Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường tiền kỹ thuật số quốc gia kinh nghiệm quốc tế và một số gợi mở cho pháp luật việt nam

Khám phá đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường về tiền kỹ thuật số quốc gia, kinh nghiệm quốc tế và gợi mở cho pháp luật Việt Nam.

• Tác giả: Ths. Nguyễn Đức Ngọc
• Người hướng dẫn: Ths. Phạm Nguyệt Thảo
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật về tiền kỹ thuật số
• Đề tài: Tiền kỹ thuật số quốc gia - Kinh nghiệm quốc tế và một số gợi mở cho pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Nghiên cứu khoa học cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TIỀN KỸ THUẬT SỐ QUỐC GIA VÀ PHÁP LUẬT VỀ TIỀN KỸ THUẬT SỐ QUỐC GIA
• 1.1. Tổng quan về tiền kỹ thuật số quốc gia
• 1.1.1. Khái quát về tiền kỹ thuật số
• 1.1.2. Khái niệm tiền kỹ thuật số quốc gia
• 1.1.3. Những đặc điểm cơ bản của tiền kỹ thuật số quốc gia
• 1.1.4. Mô hình tiền kỹ thuật số quốc gia
• 1.2. Lý luận pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia
• 1.2.1. Khái niệm pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia
• 1.2.2. Nội dung pháp luật liên quan tới tiền kỹ thuật số quốc gia
• 2. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI TIỀN KỸ THUẬT SỐ QUỐC GIA VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 2.1. Điều chỉnh pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia của Liên minh châu Âu
• 2.2. Điều chỉnh pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia của Thụy Điển
• 2.3. Điều chỉnh pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia của Trung Quốc
• 2.4. Điều chỉnh pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia của Bahamas
• 2.5. Điều chỉnh pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia của Nigeria
• 2.6. Một số nhận xét và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.6.1. Một số nhận xét về kinh nghiệm quốc tế trong điều chỉnh pháp luật đối với tiền kỹ thuật số quốc gia
• 2.6.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ GỢI MỞ ĐỐI VỚI PHÁP LUẬT VIỆT NAM LIÊN QUAN ĐẾN TIỀN KỸ THUẬT SỐ QUỐC GIA
• 3.1. Đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam liên quan đến tiền kỹ thuật số quốc gia
• 3.1.1. Quy định về phát hành, quản lý, lưu thông và bảo vệ tiền
• 3.1.2. Quy định về phương tiện thanh toán
• 3.1.3. Quy định về phòng, chống rửa tiền
• 3.1.4. Quy định về tiền với tính chất là một loại tài sản
• 3.1.5. Một số quy định pháp luật khác có liên quan
• 3.2. Định hướng, kiến nghị xây dựng và hoàn thiện pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia
• 3.2.1. Định hướng xây dựng và hoàn thiện pháp luật Việt Nam về tiền kỹ thuật số quốc gia
• 3.2.2. Một số kiến nghị gợi mở đối với pháp luật Việt Nam liên quan đến tiền kỹ thuật số quốc gia
• 3.2.3. Một số kiến nghị chính sách khác
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiền kỹ thuật số quốc gia và pháp luật liên quan

Phần này cung cấp cái nhìn tổng quan về tiền kỹ thuật số quốc gia, bao gồm khái niệm, đặc điểm cơ bản và các mô hình phổ biến. Tiền kỹ thuật số quốc gia được định nghĩa là một dạng tiền tệ kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành, có giá trị pháp lý và được sử dụng trong hệ thống tài chính quốc gia. Phần này cũng đề cập đến pháp luật liên quan, bao gồm các quy định về phát hành, quản lý và lưu thông tiền kỹ thuật số. Những quy định này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính ổn định và an toàn của hệ thống tài chính.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của tiền kỹ thuật số quốc gia

Tiền kỹ thuật số quốc gia là một dạng tiền tệ kỹ thuật số được phát hành bởi Ngân hàng Trung ương, có giá trị pháp lý và được sử dụng trong hệ thống tài chính quốc gia. Đặc điểm nổi bật của loại tiền này là tính bảo mật cao, khả năng truy xuất nguồn gốc và sự kiểm soát chặt chẽ từ phía cơ quan quản lý. Blockchain là công nghệ nền tảng thường được sử dụng để phát hành và quản lý tiền kỹ thuật số, giúp tăng cường tính minh bạch và an toàn trong các giao dịch.

1.2 Pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia

Pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia bao gồm các quy định liên quan đến phát hành, quản lý và lưu thông loại tiền này. Các quy định này nhằm đảm bảo tính ổn định của hệ thống tài chính, ngăn chặn rủi ro như rửa tiền và gian lận. Tại Việt Nam, các quy định về tiền kỹ thuật số vẫn còn sơ khai, chủ yếu tập trung vào định hướng nghiên cứu và phát triển. Việc hoàn thiện khung pháp lý là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của tiền kỹ thuật số quốc gia.

