Luận văn thạc sĩ nhận diện hệ thống đổi mới trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp nghiên cứu trường hợp các doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm trên địa bàn thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ phân tích hệ thống đổi mới trong sản xuất công nghiệp, tập trung vào doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm tại TP Hồ Chí Minh.

• Tác giả: Mai Văn Sủng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Quốc Thắng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Nhận diện hệ thống đổi mới trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp (nghiên cứu trường hợp các doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do nghiên cứu
• Lịch sử nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Vấn đề nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG ĐỔI MỚI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT CÔNG NGHIỆP
• 1.1. Hệ thống đổi mới
• 1.1.1. Hệ thống đổi mới quốc gia (NIS)
• 1.1.2. Hệ thống đổi mới trong doanh nghiệp
• 1.2. Mô hình về quá trình đổi mới
• 1.2.1. Thế hệ thứ nhất
• 1.2.2. Thế hệ thứ hai
• 1.2.3. Thế hệ thứ ba
• 1.2.4. Thế hệ thứ tư
• 1.3. Giới thiệu chung về chính sách đổi mới
• 1.3.1. Quá trình phát triển chính sách đổi mới
• 1.3.2. Quá trình hoạch định chính sách đổi mới
• 1.3.3. Môi trường cho đổi mới
• 1.4. Doanh nghiệp sản xuất công nghiệp
• 1.4.1. Doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất công nghệ
• 1.5. Khái niệm công nghệ và quản lý công nghệ
• 1.5.1. Khái niệm công nghệ
• 1.5.2. Quản lý công nghệ ở các doanh nghiệp
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT MŨ BẢO HIỂM TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Thực trạng chính sách xây dựng và thúc đẩy hệ thống đổi mới ở Việt Nam
• 2.1.1. Tình hình chính sách đổi mới tại Việt Nam
• 2.1.2. Nhận xét về chính sách đổi mới của Việt Nam
• 2.2. Thực trạng hệ thống đổi mới của các doanh nghiệp công nghiệp
• 2.2.1. Thực trạng hệ thống đổi mới của các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp
• 2.2.2. Đánh giá chung về hệ thống đổi mới của các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp
• 2.3. Hệ thống đổi mới trong các doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm cho người đi xe mô tô và xe máy (mũ bảo hiểm) tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.1. Tình hình chung về các doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm
• 2.3.2. Các thành tố trong hệ thống đổi mới tại các doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống đổi mới trong sản xuất mũ bảo hiểm tại TP

Hệ thống đổi mới trong sản xuất mũ bảo hiểm tại TP.HCM đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh phát triển công nghiệp hiện đại. Nghiên cứu này nhằm nhận diện và phân tích các yếu tố cấu thành hệ thống đổi mới, từ đó đưa ra những giải pháp khả thi cho các doanh nghiệp trong ngành. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất là rất cần thiết để nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng nhu cầu thị trường.

1.1. Định nghĩa hệ thống đổi mới trong sản xuất công nghiệp

Hệ thống đổi mới trong sản xuất công nghiệp được hiểu là tổng thể các yếu tố, quy trình và chính sách hỗ trợ cho việc phát triển và ứng dụng công nghệ mới. Điều này bao gồm cả việc cải tiến quy trình sản xuất và phát triển sản phẩm mới nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

1.2. Vai trò của công nghệ trong sản xuất mũ bảo hiểm

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng và tính an toàn của mũ bảo hiểm. Việc áp dụng công nghệ tiên tiến không chỉ giúp cải thiện quy trình sản xuất mà còn tạo ra những sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng cao, từ đó thu hút người tiêu dùng.

II. Thách thức trong hệ thống đổi mới sản xuất mũ bảo hiểm tại TP

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng hệ thống đổi mới trong sản xuất mũ bảo hiểm tại TP.HCM vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường thiếu nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), dẫn đến việc không thể áp dụng công nghệ mới một cách hiệu quả. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực cho đổi mới công nghệ

Nhiều doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm tại TP.HCM gặp khó khăn trong việc huy động vốn cho các hoạt động đổi mới công nghệ. Điều này dẫn đến việc họ không thể đầu tư vào các thiết bị hiện đại và công nghệ tiên tiến, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và công nghệ mới

Việc thiếu thông tin về công nghệ mới và xu hướng thị trường cũng là một thách thức lớn. Các doanh nghiệp cần có các kênh thông tin hiệu quả để nắm bắt kịp thời các công nghệ mới và áp dụng vào sản xuất.

III. Phương pháp đổi mới trong sản xuất mũ bảo hiểm tại TP

Để vượt qua các thách thức, các doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm cần áp dụng những phương pháp đổi mới hiệu quả. Việc xây dựng một hệ thống quản lý chất lượng và cải tiến quy trình sản xuất là rất cần thiết. Đồng thời, việc hợp tác với các tổ chức nghiên cứu và phát triển cũng sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực đổi mới.

3.1. Xây dựng hệ thống quản lý chất lượng

Hệ thống quản lý chất lượng giúp các doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm kiểm soát quy trình sản xuất và đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp nâng cao uy tín và sức cạnh tranh của sản phẩm.

3.2. Hợp tác với các tổ chức nghiên cứu

Hợp tác với các tổ chức nghiên cứu và phát triển sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận được công nghệ mới và các giải pháp đổi mới. Điều này không chỉ giúp cải thiện quy trình sản xuất mà còn tạo ra những sản phẩm đổi mới, đáp ứng nhu cầu thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong sản xuất mũ bảo hiểm

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp đổi mới trong sản xuất mũ bảo hiểm tại TP.HCM đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã cải thiện được quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

4.1. Cải tiến quy trình sản xuất

Việc cải tiến quy trình sản xuất đã giúp các doanh nghiệp giảm thiểu chi phí và thời gian sản xuất. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh doanh mà còn tạo ra những sản phẩm chất lượng hơn.

4.2. Tăng cường chất lượng sản phẩm

Chất lượng sản phẩm được nâng cao nhờ vào việc áp dụng công nghệ mới và quy trình sản xuất hiện đại. Điều này đã giúp các doanh nghiệp thu hút được nhiều khách hàng hơn và tăng trưởng doanh thu.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hệ thống đổi mới sản xuất mũ bảo hiểm

Hệ thống đổi mới trong sản xuất mũ bảo hiểm tại TP.HCM đang có những bước tiến tích cực. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, các doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ và cải tiến quy trình sản xuất. Tương lai của ngành sản xuất mũ bảo hiểm sẽ phụ thuộc vào khả năng đổi mới và thích ứng với xu hướng thị trường.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào việc cải tiến công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm. Điều này sẽ giúp họ duy trì vị thế cạnh tranh trong thị trường.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế sẽ giúp các doanh nghiệp tiếp cận được công nghệ tiên tiến và các mô hình sản xuất hiện đại. Điều này không chỉ nâng cao năng lực đổi mới mà còn mở rộng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2010 đến 2014, Việt Nam ghi nhận hơn 45 triệu xe mô tô, xe máy lưu hành, biến mũ bảo hiểm trở thành mặt hàng bảo hộ thiết yếu hàng ngày của hàng chục triệu người dân. Dù quy mô thị trường tiêu thụ đạt hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, có đến hơn 70% doanh nghiệp sản xuất trong nước vẫn loay hoay trước bài toán năng lực cạnh tranh và đổi mới công nghệ. Lĩnh vực sản xuất công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là các mặt hàng đòi hỏi kiểm định kỹ thuật khắt khe như mũ bảo hiểm, đang đối mặt với sự xâm nhập mạnh mẽ của hàng nhập khẩu giá rẻ và các sản phẩm trôi nổi kém chất lượng.

Vấn đề then chốt đặt ra cho các doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm tại thành phố Hồ Chí Minh là sự thiếu hụt một hệ thống đổi mới hoàn chỉnh và vận hành đồng bộ. Hoạt động đổi mới công nghệ phần lớn diễn ra tự phát, chắp vá và thiếu liên kết chiến lược với hệ sinh thái khoa học công nghệ quốc gia. Mục tiêu cụ thể của luận văn là nhận diện toàn diện cấu trúc, thực trạng vận hành và các mối quan hệ tương tác giữa những thành tố trong hệ thống đổi mới tại các cơ sở sản xuất mũ bảo hiểm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2010 - 2014.

