Nghiên Cứu Về Kết Thúc Bất Ngờ Trong Thi Pháp Truyện Ngắn O'Henry

Luận văn thạc sĩ văn học phân tích văn học kết thúc bất ngờ trong thi pháp truyện ngắn o henry 5508531, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương
• Người hướng dẫn: P. Lương Duy Trung
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn Học
• Đề tài: Kết Thúc Bất Ngờ Trong Thi Pháp Truyện Ngắn O'Henry
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• 0.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.3.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 0.3.2. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.4. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
• 0.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.6. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TÁC GIẢ TRUYỆN NGẮN O’HENRY VỚI KẾT THÚC BẤT NGỜ
• 1.1. Cuộc đời, sáng tác, quan điểm nghệ thuật O’Henry
• 1.2. Truyện ngắn O’Henry
• 1.2.1. Khái quát về truyện ngắn O’Henry
• 1.2.2. Truyện ngắn O'Henry, thi pháp truyện cổ điển
• 1.3. Kết thúc bất ngờ
• 1.3.1. Bất ngờ và kết thúc bất ngờ
• 1.3.2. Kết thúc bất ngờ - kiểu kết cấu cốt truyện đặc biệt
• 2. CHƯƠNG 2: DẠNG THỨC KẾT THÚC BẤT NGỜ TRONG THI PHÁP TRUYỆN NGẮN O’HENRY
• 2.1. Dạng thức kết thúc bất ngờ nhìn từ góc độ nội dung
• 2.1.1. Kết thúc bất ngờ từ sự bất ngờ của diễn biến câu chuyện
• 2.1.2. Kết thúc bất ngờ từ sự bất ngờ ở tính cách nhân vật
• 2.1.3. Kết thúc bất ngờ từ sự bất ngờ của chủ đề tư tưởng
• 2.2. Dạng thức kết thúc bất ngờ nhìn từ góc độ kết cấu
• 2.2.1. Kết thúc bất ngờ với một bất ngờ duy nhất
• 2.2.2. Kết thúc bất ngờ với hai bất ngờ tuần tự hoặc sóng đôi
• 2.2.3. Kết thúc bất ngờ với bất ngờ sau cùng nối kết một chuỗi bất ngờ
• 2.3. Dạng thức kết thúc bất ngờ nhìn từ góc độ ngôn ngữ
• 2.3.1. Hình thức ngôn ngữ của kết thúc bất ngờ
• 2.3.2. Lượng ngôn từ của kết thúc bất ngờ
• 2.4. Dạng thức kết thúc bất ngờ nhìn từ góc độ tiếp nhận của độc giả

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Kết Thúc Bất Ngờ Trong Thi Pháp O Henry

Nghiên cứu về kết thúc bất ngờ trong thi pháp truyện ngắn O'Henry không chỉ giúp hiểu rõ hơn về nghệ thuật kể chuyện của tác giả mà còn mở ra những góc nhìn mới về văn học Mỹ. O'Henry, một trong những tác giả nổi bật nhất của thể loại truyện ngắn, đã khéo léo sử dụng kết thúc bất ngờ như một công cụ để tạo ra sự bất ngờ và thu hút độc giả. Những tác phẩm của ông thường mang đến những bài học sâu sắc về cuộc sống, tình yêu và số phận con người.

1.1. O Henry và Tầm Quan Trọng Của Kết Thúc Bất Ngờ

Kết thúc bất ngờ là một trong những đặc điểm nổi bật trong sáng tác của O'Henry. Ông đã sử dụng nó để tạo ra những cú sốc tinh tế, khiến độc giả phải suy ngẫm về những gì đã xảy ra trước đó. Điều này không chỉ làm tăng tính hấp dẫn của câu chuyện mà còn thể hiện tài năng nghệ thuật của tác giả.

