Nghiên cứu hành vi nhà đầu tư và cảm tính trong kinh doanh chứng khoán Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích Kinh doanh theo cảm tính và hành vi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán việt nam luận văn thạc sĩ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Ngọc Thủy Tiên
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phan Thị Bích Nguyệt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Hành Vi Nhà Đầu Tư Và Cảm Tính Trong Kinh Doanh Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Tổng quan nội dung
• 1.4. Mô hình lý thuyết: Mô hình giao dịch dựa vào thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính: Bằng chứng thiếu hiệu quả của TTCK Úc
• 1.5. Công trình nghiên cứu thị trường về hành vi của nhà đầu tư Ấn Độ
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VỀ KINH DOANH THEO CẢM TÍNH VÀ HÀNH VI NHÀ ĐẦU TƯ
• 2.1. Lý thuyết về kinh doanh theo cảm tính
• 2.1.1. Nhà đầu tư theo cảm tính
• 2.1.2. Rủi ro kinh doanh theo yếu tố cảm tính
• 2.1.3. Các nghiên cứu liên quan từ trước về giao dịch theo cảm tính: nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm
• 3. PHẦN 3: MÔ HÌNH, DỮ LIỆU PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: NGHIÊN CỨU VỀ KINH DOANH THEO CẢM TÍNH VÀ HÀNH VI NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 4.1. Nhìn lại diễn biến thị trường chứng khoán Việt Nam qua các giai đoạn
• 4.2. Các biểu hiện giao dịch theo cảm tính ở Việt Nam
• 4.2.1. Phản ứng thái quá
• 4.2.2. Phản ứng chậm
• 4.2.3. Kết luận chung
• 4.3. Nghiên cứu thị trường về Hành vi của các nhà đầu tư Việt Nam
• 4.3.1. Phân tích mô tả
• 4.3.2. Phân tích nhân tố - Kết luận
• 4.3.3. Phân tích cụm - Kết luận
• 5. PHẦN 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Ưu và nhược điểm của các nhóm đầu tư
• 5.2. Các nền tảng, giải pháp thuộc về các cơ quan có thẩm quyền
• 5.3. Nguyên nhân, nguồn gốc của hành động kinh doanh không hợp lý ở thị trường chứng khoán Việt Nam
• 5.4. Giải pháp, nhận diện đầu tư theo cảm tính
• 6. PHẦN 6: KẾT LUẬN
• 6.1. Hướng phát triển của đề tài
• PHỤ LỤC 1: BẢNG CÂU HỎI ĐIỀU TRA TÂM LÝ NHÀ ĐẦU TƯ

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hành vi nhà đầu tư trong chứng khoán

Nghiên cứu hành vi nhà đầu tư và cảm tính trong kinh doanh chứng khoán Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính. Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều biến động, và việc hiểu rõ hành vi của nhà đầu tư là cần thiết để cải thiện hiệu quả đầu tư. Nghiên cứu này không chỉ giúp nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư mà còn chỉ ra những rủi ro tiềm ẩn từ cảm tính trong giao dịch.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu hành vi nhà đầu tư

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề. Nhiều nhà đầu tư vẫn chưa hiểu rõ về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của mình. Việc nghiên cứu hành vi nhà đầu tư giúp nhận diện những yếu tố này, từ đó cải thiện hiệu quả đầu tư và giảm thiểu rủi ro.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu hành vi nhà đầu tư

Mục tiêu của nghiên cứu này là tìm hiểu các yếu tố tâm lý và cảm tính ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư Việt Nam. Nghiên cứu sẽ chỉ ra mối quan hệ giữa cảm tính và hành vi đầu tư, từ đó đề xuất các giải pháp giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định hợp lý hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong hành vi đầu tư chứng khoán

Hành vi đầu tư chứng khoán tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Các nhà đầu tư thường bị ảnh hưởng bởi cảm tính, dẫn đến những quyết định không hợp lý. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận cá nhân mà còn tác động đến toàn bộ thị trường. Việc nhận diện và hiểu rõ các vấn đề này là rất quan trọng.

2.1. Các biểu hiện của cảm tính trong đầu tư

Nhà đầu tư thường có xu hướng phản ứng thái quá trước thông tin thị trường. Họ có thể mua vào khi thị trường tăng và bán tháo khi thị trường giảm, dẫn đến những quyết định không hợp lý. Những biểu hiện này cần được nhận diện để có biện pháp khắc phục.

2.2. Rủi ro từ hành vi đầu tư theo cảm tính

Hành vi đầu tư theo cảm tính có thể dẫn đến những rủi ro lớn. Nhà đầu tư có thể mất tiền do không phân tích kỹ lưỡng thông tin cơ bản. Việc hiểu rõ rủi ro này giúp nhà đầu tư có những quyết định sáng suốt hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu hành vi nhà đầu tư hiệu quả

Để nghiên cứu hành vi nhà đầu tư, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc thu thập dữ liệu từ các nhà đầu tư và phân tích hành vi của họ là rất quan trọng. Các phương pháp này sẽ giúp xác định rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.

3.1. Phương pháp khảo sát và phân tích dữ liệu

Khảo sát là một trong những phương pháp chính để thu thập thông tin từ nhà đầu tư. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các công cụ thống kê để rút ra kết luận về hành vi đầu tư.

3.2. Mô hình phân tích hành vi nhà đầu tư

Sử dụng các mô hình phân tích hành vi giúp hiểu rõ hơn về tâm lý và cảm tính của nhà đầu tư. Các mô hình này sẽ chỉ ra mối quan hệ giữa các yếu tố tâm lý và quyết định đầu tư.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu hành vi nhà đầu tư

Kết quả nghiên cứu hành vi nhà đầu tư có thể được áp dụng vào thực tiễn để cải thiện hiệu quả đầu tư. Các nhà đầu tư có thể học hỏi từ những sai lầm của người khác và điều chỉnh chiến lược đầu tư của mình. Việc áp dụng các giải pháp từ nghiên cứu sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường lợi nhuận.

4.1. Giải pháp cho nhà đầu tư cá nhân

Nhà đầu tư cá nhân cần nhận thức rõ về cảm tính trong đầu tư. Họ nên xây dựng một kế hoạch đầu tư rõ ràng và tuân thủ các nguyên tắc đầu tư cơ bản để giảm thiểu rủi ro.

4.2. Vai trò của các tổ chức tài chính

Các tổ chức tài chính có thể hỗ trợ nhà đầu tư bằng cách cung cấp thông tin minh bạch và chính xác. Họ cũng nên tổ chức các khóa đào tạo để nâng cao kiến thức cho nhà đầu tư.

V. Kết luận và hướng phát triển trong nghiên cứu hành vi nhà đầu tư

Nghiên cứu hành vi nhà đầu tư và cảm tính trong kinh doanh chứng khoán Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng cần được tiếp tục khai thác. Việc hiểu rõ hành vi của nhà đầu tư sẽ giúp cải thiện hiệu quả đầu tư và phát triển thị trường chứng khoán. Hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và kiến thức cho nhà đầu tư.

5.1. Tương lai của nghiên cứu hành vi nhà đầu tư

Nghiên cứu hành vi nhà đầu tư sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển thị trường chứng khoán. Các nghiên cứu sâu hơn sẽ giúp hiểu rõ hơn về tâm lý và cảm tính của nhà đầu tư.

5.2. Khuyến nghị cho các nhà quản lý

Các nhà quản lý cần có những chính sách phù hợp để hỗ trợ nhà đầu tư. Việc tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và công bằng sẽ giúp thu hút nhiều nhà đầu tư hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển với những biến động phức tạp, đặc biệt từ năm 2007 đến nay. Trong giai đoạn thăng hoa năm 2007, chỉ số VN-Index tăng mạnh nhưng không dựa trên cơ sở vững chắc, dẫn đến hiện tượng bong bóng giá cổ phiếu. Từ năm 2008, thị trường chứng khoán Việt Nam có dấu hiệu chững lại, thậm chí suy giảm, khiến nhiều nhà đầu tư mất niềm tin và rút lui khỏi thị trường. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu tìm kiếm bằng chứng về giao dịch theo cảm tính trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời phân tích các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi nhà đầu tư. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại TP. Hồ Chí Minh với dữ liệu khảo sát từ 77 nhà đầu tư cá nhân, sử dụng phương pháp phân tích định lượng và phần mềm SPSS. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc giúp các nhà đầu tư và cơ quan quản lý nhận diện được các biểu hiện giao dịch theo cảm tính, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả và tính minh bạch của thị trường, góp phần phát triển bền vững nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết tài chính hành vi và mô hình giao dịch dựa vào thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính của Vikash Ramiah và Sinclair Davidson. Lý thuyết tài chính hành vi giải thích các hành vi không hợp lý của nhà đầu tư do ảnh hưởng của cảm xúc, tâm lý như quá tự tin, lệch lạc nhận thức, và hiệu ứng bầy đàn. Mô hình giao dịch dựa vào thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính phân biệt giữa nhà đầu tư dựa trên thông tin và nhà đầu tư theo cảm tính, đồng thời mô tả các hiện tượng phản ứng thái quá, phản ứng chậm và lỗi giá do thông tin trên thị trường. Các khái niệm chính bao gồm: giao dịch theo cảm tính (noise trading), rủi ro giao dịch theo cảm tính, phản ứng thái quá, phản ứng chậm, và lỗi giá do thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là khảo sát 77 nhà đầu tư cá nhân tại TP. Hồ Chí Minh, thu thập thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư qua bảng câu hỏi gồm 20 câu hỏi thuộc 4 nhóm: cá nhân, cộng đồng, quan hệ quen biết và quy tắc cơ bản. Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên thuận tiện. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS với các kỹ thuật phân tích mô tả, phân tích nhân tố để rút gọn các biến, và phân tích cụm để phân nhóm nhà đầu tư theo đặc điểm hành vi. Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng phân tích định tính tổng hợp các quan điểm lý thuyết và dữ liệu thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2007-2013 để làm rõ các biểu hiện giao dịch theo cảm tính. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2013, tập trung phân tích dữ liệu khảo sát và diễn biến thị trường trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Bằng chứng giao dịch theo cảm tính trên thị trường Việt Nam: Thị trường chứng khoán Việt Nam thể hiện rõ các biểu hiện giao dịch theo cảm tính như phản ứng thái quá và phản ứng chậm với thông tin. Ví dụ, trong năm 2007, VN-Index tăng từ khoảng 900 điểm lên 1100 điểm chỉ trong vài tháng sau các báo cáo lạc quan từ các tổ chức tài chính quốc tế, cho thấy phản ứng thái quá. Năm 2012, khi lãi suất giảm, thị trường không phản ứng đột biến, thể hiện phản ứng chậm của nhà đầu tư.

2. Ảnh hưởng của yếu tố tâm lý đến hành vi nhà đầu tư: Kết quả phân tích nhân tố từ khảo sát cho thấy 7 yếu tố chính ảnh hưởng đến hành vi nhà đầu tư Việt Nam, trong đó yếu tố quy tắc cơ bản (doanh thu, lợi nhuận, EPS, PE, dự án tương lai) có điểm trung bình cao nhất, chiếm khoảng 66,9% biến thiên dữ liệu. Yếu tố cá nhân, cộng đồng và quan hệ quen biết cũng có ảnh hưởng nhưng mức độ thấp hơn.

3. Phân nhóm nhà đầu tư theo đặc điểm hành vi: Phân tích cụm cho thấy có ít nhất 3 nhóm nhà đầu tư với đặc điểm khác nhau về mức độ ảnh hưởng của các yếu tố trên. Nhóm nhà đầu tư có kinh nghiệm chú trọng yếu tố cơ bản hơn, trong khi nhóm nhà đầu tư nữ thường bị ảnh hưởng bởi yếu tố cá nhân và xã hội nhiều hơn.

4. Tỷ lệ giới tính và kinh nghiệm: Trong mẫu khảo sát, 61% là nữ và 39% là nam; 54,5% nhà đầu tư trong độ tuổi 25-30, 28,6% dưới 24 tuổi. Nam giới có xu hướng đầu tư dựa trên quy tắc cơ bản nhiều hơn, trong khi nữ giới chịu ảnh hưởng bởi yếu tố cá nhân và xã hội.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam chưa hoàn toàn hiệu quả theo lý thuyết thị trường hiệu quả (EMH). Giao dịch theo cảm tính chiếm vị trí quan trọng, làm giá cổ phiếu biến động không phản ánh đúng giá trị cơ bản. Phản ứng thái quá và phản ứng chậm với thông tin là biểu hiện điển hình của sự không hiệu quả này. So sánh với nghiên cứu tại thị trường Úc và Ấn Độ, Việt Nam có nhiều điểm tương đồng về hành vi nhà đầu tư bị chi phối bởi cảm tính và các yếu tố xã hội. Việc nhà đầu tư nữ bị ảnh hưởng nhiều hơn bởi yếu tố cá nhân cũng phù hợp với các nghiên cứu tâm lý học tài chính. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân phối điểm trung bình các yếu tố ảnh hưởng và bảng phân tích nhân tố để minh họa mức độ ảnh hưởng của từng nhóm yếu tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục và đào tạo nhà đầu tư: Cơ quan quản lý và các tổ chức tài chính cần triển khai các chương trình đào tạo nâng cao kiến thức tài chính, giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về các yếu tố cơ bản và hạn chế đầu tư theo cảm tính. Mục tiêu tăng tỷ lệ nhà đầu tư có kiến thức cơ bản lên ít nhất 50% trong vòng 2 năm.

2. Minh bạch hóa thông tin thị trường: Cần siết chặt khung pháp lý về công bố thông tin, đảm bảo thông tin chính xác, kịp thời và minh bạch để giảm thiểu tin đồn và thông tin nhiễu. Các cơ quan quản lý nên áp dụng công nghệ hiện đại để giám sát và xử lý vi phạm trong vòng 1 năm.

3. Phát triển công cụ hỗ trợ phân tích đầu tư: Khuyến khích các công ty chứng khoán phát triển các công cụ phân tích kỹ thuật và cơ bản dễ sử dụng, giúp nhà đầu tư ra quyết định dựa trên dữ liệu khách quan. Mục tiêu triển khai các công cụ này rộng rãi trong 18 tháng tới.

4. Xây dựng hệ thống cảnh báo rủi ro thị trường: Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm các hiện tượng bong bóng giá và biến động bất thường dựa trên phân tích hành vi nhà đầu tư và dữ liệu thị trường. Cơ quan quản lý phối hợp với các tổ chức nghiên cứu để hoàn thiện hệ thống trong 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân: Giúp nhận diện các biểu hiện giao dịch theo cảm tính, từ đó nâng cao khả năng kiểm soát cảm xúc và ra quyết định đầu tư hợp lý hơn.

2. Cơ quan quản lý thị trường chứng khoán: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách minh bạch thông tin, giám sát và điều chỉnh thị trường nhằm hạn chế rủi ro do giao dịch theo cảm tính.

3. Các công ty chứng khoán và tổ chức tài chính: Hỗ trợ phát triển các sản phẩm, dịch vụ tư vấn đầu tư dựa trên phân tích hành vi nhà đầu tư, nâng cao hiệu quả tư vấn và quản lý rủi ro.

4. Nhà nghiên cứu và học viên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về tài chính hành vi, mô hình giao dịch theo cảm tính và thực trạng thị trường chứng khoán Việt Nam, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Giao dịch theo cảm tính là gì?
   Giao dịch theo cảm tính là các quyết định mua bán chứng khoán dựa trên cảm xúc, tin đồn hoặc xu hướng thị trường thay vì dựa trên phân tích cơ bản. Ví dụ, nhà đầu tư mua cổ phiếu chỉ vì tin đồn tích cực mà không xem xét báo cáo tài chính.

2. Tại sao nhà đầu tư Việt Nam dễ bị ảnh hưởng bởi cảm tính?
   Do trình độ chuyên môn hạn chế, thiếu thông tin minh bạch và tâm lý bầy đàn, nhiều nhà đầu tư Việt Nam dễ bị chi phối bởi các yếu tố cá nhân, xã hội và tin tức truyền thông, dẫn đến quyết định đầu tư không hợp lý.

3. Phản ứng thái quá và phản ứng chậm trên thị trường là gì?
   Phản ứng thái quá là khi nhà đầu tư phản ứng quá mức với thông tin, đẩy giá cổ phiếu lên hoặc xuống quá nhanh. Phản ứng chậm là khi nhà đầu tư không kịp thời điều chỉnh giá theo thông tin mới, gây ra sự lệch pha trên thị trường.

4. Làm thế nào để giảm thiểu giao dịch theo cảm tính?
   Tăng cường giáo dục tài chính, minh bạch thông tin, phát triển công cụ phân tích và xây dựng hệ thống cảnh báo rủi ro là các giải pháp hiệu quả để giúp nhà đầu tư ra quyết định dựa trên cơ sở hợp lý hơn.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các thị trường khác không?
   Mặc dù tập trung vào thị trường Việt Nam, các khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu có thể áp dụng cho các thị trường mới nổi có đặc điểm tương tự về hành vi nhà đầu tư và mức độ phát triển thị trường.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận sự tồn tại của giao dịch theo cảm tính trên thị trường chứng khoán Việt Nam với các biểu hiện phản ứng thái quá và phản ứng chậm.
• Yếu tố quy tắc cơ bản vẫn là ảnh hưởng lớn nhất đến hành vi nhà đầu tư, nhưng các yếu tố cá nhân, xã hội và quan hệ quen biết cũng đóng vai trò quan trọng.
• Thị trường chứng khoán Việt Nam chưa hoàn toàn hiệu quả theo lý thuyết thị trường hiệu quả, cần có các giải pháp nâng cao tính minh bạch và kiến thức nhà đầu tư.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm giảm thiểu rủi ro do giao dịch theo cảm tính, góp phần phát triển thị trường bền vững.
• Khuyến khích các nhà đầu tư, cơ quan quản lý và tổ chức tài chính áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện hoạt động đầu tư và quản lý thị trường trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo là triển khai các chương trình đào tạo, hoàn thiện khung pháp lý và phát triển công cụ hỗ trợ đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH TRẦN NGỌC THỦY TIÊN KINH DOANH THEO CẢM TÍNH VÀ HÀNH VI NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2013 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ------- TRẦN NGỌC THỦY TIÊN KINH DOANH THEO CẢM TÍNH VÀ HÀNH VI NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. TS Phan Thị Bích Nguyệt TP. Hồ Chí Minh – Năm 2013 KINH DOANH THEO CẢM TÍNH & HÀNH VI NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TÓM TẮT. 1 PHẦN 1: GIỚI THIỆU.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu.2 Mục tiêu nghiên cứu.3 Tổng quan nội dung.4 PHẦN 2: TỔNG QUAN VỀ KINH DOANH THEO CẢM TÍNH VÀ HÀNH VI NHÀ ĐẦU TƯ.1 Lý thuyết về kinh doanh theo cảm tính.1 Nhà đầu tư theo cảm tính.2 Rủi ro kinh doanh theo yếu tố cảm tính.3 Các nghiên cứu liên quan từ trước về giao dịch theo cảm tính: nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm.4 Mô hình giao dịch dựa vào thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính: Bằng chứng thiếu hiệu quả của TTCK Úc.2 Ứng dụng tâm lý học, yếu tố cảm tính vào tài chính.1 Lý thuyết tài chính hành vi.2 Nguyên lý cơ bản hành vi nhà đầu tư.3 Nghiên cứu thị trường về hành vi của nhà đầu tư Ấn Độ.24 PHẦN 3: MÔ HÌNH, DỮ LIỆU PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.3 Phương pháp nghiên cứu.32 PHẦN 4: NGHIÊN CỨU VỀ KINH DOANH THEO CẢM TÍNH VÀ HÀNH VI NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM.1 Nhìn lại diễn biến thị trường chứng khoán Việt Nam qua các giai đoạn.2 Các biểu hiện giao dịch theo cảm tính ở Việt Nam.1 Phản ứng thái quá.2 Phản ứng chậm.3 Kết luận chung.3 Nghiên cứu thị trường về Hành vi của các nhà đầu tư Việt Nam.1 Phân tích mô tả.2 Phân tích nhân tố - Kết luận.3 Phân tích cụm - Kết luận. 47 PHẦN 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.1 Ưu và nhược điểm của các nhóm đầu tư.2 Các nền tảng, giải pháp thuộc về các cơ quan có thẩm quyền.3 Nguyên nhân, nguồn gốc của hành động kinh doanh không hợp lý ở thị trường chứng khoán Việt Nam.4 Giải pháp, nhận diện đầu tư theo cảm tính.61 PHẦN 6: KẾT LUẬN.2 Hướng phát triển của đề tài.66 PHỤ LỤC 1: BẢNG CÂU HỎI ĐIỀU TRA TÂM LÝ NHÀ ĐẦU TƯ 3 DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ DANH MỤC BẢNG BIỂU Trang Bảng 1: Bảng tóm tắt ảnh hưởng thị trường 18 Bảng 2: Bảng KMO và Bartlett's Test 25 Bảng 3: Tổng phương sai được giải thích 26 Bảng 4: Các yếu tố chính ảnh hưởng đến hành vi nhà đầu tư Ấn Độ 26 Bảng 5: Tuổi mã hóa của mẫu nghiên cứu 39 Bảng 6: Bảng hệ số tương quan của mẫu nghiên cứu 42 Bảng 7: Bảng KMO và Bartlett's Test của mẫu nghiên cứu 43 Bảng 8: Tổng phương sai được giải thích (Total Variance Explained) 43 Bảng 9: Ma trận nhân tố (Component Matrix)a 45 Bảng 10: Chỉ số trung bình theo từng phần 49 Bảng 11: Tỷ lệ giới tính của mỗi nhóm 50 Bảng 12: Tỷ lệ kinh nghiệm của mỗi nhóm 50 Bảng 13: Tỷ lệ độ tuổi của mỗi nhóm 50 DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1: Tỷ lệ giới tính của mẫu nghiên cứu 40 Hình 2: Tỷ lệ kinh nghiệm của mