CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ Ý LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI. Khái quát chung về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp. Khái niệm bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
Bán hàng là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất – kinh doanh, đây là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái vốn sản phẩm, hàng hóa sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán. Xét góc độ về kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền). Quá trình bán hàng ờ các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: Có sự trao đổi thòa thuận giũa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người bán mất quyền sờ hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua bán.
Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại cùa khách hàng một khoàn gọi là doanh thu bán hàng, sổ doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình. SV:ĐỖ THỊ THÙY TRANG 5 CQ53/21.14 Luan van Luận văn tôt nghiệp Khoa Kế toán – Kế toán doanh nghiệp - Xác định kết quả kinh doanh là việc so sánh giữa chi phí đã bỏ ra và doanh thu đã thu về trong kỳ từ hoạt động bán hàng. Nếu doanh thu lớn hơn chi phí bán hàng thì kết quả kinh doanh là lãi và ngược lại, nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí thì kết quả là lỗ. Việc xác định kết quả kinh doanh được tiến hành vào cuối kỳ kinh doanh thường là cuối tháng, cuối quý hay cuối năm là tùy thuộc vào từng đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp.
Vai trò, yêu cầu quản lý, nhiệm vụ, của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh - Bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có vai trò hết sức quan trọng đối doanh nghiệp thương mại. Việc xác định chính xác kết quả kinh doanh là cơ sở xác định hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. - Tổ chức kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là công cụ quan trọng trong quản lý và điều hành có hiệu quả các hoạt động của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh. - Thông tin kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh được cung cấp giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nắm được tình hình thực hiện kế hoạch bán hàng về loại hình, số lượng, chất lượng, giá cả, thanh toán; kiểm tra tình hình thực hiện các dự toán giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và xác định kết quả kinh doanh của đơn vị.
Trên cở sở đó đưa ra những biện pháp định hướng cho hoạt động kinh doanh trong kỳ tiếp theo, hoàn thiện hoạt động kinh doanh, hoạt động quản lý, tiết kiệm chi phí và tăng doanh thu. -Thông tin kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cung cấp giúp các cơ quan Nhà nước kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ SV:ĐỖ THỊ THÙY TRANG 6 CQ53/21.14 Luan van Luận văn tôt nghiệp Khoa Kế toán – Kế toán doanh nghiệp với Nhà nước, từ đó đưa ra các chính sách phù hợp nhằm phát triển toàn diện nền kinh tế quốc dân. -Thông tin kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh bán hàng cung cấp là mối quan tâm của những người có lợi ích trực tiếp liên quan đến tình hình kinh doanh của doanh nghiệp như các nhà đầu tư, nhà cung cấp, các chủ nợ, … Đó là cơ sở để các đối tượng này nắm bắt được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, kịp thời đưa ra các quyết định kinh tế phù hợp.2 Yêu cầu quản lý của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh - Quản lý kế hoạch và tình hình thực hiện kế hoạch tiêu thụ đối với từng thời kỳ, từng khách hàng, từng loại hàng hóa. - Quản lý chất lượng, xây dựng thương hiệu là mục tiêu cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
- Quản lý theo dõi từng phương thức bán hàng, từng khách hàng, tình hình thanh toán của khách hàng, yêu cầu thanh toán đúng hình thức, đúng hạn để tránh hiện tượng mất mát, thất thoát, ứ đọng vốn. - Quản lý chặt chẽ giá vốn của hàng hóa tiêu thụ, giám sát chặt chẽ các khoản chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, đảm bảo tính hợp pháp, hợp lệ. - Đối với việc xác định kết quả kinh doanh phải tổ chức chặt chẽ, khoa học đảm bảo việc xác định kết quả cuối cùng của quá trình kinh doanh, thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước đầy đủ, kịp thời.3 Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh - Ghi chép đầy đủ, kịp thời doanh thu hàng bán ra trên thị trường, tính toán chính xác trị giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh SV:ĐỖ THỊ THÙY TRANG 7 CQ53/21.14 Luan van Luận văn tôt nghiệp Khoa Kế toán – Kế toán doanh nghiệp nghiệp và các khoản chi phí khác nhằm xác định đúng đắn kết quả kinh doanh. Với một doanh nghiệp (cả doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp thương mại) thường là kinh doanh đa mặt hàng vì vậy việc ghi chép, phản ánh chi tiết đến từng loại mặt hàng cả về số lượng và giá cả là điều rất quan trọng.
