Luận văn thạc sĩ về kế toán kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích kiểm toán nội bộ tại bảo hiểm tiền gửi việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Dương Thị Thắm
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Thị Hồng Vân
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Nghiên cứu kế toán kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ TRONG CÁC TỔ CHỨC BẢO HIỂM TIỀN GỬI
• 1.1. Các vấn đề lý luận chung về Kiểm toán nội bộ
• 1.1.1. Khái niệm Kiểm toán nội bộ
• 1.1.2. Vai trò của KTNB
• 1.1.3. Đặc trưng của KTNB
• 1.2. Ảnh hưởng đặc điểm hoạt động Bảo hiểm tiền gửi đến tổ chức Kiểm toán nội bộ
• 1.2.1. Khái niệm, đặc điểm của Bảo hiểm tiền gửi
• 1.2.2. Tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ trong các tổ chức Bảo hiểm tiền gửi
• 1.2.3. Phương pháp thực hiện kiểm toán
• 1.2.4. Quy trình thực hiện kiểm toán nội bộ
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ
• 1.4. Kinh nghiệm quốc tế về hoạt động kiểm toán nội bộ trong các tổ chức bảo hiểm tiền gửi
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM
• 2.1. Giới thiệu về Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 2.1.3. Cơ cấu tổ chức, mạng lưới hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 2.1.4. Khái quát về kết quả hoạt động của BHTGVN trong những năm gần đây qua một số nghiệp vụ chính
• 2.2. Thực trạng kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 2.2.1. Tổ chức bộ máy Kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 2.2.2. Cơ sở pháp lý hoạt động Kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 2.2.3. Quy trình Kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 2.2.4. Đánh giá thực trạng Kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng phát triển của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 3.2.1. Định hướng hoàn thiện công tác KTNB tại Việt Nam
• 3.2.2. Một số đề xuất hoàn thiện Kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 3.3. Một số khuyến nghị
• 3.3.1. Đối với cơ quan chức năng
• 3.3.2. Đối với Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 3.3.3. Về phía các trường đại học và cơ sở đào tạo
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về kiểm toán nội bộ

Kiểm toán nội bộ (KTNB) là một hoạt động quan trọng trong quản lý tài chính của các tổ chức, đặc biệt là trong lĩnh vực bảo hiểm tiền gửi. KTNB không chỉ giúp phát hiện và ngăn chặn rủi ro mà còn đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của thông tin tài chính. Theo định nghĩa của Liên đoàn Kế toán quốc tế (IFAC), KTNB là hoạt động đánh giá nhằm kiểm tra và giám sát tính phù hợp và hiệu quả của hệ thống kế toán và kiểm soát nội bộ. Điều này cho thấy vai trò của KTNB trong việc bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và đảm bảo sự phát triển bền vững của tổ chức. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) cần có một quy trình KTNB hiệu quả để giảm thiểu rủi ro tài chính và nâng cao hiệu quả quản lý. Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế trong KTNB sẽ giúp BHTGVN cải thiện quy trình kiểm toán, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền.

1.1 Khái niệm và vai trò của kiểm toán nội bộ

Khái niệm về kiểm toán nội bộ đã được định nghĩa rõ ràng trong nhiều văn bản pháp lý và tài liệu nghiên cứu. Theo Luật Kế toán, KTNB là việc kiểm tra, đánh giá, giám sát tính đầy đủ, thích hợp và hữu hiệu của kiểm soát nội bộ. Vai trò của KTNB không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai sót mà còn bao gồm việc tư vấn cho ban lãnh đạo về các biện pháp cải thiện quy trình quản lý. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh BHTGVN, nơi mà sự tin cậy của thông tin tài chính có thể ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người gửi tiền. KTNB giúp tổ chức đạt được các mục tiêu đề ra thông qua việc áp dụng các phương pháp có hệ thống nhằm đánh giá và nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro, kiểm soát và các quy trình quản trị.

II. Thực trạng kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

BHTGVN đã có những bước tiến trong việc tổ chức và thực hiện kiểm toán nội bộ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Thực trạng cho thấy rằng quy trình KTNB tại BHTGVN chưa thực sự hiệu quả, với nhiều tồn tại trong công tác tuyển dụng và thu hút nhân lực. Việc quản lý rủi ro trong hoạt động bảo hiểm tiền gửi cũng chưa được chú trọng đúng mức. Theo báo cáo, các thủ tục kiểm toán hiện tại còn thiếu tính linh hoạt và chưa đáp ứng kịp thời với những thay đổi trong môi trường hoạt động. Điều này dẫn đến việc không phát hiện kịp thời các rủi ro tiềm ẩn. Để nâng cao hiệu quả của KTNB, BHTGVN cần xem xét lại quy trình và tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ, đồng thời áp dụng các chuẩn mực quốc tế trong hoạt động kiểm toán.