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong việc cung cấp hệ thống luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ. Kết quả nghiên cứu chỉ ra các điểm nghẽn giúp doanh nghiệp tái cấu trúc dây chuyền, tối ưu hóa hơn 30% chi phí thử nghiệm chất lượng sản phẩm theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 2:2008/BKHCN, đồng thời tạo tiền đề nâng tỷ lệ nội địa hóa công nghệ chế tạo khuôn mẫu lên trên 50% trong dài hạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết hệ thống đổi mới quốc gia do Freeman khởi xướng năm 1987 và được phát triển sâu sắc bởi Lundvall vào năm 1992, Nelson năm 1993 cùng Edquist năm 1997. Khung lý thuyết này khẳng định đổi mới không phải là một chuỗi phản ứng tuyến tính đơn thuần mà là một quá trình học hỏi tương tác phức tạp giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý nhà nước. Trong hệ thống đó, doanh nghiệp đóng vai trò hạt nhân trung tâm, biến các sáng chế kỹ thuật thành giá trị kinh tế thương mại trên thị trường.

Để làm rõ tiến trình đổi mới trong tổ chức, tác giả kết hợp mô hình gắn kết thế hệ thứ ba của Rothwell và Zegveld công bố năm 1985 cùng mô hình hệ thống về đổi mới công nghệ của Brown và Karagozoglu năm 1989. Các mô hình này tích hợp cả hai lực đẩy công nghệ và lực kéo thị trường, giúp xác định rõ các yếu tố đầu vào quyết định như chiến lược quản lý, luồng thông tin và nguồn nhân lực. Bên cạnh đó, khung quản trị công nghệ 5 giai đoạn của Gaynor công bố năm 1996 được vận dụng để phân tích mức độ trưởng thành công nghệ của doanh nghiệp, từ khâu nghiên cứu thiết kế cơ bản đến tích hợp toàn diện chuỗi cung ứng và chăm sóc khách hàng. Các khái niệm trung tâm được phân định chặt chẽ bao gồm: hệ thống khoa học, công nghệ và đổi mới, đổi mới quy trình, đổi mới sản phẩm và năng lực hấp thu công nghệ nội sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận hệ thống kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khái quát cao. Khảo sát định lượng được thực hiện trên cỡ mẫu gồm 42 doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm chính quy đang hoạt động trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, được trích xuất từ cơ sở dữ liệu quản lý của Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng và Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 3. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp chọn mẫu thuận tiện nhằm bao phủ đầy đủ các nhóm doanh nghiệp theo quy mô vốn, loại hình sở hữu và trình độ trang thiết bị.

Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả và phân tích tương quan hệ thống là nhằm lượng hóa chính xác các biến số đầu vào như tỷ lệ chi ngân sách cho nghiên cứu triển khai, trình độ nhân sự kỹ thuật, kết hợp với các biến số đầu ra như số lượng mẫu mã mới và tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn kiểm định. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua 42 phiếu khảo sát chuyên sâu và hơn 15 cuộc phỏng vấn bán cấu trúc với các giám đốc kỹ thuật, chuyên gia quản lý khoa học công nghệ. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp trong chu kỳ 5 năm từ năm 2010 đến năm 2014 qua các báo cáo ngành và văn bản chính sách như Nghị định 115/2005/NĐ-CP và Luật Khoa học và Công nghệ số 29/2013/QH13.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô doanh nghiệp nhỏ và nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu triển khai còn rất khiêm tốn. Khảo sát thực tế cho thấy 76,2% doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm tại thành phố Hồ Chí Minh thuộc nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ với vốn đăng ký dưới 10 tỷ đồng. Đáng chú ý, có tới 68% đơn vị hoàn toàn không thiết lập bộ phận nghiên cứu và triển khai chuyên trách. Chi phí trung bình dành cho hoạt động đổi mới công nghệ hàng năm chỉ chiếm khoảng 0,5% đến 0,8% tổng doanh thu, thấp hơn nhiều so với mức chuẩn 2,0% của các nước trong khối OECD hoặc Trung Quốc.

Thứ hai, hoạt động đổi mới công nghệ mang nặng tính phụ thuộc vào nhập khẩu máy móc thiết bị cũ. Khoảng 64,3% doanh nghiệp lựa chọn hình thức nhập khẩu dây chuyền ép khuôn nhựa và máy dập xốp EPS từ các thị trường như Đài Loan hoặc Trung Quốc theo dạng chuyển giao công nghệ kèm thiết bị. Chỉ có 14,3% doanh nghiệp có khả năng tự nghiên cứu cải tiến khuôn mẫu hoặc chế tạo một số chi tiết máy hoàn chỉnh trong nước, dẫn đến tình trạng năng lực hấp thu công nghệ nội sinh bị hạn chế rõ rệt.