II. Kinh nghiệm quốc tế về điều chỉnh pháp luật đối với tiền kỹ thuật số quốc gia

Phần này phân tích kinh nghiệm quốc tế trong việc điều chỉnh pháp luật đối với tiền kỹ thuật số quốc gia. Các quốc gia như Trung Quốc, Thụy Điển và Bahamas đã triển khai thành công các dự án tiền kỹ thuật số quốc gia, với các quy định pháp lý chặt chẽ. Những kinh nghiệm này cung cấp bài học quý giá cho Việt Nam trong việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với bối cảnh trong nước.

2.1 Kinh nghiệm từ Liên minh Châu Âu và Thụy Điển

Liên minh Châu Âu và Thụy Điển là những khu vực tiên phong trong việc nghiên cứu và triển khai tiền kỹ thuật số quốc gia. Các quy định pháp lý tại đây tập trung vào việc đảm bảo tính bảo mật, minh bạch và ổn định của hệ thống tài chính. e-Euro và e-Krona là hai ví dụ điển hình của tiền kỹ thuật số quốc gia được phát hành và quản lý bởi Ngân hàng Trung ương Châu Âu và Ngân hàng Trung ương Thụy Điển.

2.2 Kinh nghiệm từ Trung Quốc và Bahamas

Trung Quốc và Bahamas là những quốc gia đã triển khai thành công tiền kỹ thuật số quốc gia với các quy định pháp lý chặt chẽ. e-CNY của Trung Quốc và Sand Dollar của Bahamas là những ví dụ điển hình. Các quy định pháp lý tại đây tập trung vào việc đảm bảo tính bảo mật, minh bạch và ổn định của hệ thống tài chính, đồng thời ngăn chặn các rủi ro như rửa tiền và gian lận.

III. Thực trạng pháp luật Việt Nam liên quan đến tiền kỹ thuật số quốc gia

Phần này đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam liên quan đến tiền kỹ thuật số quốc gia. Hiện tại, các quy định về tiền kỹ thuật số vẫn còn sơ khai, chủ yếu tập trung vào định hướng nghiên cứu và phát triển. Việc hoàn thiện khung pháp lý là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của tiền kỹ thuật số quốc gia tại Việt Nam.

3.1 Quy định về phát hành và quản lý tiền kỹ thuật số

Các quy định về phát hành và quản lý tiền kỹ thuật số tại Việt Nam hiện vẫn còn sơ khai, chủ yếu tập trung vào định hướng nghiên cứu và phát triển. Quyết định số 1813/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ là một trong những văn bản pháp lý đầu tiên đề cập đến việc nghiên cứu và phát triển tiền kỹ thuật số quốc gia. Tuy nhiên, các quy định cụ thể về phát hành, quản lý và lưu thông vẫn chưa được ban hành.

3.2 Quy định về phương tiện thanh toán và phòng chống rửa tiền

Các quy định về phương tiện thanh toán và phòng chống rửa tiền liên quan đến tiền kỹ thuật số tại Việt Nam hiện vẫn còn hạn chế. Việc hoàn thiện các quy định này là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo tính ổn định và an toàn của hệ thống tài chính. Các quy định cần tập trung vào việc đảm bảo tính bảo mật, minh bạch và ổn định của hệ thống tài chính, đồng thời ngăn chặn các rủi ro như rửa tiền và gian lận.

IV. Phương hướng và kiến nghị gợi mở cho pháp luật Việt Nam

Phần này đề xuất phương hướng và kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam liên quan đến tiền kỹ thuật số quốc gia. Các kiến nghị tập trung vào việc xây dựng khung pháp lý toàn diện, đảm bảo tính bảo mật, minh bạch và ổn định của hệ thống tài chính. Đồng thời, các kiến nghị cũng đề cập đến việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế để áp dụng phù hợp với bối cảnh trong nước.

4.1 Định hướng xây dựng và hoàn thiện pháp luật

Việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia cần tập trung vào việc đảm bảo tính bảo mật, minh bạch và ổn định của hệ thống tài chính. Các quy định cần được xây dựng dựa trên kinh nghiệm quốc tế, đồng thời phù hợp với bối cảnh và đặc thù của Việt Nam. Việc hoàn thiện khung pháp lý là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của tiền kỹ thuật số quốc gia.