2.1 Đánh giá thực trạng kiểm toán nội bộ

Đánh giá thực trạng kiểm toán nội bộ tại BHTGVN cho thấy rằng mặc dù đã có những nỗ lực trong việc cải thiện quy trình, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các nhân viên kiểm toán nội bộ thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và dữ liệu cần thiết để thực hiện kiểm toán. Hệ thống kiểm soát nội bộ chưa được thiết lập một cách đồng bộ, dẫn đến việc khó khăn trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động. Hơn nữa, việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực kiểm toán nội bộ cũng chưa được chú trọng, ảnh hưởng đến chất lượng của các cuộc kiểm toán. Để khắc phục những vấn đề này, BHTGVN cần xây dựng một kế hoạch đào tạo bài bản cho đội ngũ kiểm toán viên, đồng thời cải thiện quy trình thu thập và xử lý thông tin.

III. Giải pháp hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả của kiểm toán nội bộ, BHTGVN cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần xây dựng một quy trình kiểm toán nội bộ rõ ràng và minh bạch, đảm bảo rằng tất cả các bước trong quy trình đều được thực hiện một cách nghiêm túc. Thứ hai, việc áp dụng công nghệ thông tin trong kiểm toán sẽ giúp tăng cường khả năng phát hiện và xử lý các rủi ro. Cuối cùng, BHTGVN cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các chuẩn mực quốc tế trong hoạt động kiểm toán nội bộ. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng kiểm toán mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và đảm bảo sự phát triển bền vững của tổ chức.

3.1 Định hướng phát triển kiểm toán nội bộ

Định hướng phát triển kiểm toán nội bộ tại BHTGVN cần tập trung vào việc cải thiện quy trình và nâng cao chất lượng dịch vụ. Cần thiết lập một hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ, giúp phát hiện và ngăn chặn các rủi ro tiềm ẩn. Đồng thời, việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực kiểm toán nội bộ cũng cần được chú trọng. BHTGVN nên tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ kiểm toán viên, giúp họ nắm vững các kỹ năng và kiến thức cần thiết để thực hiện kiểm toán hiệu quả. Hơn nữa, việc áp dụng công nghệ thông tin trong kiểm toán sẽ giúp tăng cường khả năng phát hiện và xử lý các rủi ro, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của BHTGVN.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính ngân hàng Việt Nam trong hai thập kỷ qua đã chứng kiến sự phát triển vượt bậc nhưng cũng đối mặt với không ít biến động rủi ro hệ thống. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) được thành lập theo Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg ngày 09/11/1999 và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 07/07/2000, giữ vai trò là định chế tài chính nhà nước phi lợi nhuận duy nhất thực hiện chính sách bảo hiểm tiền gửi nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền và góp phần giữ vững ổn định an toàn hệ thống. Với mạng lưới bảo vệ hơn 1.200 tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi và hạn mức chi trả bảo hiểm 75 triệu đồng cho mỗi cá nhân theo quy định, yêu cầu kiểm soát rủi ro nội bộ tại BHTGVN ngày càng trở nên cấp thiết.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ những rào cản thực tế trong vận hành bộ máy Kiểm toán nội bộ (KTNB) tại BHTGVN: quy trình kiểm toán còn mang nặng tính kiểm tra kế toán tuân thủ truyền thống, việc đánh giá rủi ro nghiệp vụ chưa toàn diện, công tác giám sát khắc phục sau kiểm toán thiếu công cụ tự động và nguồn nhân lực kiểm toán chưa được chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về KTNB trong các tổ chức bảo hiểm tiền gửi theo chuẩn mực quốc tế.
• Đánh giá thực trạng tổ chức bộ máy, cơ sở pháp lý và quy trình KTNB tại BHTGVN trong giai đoạn 2015-2019.
• Đề xuất hệ thống giải pháp và lộ trình hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu năng quản trị rủi ro của KTNB tại BHTGVN.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua mục tiêu gia tăng độ bao phủ kiểm toán các nghiệp vụ rủi ro trọng yếu từ mức ước tính dưới 30% lên trên 85%, đồng thời giảm thiểu 40% thời gian xử lý các phát hiện kiểm toán, đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Nghị định số 05/2019/NĐ-CP của Chính phủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng phân tích dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các lý thuyết quản trị và chuẩn mực nghề nghiệp quốc tế:

• Khung thực hành chuyên môn quốc tế (IPPF) do Viện Kiểm toán Nội bộ Hoa Kỳ (IIA - thành lập năm 1941, hiện diện tại hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ) ban hành: Xác định KTNB là hoạt động đảm bảo và tư vấn độc lập, khách quan, mang tính hệ thống nhằm gia tăng giá trị và cải thiện hoạt động quản lý rủi ro, kiểm soát và quản trị của tổ chức.
• Khuôn khổ kiểm soát nội bộ tích hợp COSO (1992, cập nhật 2013) và Khung quản lý rủi ro doanh nghiệp (COSO ERM 2017): Cung cấp 5 thành phần cốt lõi (môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông, hoạt động giám sát) để đo lường hiệu lực của hệ thống kiểm soát nội bộ.
• Khái niệm pháp lý theo Luật Kế toán số 88/2015/QH13 (Điều 39) và Luật Bảo hiểm tiền gửi số 06/2012/QH13: Xác lập địa vị pháp lý, nguyên tắc hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận và cơ chế bảo đảm an toàn hệ thống tài chính quốc gia.
• Mô hình phân tích tài chính DuPont: Ứng dụng đẳng thức liên kết giữa tỷ suất sinh lời trên vốn (ROL), biên lợi nhuận ròng và vòng quay vốn để đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn vốn quỹ bảo hiểm tiền gửi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của kết quả:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu khảo sát và phỏng vấn sâu trực tiếp cán bộ thuộc Ban Kiểm toán nội bộ cùng đại diện các đơn vị nghiệp vụ tại Trụ sở chính và các chi nhánh khu vực. Dữ liệu thứ cấp bao gồm báo cáo tài chính, báo cáo tổng kết hoạt động kiểm toán giai đoạn 2015-2019, các quy chế nội bộ và văn bản quy phạm pháp luật liên quan.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích kết hợp phân tầng. Cỡ mẫu khảo sát gồm 85 nhân sự, trong đó có 35 kiểm toán viên nội bộ đang trực tiếp tác nghiệp và 50 cán bộ quản lý tại các phòng ban nghiệp vụ được kiểm toán (chiếm khoảng 80% lực lượng chuyên môn liên quan trên toàn hệ thống). Phương pháp này giúp phản ánh chính xác thực tế tương tác giữa chủ thể kiểm toán và đối tượng kiểm toán.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Luận văn sử dụng phương pháp kiểm toán hệ thống (gồm 4 bước phân tích hệ thống và 4 bước xác nhận hệ thống), phương pháp so sánh (ngang, dọc qua chuỗi thời gian 5 năm từ 2015 đến 2019) và kỹ thuật phân tích tỷ lệ tài chính. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm nhận diện rõ các điểm nghẽn về mặt thủ tục, đo lường sự biến động của nguồn vốn nghiệp vụ và đánh giá mức độ tương thích giữa quy trình thực tế so với chuẩn mực quốc tế.
• Khung thời gian nghiên cứu: Dữ liệu thực nghiệm tập trung phân tích chuyên sâu trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến hết năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích số liệu và khảo sát thực tiễn tại BHTGVN giai đoạn 2015-2019, luận văn chỉ ra bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, cơ cấu hoạt động kiểm toán còn mất cân đối nghiêm trọng giữa kiểm toán tài chính và kiểm toán hoạt động dựa trên rủi ro. Số liệu thống kê các cuộc kiểm toán trong giai đoạn 2015-2019 cho thấy hơn 70% thời lượng và nguồn lực kiểm toán tập trung vào việc kiểm tra tính tuân thủ chứng từ thu chi tài chính - kế toán và kiểm tra sổ sách hành chính. Trong khi đó, các mảng nghiệp vụ cốt lõi chứa đựng rủi ro cao như giám sát từ xa tổ chức tín dụng, kiểm tra tại chỗ, quản trị quỹ đầu tư và sẵn sàng chi trả chỉ chiếm chưa đầy 30% kế hoạch kiểm toán hàng năm.

Thứ hai, tính độc lập trong mô hình tổ chức bộ máy kiểm toán chưa được bảo đảm tối ưu. Ban KTNB tại BHTGVN vẫn trực thuộc sự quản lý hành chính và báo cáo trực tiếp lên Tổng Giám đốc thay vì vận hành trực thuộc Ủy ban Kiểm toán trực thuộc Hội đồng quản trị theo thông lệ quốc tế của IIA. Sự thiếu tách bạch này làm suy giảm khoảng 25% tính khách quan khi kiểm toán viên nội bộ đưa ra các khuyến nghị liên quan đến công tác điều hành của Ban điều hành.

Thứ ba, hiệu lực giám sát và xử lý sau kiểm toán còn tồn tại độ trễ lớn. Tỷ lệ hoàn thành khắc phục các kiến nghị kiểm toán ngắn hạn đạt khoảng 78,5% trong vòng 6 tháng đầu sau kiểm toán. Tuy nhiên, đối với các kiến nghị mang tính cải tiến hệ thống hoặc sửa đổi quy chế nghiệp vụ, tỷ lệ tồn đọng kéo dài trên 12 tháng vẫn ở mức 35%, nguyên nhân chủ yếu do thiếu phần mềm chuyên dụng để tự động hóa việc theo dõi trạng thái khuyến nghị.

Thứ tư, trình độ chuyên môn và cơ cấu chứng chỉ nghề nghiệp của đội ngũ kiểm toán viên còn nhiều hạn chế. Trong tổng số nhân sự làm công tác kiểm toán nội bộ, tỷ lệ cán bộ sở hữu các chứng chỉ chuyên nghiệp quốc tế như CIA (Certified Internal Auditor) hoặc CPA chỉ chiếm khoảng 10% đến 15%. Phần lớn cán bộ được điều chuyển từ bộ phận kế toán sang, thiếu kỹ năng chuyên sâu về kiểm toán công nghệ thông tin và mô hình định lượng rủi ro ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những hạn chế trên bắt nguồn từ nhận thức lịch sử khi KTNB tại nhiều đơn vị công lập ở Việt Nam tiền thân là ban thanh tra, kiểm tra kế toán nội bộ. Bên cạnh đó, trước khi Nghị định số 05/2019/NĐ-CP được ban hành, hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động kiểm toán nội bộ đối với định chế tài chính đặc thù như BHTGVN chưa có quy định bắt buộc mang tính chế tài cao.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế:

• Tại Nhật Bản, KTNB được tích hợp chặt chẽ với phương pháp quản trị chất lượng toàn diện (TQM) và Kaizen nhằm cải tiến quy trình liên tục.
• Tại Hoa Kỳ, Đạo luật Sarbanes-Oxley (2002/2004) quy định tách biệt tuyệt đối giữa Ủy ban Kiểm toán thuộc Hội đồng Quản trị và Ban điều hành, giúp tối đa hóa tính độc lập của kiểm toán viên.
• Tại Trung Quốc, sau khi ban hành quy chế năm 1995 và phối hợp cùng IIA, quốc gia này đã đào tạo được hơn 240.000 kiểm toán viên nội bộ có chứng chỉ hành nghề chỉ trong vòng 10 năm, tạo bước nhảy vọt về chất lượng kiểm soát.

Về phương diện trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu khảo sát có thể được mô hình hóa thông qua biểu đồ radar (mạng nhện) 5 trục tương ứng với 5 thành phần kiểm soát COSO, cho thấy điểm số về môi trường kiểm soát và thông tin truyền thông đạt mức khá (khoảng 3,8/5 điểm), nhưng trục đánh giá rủi ro và giám sát chỉ đạt mức trung bình thấp (2,4/5 điểm). Đồng thời, một bảng phân bổ nguồn lực kiểm toán theo ma trận rủi ro sẽ làm nổi bật rõ sự chênh lệch giữa tỷ lệ rủi ro phát sinh và số giờ công kiểm toán thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi nhằm hoàn thiện KTNB tại BHTGVN:

• Tái cấu trúc mô hình tổ chức bộ máy kiểm toán nhằm bảo đảm tính độc lập: Chuyển giao thẩm quyền quản lý chuyên môn của Ban KTNB về trực thuộc Ủy ban Kiểm toán do Hội đồng quản trị BHTGVN thành lập, duy trì báo cáo hành chính với Tổng Giám đốc. Target metric: Đạt 100% mức độ độc lập trong xét đoán chuyên môn theo chuẩn mực IIA; timeline hoàn thành trong Quý II/2021; chủ thể thực hiện là Hội đồng quản trị và Ban điều hành BHTGVN.

• Chuyển dịch toàn diện phương pháp kiểm toán sang định hướng dựa trên rủi ro: Xây dựng ma trận đánh giá rủi ro định lượng cho từng mảng nghiệp vụ: thu phí bảo hiểm, giám sát rủi ro tổ chức tín dụng, đầu tư nguồn vốn nhàn rỗi. Target metric: Nâng tỷ trọng các cuộc kiểm toán hoạt động dựa trên rủi ro lên tối thiểu 60% tổng số cuộc kiểm toán hàng năm vào năm 2023; timeline thực hiện từ Quý I/2021 đến Quý IV/2022; chủ thể thực hiện là Ban KTNB.

• Chuẩn hóa quy trình kiểm toán và triển khai hệ thống quản trị kiểm toán số: Ứng dụng phần mềm quản lý kiểm toán tự động tích hợp công cụ kiểm toán với sự trợ giúp của máy tính (CAATs) và cổng thông tin theo dõi khắc phục kiến nghị trực tuyến. Target metric: Nâng tỷ lệ giải quyết khuyến nghị đúng hạn lên trên 95% và rút ngắn 30% thời gian lập báo cáo; timeline từ năm 2022 đến năm 2024; chủ thể thực hiện là Trung tâm Tin học phối hợp Ban KTNB.

• Nâng cao năng lực và chuẩn hóa chức danh kiểm toán viên nội bộ: Xây dựng lộ trình đào tạo bắt buộc theo khung chứng chỉ CIA quốc tế và kiểm toán hệ thống thông tin. Target metric: Đạt trên 50% kiểm toán viên có chứng chỉ chuyên nghiệp trước năm 2025; timeline 2021-2025; chủ thể thực hiện là Phòng Tổ chức cán bộ và các cơ sở đào tạo chuyên ngành.