Thứ ba, hệ sinh thái liên kết đổi mới còn lỏng lẻo và mang tính hình thức. Mặc dù 100% doanh nghiệp tham gia khảo sát đều có mối quan hệ với các tổ chức đo lường thử nghiệm kỹ thuật, nhưng 88,1% chỉ dừng lại ở việc gửi mẫu kiểm tra chỉ tiêu cơ lý để lấy dấu hợp quy bắt buộc. Tỷ lệ doanh nghiệp chủ động đặt hàng nghiên cứu vật liệu chống va đập mới hoặc hợp tác đào tạo nhân lực chuyên sâu với các trường đại học chỉ đạt dưới 7,1%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh rõ sự đứt gãy giữa chính sách hỗ trợ của nhà nước và nhu cầu thực tế của thị trường sản xuất. Cơ chế chính sách quản lý khoa học công nghệ trong giai đoạn này vẫn duy trì tư duy đẩy công nghệ từ phía cơ quan quản lý, chưa tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh để kích thích lực kéo thị trường. Sự thiếu vắng các quỹ đầu tư mạo hiểm và sự chậm trễ trong việc triển khai các cơ chế tài chính linh hoạt theo Nghị định 80/2007/NĐ-CP khiến các doanh nghiệp tư nhân không đủ nguồn lực theo đuổi các dự án đổi mới rủi ro cao.

Dữ liệu khảo sát thực tế có thể được tổng hợp trực quan qua biểu đồ so sánh cơ cấu chi phí đổi mới công nghệ giữa nhóm doanh nghiệp có phòng nghiên cứu và nhóm không có phòng nghiên cứu, kết hợp bảng ma trận phân loại năng lực công nghệ 4 mức độ của các cơ sở sản xuất mũ bảo hiểm. Sự tương phản rõ rệt giữa tỷ trọng 64,3% nhập khẩu công nghệ và 14,3% tự chủ chế tạo khẳng định ngành công nghiệp này đang nằm ở phân khúc gia công lắp ráp thâm dụng lao động, thiếu vắng các bước nhảy vọt về công nghệ vật liệu composite hay thiết bị kiểm chuẩn tự động.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc ngân sách nội bộ và nâng cao năng lực nghiên cứu phát triển tại doanh nghiệp. Ban giám đốc các công ty sản xuất mũ bảo hiểm cần chủ động trích lập tối thiểu 3,0% đến 5,0% thu nhập tính thuế hàng năm vào quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp. Mục tiêu là thành lập phòng kỹ thuật nghiên cứu cải tiến kiểu dáng và thử nghiệm độ bền vật liệu trong lộ trình 18 đến 24 tháng, giúp giảm tỷ lệ phụ thuộc vào mẫu mã nhập khẩu từ bên ngoài.

Thứ hai, xây dựng liên minh cụm ngành sản xuất công nghiệp hỗ trợ. Hiệp hội sản xuất mũ bảo hiểm cần phối hợp cùng Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh thiết lập mạng lưới chia sẻ thiết bị đo kiểm xung động và gia tốc va đập đặt tại các trung tâm kỹ thuật tiêu chuẩn như Trung tâm 3. Giải pháp này giúp cắt giảm 25% chi phí thử nghiệm cho từng mẫu sản phẩm mới, triển khai đồng bộ qua 4 giai đoạn trong kế hoạch trung hạn 3 năm.