4.2 Kiến nghị gợi mở cho pháp luật Việt Nam

Các kiến nghị gợi mở cho pháp luật Việt Nam liên quan đến tiền kỹ thuật số quốc gia bao gồm việc xây dựng các quy định cụ thể về phát hành, quản lý và lưu thông tiền kỹ thuật số. Đồng thời, các quy định cần tập trung vào việc đảm bảo tính bảo mật, minh bạch và ổn định của hệ thống tài chính, ngăn chặn các rủi ro như rửa tiền và gian lận. Việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình hoàn thiện pháp luật.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC: TIỀN KỸ THUẬT SỐ QUỐC GIA – KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ MỘT SỐ GỢI MỞ CHO PHÁP LUẬT VIỆT NAM

• Cơ quan chủ trì: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chủ nhiệm đề tài: ThS. Phạm Nguyệt Thảo
• Thư ký khoa học: ThS. Nguyễn Đức Ngọc
• Năm nghiệm thu: 2023
• Cấp quản lý: Đề tài Nghiên cứu Khoa học cấp Cơ sở

---

1. Tóm tắt nghiên cứu (Executive Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu trọng tâm: Bản chất pháp lý của Tiền kỹ thuật số Ngân hàng trung ương (Central Bank Digital Currency - CBDC) là gì, kinh nghiệm lập pháp quốc tế diễn ra như thế nào và Việt Nam cần thiết kế khung pháp lý thích ứng ra sao để vừa đảm bảo chủ quyền tiền tệ, vừa thúc đẩy đổi mới tài chính?
• Phương pháp luận tổng quan: Đề tài áp dụng phương pháp luật học so sánh, phân tích quy phạm pháp luật thực định và mô hình hóa thể chế dựa trên dữ liệu từ các nền kinh tế tiên phong (Bahamas, Nigeria, Trung Quốc, EU, Thụy Điển).
• Phát hiện cốt lõi:
  • Khẳng định CBDC là tiền pháp định (fiat money), là khoản nợ trực tiếp trên bảng cân đối kế toán của Ngân hàng trung ương (NHTW), khác biệt hoàn toàn về bản chất với tiền ảo/tiền mã hóa tư nhân và tiền điện tử lưu ký trả trước.
  • Mô hình CBDC bán lẻ hai cấp (Two-tier/Hybrid CBDC) kết hợp công nghệ định danh dựa trên mã thông báo (Token-based) có hỗ trợ giao dịch ngoại tuyến (offline) là lựa chọn tối ưu cho các nền kinh tế đang phát triển.
  • Chỉ ra khoảng trống pháp lý lớn tại Việt Nam: Luật Ngân hàng Nhà nước 2010 và các văn bản liên quan hiện chỉ công nhận tiền giấy, tiền kim loại, hoàn toàn thiếu vắng cơ chế điều chỉnh tài sản số và tiền tệ kỹ thuật số quốc gia.
• Hàm ý chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước, hoàn thiện khung pháp lý về phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt và triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox) cho đồng CBDC Việt Nam.

---

2. Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

2.1. Thực trạng bối cảnh toàn cầu và trong nước

Sự bùng nổ của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và làn sóng tài sản mã hóa tư nhân (Crypto assets, Stablecoins) đã và đang tạo ra những biến động sâu sắc đối với trật tự tiền tệ quốc tế. Các tài sản phi tập trung này tạo áp lực cạnh tranh trực tiếp lên hệ thống tài chính truyền thống, đe dọa chủ quyền tiền tệ quốc gia, gia tăng nguy cơ rửa tiền và trốn thuế.

Trước thực tế đó, cuộc đua phát triển CBDC đã trở thành tâm điểm chiến lược:

• Theo thống kê của Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council), tính đến giữa năm 2023, đã có 132 quốc gia (chiếm hơn 95% GDP toàn cầu) tham gia nghiên cứu, thử nghiệm hoặc chính thức phát hành CBDC.
• Các quốc gia tiên phong đã chính thức phát hành tiền số quốc gia như Sand Dollar (Bahamas), eNaira (Nigeria), JAM-DEX (Jamaica) cùng các dự án thử nghiệm quy mô lớn như e-CNY (Trung Quốc), e-krona (Thụy Điển), Digital Euro (Khu vực đồng tiền chung Châu Âu).

          TIẾN TRÌNH KHẢO SÁT CBDC TOÀN CẦU (2020 - 2023)

Tại Việt Nam, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1813/QĐ-TTg ngày 28/10/2021 và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) ban hành Quyết định 2006/QĐ-NHNN đề ra nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách về tiền kỹ thuật số quốc gia. Tuy nhiên, các chính sách hiện hành mới dừng lại ở mức định hướng ban đầu.

2.2. Khoảng trống nghiên cứu và ý nghĩa đề tài

Phần lớn các nghiên cứu trong nước trước đây tiếp cận tiền kỹ thuật số dưới góc độ kinh tế học vĩ mô, tác động tài chính hoặc tập trung vào rủi ro của tiền ảo (Bitcoin, Ethereum). Các công trình luật học hiện có chủ yếu bàn về tài sản mã hóa mà chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, mang tính hệ thống về khung pháp lý cho CBDC ở cấp độ Đề tài NCKH.

Đề tài giải quyết trực tiếp khoảng trống này, mang lại giá trị cấp bách nhằm bảo vệ an ninh tài chính - tiền tệ quốc gia, thúc đẩy tài chính toàn diện (Financial Inclusion) và tạo nền tảng vững chắc cho kinh tế số Việt Nam.