Nó ảnh hưởng trực tiếp đến việc ra quyết định của doanh nghiệp đến mặt hàng đó. Nên tiếp tục mở rộng sản xuất kinh doanh hay hạn chế kinh doanh mặt hàng đó. Để từ đó doanh nghiệp có những chiến lược kinh doanh cụ thể đến với từng mặt hàng, từng đơn vị kinh doanh để phù hợp với thị yếu của khách hàng nhằm đem lại lợi nhuận cao nhất. Điều này còn giúp cho doanh nghiệp có được một cái nhìn tổng quan nhất về hoạt động kinh doanh của đơn vị.
Đâu là mặt hàng đem lại doanh thu chính cho doanh nghiệp, đâu là đơn vị có doanh thu cao nhất,… Để từ đó doanh nghiệp có những biện pháp khắc phục điểm yếu và phát huy điểm mạnh của mình. - Xác định kết quả kinh doanh một cách chính xác theo đúng chính sách chế độ của nhà nước ban hành. - Cung cấp các thông tin chính xác, trung thực đầy đủ, kịp thời về doanh thu bán hàng, xác định kết quả kinh doanh phục vụ cho các báo cáo kế toán liên quan. - Cung cấp thông tin cần thiết về tình hình bán hàng hóa dịch vụ phục vụ cho việc chỉ đạo và điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
- Tham mưu cho các lãnh đạo, cấp trên về các giải pháp để thúc đẩy quá trình bán hàng. Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có nhiệm vụ vô cùng quan trọng đối với doanh nghiệp, là thước đo về sự thành công của doanh nghiệp, các con số phản ánh một cách chân thực và sinh động nhất về hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Là căn cứ quan trọng để doanh SV:ĐỖ THỊ THÙY TRANG 8 CQ53/21.14 Luan van Luận văn tôt nghiệp Khoa Kế toán – Kế toán doanh nghiệp nghiệp ra quyết định với hoạt động sản xuất kinh doanh giúp doanh nghiệp tạo được vị thế trong thị trường, từng bước chiếm lĩnh thị trường và đem lại sự thành công cho doanh nghiệp.3 Mối quan hệ giữa kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp còn xác định kết quả kinh doanh là căn cứ quan trọng để đơn vị quyết định có tiêu thụ hàng hóa nữa hay không. Do đó, giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có mối liên hệ mật thiết.
Kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp, còn bán hàng là phương tiện để đạt được mục đích đó. Khi kế toán bán hàng làm tốt và hiệu quả công việc của mình sẽ giúp cho việc xác định kết quả kinh doanh được chính xác và hiệu quả nhất và ngược lại nếu công tác kế toán bán hàng không được thực hiện nghiêm túc hiệu quả thì việc xác định kết quả kinh doanh sẽ sai lệch với thực tế. Đồng thời nhờ việc xác định kết quả kinh doanh cũng giúp cho doanh nghiệp đánh giá được thực trạng kinh doanh các mặt hàng từ đó đề ra các nhiệm vụ và chiến lược giúp cho công tác kế toán bán hàng được thực hiện hiệu quả hơn.2 Nội dung cơ bản của kế tooán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Các nguyên tắc cơ bản và chuẩn mực kế toán chi phối đến kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Các nguyến tắc cơ bản: Cơ sở dồn tích: Nguyên tắc này chi phối đến kế toán doanh thu chi phí thể hiện ở việc các khoản doanh thu và chi phí được ghi nhận trên cơ sở dồn tích. Doanh thu được ghi nhận tại nghiệp vụ kinh tế phát sinh khi đủ điều kiện ghi nhận doanh thu.
Chi phí được ghi nhận khi nghiệp vụ phát sinh chi phí SV:ĐỖ THỊ THÙY TRANG 9 CQ53/21.14 Luan van Luận văn tôt nghiệp Khoa Kế toán – Kế toán doanh nghiệp hoàn thành. Nguyên tắc giá gốc: Nguyên tắc này chi phối đến kế toán doanh thu, chi phí thể hiện ở việc chi phí là lợi ích mất đi, là các khoản khấu trừ tài sản, tài sản được ghi nhận theo giá gốc thì chi phí cũng được ghi nhận theo giá gốc. Vì vậy giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp được phản ánh theo giá gốc. Nguyên tắc phù hợp: Nguyên tắc này chi phối đến kế toán doanh thu, chi phí thể hiện ở việc khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó.
Nguyên tắc thận trọng: Nguyên tắc này chi phối đến kế toán doanh thu, chi phí thể hiện ở việc khi ước tính các khoản chi phí không chắc chắn như chi phí dự phòng, … thì phải trận trọng.