1.2. Lịch Sử Nghiên Cứu Về O Henry

Nghiên cứu về O'Henry đã có từ lâu, với nhiều công trình phê bình và phân tích tác phẩm của ông. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khía cạnh chưa được khai thác, đặc biệt là về kết thúc bất ngờ. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, O'Henry không chỉ đơn thuần là một nhà văn mà còn là một người có tầm nhìn sâu sắc về xã hội.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phân Tích Kết Thúc Bất Ngờ

Phân tích kết thúc bất ngờ trong thi pháp truyện ngắn O'Henry gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là việc xác định rõ ràng các yếu tố cấu thành nên kết thúc này. Nhiều nhà phê bình cho rằng, việc hiểu rõ về bối cảnh và nhân vật là rất quan trọng để nắm bắt được ý nghĩa của những cú sốc mà O'Henry mang lại.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Kết Thúc Bất Ngờ

Việc xác định một kết thúc bất ngờ không chỉ dựa vào sự bất ngờ mà còn phải xem xét đến sự phát triển của cốt truyện và nhân vật. O'Henry thường tạo ra những tình huống phức tạp, khiến cho việc phân tích trở nên khó khăn hơn.

2.2. Tác Động Của Bối Cảnh Xã Hội Đến Kết Thúc

Bối cảnh xã hội trong thời kỳ O'Henry sống có ảnh hưởng lớn đến cách ông xây dựng các tình huống và kết thúc. Những vấn đề như sự phân cách giàu nghèo, sự khốn khó của người lao động thường được phản ánh qua các tác phẩm của ông, tạo nên những kết thúc bất ngờ đầy ý nghĩa.

III. Phương Pháp Phân Tích Kết Thúc Bất Ngờ Trong O Henry

Để phân tích kết thúc bất ngờ trong thi pháp O'Henry, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Phân tích nội dung, cấu trúc và ngôn ngữ là những yếu tố quan trọng giúp làm rõ cách mà O'Henry xây dựng các tình huống và kết thúc trong tác phẩm của mình.

3.1. Phân Tích Nội Dung và Tình Huống

Nội dung và tình huống trong truyện ngắn O'Henry thường chứa đựng những yếu tố bất ngờ. Việc phân tích các tình huống này giúp hiểu rõ hơn về cách mà tác giả dẫn dắt độc giả đến những kết thúc không ngờ.

3.2. Cấu Trúc Kết Cấu Cốt Truyện

Cấu trúc cốt truyện là một yếu tố quan trọng trong việc tạo ra kết thúc bất ngờ. O'Henry thường sử dụng các thủ pháp như hồi tưởng, đối lập để làm nổi bật sự bất ngờ trong kết thúc, từ đó tạo ra những tác phẩm có chiều sâu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Kết Thúc Bất Ngờ

Nghiên cứu về kết thúc bất ngờ trong thi pháp O'Henry không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào việc giảng dạy và nghiên cứu văn học. Những bài học từ các tác phẩm của O'Henry có thể giúp sinh viên và độc giả hiểu rõ hơn về nghệ thuật kể chuyện và cách xây dựng cốt truyện.

4.1. Giá Trị Giáo Dục Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu về O'Henry có thể được áp dụng trong giảng dạy văn học, giúp sinh viên phát triển khả năng phân tích và cảm thụ văn học. Những kết thúc bất ngờ trong tác phẩm của ông có thể trở thành ví dụ điển hình cho việc học hỏi nghệ thuật viết truyện.

4.2. Tác Động Đến Văn Hóa Đọc

Việc hiểu rõ về kết thúc bất ngờ trong tác phẩm của O'Henry có thể làm phong phú thêm văn hóa đọc. Độc giả sẽ có cơ hội trải nghiệm những cảm xúc mạnh mẽ và suy ngẫm sâu sắc về cuộc sống qua các tác phẩm của ông.

V. Kết Luận Về Kết Thúc Bất Ngờ Trong O Henry

Kết thúc bất ngờ trong thi pháp truyện ngắn O'Henry không chỉ là một kỹ thuật nghệ thuật mà còn là một phần quan trọng trong việc truyền tải thông điệp của tác giả. Những kết thúc này thường mang lại cho độc giả những bài học quý giá về cuộc sống và con người.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Kết Thúc Bất Ngờ

Kết thúc bất ngờ không chỉ tạo ra sự hứng thú mà còn giúp độc giả suy ngẫm về những gì đã xảy ra trong câu chuyện. Điều này làm cho tác phẩm của O'Henry trở nên sống động và có sức hấp dẫn lâu dài.

5.2. Hướng Tương Lai Của Nghiên Cứu O Henry

Nghiên cứu về O'Henry và kết thúc bất ngờ vẫn còn nhiều tiềm năng. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục khai thác những khía cạnh chưa được khám phá, từ đó làm phong phú thêm hiểu biết về văn học Mỹ và nghệ thuật kể chuyện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Văn học Mỹ, dù có lịch sử phát triển chưa lâu dài, đã nhanh chóng khẳng định vị thế quan trọng trên bản đồ văn học thế giới với những thành tựu xuất sắc trong nhiều thể loại, đặc biệt là truyện ngắn. Truyện ngắn Mỹ thể hiện tinh thần dân tộc đặc trưng với tính năng động, hiệu quả và sự đổi mới liên tục. Trong bối cảnh đó, O’Henry nổi lên như một tác gia xuất sắc của truyện ngắn cổ điển Mỹ, với hơn 300 truyện ngắn sáng tác trong hơn mười năm cuối đời, được xem là mẫu mực của truyện ngắn truyền thống. Đặc điểm nổi bật nhất trong thi pháp truyện ngắn của ông là kết thúc bất ngờ (KTBN), tạo nên sức hấp dẫn và ấn tượng sâu sắc cho độc giả.

Luận văn tập trung nghiên cứu KTBN trong thi pháp truyện ngắn O’Henry, nhằm khám phá cá tính sáng tạo đặc biệt và phong cách nghệ thuật của tác giả qua các dạng thức và thủ pháp kết thúc bất ngờ. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 72 truyện ngắn đã được dịch sang tiếng Việt trong tổng số hơn 300 truyện của O’Henry, với trọng tâm phân tích các dạng thức KTBN từ góc độ nội dung, kết cấu, ngôn ngữ và tiếp nhận của độc giả. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ giá trị thẩm mỹ và tư tưởng của KTBN, góp phần nâng cao hiểu biết về thi pháp truyện ngắn cổ điển Mỹ và hỗ trợ công tác giảng dạy văn học Mỹ tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Thi pháp học: Phân tích các phương thức và phương tiện thể hiện cuộc sống bằng nghệ thuật, tập trung vào thi pháp kết cấu cốt truyện và vai trò của kết thúc bất ngờ trong truyện ngắn.
• Mỹ học tiếp nhận: Nghiên cứu cách độc giả tiếp nhận và phản ứng với KTBN, từ đó đánh giá hiệu quả thẩm mỹ và tác động tâm lý của kết thúc bất ngờ.
• Khái niệm chính:
  • Kết thúc bất ngờ (KTBN): Sự kiện hoặc diễn biến cuối truyện gây ngạc nhiên, không theo logic nhân quả thông thường nhưng vẫn thuyết phục.
  • Cốt truyện: Trình tự các sự kiện trong truyện, gồm mở đầu, thắt nút, phát triển, điểm đỉnh và kết thúc.
  • Tính cách nhân vật: Đặc điểm hành động và tâm lý của nhân vật, thường được thể hiện qua hành động hơn là miêu tả trực tiếp.
  • Chủ đề tư tưởng: Ý nghĩa sâu xa, quan điểm của tác giả được bật mở hoặc phát triển đột ngột ở kết thúc.
  • Dạng thức kết cấu: Các mô hình tổ chức cốt truyện như kết cấu tuyến tính, tầng bậc, lắp ghép, vòng tròn.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp 72 truyện ngắn O’Henry đã được dịch sang tiếng Việt, các công trình nghiên cứu, phê bình văn học Mỹ và Việt Nam, cùng các lý thuyết thi pháp học và mỹ học tiếp nhận.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích chi tiết các KTBN trong từng truyện, sau đó tổng hợp để khái quát đặc điểm thi pháp kết thúc bất ngờ trong toàn bộ sáng tác.
• Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Xác định các yếu tố cấu thành KTBN, xem xét mối quan hệ giữa các yếu tố nội dung, kết cấu, ngôn ngữ và tiếp nhận, đồng thời phân loại các dạng thức KTBN.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Lựa chọn 72 truyện ngắn tiêu biểu đã được dịch, đại diện cho phong cách và thi pháp của O’Henry, đảm bảo tính đa dạng về chủ đề và kết cấu.
• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung, kết cấu, ngôn ngữ và phản ứng độc giả dựa trên các trích dẫn, số liệu thống kê về tần suất các dạng KTBN, so sánh với các nghiên cứu phê bình trước đây.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến 2002, tập trung vào việc khảo sát, phân tích và tổng hợp các kết quả nhằm hoàn thiện luận văn thạc sĩ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng dạng thức kết thúc bất ngờ: KTBN trong truyện ngắn O’Henry được phân thành ba dạng chính:

   • Kết thúc với một bất ngờ duy nhất (chiếm khoảng 60% số truyện phân tích), tạo ấn tượng mạnh mẽ và thuyết phục.
   • Kết thúc với hai bất ngờ tuần tự hoặc sóng đôi (khoảng 25%), làm tăng sức hấp dẫn và chiều sâu cho câu chuyện.
   • Kết thúc với bất ngờ sau cùng nối kết một chuỗi bất ngờ (khoảng 15%), thể hiện sự sáng tạo độc đáo trong kết cấu truyện.

2. Bất ngờ xuất phát từ ba yếu tố nội dung chính:

   • Bất ngờ trong diễn biến câu chuyện: Các tình tiết rẽ hướng, đảo ngược hoặc phát triển đột biến, ví dụ như trong truyện "Những mẩu bánh mì kiến hiệu" và "Công thức thất lạc".
   • Bất ngờ trong tính cách nhân vật: Sự bộc lộ mặt khác hoặc đột biến tính cách ở cuối truyện, như trong "Con người hai mặt" và "Telemachus, Friend".
   • Bất ngờ trong chủ đề tư tưởng: Sự bật mở đột ngột của ý tưởng tác giả, ví dụ trong "Cú sốc trưởng giả" và "Thứ luân lý của heo".

3. Thủ pháp kết cấu đa dạng và linh hoạt: O’Henry sử dụng kết cấu tuyến tính, tầng bậc, lắp ghép và vòng tròn để tổ chức câu chuyện, nhưng tất cả đều hướng tới mục đích tạo ra KTBN ấn tượng. Kết cấu thường tập trung sức nặng nghệ thuật vào đoạn kết, làm nổi bật sự bất ngờ.

4. Ngôn ngữ nghệ thuật hỗ trợ KTBN: Ngôn ngữ trong đoạn kết thường kết hợp giữa ngôn ngữ trần thuật và ngôn ngữ nhân vật, sử dụng giọng điệu hóm hỉnh, triết lý hoặc cảm động để tăng hiệu quả bất ngờ và thẩm mỹ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân thành công của KTBN trong truyện ngắn O’Henry nằm ở sự chuẩn bị kỹ lưỡng và hợp lý trong cốt truyện, dù kết thúc có vẻ phi logic nhưng luôn có căn cứ nội tại thuyết phục. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn làm rõ hơn sự đa dạng và phức tạp của KTBN, đồng thời phân tích sâu sắc các dạng thức và thủ pháp kết cấu, ngôn ngữ hỗ trợ. Kết quả cũng cho thấy KTBN không chỉ là thủ pháp gây ngạc nhiên mà còn là phương tiện thể hiện quan điểm nhân văn sâu sắc của O’Henry về cuộc sống và con người.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố dạng thức KTBN theo tỷ lệ phần trăm, bảng so sánh các thủ pháp kết cấu và ví dụ minh họa cho từng dạng bất ngờ, giúp người đọc dễ dàng hình dung và đánh giá.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy và nghiên cứu về KTBN trong văn học Mỹ: Các cơ sở đào tạo nên đưa nội dung về thi pháp kết thúc bất ngờ của O’Henry vào chương trình giảng dạy văn học Mỹ, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng phân tích văn học cho sinh viên trong vòng 1-2 năm tới.

2. Phát triển các công trình nghiên cứu sâu rộng hơn về thi pháp truyện ngắn cổ điển: Khuyến khích các nhà nghiên cứu mở rộng khảo sát các tác giả khác cùng thời với O’Henry để so sánh và làm rõ đặc điểm thi pháp, góp phần làm phong phú kho tàng lý luận văn học trong 3-5 năm tới.

3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào biên soạn giáo trình và tài liệu tham khảo: Các nhà xuất bản và giảng viên nên cập nhật, bổ sung các phân tích về KTBN trong các tuyển tập truyện ngắn Mỹ, giúp độc giả và sinh viên tiếp cận kiến thức chuyên sâu hơn trong vòng 1-3 năm.

4. Tổ chức hội thảo, tọa đàm chuyên đề về thi pháp kết thúc bất ngờ: Các trường đại học và viện nghiên cứu văn học nên tổ chức các sự kiện học thuật nhằm trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu về KTBN, tạo môi trường học thuật sôi nổi và cập nhật trong 1 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành Ngữ văn, Văn học Mỹ: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về thi pháp truyện ngắn cổ điển, giúp nâng cao kỹ năng phân tích và giảng dạy, đặc biệt trong các môn học về văn học Mỹ và thể loại truyện ngắn.

2. Nhà nghiên cứu văn học và phê bình văn học: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá để phát triển các công trình nghiên cứu về thi pháp học, mỹ học tiếp nhận và lịch sử văn học Mỹ, đồng thời mở rộng hiểu biết về phong cách O’Henry.

3. Biên tập viên và dịch giả văn học: Hiểu rõ đặc điểm thi pháp kết thúc bất ngờ giúp biên tập và dịch giả giữ được tinh thần và giá trị nghệ thuật của tác phẩm khi chuyển ngữ và biên tập các tuyển tập truyện ngắn Mỹ.

4. Độc giả yêu thích truyện ngắn và văn học cổ điển: Luận văn giúp độc giả hiểu sâu sắc hơn về cấu trúc và nghệ thuật của truyện ngắn O’Henry, từ đó tăng thêm sự thưởng thức và cảm nhận giá trị văn học.

Câu hỏi thường gặp

1. Kết thúc bất ngờ trong truyện ngắn O’Henry có đặc điểm gì nổi bật?
   KTBN thường là sự kiện hoặc diễn biến cuối truyện gây ngạc nhiên, không theo logic nhân quả thông thường nhưng vẫn thuyết phục, tạo hiệu ứng tâm lý mạnh mẽ và ấn tượng sâu sắc cho độc giả.

2. Có bao nhiêu dạng thức kết thúc bất ngờ được phân loại trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu phân loại thành ba dạng chính: một bất ngờ duy nhất, hai bất ngờ tuần tự hoặc sóng đôi, và bất ngờ sau cùng nối kết một chuỗi bất ngờ, với tỷ lệ lần lượt khoảng 60%, 25% và 15%.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để phân tích KTBN?
   Luận văn sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp và hệ thống - cấu trúc, kết hợp khảo sát các truyện ngắn tiêu biểu, phân tích nội dung, kết cấu, ngôn ngữ và tiếp nhận của độc giả.

4. Tại sao KTBN lại có sức hấp dẫn lâu bền trong truyện ngắn O’Henry?
   Bởi KTBN được chuẩn bị kỹ lưỡng, có căn cứ nội tại thuyết phục, đồng thời thể hiện quan điểm nhân văn sâu sắc, tạo sự bất ngờ nhưng vẫn hợp lý, khiến độc giả vừa ngạc nhiên vừa cảm động.

5. Luận văn có thể hỗ trợ gì cho việc giảng dạy văn học Mỹ tại Việt Nam?
   Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và phân tích chi tiết về thi pháp truyện ngắn cổ điển Mỹ, giúp giảng viên xây dựng bài giảng sinh động, cập nhật kiến thức và nâng cao chất lượng đào tạo.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ vai trò và đặc điểm đa dạng của kết thúc bất ngờ trong thi pháp truyện ngắn O’Henry, góp phần làm sáng tỏ phong cách nghệ thuật độc đáo của tác giả.
• Phân tích chi tiết ba dạng thức KTBN và các thủ pháp kết cấu, ngôn ngữ hỗ trợ đã giúp hiểu sâu sắc hơn về hiệu quả thẩm mỹ và tư tưởng của truyện ngắn O’Henry.
• Nghiên cứu khẳng định KTBN không chỉ là thủ pháp gây ngạc nhiên mà còn là phương tiện thể hiện quan điểm nhân văn sâu sắc về cuộc sống và con người.
• Kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao trong giảng dạy, nghiên cứu và biên soạn giáo trình văn học Mỹ tại Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp phát triển nghiên cứu và giảng dạy về KTBN nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng phân tích văn học trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo: Các nhà nghiên cứu và giảng viên nên áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn giảng dạy và nghiên cứu, đồng thời mở rộng khảo sát các tác giả truyện ngắn cổ điển khác để làm phong phú thêm kho tàng lý luận văn học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TÁC GIA TRUYỆN NGẮN O’HENRY VỚI KẾT THÚC BẤT NGỜ 1.1-Thời đại: ❖ Lịch sử xã hội: O’Henry là tác gia sống và sáng tác vào buổi giao thời giữa hai thế kỷ XIX và XX. Sau cuộc nội chiến (1861 - 1865) và sau cuộc chiến thắng lợi trước thực dân Tây Ban Nha (1898) nước Mỹ đã trải qua một cuộc đổi thay nhanh chóng, mạnh mẽ. Sự mở rộng lãnh thổ. sự phát triển công nghệ, việc khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên khổng lồ, sự tăng nhanh dân số do dòng người nhập cư ồ ạt, sự lổn mạnh của các đô thị, sự phát triển của hệ thống giao thông, thông tin liên lạc.

đã tạo nên bước phát triển vượt bậc cho nồng nghiệp, kỹ thuật và thương mại. Cho đến thế chiến thứ nhất, nước Mỹ đã trở thành một cường quốc trên thế giới. Trên bước đường thực hiện "Giấc mơ Mỹ" tuyệt đẹp, hướng tới cuộc sống tự do, bình đẳng, tiến bộ, phồn vinh, cái giá mà chính những người Mỹ phải trả không phải là nhỏ. 19 Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX những vấn đề xã hội của việc đô thị hóa và công nghiệp hóa đã nảy sinh.

Sự phân cách giàu -nghèo trở nến trầm trọng, số lượng những triệu phú Mỹ ngày càng nhiều cùng với sự tăng nhanh tình trạng khốn khó của người lao động. Sự thành đạt giàu sang song hành với đói khổ nghèo nàn trong xã hội. Việc cá nhân tự tạo cho mình một số phận tốt đẹp, một tương lai tươi sáng bằng đầu óc thực tiễn, tháo vát, sự cần mẫn. xem ra ngày càng khó có thể thực hiên.

"Không còn những khoảng trống cho những kẻ khốn khổ có thể xây dựng lại cuộc sống và vươn len trên con đường làm ăn phồn vinh. Bây giờ thì người nghèo khổ đành phải chịu đựng số phận cơ cực." [19,208] Hoa Kỳ là một nước có độ lớn về địa lý, một "quốc gũi của dân nhập cư", đa dạng về dân tộc và phong phú về chủng tộc. Đời sống xã hội Mỹ vì thế cực kỳ phức tạp với bao điều tương phản : phồn vinh và cùng khổ, tự do dân chủ và bất công bạo ngược. Farrell thật xác đáng khi cho rằng: "Mỹ là một nước lớn đến mức hầu như những gì nói về nó đều có thể đúng, và những gì nói ngược lại có lẽ cũng đúng không kém".

[85,13] O’Henry là một trong những người lao động khốn khổ của thời đại đó. Ông đã phải kiếm sống bằng nhiều nghề khác nhau và bằng cách viết những trang truyện ngắn về đời sống của những người thuộc tầng lớp mình với sự am hiểu sâu sắc và bằng tấm lòng nhân ái bao la. ❖ Tư tưởng văn hóa: Tinh hình tư tưởng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX ở Mỹ khá phức tạp. Có những học thuyết du nhập từ Châu Âu, thích ứng với điều kiện lịch sử xã hội Mỹ, đã tồn tại và phát huy ảnh hưởng trong đời sống, chính trị, văn hóa Mỹ: 20 •> Thuyết của Charles Darwin (1809 - 1882, nhà sinh vật học người Anh) luận về sự tiến hóa của tự nhiên, về qui luật đấu tranh sinh tồn, sự thích nghi để tồn tại.

•> Triết học của Herbert Spencer (1820 - 1903, nhà tư tưởng người Anh) đã phát triển học thuyết của Danvin. Luận về sự tiến bộ, Spencer chỉ ra mối tương quan giữa tiến hóa và tự do kinh doanh. •> Học thuyết của Nietzche (1844 - 1900), nhà Triết học vô thần người Đức, tán dương sự bóc lột và sức mạnh, đề cao cá nhân một cách cực đoan. Quan niệm về con người siêu nhân đã làm cho những nhà triệu phú Mỹ được tôn vinh như những hình mẫu lý tưởng.

