Mở đầu chƣơng, chúng tôi trình bày về tổng quan hệ thống và thị trƣờng truyền hình thế giới, một số xu hƣớng quyết định sự thay đổi của hệ thống sản xuất, phân phối nội dung. Đồng thời, chúng tôi phân tích chƣơng trình “Nhân tố bí ẩn” của hãng Sky Italia làm minh chứng rõ ràng cho một hệ sinh thái các nội dung dịch vụ trên đa dạng màn hình và đa dạng chủng loại thiết bị đầu cuối, sử dụng một nền tảng dùng chung. Về hệ thống truyền hình ở Việt Nam, các dịch vụ tƣơng tác vẫn còn tƣơng đối đơn giản, chủ yếu là hình thức thủ công, chƣa kết nối và sử dụng dữ liệu tự động từ các hệ thống sản xuất hiện tại. Những xu hƣớng nhƣ quảng cáo tƣơng tác, truyền hình dữ liệu, v.v… đều chƣa đƣợc ứng dụng tại hầu hết các Đài Truyền hình ở Việt Nam.1 Tổng quan hệ thống và thị trƣờng truyền hình thế giới Tính đến thời điểm hiện tại, quá trình định hƣớng truyền hình đã trải qua ba giai đoạn chủ chốt: - Media 1.0: Đặc trƣng bởi việc tạo và phân phối các nội dung đã đƣợc sản xuất làm sẵn đến khán giả theo mô hình quảng bá tuyến tính, theo lịch phát sóng cố định.0: cung cấp sự tiện lợi và linh hoạt hơn cho ngƣời dùng bằng các dịch vụ xem theo yêu cầu, tăng cƣờng sự kiểm soát của ngƣời dùng vào nội dung chƣơng trình yêu thích và không lệ thuộc vào lịch phát sóng (pay-per-view, VOD, PVR, Time-Shifted, v.0: đặc trƣng bởi tính tƣơng tác và cá thể hóa (Interactive & Personalize TV) cho phép khán giả tƣơng tác nhiều hơn với nhau và với nội dung muốn xem.0 cung cấp các tùy biến dựa trên cơ sở thu thập thông tin hành vi ngƣời dùng về sở thích, thói quen, v.v… trên cơ sở tích hợp chặt chẽ với Internet và mạng xã hội, đồng thời không gắn chặt hành động nghe/nhìn vào một thiết bị hay không gian cụ thể nào (Truyền hình đa phƣơng tiện, truy cập mọi nơi, mọi lúc, trên mọi thiết bị).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Cùng với sự gia tăng nhanh chóng về mức độ tiêu thụ thiết bị công nghệ và thời gian cho việc lên mạng, thói quen sử dụng thiết bị công nghệ để xem các nội dung số của ngƣời tiêu dùng cũng có sự thay đổi. Ngƣời dùng muốn tìm nguồn nội dung mà họ muốn theo cách thức đơn giản, thuận tiện; phụ thuộc không còn là hành vi của đại đa số ngƣời dùng phƣơng tiện truyền thông nữa. Họ muốn có sự lựa chọn một cách chủ động về cách thức, thời gian và địa điểm mà họ có thể thu đƣợc nội dung, thông tin và trải nghiệm. Điều này đƣợc thể hiện không chỉ bằng việc sở hữu ngày càng tăng và sử dụng các thiết bị phƣơng tiện mới mà còn trong hành vi ngƣời tiêu dùng.
Bởi vậy, xu hƣớng cùng mức độ sử dụng các dịch vụ nội dung số (Media Content) của ngƣời tiêu dùng đã có sự thay đổi nhanh chóng trong thời gian gần đây, theo một bản báo cáo do công ty Nielsen cung cấp [6], mức độ sở hữu các thiết bị có kết nối của ngƣời tiêu dùng trên thế giới đang gia tăng nhanh chóng. Điều này giúp cho ngƣời sử dụng có thể vừa lái xe vừa lắng nghe thông tin, truy cập các dịch vụ nội dung số vào bất cứ khi nào và ở bất cứ nơi đâu. Báo cáo cũng gợi mở các xu hƣớng chính có tác động đến thói quen tiêu dùng của những ngƣời sử dụng kỹ thuật số trong khu vực: tính kết nối ngày càng tăng lên; gia tăng nhu cầu về quyền lựa chọn và kiểm soát nội dung thông tin; và sự tăng trƣởng mạnh mẽ về nhu cầu xem các nội dung số trực tuyến. Hiện nay các dịch vụ truyền hình sử dụng đầu giải mã set-top box đang dần trở nên lỗi thời do chi phí cũng nhƣ độ tiện lợi không cao, chỉ sử dụng đƣợc trên TV và màn hình máy tính.