Thứ ba, chuyển đổi công nghệ máy móc và ứng dụng vật liệu thân thiện môi trường. Các kỹ sư trưởng và bộ phận vận hành cần thực hiện lộ trình thay thế 40% máy ép thủy lực cũ bằng dòng máy ép điện điều khiển kỹ thuật số trong vòng 2 năm tới. Việc nâng cấp này nhằm mục tiêu tiết kiệm 20% điện năng tiêu thụ và tăng độ chính xác của vỏ nón bảo hiểm từ hạt nhựa ABS nguyên sinh.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế và mở rộng cơ chế tín dụng ưu đãi từ phía cơ quan nhà nước. Bộ Khoa học và Công nghệ cùng hệ thống ngân hàng thương mại cần đẩy mạnh các gói vay ưu đãi từ Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia với lãi suất giảm từ 2,0% đến 3,0% mỗi năm cho các dự án đổi mới quy trình đạt chuẩn an toàn quốc tế, áp dụng thí điểm cho các doanh nghiệp ngành mũ bảo hiểm trong chu kỳ 3 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Chủ doanh nghiệp và giám đốc điều hành các cơ sở sản xuất mũ bảo hiểm, công nghiệp hỗ trợ. Luận văn cung cấp bộ công cụ nhận diện 5 thành tố đổi mới nội bộ, giúp nhà quản trị tối ưu hóa nguồn lực R&D và thiết lập quy trình kiểm chuẩn chất lượng hiệu quả.

Nhóm 2: Cán bộ hoạch định chính sách tại Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Công Thương và các ban quản lý khu công nghiệp. Tài liệu mang lại cơ sở thực chứng để đánh giá mức độ tiếp nhận chính sách tại địa phương, từ đó tham mưu điều chỉnh các gói hỗ trợ chuyển giao công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nhóm 3: Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Quản trị Kinh doanh. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận tiếp cận hệ thống đổi mới quốc gia kết hợp các mô hình quản lý công nghệ của Gaynor và Rothwell trong một ngành hàng công nghiệp cụ thể.

Nhóm 4: Chuyên viên tại các tổ chức đo lường, kiểm định chất lượng và viện nghiên cứu chuyên ngành. Tài liệu giúp xác định các khoảng trống dịch vụ kỹ thuật, từ đó đề xuất các phương thức liên kết dịch vụ công nghệ mới nhằm nâng cao tỷ lệ hợp tác nghiên cứu ứng dụng với khu vực sản xuất tư nhân.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống đổi mới trong doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm bao gồm những thành tố then chốt nào? Hệ thống bao gồm 4 nguồn lực cốt lõi: nhân lực quản lý kỹ thuật, tài lực đầu tư công nghệ, vật lực trang thiết bị máy móc và tin lực dữ liệu thị trường. Khảo sát chỉ ra 68% doanh nghiệp đang thiếu bộ phận chuyên trách, làm suy yếu sự tương tác giữa khâu thiết kế mẫu mã và dây chuyền sản xuất thực tế.

Tại sao các doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm tại thành phố Hồ Chí Minh ít hợp tác nghiên cứu với viện trường? Thực tế có tới 88,1% doanh nghiệp chỉ tiếp xúc viện trường để xin cấp giấy chứng nhận hợp quy bắt buộc. Nguyên nhân chính là các đề tài nghiên cứu công lập còn nặng tính lý thuyết, thiếu tính ứng dụng thương mại và chưa theo kịp chu kỳ thay đổi mẫu mã 6 đến 12 tháng của thị trường.

Mức chi tiêu cho nghiên cứu và đổi mới công nghệ của doanh nghiệp ngành này chiếm tỷ trọng bao nhiêu? Theo số liệu điều tra, đa số cơ sở sản xuất chỉ dành khoảng 0,5% đến 0,8% doanh thu cho việc cải tiến thiết bị, thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng khuyến nghị từ 2,0% đến 3,0% nhằm duy trì năng lực cạnh tranh dài hạn và tạo ra sản phẩm mới vượt trội.

Doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm quy mô vừa và nhỏ nên áp dụng mô hình quản trị công nghệ nào? Mô hình 5 giai đoạn của Gaynor là lựa chọn phù hợp nhất. Doanh nghiệp cần nhanh chóng nâng cấp từ giai đoạn 2 sang giai đoạn 3 và 4, tích hợp đồng bộ hoạt động sản xuất với nghiên cứu thị trường, bảo hộ sở hữu trí tuệ và quản lý chất lượng theo chuỗi khép kín.