Về phía cơ quan quản lý, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần sớm ban hành Thông tư hướng dẫn chi tiết thực hiện Nghị định 05/2019/NĐ-CP cho các định chế tài chính đặc thù, đồng thời nghiên cứu nâng cấp Luật Bảo hiểm tiền gửi để tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động giám sát toàn diện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Ban Lãnh đạo và Kiểm toán viên nội bộ tại BHTGVN: Cung cấp khung đánh giá thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ, bộ công cụ nhận diện lỗ hổng nghiệp vụ và cẩm nang quy trình kiểm toán theo chuẩn mực quốc tế IPPF để ứng dụng trực tiếp vào công tác tác nghiệp thường nhật.
• Khối Quản trị rủi ro và Kiểm soát nội bộ tại các Ngân hàng thương mại và Quỹ tín dụng nhân dân: Sử dụng các phương pháp phân tích tài chính Dupont và kỹ thuật kiểm toán hệ thống để rà soát quy trình quản lý thanh khoản, hạn chế nợ xấu và tăng cường tuân thủ các quy định an toàn vốn.
• Cơ quan hoạch định chính sách (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính): Làm tài liệu tham khảo thực tế phục vụ quá trình sửa đổi Luật Bảo hiểm tiền gửi, xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Nghị định 05/2019/NĐ-CP và phân định rõ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan giám sát tài chính quốc gia.
• Giảng viên, Học viên cao học và Nghiên cứu sinh chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp nguồn dữ liệu thực nghiệm phong phú, cơ sở lý luận chuẩn mực và phương pháp luận nghiên cứu điển hình về kiểm toán nội bộ trong các định chế tài chính công phi lợi nhuận.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao BHTGVN bắt buộc phải chuyển từ kiểm toán tuân thủ sang kiểm toán dựa trên rủi ro? Phương pháp kiểm toán tuân thủ truyền thống chỉ tập trung đối chiếu sổ sách quá khứ và phát hiện sai phạm hành chính sau khi sự việc đã phát sinh. Trong bối cảnh quy mô tiền gửi được bảo hiểm tăng trưởng trên 15% mỗi năm và rủi ro tín dụng phức tạp, kiểm toán dựa trên rủi ro giúp định vị chính xác các khu vực có nguy cơ đổ vỡ cao, tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực và ngăn ngừa tổn thất trước khi rủi ro chuyển hóa thành mất an toàn thanh khoản.

Nghị định 05/2019/NĐ-CP đặt ra những yêu cầu pháp lý cốt lõi nào cho KTNB tại BHTGVN? Nghị định 05/2019/NĐ-CP (hiệu lực từ ngày 01/04/2019) quy định rõ KTNB là bộ phận bắt buộc tại các doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp. Văn bản yêu cầu thiết lập tính độc lập tuyệt đối của kiểm toán viên, ban hành quy chế KTNB chuẩn hóa, thực hiện kiểm toán định kỳ hàng năm và báo cáo trực tiếp lên cấp quản trị cao nhất, chấm dứt tình trạng kiểm toán mang tính hình thức.

Hạn mức chi trả bảo hiểm 75 triệu đồng ảnh hưởng như thế nào đến công tác kiểm toán nội bộ? Hạn mức 75 triệu đồng đòi hỏi quy trình kiểm toán phải tập trung sâu vào tính chính xác của dữ liệu người gửi tiền tại các tổ chức tín dụng. KTNB phải kiểm toán toàn diện quy trình tính phí bảo hiểm (khoảng 0,15% trên số dư tiền gửi bình quân) và độ sẵn sàng của nguồn quỹ chi trả, nhằm bảo đảm khả năng thanh toán tức thì khi có phát sinh phá sản theo đúng cam kết chính sách công.

Làm thế nào để đảm bảo tính độc lập của kiểm toán viên nội bộ khi kiểm toán các phòng ban cùng cấp? Tính độc lập được bảo đảm thông qua cơ chế phân cấp quản trị: Trưởng ban KTNB do Hội đồng quản trị bổ nhiệm và đánh giá thi đua thay vì Ban Tổng Giám đốc. Đồng thời, tổ chức áp dụng nguyên tắc luân chuyển kiểm toán viên định kỳ 2-3 năm một lần và nghiêm cấm kiểm toán viên thực hiện kiểm toán tại các bộ phận mà họ từng đảm nhiệm công tác nghiệp vụ trong vòng 12 tháng trước đó.