Xu hƣớng mới là “TV Everywhere” (xem Hình 1.1), một ngƣời chỉ cần có thiết bị kết nối Internet là có thể xem đƣợc truyền hình, điển hình trên thế giới có thể kể đến Netflix(https://www.com/vn/), Hulu(http://www.v… Các nhà cung cấp này cung cấp ứng dụng xem truyền hình trên cả 4 loại màn hình: TV, PC, Smartphone, Tablet, thậm chí trên cả các máy chơi game nhƣ Xbox, PS4, v.v… Ngoài ra, xu hƣớng còn tiếp tục tích hợp truyền hình tƣơng tác với các mạng xã hội, ngƣời xem có thể vừa xem truyền hình đồng thời vừa có thể bàn luận trên các trang mạng xã hội, nhà đài qua đó có thể biết đƣợc ý kiến của ngƣời xem tốt hơn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Tương lai của truyền hình Những xu hƣớng về thói quen theo dõi, sử dụng nội dung của ngƣời dùng dẫn đến sự thay đổi về mô hình sản xuất, phân phối nội dung của các tổ chức phát thanh truyền hình trên thế giới. Chúng tôi có thể kể ra một số xu hƣớng quyết định sự thay đổi của hệ thống sản xuất, phân phối nội dung nhƣ sau đây (nội dung toàn văn đƣợc trình bày ở tài liệu [2]): - Toàn bộ quy trình sản xuất dịch chuyển sang File-based và IP-based: Đây là bƣớc phát triển theo quy luật của quy trình sản xuất, từ tín hiệu tƣơng tự (Analog) sang tín hiệu số (SD-HD-SDI), chuyển sang toàn bộ Filed- based và IP-based. Đây sẽ là điểm khởi đầu cho bƣớc tiếp theo là chuyển từ sản xuất phát sóng trên một nền tảng (cho TV) sang sản xuất phân phối đa định dạng, đa nền tảng.
- Hình thành một nền tảng xuyên suốt từ quá trình sản xuất, phân phối nội dung của các Đài Truyền hình tới thiết bị đầu cuối của ngƣời xem: Điều này giúp cho việc tƣơng tác của ngƣời dùng với các nội dung của đài truyền hình đƣợc dễ dàng hơn, ngƣời xem đƣợc coi là trung tâm, trở thành một phần của chƣơng trình, có thể tƣơng tác, chia sẻ nội dung trên các loại phƣơng tiện khác nhau. Dữ liệu đặc tả (Metadata) đóng vai trò quyết LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 định trong việc hình thành nền tảng này. Sử dụng chung chuẩn dữ liệu đặc tả cho phép đồng bộ dữ liệu giữa các hệ thống sản xuất và phân phối nội dung; kết nối, đồng bộ hóa lớp ngữ cảnh truyền hình với ngữ cảnh của ngƣời xem, đồng bộ dữ liệu giữa các màn hình của ngƣời xem, v.v… - Sản xuất một lần, xuất bản mọi nơi (Create Once, Pulish Everywhere- COPE): Với xu hƣớng COPE, nội dung đƣợc tạo ra, chia sẻ và tái sử dụng một cách dễ dàng trong cả hệ thống sản xuất, phân phối của đài truyền hình. Tiếp đó các nội dung đƣợc phân phối trên mọi nền tảng khác nhau và sử dụng chung chỉ một hạ tầng, tài nguyên.