Làm thế nào để phân biệt hoạt động khoa học công nghệ truyền thống và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp? Hoạt động khoa học công nghệ tập trung vào việc tạo ra sáng chế hoặc công bố kỹ thuật chuyên môn. Ngược lại, đổi mới sáng tạo theo chuẩn OECD đòi hỏi các sáng kiến kỹ thuật đó phải được thương mại hóa thành công trên thị trường, mang lại doanh thu thực tế hoặc giúp cắt giảm ít nhất 10% chi phí vận hành.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hệ thống đổi mới và hệ thống đổi mới quốc gia, làm rõ vị trí trung tâm của doanh nghiệp trong mạng lưới sản xuất công nghiệp.
• Nghiên cứu đã phác họa bức tranh thực chứng sâu sắc về thực trạng năng lực công nghệ của 42 doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2010 - 2014.
• Chỉ rõ 3 điểm nghẽn lớn: nguồn lực R&D thấp dưới mức 0,8% doanh thu, phụ thuộc hơn 64% vào máy móc nhập khẩu cũ và đứt gãy liên kết với các viện trường đại học.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với lộ trình hành động 3 năm, tập trung nâng tỷ lệ tự chủ công nghệ khuôn mẫu và cắt giảm 25% chi phí kiểm định chất lượng.
• Kêu gọi các nhà quản lý doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy đối phó sang chủ động kiến tạo hệ sinh thái đổi mới công nghệ mở, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền công nghiệp quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Nội dung nghiên cứu Luận văn kết cấu thành 2 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hệ thống đổi mới trong các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp. Chƣơng 2: Thực trạng hệ thống đổi mới tại các doanh nghiệp sản xuất mũ bảo hiểm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Kết luận và khuyến nghị 13 PHẦN NỘI DUNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG ĐỔI MỚI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT CÔNG NGHIỆP 1. Hệ thống đổi mới 1.

Đổi mới Đổi mới có tầm quan trọng đang gia tăng và thay đổi như một nguồn lực của lợi thế cạnh tranh với tầm ảnh hưởng rộng lớn đến chính sách. Tuy nhiên, việc đưa ra một định nghĩa thống nhất không phải là đơn giản và đã có nhiều tranh luận về vấn đề này. Thuật ngữ đổi mới đã xuất hiện từ những năm đầu thế kỷ XX khi nhà kinh tế học Schumpeter (1911) đã phân biệt giữa việc hình thành một ý tưởng cho sản phẩm hoặc qui trình (sáng chế) và việc ứng dụng ý tưởng đó đến quá trình kinh tế (đổi mới). Phân biệt giữa sáng chế, đổi mới và truyền bá Sáng chế: Sự nhận thức và hiểu rõ một thiết kế cho một sản phẩm hay quy trình hoặc một sự cải tiến một sản phẩm hay qui trình.

Đổi mới: Việc áp dụng sáng chế đến hoạt động kinh tế hoặc nói cách khác sự hữu dụng về mặt kinh tế của một sáng chế. Truyền bá: Việc phổ biến rộng rãi một sáng chế trong nền kinh tế, việc phổ biến qui trình đổi mới có ý nghĩa kinh tế. Sự truyền bá liên tục có thể dẫn đến sự thay đổi để rồi lại hình thành một sáng chế mới. Đến năm 1939 Schumpeter mở rộng khái niệm đổi mới như là tập hợp các chức năng mới trong sản xuất, bao gồm cả tạo ra hàng hoá mới, hình thái tổ chức mới (như sáp nhập), mở ra những thị trường mới, sự kết hợp các nhân tố theo một cách mới hoặc tiến hành một sự kết hợp mới.

Lundvall (1992), Elam (1992) cũng có những quan điểm tương tự. Nelson và Rosenberg (1993), Carlsson và Stankiewicz (1995) xác định đổi mới theo một khái niệm rộng bao gồm các qui trình mà các doanh nghiệp làm chủ và đưa vào thiết kế những sản phẩm và qui trình chế tạo mới đối với các doanh nghiệp, bất 14 luận mới ở quy mô quốc tế hoặc quốc gia. Ở đây khái niệm đổi mới không chỉ là việc giới thiệu một công nghệ lần đầu tiên mà còn là sự truyền bá các công nghệ đó. Edquist (1997) đưa ra khái niệm đổi mới như là việc đưa ra nền kinh tế tri thức mới hoặc sự kết hợp mới của những tri thức đang có.

Điều này có nghĩa là đổi mới được xem xét chủ yếu như là kết quả của qui trình học hỏi có tương tác. Mặc dầu trong nền kinh tế sự tương tác những phần tri thức khác nhau được thực hiện theo các cách mới để tạo ra tri thức mới, hoặc đôi khi là các qui trình, sản phẩm mới. Những tương tác như vậy không chỉ diễn ra trong mối liên quan đến NC&TK mà còn liên quan đến những hoạt động kinh tế thường nhật như việc mua bán, sản xuất và marketing. Sự tương tác xuất hiện trong các doanh nghiệp (giữa các cá nhân hoặc phòng ban khác nhau), giữa các doanh nghiệp với người tiêu dùng, giữa các doanh nghiệp khác nhau hoặc giữa doanh nghiệp với các tổ chức khác thậm chí cả cơ quan công quyền.

