CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẤU THẦU 1. Khái niệm chung về Đấu thầu 1. Khái niệm Đấu thầu Hiện nay có hai hình thức mua sắm chủ yếu, cách thứ nhất là trao đổi tự do giữa người mua và người bán với nhau. Cách thứ hai là quá trình mua bán sẽ được thực hiện theo quy trình và có sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền.
Và tại Việt Nam thì cách thứ hai được gọi là Đấu thầu. Theo Luật đấu thầu số 43 năm 2013 có quy định một số khái niệm trong đấu thầu như sau: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.” Một số khái niệm cơ bản trong đấu thầu - Bên mời thầu Bên mời thầu là cơ quan, tổ chức có chuyên môn và năng lực để thực hiện các hoạt động đấu thầu, bao gồm: Chủ đầu tư hoặc tổ chức do chủ đầu tư quyết định thành lập hoặc lựa chọn; Đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng nguồn vốn mua sắm thường xuyên; Đơn vị mua sắm tập trung; Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức trực thuộc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền lựa chọn.” 3 - Chủ đầu tư Chủ đầu tư là tổ chức sở hữu vốn hoặc tổ chức được giao thay mặt chủ sở hữu vốn, tổ chức vay vốn trực tiếp quản lý quá trình thực hiện dự án. - Nhà thầu Nhà thầu nước ngoài là tổ chức được thành lập theo pháp luật nước ngoài hoặc cá nhân mang quốc tịch nước ngoài tham dự thầu tại Việt Nam. Nhà thầu trong nước là tổ chức được thành lập theo pháp luật Việt Nam hoặc cá nhân mang quốc tịch Việt Nam tham dự thầu.
- Hồ sơ mời thầu Hồ sơ mời thầu là toàn bộ tài liệu sử dụng cho hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, bao gồm các yêu cầu cho một dự án, gói thầu, làm căn cứ để nhà thầu, nhà đầu tư chuẩn bị hồ sơ dự thầu và để bên mời thầu tổ chức đánh giá hồ sơ dự thầu nhằm lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. - Hồ sơ yêu cầu Hồ sơ yêu cầu là toàn bộ tài liệu sử dụng cho hình thức chỉ định thầu, mua sắm trực tiếp, chào hàng cạnh tranh, bao gồm các yêu cầu cho một dự án, gói thầu, làm căn cứ để nhà thầu, nhà đầu tư chuẩn bị hồ sơ đề xuất và để bên mời thầu tổ chức đánh giá hồ sơ đề xuất nhằm lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. - Hồ sơ dự thầu Hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất là toàn bộ tài liệu do nhà thầu, nhà đầu tư lập và nộp cho bên mời thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. - Giá gói thầu Giá gói thầu là giá trị của gói thầu được phê duyệt trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu.
4 - Giá dự thầu Giá dự thầu là giá do nhà thầu ghi trong đơn dự thầu, báo giá, bao gồm toàn bộ các chi phí để thực hiện gói thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. - Giá đề nghị trúng thầu Giá đề nghị trúng thầu là giá dự thầu của nhà thầu được đề nghị trúng thầu sau khi đã được sửa lỗi, hiệu chỉnh sai lệch theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu, trừ đi giá trị giảm giá (nếu có). - Giá trúng thầu Giá trúng thầu là giá được ghi trong quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. - Giá hợp đồng Giá hợp đồng là giá trị ghi trong văn bản hợp đồng làm căn cứ để tạm ứng, thanh toán, thanh lý và quyết toán hợp đồng.
- Gói thầu Gói thầu là một phần hoặc toàn bộ dự án, dự toán mua sắm; gói thầu có thể gồm những nội dung mua sắm giống nhau thuộc nhiều dự án hoặc là khối lượng mua sắm một lần, khối lượng mua sắm cho một thời kỳ đối với mua sắm thường xuyên, mua sắm tập trung. - Hợp đồng Hợp đồng là văn bản thỏa thuận giữa chủ đầu tư với nhà thầu được lựa chọn trong thực hiện gói thầu thuộc dự án; giữa bên mời thầu với nhà thầu được lựa chọn trong mua sắm thường xuyên; giữa đơn vị mua sắm tập trung hoặc giữa đơn vị có nhu cầu mua sắm với nhà thầu được lựa chọn trong mua sắm tập trung; giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền với nhà đầu tư được lựa chọn hoặc 5 giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền với nhà đầu tư được lựa chọn và doanh nghiệp dự án trong lựa chọn nhà đầu tư. Đặc điểm và vai trò của Đấu thầu 1. Vai trò của Đấu thầu Đấu thầu có vai trò quan trọng tạo nên một môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch thông tin và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho dự án.
Ngoài ra, Đấu thầu còn mang lại lợi ích cho cả hai bên như sau: ❖ Đối với bên mời thầu – bên mua: - Đảm bảo tiến độ công trình theo đúng hợp đồng đã ký, tiết kiệm chi phí và đảm bảo chất lượng công trình. - Giúp tìm kiếm ra các sản phẩm tương đương với yêu cầu trên thị trường với giá thành hợp lí và chất lượng ổn định. - Tránh tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với những nhà thầu có mối quan hệ đặc biệt. ❖ Đối với nhà thầu – người bán: - Mở rộng phạm vi tìm kiếm khách hàng tiềm năng - Nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm và tối ưu hóa sản phẩm để tăng cơ hội thắng thầu cũng từ đó phát triển bản thân.