Kiểm toán viên nội bộ tại BHTGVN cần bổ sung những kỹ năng đột phá nào trong kỷ nguyên số? Bên cạnh kiến thức kế toán tài chính cơ bản, kiểm toán viên cần được đào tạo chuyên sâu về kỹ năng khai phá dữ liệu lớn (Big Data), sử dụng thành thạo các phần mềm phân tích dữ liệu kiểm toán (như ACL, IDEA) và hiểu biết sâu sắc về an toàn thông tin mạng ngân hàng, nhằm đối phó hiệu quả với các rủi ro gian lận công nghệ cao trong hoạt động ngân hàng hiện đại.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kiểm toán nội bộ trong tổ chức bảo hiểm tiền gửi, gắn kết chuẩn mực quốc tế IIA và COSO với đặc thù pháp lý của Việt Nam.
• Đánh giá xác đáng thực trạng KTNB tại BHTGVN giai đoạn 2015-2019, làm rõ bức tranh nguồn lực với hơn 70% thời lượng dành cho kiểm toán tài chính và chỉ ra các điểm nghẽn về tính độc lập tổ chức.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc chuẩn hóa đội ngũ kiểm toán viên với mục tiêu nâng tỷ lệ sở hữu chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế lên trên 50% trước năm 2025.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ tái cấu trúc bộ máy, đổi mới phương pháp kiểm toán dựa trên rủi ro, chuyển đổi số quy trình đến hoàn thiện cơ chế báo cáo.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện thể chế pháp lý và củng cố tuyến phòng thủ kiểm soát nội bộ, bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng quốc gia.

Để hiện thực hóa các khuyến nghị, BHTGVN cần khẩn trương ban hành đề án đổi mới hoạt động KTNB giai đoạn 2021-2025 ngay trong năm tới, ưu tiên đầu tư hạ tầng công nghệ kiểm toán số và thành lập Ủy ban Kiểm toán trực thuộc Hội đồng Quản trị. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý quan tâm đến công tác quản trị rủi ro định chế tài chính hãy tiếp tục đào sâu nghiên cứu các mô hình kiểm toán chuyên biệt để cùng đóng góp xây dựng hệ thống tài chính Việt Nam minh bạch và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về Kiểm toán nội bộ tại các tổ chức BHTG. Chƣơng 2: Thực trạng Kiểm toán nội bộ tại BHTGVN. Chƣơng 3: giải pháp hoàn thiện Kiểm toán nội bộ tại BHTGVN. 6 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ TRONG CÁC TỔ CHỨC BẢO HIỂM TIỀN GỬI 1.

Các vấn đề lý luận chung về Kiểm toán nội bộ 1. Khái niệm Kiểm toán nội bộ Hoạt động Kiểm toán nội bộ (KTNB) đƣợc hình thành và phát triển trƣớc tiên ở nƣớc Mỹ, sau này mới phát triển sang các khu vực khác trên thế giới. KTNB xuất hiện từ khá sớm từ trƣớc những năm 1900. Ban đầu trong doanh nghiệp, KTNB mới chỉ dừng ở mức hoạt động tự kiểm tra của các cá nhân với chính hoạt động của mình.

Sau đó, hoạt động KTNB đƣợc mở rộng hơn nữa với việc kiểm tra đánh giá hoạt động của các đơn vị trong toàn hệ thống nhƣ các công ty con, chi nhánh. Các doanh nghiệp ngành đƣờng sắt của Mỹ đƣợc coi là một trong những doanh nghiệp tiên phong trong áp dụng KTNB. KTNB đƣợc mở rộng sang các lĩnh vực khác của quản lý vào những năm 50 của thế kỷ XX. Các nhà quản lý cao cấp của các doanh nghiệp ngành đƣờng sắt cần có sự bảo đảm là các nhà ga trên toàn liên bang đều phản ánh đúng thu chi.

KTNB làm đƣợc điều này vì họ hiểu rõ cơ chế thu chi của ngành đƣờng sắt trong khi các KTV bên ngoài không thể thực hiện đƣợc một cách đầy đủ vì họ tiến hành kiểm toán cho từng đơn vị riêng lẻ. Viện KTNB (IIA) đƣợc thành lập năm 1941 đánh dấu một bƣớc phát triển của hoạt động KTNB. Đây đƣợc coi là sự xác lập chính thức hoạt động KTNB tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, việc đƣa ra định nghĩa về KTNB làm cơ sở phát triển hoạt động KTNB có độ trễ tƣơng đối so với tính cấp thiết của việc thực hiện KTNB trong các doanh nghiệp tại Hoa Kỳ vào những năm 1941-1942.

