuyên sâu về đặc điểm sinh học, chọn giống, nhân giống và kỹ thuật trồng rừng là một trong những rào cản lớn. Nghiên cứu này tập trung vào giải quyết những thách thức này bằng cách xác định các biện pháp kỹ thuật phù hợp, chọn giống tốt và tối ưu hóa quy trình nhân giống. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng gỗ sấu tía, đáp ứng nhu cầu thị trường và góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

2.1. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sinh Trưởng Sấu Tía

Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của sấu tía, bao gồm đặc điểm hình thái, vật hậu, sinh thái và lâm học. Các yếu tố như cấu trúc và tái sinh rừng tự nhiên có sấu tía phân bố cũng được xem xét. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp đưa ra các biện pháp kỹ thuật trồng rừng phù hợp, tối ưu hóa sinh trưởng và năng suất gỗ.

2.2. Đánh Giá Tiềm Năng Chọn Giống và Nhân Giống Sấu Tía

Nghiên cứu đánh giá tiềm năng chọn giống và nhân giống sấu tía bằng hạt và bằng hom. Các yếu tố như đặc điểm sinh lý hạt giống, phương pháp bảo quản hạt, kỹ thuật xử lý hạt, ảnh hưởng của ánh sáng và thành phần ruột bầu được xem xét. Đối với nhân giống bằng hom, các yếu tố như chất kích thích, nồng độ chất kích thích, thời gian xử lý, tuổi cây lấy hom, mùa vụ giâm hom, giá thể giâm hom đến tỷ lệ ra rễ của cây con sấu tía cũng được nghiên cứu.

2.3. Nghiên Cứu Kỹ Thuật Trồng Rừng Thâm Canh Sấu Tía Hiệu Quả

Nghiên cứu tập trung vào các biện pháp kỹ thuật trồng rừng thâm canh sấu tía, bao gồm ảnh hưởng của tuổi cây con, mật độ trồng, phương thức trồng, phân bón và biện pháp tỉa thưa đến sinh trưởng và chất lượng rừng sấu tía. Các thí nghiệm được thực hiện để xác định các biện pháp kỹ thuật tối ưu, giúp nâng cao năng suất và chất lượng gỗ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Trồng Rừng Sấu Tía Gỗ Lớn tại Lâm Đồng

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận đa ngành, kết hợp giữa nghiên cứu thực địa và thí nghiệm trong phòng thí nghiệm. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm điều tra lâm học, thu thập mẫu vật, phân tích sinh lý hạt giống, thí nghiệm nhân giống và trồng rừng. Dữ liệu được thu thập và phân tích bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng để đưa ra các kết luận khoa học.

3.1. Điều Tra Đặc Điểm Lâm Học và Sinh Thái Cây Sấu Tía

Điều tra đặc điểm lâm học được thực hiện tại VQG Cát Tiên, Đồng Nai, VQG Bù Gia Mập, Bình Phước và rừng phòng hộ Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đạ Huoai, Lâm Đồng. Các đặc điểm như cấu trúc rừng, thành phần loài, mật độ cây, tái sinh tự nhiên được ghi nhận và phân tích.

3.2. Thí Nghiệm Nhân Giống và Trồng Rừng Sấu Tía

Thí nghiệm nhân giống được thực hiện tại phòng thí nghiệm và vườn ươm của Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Lâm nghiệp Đông Nam Bộ, Trảng Bom, Đồng Nai. Thí nghiệm trồng rừng được thực hiện tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đạ Huoai, Lâm Đồng. Các thí nghiệm được thiết kế theo phương pháp khoa học, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của kết quả.

3.3. Phân Tích Dữ Liệu và Đánh Giá Kết Quả Nghiên Cứu

Dữ liệu thu thập được từ các cuộc điều tra và thí nghiệm được phân tích bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng. Các chỉ số thống kê như trung bình, độ lệch chuẩn, hệ số biến động, phân tích phương sai được sử dụng để đánh giá kết quả nghiên cứu. Kết quả được so sánh và đối chiếu với các nghiên cứu trước đây để đưa ra các kết luận khoa học.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Trồng Rừng Sấu Tía Gỗ Lớn ở Lâm Đồng

Nghiên cứu đã đạt được nhiều kết quả quan trọng về đặc điểm sinh học, chọn giống, nhân giống và kỹ thuật trồng rừng sấu tía. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển trồng rừng sấu tía cung cấp gỗ lớn tại Lâm Đồng. Cụ thể, đã lựa chọn được các xuất xứ và gia đình có triển vọng, xác định được các biện pháp kỹ thuật nhân giống hiệu quả và đề xuất các biện pháp kỹ thuật trồng rừng thâm canh phù hợp.