- Có một “sân chơi” công bằng để phát triển bản thân. - Tiếp cận với các đối thủ cạnh tranh - Tiếp cận với những quy định về mua sắm của các cơ quan quản lý nhà nước. 6 ❖ Đối với nền kinh tế - xã hội. - Đấu thầu mang lại sự cạnh tranh giữa các nhà thầu, nhà thầu phải không ngừng vận động, thay đổi bản thân từ đó giúp cho nền kinh tế vận động và phát triển.
- Đấu thầu giúp tiết kiệm ngân sách, nguồn vốn của bên mời thầu, chủ đầu tư của dự án. - Đặc điểm cạnh tranh một cách công bằng, minh bạch, tăng hiệu quả kinh tế giúp giảm thiểu các vấn đề tham nhũng. Đặc điểm của Đấu thầu Thứ nhất: Bên mua có quyền lựa chọn bên bán với quy mô lớn Hoạt động đấu thầu giúp cho bên mua (chủ đầu tư) đăng tải thông tin, yêu cầu của gói thầu nhằm tìm kiếm bên bán (các nhà thầu) có khả năng đáp ứng yêu cầu của bên bán. Đặc điểm của hoạt động đấu thầu là số lượng người bán tham dự trong hoạt động đấu thầu lớn hơn hẳn các hoạt động mua bán khác.
Quy mô này giúp cho bên mua có thể chọn ra nhà thầu ưu việt nhất, có đủ năng lực, kinh nghiệm và giá cả hợp lý. Thứ hai: Hàng hóa mua bán thường có giá trị lớn, số lượng nhiều hoặc có yêu cầu khắt khe về kỹ thuật Để thu hút được nhiều nhà thầu tham gia hoạt động đấu thầu, chủ đầu tư thường phải mua hàng với số lượng nhiều hay có giá trị cao, đôi khi là gói thầu có độ khó cao, mang tính đặc thù. Nói cách khác là nhà thầu phải đem lại lợi ích cho nhà đầu tư hiện tại hoặc trong tương lai. Thứ ba: Có nhiều mức giá khác nhau mà các bên tham gia phải phân biệt được.
Bên mời thầu (BMT), chủ đầu tư (CĐT) sẽ phê duyệt một mức ngân sách nhất định hay còn gọi là giá mua số hàng hóa, sản phẩm mà họ yêu cầu đây 7 được gọi là giá gói thầu. Các nhà thầu (NT) sẽ đưa giá mà họ sẽ bán sản phẩm, hàng hóa đó cho BMT, BMT sẽ chọn ra nhà thầu có đáp ứng được các yêu cầu với giá thấp nhất. Mức giá mà nhà thầu được chọn đưa ra gọi là giá trúng thầu và được đưa vào ký kết hợp đồng chính thức. Thứ tư: Đối tượng mua sắm chưa xác định BMT sẽ đưa ra yêu cầu về sản phẩm nhưng không được nêu ra nhãn hiệu, nguồn gốc, xuất xứ,… các đặc điểm nhằm hạn chế nhà thầu tham dự.
NT sẽ dựa vào những yêu cầu của CĐT để xây dựng phương án cung cấp sản phẩm, hàng hóa theo yêu cầu. Sau khi đấu thầu, đối tượng mua sắm mới được xác định. Thứ năm: Có nhiều khoản đặt cọc Khi tham gia đấu thầu, các nhà thầu tức là người bán phải thực hiện nhiều lần đặt cọc khác nhau trong cả quá trình tham dự đấu thầu và thực hiện hợp đồng như đảm bảo dự thầu, đảm bảo thực hiện hợp đồng, đảm bảo tạm ứng vốn. Vì việc tổ chức đấu thầu diễn ra phức tạp và đòi hỏi khá nhiều chi phí như lập hồ sơ mời thầu, thành lập tổ chuyên gia đấu thầu, tổ thẩm định, tổ chức lễ mở thầu và để đảm bảo việc tham dự thầu và thực hiện hợp đồng của nhà thầu là nghiêm túc, có trách nhiệm,… nên những khoản đặt cọc này nhằm đảm bảo cho cuộc thầu thành công và bên mời thầu không bị thiệt hại khi nhà thầu bỏ cuộc giữa chừng.
Thứ sáu: Tiêu chí lựa chọn Khác với những việc mua bán - trao đổi khác, sẽ cân nhắc về giá cả và chất lượng đôi khi chỉ đánh giá về giá để lựa chọn bên mua. Nhưng trong đấu thầu, tiêu chí lựa chọn hàng đầu là kỹ thuật, chất lượng, tiến độ thực hiện. Sau khi đã vượt qua vòng đánh giá về kỹ thuật thì BMT mới xét về giá để lựa chọn NT trúng thầu và ký kết hợp đồng. Nguyên tắc trong Đấu thầu Nhằm mục tiêu sử dụng vốn một cách hiệu quả và giảm thiểu tham nhũng, hoạt động Đấu thầu phải đảm bảo các nguyên tắc sau: ❖ Công bằng Nguyên tắc công bằng giúp cho các nhà thầu được đối xử một cách công bằng, không thiên vị.
Mọi nhà thầu đều có quyền tham dự gói thầu và được cung cấp thông tin cũng như nhau. Các nhà thầu đều có quyền bình đẳng trình bày ý kiến đối với bên mời thầu trong quá trình Đấu thầu và mọi giải đáp cũng được gửi đến các nhà thầu tham dự khác. Ngoài gia, bên mời thầu không được thiên vị với nhà thầu quen biết hay có mối quan hệ đặc biệt, từ đó thay đổi kết quả lựa chọn nhà thầu.