Bên cạnh đó, ông cũng phân biệt các loại đổi mới khác nhau: đổi mới qui trình (công nghệ và tổ chức) và đổi mới sản phẩm (hàng hoá và dịch vụ) (Hình 1). ĐỔI MỚI QUI TRÌNH SẢN PHẨM Công nghệ Tổ chức Hàng hoá Dịch vụ Hình 1. Phân loại đổi mới (theo Edquist, 1997) Ngược lại với cách tiếp cận tuyến tính trong đó quá trình đổi mới phát triển qua những giai đoạn theo trật tự tiệm tiến (từ nghiên cứu cơ bản/nghiên cứu nền tảng đến nghiên cứu ứng dụng, triển khai thực nghiệm và đưa sản phẩm/dịch vụ ra thị trường,…), một số học giả đã vận dụng cách tiếp cận mới: cách tiếp cận hệ thống. Cách tiếp cận hệ thống nhấn mạnh tầm quan trọng của những hợp phần khác nhau và sự tương tác giữa các hợp phần này trong toàn bộ hệ thống mà qui trình đổi mới phát triển.

Ở đây, thuật ngữ “đổi mới” không được đánh đồng với thuật ngữ “nghiên cứu” hoặc “tiến trình công nghệ”. Đổi mới vượt ra ngoài phạm vi NC&TK và bao gồm một tập hợp các hoạt động. Do đó đổi mới có thể được định nghĩa như sau: đổi mới là sự 15 làm mới và mở rộng phạm vi sản phẩm, dịch vụ và thị trường; sự hình thành những phương pháp sản xuất mới, cung cấp và phân bổ; đưa ra những thay đổi trong quản lý, tổ chức công việc, những điều kiện làm việc và kỹ năng của người lao động (EC, 2002). Một định nghĩa khác: Đổi mới là một qui trình mà doanh nghiệp làm chủ và thực hiện công việc thiết kế, sản xuất hàng hoá và dịch vụ mà là mới đối với doanh nghiệp đó, bất luận chúng có mới hay không đối với các đối thủ cạnh tranh trong và ngoài nước (EC, 2002).

Trong nghiên cứu của Nguyễn Mạnh Quân (2006), sau khi phân tích một số đặc điểm của đổi mới (tính tổng thể, tính định hướng thị trường, tính đa dạng, tính không tuần tự, tính hệ thống, khả năng tự tiến hoá và tự tổ chức và doanh nghiệp là chủ thể của hoạt động đổi mới) tác giả đã nhấn mạnh đổi mới là hoạt động tìm kiếm và theo đuổi lợi nhuận của các doanh nghiệp và doanh nhân trên thị trường thông qua quá trình tạo ra những sản phẩm và dịch vụ mới được thị trường chấp nhận. Đó là một tổng thế bao gồm nhiều loại hoạt động xã hội rất phức tạp, có liên quan chặt chẽ với nhau như nghiên cứu, triển khai công nghệ, thiết kế chế tạo, tiếp thị và thương mại hoá, giáo dục, đào tạo được tiến hành bởi hàng loạt tổ chức, tác nhân liên quan như viện nghiên cứu triển khai, doanh nghiệp, trường đại học, cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội nghề nghiệp,v.v… Hệ thống các tác nhân và quan hệ diễn ra trong hoạt động đổi mới có cấu trúc phức tạp, diễn tiến không tuần tự nhưng có khả năng tự tổ chức, tự liên kết, tự tiến hoá đòi hỏi những môi trường và thiết chế quản lý thích hợp, những không gian liên kết đủ rộng để có thể diễn ra (Nguyễn Mạnh Quân, 2006:19). Tóm lại, mặc dù có những cách định nghĩa khác nhau, khái niệm về đổi mới bao gồm việc đưa ra được sản phẩm, quy trình mới mang lại lợi ích trên thị trường. Trong luận văn, tác giả sử dụng định nghĩa của OECD (2005): Đổi mới sản phẩm và qui trình công nghệ bao gồm các sản phẩm và qui trình mới về công nghệ được thực hiện và cải tiến công nghệ đáng kể trong sản phẩm và qui trình.