---

3. Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

                     KHUNG TIẾP CẬN PHƯƠNG PHÁP LUẬN

3.1. Thiết kế nghiên cứu và lập luận phương pháp

Nhóm tác giả lựa chọn cách tiếp cận khoa học pháp lý dựa trên sự kế thừa và "loại suy": tiền kỹ thuật số quốc gia tuy mang hình thái kỹ thuật mới nhưng về bản chất vẫn giữ nguyên các chức năng kinh tế - pháp lý nền tảng của tiền tệ (thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, phương tiện thanh toán và cất trữ). Do đó, việc xây dựng khái niệm pháp luật về CBDC được đặt trên nền tảng khung pháp luật tiền tệ hiện hành, kết hợp lý luận liên ngành Luật học - Kinh tế học tài chính.

3.2. Thu thập và xử lý dữ liệu

• Nguồn dữ liệu quốc tế: Báo cáo chuyên đề từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC), Ngân hàng Trung ương Bahamas; cùng hệ thống văn bản quy phạm: Đạo luật Ngân hàng Trung ương Bahamas 2020, Quy chế CBDC Bahamas 2021, Hiệp ước TFEU của EU.
• Nguồn dữ liệu quốc nội: Rà soát hệ thống pháp luật thực định Việt Nam gồm Hiến pháp 2013, Bộ luật Dân sự 2015, Luật Ngân hàng Nhà nước 2010, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Phòng, chống rửa tiền 2022, Nghị định 101/2012/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thanh toán không dùng tiền mặt.

3.3. Độ tin cậy và giá trị học thuật

Đề tài phân tích đa chiều các trường hợp điển hình đại diện cho nhiều mức độ phát triển kinh tế khác nhau: từ các nền kinh tế phát triển (EU, Thụy Điển) đến các quốc gia mới nổi có nét tương đồng với Việt Nam (Bahamas, Nigeria, Trung Quốc), đảm bảo tính khách quan và khả năng ứng dụng thực tiễn cao cho tiến trình lập pháp tại Việt Nam.

---

4. Các phát hiện nghiên cứu chính (Major Findings)

4.1. Xác lập bản chất pháp lý và hệ thống tiêu chí phân định CBDC

Nghiên cứu làm sáng tỏ định nghĩa khoa học: "Pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình phát hành, sử dụng và quản lý tiền kỹ thuật số quốc gia."

Đề tài xây dựng bảng tiêu chí phân định chuẩn xác giữa các loại hình tiền tệ:

Tiêu chí	Tiền mặt pháp định	Tiền kỹ thuật số quốc gia (CBDC)	Tiền kỹ thuật số tư nhân (Crypto/Virtual)
Bản chất pháp lý	Tiền pháp định (Legal tender), phương tiện thanh toán chính thức	Tiền pháp định của NHTW, là nghĩa vụ nợ của NHTW	Tài sản ảo/mã hóa, không phải tiền pháp định
Chủ thể phát hành	Ngân hàng Trung ương	Ngân hàng Trung ương	Cá nhân, tổ chức tư nhân phi tập trung
Bảo đảm giá trị	Nhà nước bảo đảm theo mệnh giá	Nhà nước bảo đảm giá trị tương đương nội tệ	Không có tài sản bảo đảm (hoặc neo tự nguyện), biến động lớn
Tính định danh	Ẩn danh thực tế trong giao dịch nhỏ lẻ	Kiểm soát định danh theo cấp độ (Managed Anonymity)	Ẩn danh hoặc giả danh cao, khó truy vết
Hình thái kỹ thuật	Giấy, kim loại (Vật chất)	Bản ghi kỹ thuật số (DLT / Centralized DB)	Sổ cái phân tán (Blockchain/DLT)

        CẤU TRÚC PHÂN TẦNG VÀ PHÂN LOẠI MÔ HÌNH CBDC

4.2. Khuyến nghị mô hình phát hành tối ưu cho Việt Nam

• Lựa chọn mô hình Hai cấp (Two-tier Model): NHTW phát hành CBDC cho các Ngân hàng thương mại (NHTM) và trung gian tài chính; NHTM chịu trách nhiệm phân phối đến ví người dùng cuối và thực hiện quy trình e-KYC/AML. Mô hình này giúp:
  • Ngăn ngừa hiện tượng phi trung gian hóa tài chính (Disintermediation) - tránh nguy cơ dòng tiền gửi ồ ạt rút khỏi hệ thống NHTM chuyển về NHTW.
  • Tận dụng cơ sở hạ tầng công nghệ và mạng lưới phân phối sẵn có của khối ngân hàng bán lẻ và Fintech.
• Lựa chọn xác thực Token-based kết hợp tính năng Offline: Cho phép giao dịch không cần kết nối Internet tức thời thông qua thiết bị phần cứng bảo mật, giải quyết bài toán tiếp cận dịch vụ tài chính tại vùng sâu, vùng xa, hải đảo.

4.3. Đánh giá thực trạng và nhận diện các lỗ hổng pháp lý tại Việt Nam

• Lỗ hổng Luật Ngân hàng Nhà nước 2010: Điều 17 chỉ quy định hình thức tiền phát hành gồm "tiền giấy" và "tiền kim loại", tạo rào cản pháp lý tuyệt đối đối với việc phát hành tiền kỹ thuật số.
• Quy chế phương tiện thanh toán: Nghị định 101/2012/NĐ-CP chỉ công nhận các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt truyền thống (séc, ủy nhiệm chi, thẻ ngân hàng), chưa dự liệu hình thức ví tiền số pháp định.
• Quy định pháp luật dân sự: Bộ luật Dân sự 2015 chưa có cơ chế công nhận và bảo vệ quyền sở hữu đối với tài sản số dưới dạng dữ liệu điện tử mã hóa, tạo ra điểm nghẽn khi xử lý tranh chấp, thừa kế hoặc bảo đảm nghĩa vụ dân sự liên quan đến CBDC.
• Xung đột giữa Quyền riêng tư và Tuân thủ AML/CFT: Luật Phòng, chống rửa tiền 2022 yêu cầu nhận biết khách hàng toàn diện, trong khi người dân đòi hỏi mức độ riêng tư tương tự tiền mặt khi sử dụng tiền số.

---

5. Đóng góp khoa học và giá trị ứng dụng (Contributions & Impact)

                  CÁC ĐÓNG GÓP CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI

1. Đóng góp về mặt lý luận:
   • Xác lập hệ thống lý luận khoa học pháp lý độc lập về tiền kỹ thuật số quốc gia tại Việt Nam.
   • Giải quyết triệt để sự nhầm lẫn khái niệm phổ biến giữa CBDC với tiền mã hóa (Bitcoin), tiền điện tử (ví điện tử Momo, ZaloPay) và tiền số tư nhân.
2. Đóng góp về mặt lập pháp và chính sách:
   • Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban soạn thảo Luật Ngân hàng Nhà nước sửa đổi, Luật Các TCTD sửa đổi và các Nghị định thay thế về thanh toán không dùng tiền mặt.
   • Thiết kế lộ trình lập pháp 3 bước khả thi: (1) Thí điểm Sandbox theo khu vực địa lý và hạn mức; (2) Sửa đổi các luật nền tảng (Luật NHNN, BLDS); (3) Xây dựng Luật Tiền kỹ thuật số quốc gia toàn diện khi hệ thống vận hành chính thức.

---

6. Đối tượng quan tâm và giá trị thụ hưởng (Target Audience)

• Cơ quan quản lý Nhà nước & Nhà hoạch định chính sách (NHNN, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Quốc hội):
  • Tiếp cận khung tham chiếu lập pháp hoàn chỉnh từ các quốc gia trên thế giới.
  • Có sẵn các khuyến nghị điều chỉnh điều khoản cụ thể trong Luật NHNN và các đạo luật liên quan.
• Giới nghiên cứu học thuật & Giảng viên (Luật học, Kinh tế học tiền tệ, Fintech):
  • Tài liệu nghiên cứu hệ thống, toàn diện đầu tiên ở cấp độ đề tài khoa học về khía cạnh pháp lý của CBDC tại Việt Nam.
  • Cơ sở dữ liệu phong phú về các vụ việc, luật thực định và mô hình tiền tệ số quốc tế.
• Ngân hàng Thương mại & Tổ chức Trung gian Thanh toán / Fintech:
  • Định hình chiến lược chuyển đổi số, hiểu rõ vai trò là đại lý cấp 2 phân phối CBDC trong tương lai để chủ động chuẩn bị hạ tầng kết nối API và hệ thống quản trị rủi ro.

---

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài là gì?

Đề tài chỉ ra rằng CBDC là tiền pháp định mang tính nghĩa vụ nợ trực tiếp của NHTW, và việc lựa chọn mô hình phát hành hai cấp (Two-tier) kết hợp xác thực dựa trên mã thông báo (Token-based) là giải pháp duy nhất giúp bảo toàn cấu trúc trung gian của hệ thống ngân hàng thương mại, đồng thời hỗ trợ giao dịch ngoại tuyến cho tài chính toàn diện.

2. Phương pháp tiếp cận của nghiên cứu có gì đặc biệt?

Thay vì tiếp cận đơn thuần dưới góc độ kinh tế kỹ thuật, đề tài sử dụng phương pháp luận loại suy pháp lý và luật học so sánh chuyên sâu, đặt CBDC vào cấu trúc tổng thể của hệ thống pháp luật thực định Việt Nam (từ luật công như Luật NHNN đến luật tư như Bộ luật Dân sự).

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa cho các quốc gia khác không?

Hoàn toàn có thể. Khung lý thuyết và mô hình phân tích pháp lý trong đề tài có giá trị tham khảo chuẩn mực cho các nền kinh tế mới nổi (Emerging Markets) có đặc thù tỷ lệ giao dịch tiền mặt cao, hạ tầng số nông thôn còn hạn chế và hệ thống tài chính đang trong giai đoạn chuyển đổi số.