4.1. Xác Định Đặc Điểm Sinh Học Quan Trọng Của Cây Sấu Tía

Nghiên cứu đã xác định được các đặc điểm hình thái, vật hậu, sinh thái và lâm học quan trọng của cây sấu tía. Các đặc điểm này giúp hiểu rõ hơn về khả năng thích nghi và sinh trưởng của cây trong điều kiện tự nhiên và trồng rừng.

4.2. Lựa Chọn Giống Sấu Tía Triển Vọng Cho Trồng Rừng Gỗ Lớn

Nghiên cứu đã lựa chọn được 03 xuất xứ và 08 gia đình sấu tía có triển vọng để làm nguồn giống tại tỉnh Lâm Đồng. Các giống này có khả năng sinh trưởng nhanh, chất lượng gỗ tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh cao.

4.3. Đề Xuất Kỹ Thuật Nhân Giống và Trồng Rừng Thâm Canh Sấu Tía

Nghiên cứu đã xác định được các biện pháp kỹ thuật nhân giống bằng hạt, hom và kỹ thuật trồng rừng thâm canh cây sấu tía cung cấp gỗ lớn ở tỉnh Lâm Đồng. Các kỹ thuật này giúp nâng cao tỷ lệ sống, sinh trưởng và chất lượng gỗ.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Giá Trị Kinh Tế Trồng Sấu Tía ở Lâm Đồng

Các kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn sản xuất lâm nghiệp tại Lâm Đồng và các tỉnh lân cận. Việc sử dụng giống tốt, áp dụng kỹ thuật nhân giống và trồng rừng thâm canh hiệu quả sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng gỗ sấu tía, mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân và doanh nghiệp. Ngoài ra, trồng rừng sấu tía còn góp phần vào bảo vệ môi trường, giảm thiểu biến đổi khí hậu và phát triển lâm nghiệp bền vững.

5.1. Khuyến Nghị Về Giống và Kỹ Thuật Trồng Rừng Sấu Tía

Nghiên cứu khuyến nghị sử dụng các giống sấu tía đã được lựa chọn, áp dụng các kỹ thuật nhân giống bằng hạt và hom đã được xác định, và tuân thủ các biện pháp kỹ thuật trồng rừng thâm canh đã được đề xuất. Các khuyến nghị này giúp đảm bảo thành công của việc trồng rừng sấu tía.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Của Mô Hình Trồng Rừng Sấu Tía

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình trồng rừng sấu tía bằng cách phân tích chi phí đầu tư, doanh thu và lợi nhuận. Kết quả cho thấy mô hình trồng rừng sấu tía có hiệu quả kinh tế cao, mang lại lợi nhuận đáng kể cho người dân và doanh nghiệp.

5.3. Giải Pháp Phát Triển Thị Trường Gỗ Sấu Tía Bền Vững

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp phát triển thị trường gỗ sấu tía bền vững, bao gồm xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm, nâng cao chất lượng gỗ và đảm bảo nguồn cung ổn định. Các giải pháp này giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của gỗ sấu tía trên thị trường trong nước và quốc tế.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Sấu Tía Gỗ Lớn

Nghiên cứu đã đạt được mục tiêu đề ra, cung cấp cơ sở khoa học cho việc trồng rừng sấu tía cung cấp gỗ lớn tại Lâm Đồng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sinh trưởng của sấu tía, các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại hiệu quả và các phương pháp chế biến gỗ sấu tía tiên tiến. Các nghiên cứu tiếp theo sẽ giúp hoàn thiện quy trình trồng rừng sấu tía và nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm gỗ.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính Về Sấu Tía

Nghiên cứu đã lựa chọn được giống tốt, xác định được kỹ thuật nhân giống hiệu quả và đề xuất các biện pháp kỹ thuật trồng rừng thâm canh phù hợp. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển trồng rừng sấu tía cung cấp gỗ lớn tại Lâm Đồng.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mới Về Trồng Rừng Sấu Tía

Nghiên cứu đề xuất các hướng nghiên cứu mới, bao gồm ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại và các phương pháp chế biến gỗ sấu tía tiên tiến. Các nghiên cứu này sẽ giúp hoàn thiện quy trình trồng rừng sấu tía và nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm gỗ.

6.3. Kiến Nghị Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Trồng Rừng Sấu Tía

Nghiên cứu kiến nghị các chính sách hỗ trợ phát triển trồng rừng sấu tía, bao gồm hỗ trợ giống, kỹ thuật, vốn và thị trường. Các chính sách này giúp khuyến khích người dân và doanh nghiệp tham gia vào việc trồng rừng sấu tía, góp phần vào phát triển kinh tế địa phương và bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới 1. Tên gọi, phân loại và giá trị sử dụng 1. Tên gọi và phân loại Sấu tía (Sandoricum indicum Cav.) là loài cây có hoa thuộc chi Sandoricum, họ Xoan (Meliaceae), bộ Bồ hòn (Sapidales).

Theo thống kê thì hiện nay chi Sandoricum chỉ có 2 loài là Sandoricum indicum Cav. và loài Sandoricum vidalii Merr. - một loài thực vật đặc hữu của Philippines (Mabberley D. Sấu tía được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1789 và được đặt tên khoa học là Sandoricum indicum Cav.

Tuy nhiên, đến năm 1912, (Burm.) Merr sau khi nghiên cứu về đặc điểm hình thái của loài cây này, so sánh với bản mô tả năm 1789 đã nhận thấy các đặc điểm mô tả về hình thái của loài Sandoricum koetjape (Burm. trùng khớp với các đặc điểm về hình thái của các loài trong chi Sandoricum và từ đó Sấu tía được sử dụng đồng thời với 2 tên khoa học là Sandoricum indicum Cav. và Sandoricum koetjape (Burm. Hiện nay, theo hệ thống phân loại cũng như sắp xếp lại tên khoa học của các loài thực vật trên thế giới, tên khoa học được sử dụng cho loài cây Sấu tía là Sandoricum indicum Cav., các tên còn lại như Sandoricum koetjape (Burm.

và Sandoricum nervosum Blume. được coi là tên đồng nghĩa. Sấu tía còn có một số tên khoa học cũng như các tên thương phẩm khác nhau như Sandoricum harmandii Pierre. Tên khác: Sấu đỏ, Mậy tong (Thái) (Smitinand T.

Sentul, kecapi, ketuat (Indonesia) (Sotto R. Giá trị sử dụng Cây Sấu tía là loài cây cho nhiều quả, quả ăn được. Lõi gỗ màu hồng, rất đẹp, giác gỗ màu hồng nhạt, gỗ nặng trung bình (tỷ trọng 0,55), sử dụng để sản xuất vỏ bút chì, ván cuộn tròn và trong xây dựng (Martin F. và cs (1987) [63], Moncur M.

và cs (2008) [53] cho biết thời điểm thu hái quả thích hợp nhất là sau khi ra hoa 145 ngày. Lúc này vỏ quả có màu chín vàng đều, kích thước và chất lượng quả là tốt nhất. Các kết quả nghiên cứu cho thấy, cây Sấu tía là loài cây đa tác dụng nên giá trị sử dụng của cây Sấu tía đã được nghiên cứu ở một số nước trên thế giới. Quả có vỏ mỏng hoặc dày với cùi ngọt nhẹ hoặc hơi chua tùy thuộc vào giống (Chutichudet P.

Quả Sấu tía có thịt trắng mềm, có vị ngọt, hơi chua dịu, thường được ăn tươi, làm mứt hoặc chế biến thành các món ăn đặc biệt được người địa phương ưa chuộng như nấu canh chua (có thể dùng lá non thay quả). Cả lớp vỏ ngoài và cơm quả đều có thể ăn. Lớp cơm quả có thể dính hoặc tách rời với hạt tuỳ từng giống Sấu tía khác nhau. Quả Sấu tía có thể ăn được ngay hoặc có thể sấy khô, ướp đường hoặc làm mứt.

Các bộ phận của cây đều có thể sử dụng trong y học như lá, rễ, vỏ,… Hạt và thân cây Sấu tía đang được nghiên cứu tách chiết các hợp chất có khả năng chống ung thư. Rễ cây Sấu tía có thể ngâm vào giấm và nước để sử dụng như một bài thuốc chữa ỉa chảy và bệnh lý (Barwick M. (1987) [66], cho biết gỗ lõi Sấu tía thường có màu sẫm (đậm) hơn nên rất dễ phân biệt so với gỗ dác (Desch E. Gỗ lõi khá cứng, nặng, mịn và bóng hơn so với phần gỗ dác.

Gỗ Sấu tía có độ bền không tốt khi tiếp xúc với môi trường ẩm và côn trùng (sâu, nấm, mối mọt) (Keating W. Tuy nhiên, gỗ Sấu tía vẫn là loại vật liệu được sử dụng phổ biến bởi hàng loạt các ưu điểm như: vân thớ đẹp, dễ gia công, chế biến. Nếu được sấy đến độ ẩm thích hợp, gỗ có thể được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như làm đồ nội - ngoại thất trong gia đình; tạo các khung nhẹ làm vách ngăn, thùng 8 đựng; sản xuất thuyền, xe đẩy và chạm khắc. (1993) [50], cho biết gỗ Sấu tía có thể sử dụng để sản xuất đồ mộc, đồ mỹ nghệ, gia dụng, nội thất, panel, sản xuất ván mỏng, boong tàu, trong nghệ thuật trạm khắc, công cụ nông nghiệp, gỗ dán, bột giấy và được sử dụng trong xây dựng các nhà và tàu thuyền truyền thống.

Gỗ có thể làm nhiên liệu (than) chất lượng tốt và khi đốt thì tỏa ra mùi thơm, do gỗ Sấu tía có mùi thơm nên được dùng trong công nghệ chế biến nước hoa (Meniado J. và cs (1981) [64], Sosef M. và cs (1998) [75], Vogel E. Cây Sấu tía là cây cung cấp gỗ lớn và cho bóng mát đẹp.

Với tán lá có hình dáng và màu sắc đẹp, cây Sấu tía đã được trồng làm cây bóng mát ở nhiều đô thị của các nước Đông Nam Á; cây thường được trồng ở trong công viên, cây đường phố (Barwick M. Ở Trung Quốc, Australia và đôi khi ở Hunduras, cây Sấu tía được trồng trong vườn nhà. Ở Myanmar và Malaysia cây Sấu tía được trồng làm cây che bóng. Trên đất dốc, cây Sấu tía là loài cây quan trọng trong bảo vệ đất, chống xói mòn, rửa trôi chất dinh dưỡng (Sosef M.

Ở châu Á, trong đó có Malaysia, cây Sấu tía không chỉ có giá trị cung cấp quả mà còn có giá trị trong việc cung cấp gỗ phục vụ chế biến, sử dụng làm cây che bóng mát dọc đường, là loài cây chịu được gió và không gây bẩn đường phố (Corner E. Quả Sấu tía với hàm lượng các thành phần trong 100 g gồm: nước 83,9 g, protein 0,7 g, chất béo 1 g, carbohydrate 13,7 g, chất xơ 1,1 g, tro 0,7 g, canxi 11 mg, phốt pho 20 mg, sắt 1,2 mg, kali 328 mg và vitamin C 14 mg, giá trị năng lượng là 247 kJ/100 g, quả thường được ăn tươi, chế biến thành kẹo, tương ớt, mứt, thạch, mứt cam hoặc dùng làm hương liệu cho các món ăn bản địa kể cả vỏ và cùi (Coronel R. Ở Thái Lan và Philippines, cây Sấu tía được chọn giống và trồng phổ biến để lấy quả cho mục đích thương mại xuất khẩu sang Hoa Kỳ và Ả Rập Xê Út,., một số giống được công nhận ở Thái Lan như "Barngklarng", "Eilar", "Tuptim", "Teparod", Pui Fai” và ở Philippines với giống "Bangkok", cho quả có trọng lượng trung bình 250 g so với 80 g đối với quả từ những cây không được chọn lọc cải thiện giống (Chutichudet P. 9 Nghiên cứu y học về dược chất được chiết xuất từ các bộ phận trên cây Sấu tía (có trong thân, vỏ, lá, quả và hạt) được các nhà khoa học nghiên cứu.

Lá non dùng làm thuốc chữa sốt và ỉa chảy (sắc uống) hoặc giã ra đắp để trị ghẻ, ngứa. Vỏ cây có thể tán nhỏ thành bột dùng để trị bệnh nấm da cho người và gia súc. Rễ dùng chữa ỉa chảy và làm thuốc bồi bổ sức khoẻ. Ngoài các công dụng trên, cây Sấu tía còn được nghiên cứu để chiết xuất ra các chất phục vụ cho y học như nghiên cứu của (1) Kosela.

và cs (1995) [61]; (2) Pancharoen O. và cs (2003) [68]; (3) Powell R. và cs (1991) [72]; (4) Tanaka T. và cs (2001) [77]; (5) Ismail S.

và cs (2003) [58], được tiến hành trên tất cả các bộ phận của cây. Kết quả cho thấy trong thân cây và vỏ quả Sấu tía chứa dẫn xuất của Triperpen oleanan và Multifloran. Trong hạt và lá Sấu tía chứa Limonoid, còn trong dầu quả chứa acid béo; các chất này được dùng kết hợp với thức ăn để diệt côn trùng, được sử dụng trong y học ngăn chặn hoạt động của virus Epstein - Barr và khả năng gây độc đối với dòng tế bào ung thư bạch cầu Leukemia. Theo dân gian tại một số nước như ở Ấn Độ, người ta dùng rễ cây Sấu tía để trị ỉa chảy và lỵ; dùng lá sắc uống trị ỉa chảy và lá giã ra đắp trị ghẻ, ngứa; ở Malaysia rễ được dùng làm thuốc bổ trương lực; ở Indonesia rễ được dùng phối hợp với vỏ cây Carapa obovata hết sức đắng để trị bệnh bạch đới và ở Philippines người ta dùng phần nạc của quả Sấu tía làm mứt (Martin F.

Các nghiên cứu cho thấy cây Sấu tía rất có giá trị sử dụng đáp ứng được nhiều lĩnh vực phục vụ đời sống con người từ cảnh quan, nội thất, y học và ẩm thực. Đây là cơ sở quan trọng cho việc trồng và phát triển loài cây này ở một số nước trên thế giới như Thái Lan, Philippines, Ấn Độ, Sri Lanka, Malaysia, Indonesia,… 1. Đặc điểm sinh học 1. Đặc điểm hình thái và vật hậu Theo Wong T.

(2002) [82], cây Sấu tía là cây gỗ lớn, thường cao tới 25 m, đoạn thân dưới cành cao tới 18 m, đường kính to tới 100 cm, thân đôi khi thẳng, thường bị cong, có bạnh vè cao tới 2-3 m. Cây sinh trưởng nhanh (Barwick M. (1987) [66], cây Sấu tía là cây gỗ lớn, thường xanh và sinh trưởng nhanh, cây có thể cao tới 30 m và đường kính đạt tới 80 cm khi trưởng thành, thân tròn thẳng, gốc ít khi có bạnh vè; hình thái cây nửa rụng lá. Tán dày màu xanh thẫm.

Vỏ cây màu xám nâu, nháp, thịt màu đỏ, có dịch mủ trắng. Cành non màu xanh nhạt có phủ lông mềm. Lá kép 3 lá chét, dài 30 - 60 cm, có lông nhung; cuống chung dài 20-25 cm; lá chét hình trứng rộng hay hình mác, gốc tù hay tròn, đầu hơi nhọn; hai lá chét bên nhỏ hơn lá chét giữa; gân bên 10 đôi. Lá non màu hồng, khi trưởng thành màu xanh lục, lá già chuyển màu đỏ hay vàng trước khi rụng.

Cụm hoa chùm dài 25 cm, gồm nhiều xim, mỗi xim mang 2-3 hoa. Hoa nhỏ màu xanh vàng, xếp từng đôi. Đài hợp, hình chén, ngoài có lông, trên đầu có 5 răng tròn; cánh hoa 5, thuôn, ngoài có lông. Nhị 10 hợp thành ống, bao phấn hình trái xoan, đỉnh nhọn; triền tuyến mật nhẵn; bầu hơi phồng, vòi nhuỵ hình trụ, núm 5 răng.

Quả hạch hình cầu, hơi bị ép, có mũi nhọn cứng ở đầu, có lông mềm, đường kính 5-6 cm, màu vàng đậm. Vỏ quả trong nạc, có hạch cứng 4-5 ô. Hạt 2-5, hình trứng ngược, nhẵn, màu nâu; lá mầm đỏ (Moncur M.