Việc này làm giảm chi phí đầu tƣ của các đài truyền hình, vốn chịu sức ép lớn từ việc luôn phải mở rộng hệ thống lƣu trữ trong khi các dữ liệu nội dung bị trùng lặp rất nhiều trong các hệ thống riêng lẻ. Từ đó hình thành một khái niệm nội dung mới dành cho truyền hình tƣơng tác, với những đặc tính của một sản phẩm nội dung có khả năng lan truyền, tạo động lực hành động. Đây là dạng sản phẩm nội dung gồm lớp thông tin chính và đa dạng các lớp dữ liệu, ứng dụng liên quan, có thể tƣơng tác với nội dung chính và tƣơng tác lẫn nhau. Các lớp dữ liệu đƣợc hiển thị theo sở thích của ngƣời dùng hoặc theo khả năng của thiết bị đầu cuối.
Các lớp dữ liệu có thể là dạng văn bản (Text), hình ảnh, video, web-object, v.v… có liên quan về mặt ngữ cảnh với nội dung truyền thống đang phát. Nội dung của các dữ liệu này có thể là các thông báo của chính quyền (Government Access Television - GATV), các dữ liệu quảng cáo, các thông tin địa dƣ, thông tin báo chí, v.v… và đƣợc cung cấp bởi các đài truyền hình hoặc các đối tác thứ ba. - Sự thay đổi về kiến trúc thiết kế của hệ thống MAM (Media Asset Management): Vốn là xƣơng sống của toàn bộ hoạt động quản lý sản xuất, phát sóng của một Đài truyền hình, đến nay hệ thống MAM đã có những thay đổi về mặt cơ bản để đáp ứng đƣợc nhu cầu mở rộng của hệ thống sản xuất, phân phối nội dung đa nền tảng. Hệ thống MAM đƣợc thiết kế lại với kiến trúc hƣớng dịch vụ (SOA – Service-oriented Architecture) để sẵn sàng tích hợp ở mức dịch vụ với các hệ thống khác nhƣ hệ thống quản trị quy trình (BPM - Business Process Management), hệ thống theo dõi, báo cáo, hệ thống phân phối đa nền tảng, v.v… - Các hệ thống quản lý, phân tích hành vi ngƣời dùng, hệ thống quản lý quảng cáo khả chuyển (cross-platform): Mọi hành vi của ngƣời dùng trên hệ thống sẽ đƣợc thu thập, lƣu trữ và phân tích nhằm nắm đƣợc thói quen LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 sử dụng của cá nhân, từ đó sẽ đƣa ra các gợi ý về nội dung, các quảng cáo hƣớng đối tƣợng, phân nhóm ngƣời dùng, v.v… Bên cạnh đó, các chiến dịch quảng cáo cho các mặt hàng, sản phẩm cũng sẽ đƣợc quản lý tập trung nhằm đƣa ra các hình thức quảng cáo phù hợp cho từng đối tƣợng, từng thời điểm, khu vực địa lý và từ đó khai thác đƣợc tối đa lợi thế của các đài truyền hình là quảng bá, phân phối trên đa phƣơng tiện, đa nền tảng.
- Xu hƣớng ảo hóa, điện toán đám mây (Cloud Computing): Trƣớc đây, một đài truyền hình là một tổ hợp khổng lồ của các loại thiết bị với các kết nối rất phức tạp. Tuy nhiên, với mô hình quản lý, phân phối hiện nay nhƣ của Netflix, Hulu, v.v… thì một tổ chức phát thanh truyền hình hoàn toàn đã có thể dịch chuyển sang mô hình ảo hóa và điện toán đám mây. Thậm chí, có những tổ chức hoàn toàn không có hạ tầng phần cứng mà toàn bộ đi thuê, chỉ tập trung vào việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ nội dung với khách hàng. - Xu hƣớng về dịch vụ, phân phối nội dung: Việc phân phối nội dung không còn chỉ trên các hình thức truyền thống nhƣ sóng vô tuyến truyền hình - truyền hình số mặt đất, truyền hình cáp hữu tuyến, truyền hình số vệ tinh, mà tập trung phân phối trên các nền tảng internet nhƣ IPTV, OTT, Webcast, v.v… để tiếp cận đƣợc với ngƣời dùng mọi nơi, mọi lúc và trên mọi thiết bị.
Các xu hƣớng phân phối mới nổi bật là phân phối nội dung qua các mạng xã hội, phân phối cho các thiết bị cầm tay, tối ƣu hóa tìm kiếm cho ngƣời dùng và tận dụng sức mạnh của các nền tảng Video phổ biến nhƣ Youtube, Vimeo, v.