4. Bước tiếp theo (Next Steps) của hướng nghiên cứu này là gì?

Cần đẩy mạnh nghiên cứu sâu về các khía cạnh kỹ thuật lập pháp chi tiết: cơ chế giải quyết tranh chấp giao dịch hợp đồng thông minh (Smart Contracts) tích hợp trong CBDC, quy định giới hạn trần nắm giữ (Holding limits) và cơ chế phối hợp tài phán đối với các giao dịch CBDC xuyên biên giới (Cross-border mCBDC).

5. Ứng dụng thực tiễn trước mắt cho Việt Nam là gì?

Triển khai ngay một Khung pháp lý thử nghiệm (Regulatory Sandbox) có giới hạn về đối tượng tham gia, phạm vi địa lý và hạn mức giao dịch để đánh giá rủi ro kỹ thuật, phản ứng của người tiêu dùng và tính tương thích của hạ tầng thanh toán trước khi chính thức sửa đổi Luật NHNN.

---

8. Kết luận (Conclusion)

Đề tài NCKH cấp cơ sở "Tiền kỹ thuật số quốc gia - Kinh nghiệm quốc tế và một số gợi mở cho pháp luật Việt Nam" do ThS. Phạm Nguyệt Thảo chủ nhiệm là công trình tiên phong, đặt nền móng lý luận pháp lý vững chắc cho việc nghiên cứu và triển khai CBDC tại Việt Nam. Công trình đã làm rõ bản chất pháp lý, mô hình vận hành và kinh nghiệm lập pháp quốc tế, từ đó chỉ ra những điểm nghẽn thể chế và đề xuất giải pháp đồng bộ.

Việc sớm hoàn thiện khung pháp lý về tiền kỹ thuật số quốc gia không chỉ giúp Việt Nam chủ động nắm bắt cơ hội trong kỷ nguyên kinh tế số, mà còn là lá chắn bảo đảm chủ quyền tiền tệ và an ninh tài chính quốc gia trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TONG QUAN VE TIEN KY THUAT SO QUOC GIA VA PHAP LUAT VE TIEN KY THUAT SO QUOC GIA.1 Tổng quan về tiền kỹ thuật số quốc gỉa.1 Khái quát về tiền kỹ thudt SỐ.2 Khải niệm tiên kỹ thuật số quỐc gia.3 Những đặc điểm cơ bản của tiên kỹ thuật số quốc gia.4 Mô hình tiền kỹ thuật số quốc gÌa.------ ++cecs+xe+e+r+terkerreee 35 1.2 Lý luận pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia.1 Khái niệm pháp luật về tiền kỹ thuật 86 quốc gia.2 Nội dung pháp luật liên quan tới tiên kỹ thuật số quốc gia. KINH NGHIỆM QUOC TE VE DIEU CHỈNH PHÁP LUAT DOI VỚI TIEN KỸ THUAT SO QUOC GIA VÀ BÀI HỌC CHO VIET NAM Looe ccccccsccssecsccscssessesscseesessessssssssssecsessessssetsssseessssesssssssnsseseeseesen 50 2.1 Điều chỉnh pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia của Liên minh châu 2.2 Điều chỉnh pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia của Thụy Dién.3 Điều chỉnh pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia của Trung Quốc.4 Điều chỉnh pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia của Bahamas.5 Điều chỉnh pháp luật về tiền kỹ thuật số quốc gia của Nigeria.6 Một số nhận xét và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.1 Một số nhận xét về kinh nghiệm quốc tế trong điều chỉnh pháp luật đổi với tiền kỹ thuật SỐ QUOC GIA .2 Bai học kinh nghiệm cho Việt NGHI. MOT SO KIEN NGHI GOI MO DOI VOI PHAP LUAT VIỆT NAM LIEN QUAN DEN TIEN KỸ THUAT SO QUOC GIA.1 Đánh giá thực trang pháp luật Việt Nam liên quan đến tiền kỹ thuật SỐ QUOC ,8ỈM.1 Quy định về phát hành, quản lý, lưu thông và bảo vệ tiên .2 Quy định về phương tiện thanh tOÁH.-- 52-5 +s+Se+et+xered 101 3.3 Quy định về phòng, chống rửa tiỄN.4 Quy định về tiên với tinh chất là một loại tdi sản.5 Một số quy định pháp luật khác có liên Quan .2 Định hướng, kiến nghị xây dựng và hoàn thiện pháp luật về tiền kỹ thuật SỐ QUOC ỈA.