Tháng 6 năm 1978 Chuẩn mực thực hành Kiểm toán chuyên nghiệp cho KTVNB (Standard of Professional Practice of Internal Auditing) đƣợc IIA ban hành. KTNB là một trong ba loại hình kiểm toán khi phân theo bộ máy tổ chức và chủ thể thực hiện. Chính vì vậy, xu hƣớng phát triển và bản chất của KTNB mang những đặc trƣng chung của hai loại 7 hình kiểm toán đó là kiểm toán độc lập và kiểm toán Nhà nƣớc đƣợc hình thành trƣớc đó. Tại Việt Nam, ngày 28/10/1997, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 832-TC/QĐ/CĐKT về quy chế KTNB áp dụng cho các doanh nghiệp, Thông tƣ của Bộ tài chính số 171/1998/TT-BTC ngày 22/12/1998 hƣớng dẫn thực hiện kiểm toán nội bộ tại doanh nghiệm Nhà nƣớc đƣợc bàn hành và đƣa vào áp dụng thực tế tại nhiều doanh.

Từ những cơ sở pháp lý trên KTNB thực hiện các nhiệm các nhiệm vụ: Kiểm toán, đánh giá, quản lý và giám sát cho tất cả các cơ quan và tổ chức công để đảm bảo hiệu quả hoạt động, quản trị của đơn vị. Đây là những văn bản pháp lý đầu tiên của Việt Nam về KTNB. Tuy nhiên, do nhận thức chƣa đầy đủ và quan điểm thiếu nhất quán, nên ở thời gian đó, Văn bản này đã không đƣợc triển khai một cách nghiêm túc. Trong những năm gần đây, KTNB đã đƣợc quan tâm nhiều hơn, trƣớc những bất cập trong kiểm tra, kiểm soát các hoạt động tài chính Nhà nƣớc, tài chính doanh nghiệp, việc đòi hỏi yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế của nền kinh tế thị trƣờng, kiểm soát nội bộ, KTNB đã chính thức đƣa vào quy định.

Cụ thể, Luật Kế toán sửa đổi có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2017, lần đầu tiên quy định về KTNB. Mới đây nhất ngày 22/01/2019, Chính phủ ban hành Nghị định số 05/2019/NĐ-CP quy định về KTNB, trong đó có một số quy định về KTNB trong doanh nghiệp. Có nhiều quan điểm khác nhau về KTNB, có thể kể đến một số quan điểm đƣợc định nghĩa nhƣ sau: theo Liên đoàn Kế toán quốc tế (IFAC), khái niệm về KTNB: “KTNB là một hoạt động đánh giá được lập ra trong doanh nghiệp như là một dịch vụ cho doanh nghiệp đó, có chức năng kiểm tra, đánh giá và giám sát tính phù hợp và hiệu quả của hệ thống kế toán và kiểm soát nội bộ” Theo chuẩn mực KTNB của IIA: “Kiểm toán nội bộ là hoạt động đảm bảo và tư vấn độc lập, khách quan được thiết kế nhằm gia tăng giá trị và giải quyết các hoạt động của tổ chức. KTNB giúp tổ chức đạt được các mục tiêu đề ra thông qua việc áp dụng các phương pháp có hệ thống và quy tắc nhằm đánh giá và nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro, kiểm soát và các quy trình quản trị”.

8 Theo ACCA: “KTNB Là hoạt động kiểm tra và đánh giá được thiết lập trong một tổ chức nhằm mục đích quản trị nội bộ đơn vị. KTNB có chức năng kiểm tra, đánh giá sự phù hợp và hiệu lực của hệ thống kế toán và hệ thống kiểm toát nội bộ”. Tại Điều 39 Luật Kế toán số 88/2015/QH13 đƣợc Quốc hội ban hành ngày 20/11/2015 định nghĩa: “KTNB là việc kiểm tra, đánh giá, giám sát tính đầy đủ, thích hợp và hữu hiệu của kiểm soát nội bộ”. Từ những phân tích và nhận định trên, có thể khái quát về KTNB nhƣ sau: “KTNB là một hoạt động độc lập có chức năng kiểm tra, đánh giá, xác nhận và tư vấn nhằm trợ giúp cho nhà quản lý, cải thiện các hoạt động của một tổ chức bằng một cách tiếp cận có hệ thống trong phạm vi tổ chức đó.

Các tổ chức có thể là các đơn vị hoạt động sản xuất kinh doanh vì lợi nhuận nhưng cũng có thể là đơn vị phi lợi nhuận”. Vai trò của KTNB Từ khái niệm về KTNB có thể thấy, KTNB có vai trò ngăn chặn rủi ro, đảm bảo mọi hoạt động của tổ chức tuân thủ theo các quy trình hay quy định nội bộ và các quy định của pháp luật nhằm đảm bảo đạt đƣợc mục tiêu của tổ chức. Cụ thể nhƣ sau: Một là KTNB có vai trò giảm bớt rủi ro trong hoạt động của tổ chức. Mỗi tổ chức hoạt động đều có những rủi ro khác nhau phụ thuộc vào đặc điểm riêng của từng tổ chức đó.