Ảnh hưởng ít nhiều từ các triết thuyết châu Âu, các học thuyết nảy sinh trên đất Mỹ đã chi phối trực tiếp đến chính trị xã hội, văn hóa Mỹ: •> Chủ nghĩa thực dụng (Pragmatism): Từ cơ sỏ lý thuyết của Spencer, William James đề cao tính hiệu quả và tính khả thi của tư tưởng. •> Chủ nghĩa công cụ (Instrumentalism): Do John Dewey đưa ra là sự cụ thể hóa lý luận của chủ nghĩa thực dụng. Mỹ là đất nước của tự do tôn giáo nên có nhiều loại hình tín ngưỡng, giáo phái và nhà thờ. Tôn giáo lớn của người Mỹ là Thiên Chúa giáo (đạo Tin lành).

Tuy tồn tại tách biệt với thể chế chính trị, đạo giáo này của người Mỹ đã đi cùng với những luận thuyết khẳng định vị thế của những người thành đạt trong xã hội mà cho rằng sự giàu có luôn đi cùng với lòng ngoan đạo, là hệ quả tất yếu của lòng ngoan đạo. 21 Có không ít học giả, nhà tư tưởng đương thời (Edward Bellamy, Henry George,.) đã lên tiếng phê phán cái gọi là “qui luật của tự nhiên và của Thượng đế” vạch trần căn nguyên của nghèo khổ và bản chất của sự phồn vinh. Chủ nghĩa xã hội khoa học của Marx và Engels cũng đã đến nước Mỹ; tư tưởng xã hội chủ nghĩa như một sự đối lập với những quan điểm nhân danh qui luật đấu tranh sinh tồn mà hợp thức hóa quyền bóc lột người lao động. O’Henry không phải là một nhà tư tưởng, cũng không chịu ảnh hưởng sâu đậm của một triết thuyết nào.

Theo cách riêng của mình, ông đã bênh vực cho những người nghèo khổ, phê phán bất công xã hội, thủ đoạn bóc lột tàn bạo của tầng lớp tư sản Mỹ. Khó có thể mô tả lối sống Mỹ hay đặc tính Mỹ điển hình. Người Mỹ được người nước ngoài nhận thức qua cách cư xử ít nhiều mâu thuẫn: ít đặt nặng tầm quan trọng của danh dự và phẩm giá; tính thân mật bề ngoài; khiêm tốn trước lời khen và thích chế nhạo lỗi lầm yếu kém của mình; tự hào kín đáo về những gì mình đạt được và phê phán những sự việc chưa hoàn thiện, v. Nhìn chung, đặc điểm lịch sử xã hội, truyền thống về quyền bình đẳng, tự do, ảnh hưởng của các hệ thống tư tưởng và sự phát triển nhanh và mạnh của xã hội công nghiệp - tiêu thụ cuối XIX đầu XX, đã làm nảy sinh trong tâm lý người Mỹ chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa lạc quan,.

O’Henry cũng như nhiều tác gia Mỹ khác đã thể hiện tâm thức này của người Mỹ trong tác phẩm, đặc biệt là sự khôi hài với những biến tấu đa dạng : những trêu đùa vui nhộn, giễu cợt sâu cay, những trò lừa tinh tế, nghiêm trang. ❖ Văn học nghệ thuật: 22 Trước thời Nội chiến (1861 -1865) văn học nghệ thuật Hoa kỳ chịu ảnh hưởng rõ rệt của Châu Âu đặc biệt là của văn học Anh. Từ sau Nội chiến đến Thế chiến thứ nhất, ảnh hưởng của Châu Âu vẫn còn đậm nét, nhưng một nền nghệ thuật mang bản sắc dân tộc Mỹ đã hình thành. Chất "Mỹ" thể hiện rõ ở nhiều lĩnh vực hội họa, kiến trúc, âm nhạc, sân khấu,.

; nhưng sức sống, sức sáng tạo của văn hóa nghệ thuật Mỹ thể hiện rõ nhất trong văn học. Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX có khá nhiều trào lưu khuynh hướng văn chương cùng tồn tại ở Mỹ. Chủ nghĩa lãng mạn (Romanticism) vẫn tồn tại bên cạnh chủ nghĩa hiện thực (Réalism) và mang những sắc thái đặc biệt đa dạng. Ban đầu là những truyện vừa, tiểu thuyết mang màu sắc địa phương và tính chất trào phúng (Mark Twain 1835 — 1910) báo hiệu sự ra đời của chủ nghĩa hiện thực.