Một đổi mới sản phẩm và qui trình công nghệ được thực hiện nếu nó đưa được ra thị trường (đổi mới sản phẩm) hoặc được sử dụng trong qui trình sản xuất (đổi mới quy trình). Đổi mới sản phẩm và qui trình công nghệ bao gồm một loạt các hoạt động khoa học, công nghệ, tổ chức, tài chính và thương mại. Doanh nghiệp thực hiện đổi mới sản phẩm và qui trình công nghệ là đơn vị đã thực hiện các sản phẩm hoặc qui trình mới về công nghệ hoặc cải 16 tiến đáng kể về công nghệ trong khoảng thời gian nhất định được xét. Để đổi mới thành công (đưa sản phẩm mới ra thị trường hoặc quy trình mới được áp dụng trong sản xuất), doanh nghiệp cần thực hiện nhiều hoạt động khác nhau tuỳ thuộc vào bản chất của đổi mới đó.

Tuỳ thuộc tính chất các hoạt động này được phân thành: (i) Tiếp nhận và tạo tri thức mới phù hợp đối với doanh nghiệp: - Nghiên cứu và triển khai; - Tiếp nhận công nghệ và bí quyết tách rời dưới dạng sáng chế, giấy phép, bí quyết được công bố, thương hiệu, thiết kế, khuôn mẫu, dịch vụ máy tính và các dịch vụ KH&CN khác liên quan đến việc thực hiện đổi mới; - Tiếp nhận công nghệ gắn kèm dưới dạng máy móc, thiết bị với tính năng cải tiến (kể cả phần mềm nằm trong đó) liên quan đến việc thực hiện đổi mới. (ii) Các khâu chuẩn bị sản xuất: - Trang bị máy móc và xây dựng công nghiệp: các thay đổi trong thủ tục, phương pháp và tiêu chuẩn về sản xuất và kiểm soát chất lượng và các phần mềm cần thiết để tạo ra sản phẩm mới hoặc cải tiến về công nghệ, hoặc để sử dụng qui trình mới hoặc cải tiến về công nghệ; - Thiết kế công nghiệp: các sơ đồ và bản vẽ nhằm xác định các thủ tục, tính năng kỹ thuật và đặc điểm vận hành cần thiết cho việc sản xuất các sản phẩm mới về công nghệ và thực hiện các qui trình mới; - Tiếp nhận các tư liệu sản xuất khác: tiếp nhận nhà xưởng, máy móc, công cụ, thiết bị tuy không có cải tiến về tính năng công nghệ nhưng cần thiết cho việc thực hiện các sản phẩm hoặc qui trình mới hoặc cải tiến về công nghệ; - Khởi động sản xuất: điều chỉnh sản phẩm hoặc qui trình, đào tạo lại nhân viên về kỹ thuật mới hoặc cách sử dụng máy móc mới và bất kỳ sản xuất thử nào chưa được tính vào NC&TK. (iii) Tiếp thị các sản phẩm mới hoặc các sản phẩm được cải tiến: các hoạt động liên quan đến việc chuẩn bị tung ra một sản phẩm mới hoặc cải tiến về công nghệ như nghiên cứu sơ bộ thị trường, thử nghiệm thị trường, quảng cáo giới thiệu sản phẩm song không bao gồm việc xây dựng các mạng lưới phân phối để tiếp thị đổi mới. Hệ thống đổi mới quốc gia (NIS) Vào những năm cuối của thế kỷ XX, nhiều học thuyết đã được nêu ra để giải thích nguyên nhân một số quốc gia lại tụt hậu, trong khi có những quốc gia khác lại vươn lên những vị trí hàng đầu trong lĩnh vực đổi mới.

Cách tiếp cận NIS đã đưa ra những luận cứ để chứng minh rằng sở dĩ có sự khác biệt nêu trên ở các quốc gia tựu trung lại là ở cơ cấu tổ chức của quốc gia đó, thí dụ công trình của Freeman 1987, Lundvall 1992, Nelson 1993. Theo cách tiếp cận NIS, đổi mới công nghệ là một quá trình, trong đó có các yếu tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp liên kết với nhau.