CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Vài nét khái quát về chức năng và hoạt động của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Ngân hàng thương mại Ngân hàng là một loại hình tổ chức quan trọng đối với nền kinh tế. Các ngân hàng có thể được định nghĩa qua chức năng, các dịch vụ hoặc vai trò mà chúng thực hiện trong nền kinh tế.
Khái niệm NHTM ở mỗi nước có sự khác nhau nhưng đều thống nhất coi NHTM là doanh nghiệp chuyên kinh doanh tiền tệ và cung ứng những dịch vụ tài chính cho nền kinh tế, là một trong những tổ chức tài chính trung gian, các tổ chức tài chính trung gian này gọi chung là các định chế tài chính có chức năng giống nhau là dẫn vốn từ nơi thừa vốn sang nơi thiếu vốn. Theo Luật các Tổ chức tín dụng của Việt Nam, “NHTM là loại hình TCTD được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan”. Trong đó, “Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận gửi, sử dụng tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán”. Chức năng của Ngân hàng thương mại 1.
Chức năng trung gian tài chính Ngân hàng là một tổ chức trung gian tài chính với hoạt động chủ yếu là chuyển tiết kiệm thành đầu tư, đòi hỏi sự tiếp xúc với hai loại cá nhân và tổ chức trong nền kinh tế: Một là, các cá nhân và tổ chức tạm thời thâm hụt chi tiêu, tức là chi tiêu cho tiêu dùng và đầu tư vượt quá thu nhập, và vì thế họ cần bổ sung vốn. Và hai là, các cá nhân và tổ chức thặng dư trong chi tiêu, tức là thu nhập hiện tại của họ lớn hơn các khoản chi tiêu cho hàng hóa, dịch vụ, và do vậy họ có tiền để tiết kiệm. Sự tồn tại hai loại cá nhân và tổ chức trên dẫn tới việc tiền sẽ chuyển từ nhóm thứ hai sang nhóm thứ nhất nếu cả hai cùng có lợi. Như vậy, thu nhập gia tăng là động lực tạo ra mối quan hệ tài chính giữa hai nhóm.
Tuy nhiên, quan hệ 5 trực tiếp giữa hai nhóm ít nhiều bị giới hạn do sự không phù hợp về quy mô, thời gian và không gian… Điều này cản trở quan hệ trực tiếp phát triển và là điều kiện nảy sinh trung gian tài chính, đảm nhận vai trò này là NHTM. NHTM tập hợp, khớp nối những người tiết kiệm và đầu tư, vì vậy mà giải quyết được mâu thuẫn của tín dụng trực tiếp.Chức năng tạo phương tiện thanh toán Theo quan điểm hiện đại, lượng tiền tệ bao gồm nhiều bộ phận. Thứ nhất là tiền giấy trong lưu thông (M0), thứ hai là số dư trên tài khoản tiền gửi giao dịch của khách hàng, thứ ba là tiền gửi trên các tài khoản tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi có kỳ hạn… Khi ngân hàng cho vay, số dư trên tài khoản thanh toán của khách hàng tăng lên, khách hàng có thể dùng để mua hàng và dịch vụ. Do đó, bằng việc cho vay các ngân hàng đã tạo ra phương tiện thanh toán (tạo ra M1).
Toàn bộ hệ thống ngân hàng cũng tạo ra phương tiện thanh toán khi các khoản tiền gửi được mở rộng từ ngân hàng này đến ngân hàng khác trên cơ sở cho vay. Khi khách hàng tại một ngân hàng sử dụng khoản tiền vay để chi trả sẽ tạo nên một khoản thu của một khách hàng khác tại một ngân hàng khác, từ đó tạo ra khoản cho vay mới. Như vậy, toàn bộ hệ thống ngân hàng có thể tạo ra khối lượng tiền gửi (tạo phương tiện thanh toán) gấp bội thông qua hoạt động cho vay. Chức năng trung gian thanh toán Ngân hàng trở thành trung tâm thanh toán lớn nhất hiện nay ở hầu hết các quốc gia.
Thay mặt khách hàng, ngân hàng thực hiện thanh toán giá trị hàng hóa và dịch vụ. Để việc thanh toán nhanh chóng, thuận tiện, và tiết kiệm chi phí, ngân hàng đưa ra cho khách hàng nhiều hình thức thanh toán như thanh toán bằng séc, ủy nhiệm chi, nhờ thu, các loại thẻ… cung cấp mạng lưới thanh toán điện tử, kết nối các quỹ và cung cấp tiền giấy khi khách hàng cần. Các ngân hàng còn thực hiện thanh toán bù trừ với nhau thông qua NHTW hoặc qua các trung tâm thanh toán. Nhiều hình thức thanh toán được chuẩn hóa góp phần tạo tính thống nhất trong thanh toán, không chỉ giữa các ngân hàng trong một quốc gia mà còn giữa các ngân 6 hàng trên toàn thế giới.
Các trung tâm thanh toán quốc tế được thiết lập đã làm tăng hiệu quả thanh toán qua ngân hàng, phục vụ đắc lực cho nền kinh tế toàn cầu. Các hoạt động của Ngân hàng thương mại 1. Huy động vốn Để có vốn phục vụ cho các hoạt động kinh doanh, ngân hàng phải huy động vốn từ các thành phần trong nền kinh tế. Một trong những nguồn vốn quan trọng là các khoản tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm của khách hàng.
Ngân hàng mở dịch vụ nhận tiền gửi để bảo quản hộ người có tiền với cam kết hoàn trả đúng hạn. Trong cuộc cạnh tranh để tìm và giành được các khoản tiền gửi, các ngân hàng trả lãi cho tiền gửi như là một phần thưởng cho khách hàng về việc sẵn sàng hy sinh nhu cầu tiêu dùng trước mắt và cho phép ngân hàng sử dụng tạm thời để kinh doanh.2 Cho vay và đầu tư Hoạt động cho vay của NHTM gồm các loại hình: cho vay kinh doanh, cho vay tiêu dùng và tài trợ dự án. Cho vay kinh doanh là hoạt động tài trợ của ngân hàng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn kinh doanh ngắn hạn cho các doanh nghiệp, hộ sản xuất kinh doanh, chủ yếu là bổ sung vốn lưu động thiếu hụt của khách hàng. Cho vay tiêu dùng của ngân hàng là hoạt động tài trợ cho các hoạt động tiêu dùng của hộ gia đình và cá nhân.
Khác với cho vay thương mại, ở đây người vay sử dụng tiền vay vào các hoạt động không sinh lời, nguồn trả nợ độc lập với việc sử dụng tiền vay, vì vậy lãi suất của các khoản cho vay tiêu dùng phần lớn cao hơn các khoản cho vay khác của ngân hàng và thường phải có bảo đảm bằng tài sản. Tài trợ dự án là những khoản vay trung, dài hạn của ngân hàng dành cho doanh nghiệp. Đối tượng được tài trợ bao gồm: Các dự án đầu tư xây dựng bất động sản, các dự án xây dựng mới hoặc mở rộng cơ sở kinh doanh hiện tại của doanh nghiệp, đầu tư vào các dự án để thành lập doanh nghiệp mới, góp vốn liên doanh, liên kết, góp vốn cổ phần với các doanh nghiệp khác, và các hình thức hợp tác đầu tư khác. Kinh doanh ngoại tệ Một trong những dịch vụ ngân hàng đầu tiên được thực hiện là trao đổi (mua bán) ngoại tệ, mua bán một loại tiền này lấy một loại tiền khác để hưởng phí dịch vụ và lợi nhuận từ chênh lệch giá.
Ngân hàng thực hiện mua bán ngoại tệ vừa để đáp ứng nhu cầu về ngoại tệ cho khách hàng, vừa để tạo ra một trạng thái ngoại tệ mong muốn. Các phương thức giao dịch ngoại tệ rất đa dạng, bao gồm: Giao dịch trao ngay (spot), giao dịch kỳ hạn (Forward), giao dịch hoán đổi (Swap), giao dịch hợp đồng tương lai (Future), giao dịch hợp đồng quyền chọn (Option). Cung cấp các tài khoản giao dịch và thực hiện thanh toán Khi khách hàng gửi tiền vào ngân hàng, ngân hàng không chỉ bảo quản mà còn thực hiện các lệnh chi trả cho khách hàng. Thanh toán qua ngân hàng đã mở đầu cho thanh toán không dùng tiền mặt, tức là người gửi tiền không cần phải đến ngân hàng lấy tiền, mà chỉ cần viết giấy chi trả cho khách, khách hàng mang giấy đến ngân hàng sẽ nhận được tiền.
Các tiện ích của thanh toán không dùng tiền mặt (an toàn, nhanh chóng, chính xác, tiết kiệm chi phí) đã góp phần rút ngắn thời gian kinh doanh và nâng cao thu nhập cho khách hàng. Điều này đã khuyến khích khách hàng gửi tiền vào ngân hàng để nhờ ngân hàng thanh toán hộ. Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, bên cạnh các thể thức thanh toán như séc, ủy nhiệm chi, nhờ thu, L/C, đã phát triển các hình thức thanh toán mới bằng điện, thẻ… 1. Bảo lãnh Do khả năng thanh toán của ngân hàng cho một khách hàng là rất lớn, và do ngân hàng nắm giữ tiền gửi của các khách hàng nên ngân hàng có uy tín trong việc bảo lãnh cho khách hàng.
Trong những năm gần đây, nghiệp vụ bảo lãnh ngày càng đa dạng và phát triển mạnh. Ngân hàng thường bảo lãnh cho khách hàng của mình mua chịu hàng hóa và trang thiết bị, phát hành chứng khoán, vay vốn của tổ chức tín dụng khác… 1. Các hoạt động khác Bên cạnh các hoạt động chủ yếu nói trên, các ngân hàng thương mại còn thực hiện một số hoạt động khác như bảo quản tài sản hộ (lưu giữ vàng, giấy tờ có 8 giá và tài sản khác cho khách hàng), cho thuê thiết bị trung và dài hạn (ngân hàng mua thiết bị và cho khách hàng thuê với điều kiện khách hàng phải trả tới hơn 70% hoặc 100% giá trị của tài sản cho thuê), tài trợ cho các hoạt động của Chính phủ, cung cấp các dịch vụ tư vấn tài chính, môi giới chứng khoán, và bán bảo hiểm cho khách hàng… 1. Vốn và hoạt động huy động vốn của Ngân hàng thương mại 1.
Vốn của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm NHTM là doanh nghiệp đặc biệt kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng, một tổ chức cung ứng vốn chủ yếu và hữu hiệu của nền kinh tế. Do đó, vốn đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của ngân hàng, tác động đến kết cấu tài sản và khả năng sinh lời, hạn chế các loại rủi ro trong hoạt động của NHTM. Vốn của NHTM là toàn bộ các nguồn tiền tệ mà ngân hàng tạo lập, huy động được để cho vay, đầu tư và thực thi các dịch vụ ngân hàng.
Nguồn vốn của ngân hàng bao gồm hai bộ phận: Vốn chủ sở hữu, vốn huy động và các khoản vay của các TCTD, của NHTW. Vai trò của vốn Đối với bất kỳ doanh nghiệp nào, muốn hoạt động kinh doanh được thì phải có vốn, bởi vốn phản ánh năng lực của doanh nghiệp trong kinh doanh.