Sau đó chủ nghĩa hiện thực được khẳng định với các tên tuổi: William Dean Howells (1837 -1920), Henry James (1843 - 1816). Khi chủ nghĩa hiện thực phát triển, chủ nghĩa tự nhiên (Naturalism) ra đời - thì sự thật của đời sống Mỹ được miêu tả một cách chân thực đến ưần trụi, một cách khách quan đến lạnh lùng với một cảm hứng phê phán mạnh mẽ. Những bi kịch xã hội và gia đình của thời đại đã được phơi bày trong sáng tác của Stephan Crane (1817 - 1900), FrankNorris(1870- 1902). Bên cạnh chủ nghĩa hiện thực triệt để, có một số tác gia vẫn phản ánh chân thật cuộc sống với sự phê phán khá gay gắt; nhưng trong tác phẩm của học ngoài dấu ấn hiện thực vẫn tồn tại những yếu tố lãng mạn.

Được xem là tác gia “bên cạnh chủ nghĩa hiện thực” [19, 195], chất hiện thực trong sáng tác O’Henry dù không thuần nhất nhưng cũng rất đậm đà. Chất hiện thực ấy bao trùm và biến hóa đa dạng trong những tác phẩm mang màu sắc lãng mạn, hài hước phiêu lưu.2-Cuộc đời, sáng tác, quan điểm nghệ thuật O’Henry: ❖Cuộc đời: William Sidney Porter(11-9-1962->5-6-1910) bút hiệu O’Henry (1899). Sinh tại Greensboro, tiểu bang North Carolina. Năm 1865, mẹ mất vì bệnh lao.

Cha là một bác sĩ tài năng nhưng nghiện rượu, không lo xa, sống hoang phí. O’Henry được gửi đến học tại một trường tư của người cô đến năm 15 tuổi. Vào năm 1877, O’Henry rời trường đến làm việc tại dược phẩm của chú. Trong năm năm liền làm công việc tẻ nhạt và đơn điệu này, O’Henry đã đọc được rất nhiều sách.

Đến năm 1882, phát hiện triệu chứng bệnh lao, O’Henry đến sống tại một trại nuôi cừu ở bang Texas trong hai năm hy vọng khí hậu đồng nội giúp phục hồi sức khỏe. Năm 1884, O’Henry đến Austin thuộc bang Texas, nhà văn viết những truyện ngắn đầu tay, các mậu truyện cười đăng trên các nhật báo và tuần báo miền Tây Nam. Thời gian này ông làm nhiều nghề khác nhau: nhân viên địa chính, vẽ kỹ thuật và kiến trúc, đầu bếp nhà hàng, nhân viên công ty địa ốc, nhân viên xưởng in. Năm 1894, O’Henry lập tờ tuần san hài hước "The Rolling Stone" và làm chủ bút.

Tờ báo chỉ hoạt động một năm thì thua lỗ. O’Henry đến Houston (Texas) làm phóng viên và vẽ hí họa rồi lại về Austin làm nhân viên ngân hàng của "First National Banh". Đến năm 1896, bị kết tội biển thủ tiền của ngân hàng. mất việc ở nhà băng và bị truy tố tội hình sự.

Mặc dù vô tội (do quản lý ngân hàng lỏng lẻo và do lỗi lầm kế toán O’Henry hoảng sợ và bỏ trốn đến Honduras (Trung Mỹ). Sau sáu tháng sống trốn tránh 24 O’Henry trở về Austin vì vợ ốm nặng. Vợ mất, ông bị bắt, bị kết án 5 năm tù ở Columbus bang Ohio. Thời gian sống trong tù, (1998 - 1901) O’Henry làm dược tá cho bệnh viện nhà tù, sáng tác truyện ngắn lấy bút hiệu O’Henry.

Nhờ tư cách tốt, ông chỉ phải ỏ trong tù hơn ba năm. Khi được trả tự do, O’Henry đến cư ngụ tại thành phố Pittsburgh bang Pennsylvania. Năm 1902 O’Henry đến NewYork. Nhà văn định cư hẳn ở NewYork, kiếm sống bằng sáng tác, viết truyện ngắn đăng trên các nhật báo, tạp chí.

Ông nổi tiếng nhanh và được tiền nhuận bút khá (10 tập truyện đã ra đời trong khoảng thời gian 1904 - 1910).