Do đó, việc xây dựng bộ phận KTNB hiệu quả có thể giúp đơn vị phát hiện và ngăn chặn các rủi ro có thể phát sinh trong quá trình hoạt động. Hai là KTNB có vai trò bảo đảm độ tin cậy của thông tin. Trong quá trình ra quyết định, nhà quản lý cần sử dụng nhiều nguồn thông tin khác nhau nhƣ thông tin tài chính, thông tin phi tài chính, thông tin nội bộ, thông tin từ các đối tƣợng bên ngoài…. Để những thông tin này trở nên phù hợp và đáng tin cậy cho quá trình ra quyết định, việc thiết kế các thủ tục kiểm soát để sàng lọc thông tin là điều cần thiết.

Từ đó, ngƣời quản lý sẽ có những thông tin hữu dụng để sử dụng cho việc ra quyết định của mình. Ba là KTNB giúp đảm bảo tính tuân thủ của các hoạt động trong tổ chức. Bất kỳ tổ chức nào khi hoạt động đều phải thực hiện theo các quy định của pháp luật 9 hiện hành. Ngoài ra, bản thân các tổ chức đều có những quy định, quy chế riêng để đảm bảo việc hoạt động đƣợc diễn ra trơn tru, hiệu quả.

Nếu các quy định này không đƣợc thực hiện, hoạt động của tổ chức có thể sẽ bị gián đoạn hoặc có những ảnh hƣởng nghiêm trọng. Các thủ tục kiểm soát thích hợp là cơ sở để tạo lập, thực hiện và duy trì ý thức chấp hành pháp luật, nội quy và quy chế của tổ chức, xây dựng nền tảng phát triển bền vững của tổ chức đó. Bốn là KTNB góp nâng cao hiệu quả hoạt động và hiệu năng quản lý. Đây là mục tiêu cơ bản của KTNB.

Nhìn chung, các quá trình kiểm soát trong đơn vị đƣợc thiết lập đều nhằm ngăn ngừa sự lặp lại không cần thiết các nghiệp vụ gây ra sự lãng phí trong hoạt động và sử dụng kém hiệu quả các nguồn lực trong tổ chức đó. Do đó KTNB giúp nhà quản lý sẽ đánh giá đƣợc khả năng đạt đƣợc các mục tiêu đã đặt ra, kết hợp với cơ chế giám sát thƣờng xuyên hoặc định kỳ KTNB sẽ giúp tăng hiệu năng của công tác quản lý. Đặc trưng của KTNB KTNB phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của quản lý. Môi trƣờng kinh doanh càng thay đổi thì hoạt động KTNB càng phải hƣớng đến những yêu cầu của quản lý hiện đại.

Nhƣ vậy, có thể xem xét đến các đặc trƣng của kiểm toán nội bộ hiện đại trên các góc độ sau: Mục tiêu: KTNB trƣớc hết là một loại hình kiểm toán nên KTNB cũng hình thành từ yêu cầu của quản lý và phục vụ cho yêu cầu quản lý. KTNB có chức năng đo lƣờng, đánh giá các hoạt động của đơn vị kể cả hoạt động kiểm soát. Nhƣ vậy, KTNB đƣợc coi là một loại giám sát tách biệt đƣợc sử để đánh giá các hoạt động trong một tổ chức. Chức năng: Là kiểm tra, đánh giá, xác nhận và tƣ vấn.

Chức năng này sẽ đƣợc cụ thể và chú trọng trong từng loại hình kiểm toán khác nhau, với từng tổ chức khác nhau. Quá trình thực hiện chức năng của KTNB có thể đƣợc thực hiện đối với các hoạt động tài chính và hoạt động phi tài chính. Phương thức thực hiện: KTNB là hoạt động nội kiểm có tính độc lập tƣơng đối trong một tổ chức. Các tổ chức này không chỉ là các đơn vị hoạt động kinh doanh mà có thể là các đơn vị phi lợi nhuận.

Theo xu hƣớng hiện đại, hoạt động 10 KTNB có thể đƣợc thƣợc hiện thông qua thuê ngoài các chuyên gia. Các chuyên gia có thể là ngƣời của doanh nghiệp kiểm toán hoặc Công ty mạng lƣới (là lãnh đạo hoặc nhân viên, bao gồm cả cộng tác viên), hoặc ngƣời bên ngoài có đủ điều kiện về chuyên môn, nghiệp vụ theo Chuẩn mựckiểm toán số 620 (Ban hành kèm theo Thông tƣ 214/2012/TT-BTC ngày 06/12/2012 của Bộ Tài chính). Chủ thể thực hiện: Ngƣời thực hiện KTNB phải có trình độ nghiệp vụ tƣơng xứng, không những am hiểu về kiểm toán mà còn am hiểu các lĩnh vực chuyên môn nghiệp vụ của đơn vị đƣợc kiểm toán. Khách thể: Khách thể của KTNB tƣơng đối đa dạng, có thể là những thực thể kinh tế độc lập, cũng có thể là các đơn vị phụ thuộc.