- - 5c St E112 1211121211 11tr rau 127 3.1 Định hướng xây dựng và hoàn thiện pháp luật Việt Nam về tiên kỹ thuật SỐ QUOC ,gÏA. - +55 SE EE+ESEESEEEEEEEE121121211121111111111 1111 xe.2 Một số kiến nghị gợi mở đối với pháp luật Việt Nam liên quan đến tiễn kỹ thuật SỐ QUOC 8ÌA.3 Một số kiến nghị chính sách Khác .--- -s«<++sss+++sssex+sss 150 KET LUẬN CHUNG .- 2-52 kSE+E‡EEEE+EEEEEEEE1E1111112111 1.111 cxeeU 157 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO.-- - 2 sex: 159 CHUYEN DE 1. TONG QUAN VỀ TIỀN KỸ THUẬT SO QUOC GIA VÀ PHAP LUAT VE TIEN KY THUAT SO QUOC GIA. Nguyên Đức Ngoc & TS.

Lê Thị Giang CHUYEN DE 2. DIEU CHINH PHAP LUAT VE TIEN KY THUẬT SO QUOC GIA TẠI MỘT SO QUOC GIA TREN THE GIỚI - KINH NGHIEM VA BÀI HOC CHO VIET NAM. Pham Nguyét Thao & SV. Nguyén Thuy Dung CHUYEN DE 3.

THUC TRANG PHAP LUAT VIET NAM LIEN QUAN DEN TIEN KY THUAT SO QUOC GIA. - - 2 +E+t+EvE+Eerrxee 311 ThS. Pham Nguyét Thao CHUYEN DE 4. PHUONG HUONG VA KIEN NGHI GOI MO DOI VOI PHAP LUAT VIỆT NAM VETIEN KỸ THUẬT SO QUOC GIA.

Nguyễn Đức Ngọc & ThS. Pham Nguyệt Thảo BÀI TẠP CHÍ MỞ DAU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sự trỗi dậy của công nghệ và tiền kỹ thuật số trong vài năm trở lại đây đã va dang làm thay đối diễn biến tiền tệ trên toàn thé giới. Sự xuất hiện của ngày càng nhiều các loại tiền kỹ thuật số cho thấy những triển vọng cho việc cải thiện hệ thống thanh toán hiện tai cũng như thúc day sự phát triển kinh tế toàn cau.

Mặt khác, điều này cũng đặt ra nhiều áp lực cạnh tranh lên hệ thống tài chính truyền thống, đặt ra những câu hỏi về vai trò của nhà nước trong hệ thống tài chính, về những rủi ro, hệ lụy có thê xảy ra nếu các chủ thé phi nhà nước được tự do phát hành tiền kỹ thuật số. Trước thực trạng đó, nhiều quốc gia đã nghiên cứu dé phát triển đồng tiền số của quốc gia mình (CBDC) dé thích ứng và tận dụng những cơ hội trong cuộc cách mạng công nghệ. Theo một đánh giá của Hội đồng Dai Tây Duong (Atlantic Council), nếu như vào tháng 5/2020, chỉ có 35 quốc gia tìm hiểu về CBDC thì đến giữa năm 2023, đã có 132 quốc gia, chiếm hơn 95% GDP toàn cầu đang tham gia khám phá CBDC trong đó nhiều quốc gia đã cho ra mắt tiền kỹ thuật số quốc gia!. Sự ra đời của tiền kỹ thuật số quốc gia được kỳ vọng sẽ thúc đây thanh toán, giao dịch không dùng tiền mặt nhờ tính thuận tiện, an toàn, tin cậy cao, hạn chế rủi ro của việc dùng tiền mặt v.

Năm 2023, hơn 20 quốc gia/khu vực sẽ thực hiện các bước quan trọng dé thi diém CBDC trong đó Australia, Thai Lan, Brazil, An Độ, Han Quốc và ECB đều có dự định thử nghiệm thí điểm CBDC. Gần như mọi quốc gia thuộc nhóm G20 đều đã đạt được những tiễn bộ đáng kê và tập trung nhiều nguồn lực cho các dự án CBDC trong thời gian vừa qua. Thực tế cho thấy, những quốc gia hiện đã ban hành tiền kỹ thuật số quốc gia chủ yêu là các quốc gia mới nồi, điều kiện kinh tế-xã hội có nhiều nét tương đồng với Việt Nam, như Bahamas, Nigeria, Jamaica. Khong nam ngoai dong chay chung cua thé gidi, ngay tir nam 2020, tham ! https://www.org/cbdctracker/, ngày truy cập: 10/7/2023 gia Hội nghị bàn tròn giữa Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) với các Thống đốc NHTW và Bộ trưởng Tài chính các nước ASEAN trong khuôn khổ Hội nghị Thường niên IMF/WB, đại diện Ngân hang Nhà nước Việt Nam, ba Nguyễn Thị Hồng nhận định răng: Sự ra đời và phát triển của tiền ảo/tiền kỹ thuật số là một xu thế ngày càng rõ nét, đặt ra những cơ hội và vấn đề, thách thức mới cho nên kinh tế, cho công tác điều hành chính sách tiền tệ, quản lý và thanh tra, giám sát hệ thống tài chính.

Nhiều câu hỏi sẽ cần thiết được đặt ra và giải quyết: Làm thế nào để xây dựng chính sách tiền tệ kỹ thuật số với đồng CBDC như một đối trọng, lan at được các đồng tiên kỹ thuật số tư nhân; Cách thức nào để CBDC Việt Nam phát huy được những lợi thế và hạn chế được những rủi ro chưa hiển lộ đầy đủ, rõ rang của một loại tiền — vốn vẫn chủ yếu đang trong quá trình tìm tòi thử nghiệm?. Đề Việt Nam không bị tụt lại trong xu thế chung, cần thiết phải có sự nghiên cứu sâu sắc về tiền kỹ thuật số quốc gia và xây dung khung pháp ly đảm bảo cho việc triên khai tiên kỹ thuật sô quôc gia. Bên cạnh đó, vê mặt lý luận, dù đã có một sô bài báo, thông tin về tiên kỹ thuật số quốc gia nhưng đề tài này vẫn chưa được nghiên cứu day đủ: + Số lượng các công trình nghiên cứu chưa nhiều, lác đác mới có một vài công trình nghiên cứu luật học đề cập tới một số khía cạnh pháp lý của tiền kỹ thuật số quốc gia chứ chưa có công trình nghiên cứu mang tính hệ thong về van đề này; các nghiên cứu luật học chủ yếu chỉ đề cập tới tiền ảo, tiền mã hoá; + Nhiều nội dung lý luận còn chưa được làm sáng tỏ, ví dụ sự khác biệt giữa tiền kỹ thuật sé quốc gia VỚI tiền kỹ thuật số của khu vực tư nhân, đặc điểm của tiền kỹ thuật số quốc gia, những tác động của việc phát hành và sử dụng tiền kỹ thuật số quốc gia v. Về mặt pháp luật: Trên thế giới, nhiều quốc gia đã và đang nghiên cứu, ban hành văn bản pháp luật dé tạo cơ sở pháp ly cho việc áp dụng tiền kỹ thuật số quốc gia.

Song tại Việt Nam, về mặt pháp lý, tiền kỹ thuật số quốc gia mới chỉ manh nha được đề cập tại Quyết định số 1813/QĐ-TTg ngày 28/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025, trong đó có định hướng yêu cầu nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách về tiền kỹ thuật số quốc gia. Ngày 17/12/2021, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Quyết định 2006/2021/QD- NHNN nhằm triển khai thực hiện Quyết định số 1813/2021/QD-TTg. Như vậy, các văn bản pháp luật quy định về vấn đề này mới chỉ mang tính định hướng, còn ở dang rất sơ khai và việc nghiên cứu, hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế, chính sách chính sách về tiền kỹ thuật số quốc gia là yêu cầu cấp thiết. Vì những lí do đó, nhóm nghiên cứu lựa chọn đề tài: “Tiền kỹ thuật SỐ quốc gia - Kinh nghiệm quốc tế và một số gợi mở cho pháp luật Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở.

Tình hình nghiên cứu đề tài 2. Tình hình nghién CỨU trong HHỚC Tiền kỹ thuật SỐ quốc gia đang là một chủ đề nhận được sự quan tâm của nhiều quốc gia trên thé giới. Đặc biệt, trong bối cảnh bùng nỗ công nghệ số, nhiều quốc gia đã đây mạnh việc nghiên cứu để tiến tới ban hành tiền kỹ thuật số quốc gia. Nam trong xu thé chung đó, Việt Nam cũng đang xúc tiến việc tim hiểu về tiền kỹ thuật số quốc gia để có thể có những đánh giá ban đầu về khả năng ban hành, áp dụng đồng tiền này tại Việt Nam.

Trong thời gian qua, nghiên cứu về tiền kỹ thuật số quốc gia đã được nhiều học giả trong nước quan tâm. Tuy vậy, phần lớn các nghiên cứu về tiền kỹ thuật số quốc gia được tiếp cận dưới góc độ kinh tế. Một số công trình nghiên cứu luật học bước đầu có đề cập tới tiền kỹ thuật số quốc gia tuy nhiên mới chỉ dưới dạng ý tưởng ban đầu mà chưa có nghiên cứu mang tính hệ thống toàn diện. Cu thé: Về sách chuyên khảo, tính tới tháng 6/2023, chưa có tài liệu trực tiếp nào nghiên cứu về tiền kỹ thuật số quốc gia.

Chủ yếu, các tác giả dé cập tới tiền ảo, tiền mã hoá, trong đó nổi bật là công trình nghiên cứu do TS. Phan Chí Hiếu va TS. Nguyễn Thanh Tú chủ biên: "M6t số vấn dé pháp lý vẻ tài sản mã hoá, tiễn mã hoá", Nxb Chính trị quốc gia sự thật (2019) và tác pham "Xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý về tiền ảo trong bồi cảnh hội nhập và phát triển", Nxb Tư pháp (2019) do TS. Nguyễn Minh Oanh chủ biên.

Nghiên cứu "Một số vấn dé pháp lý về tài san mã hoá, tiền mã hoá" của TS. Phan Chí Hiếu và TS.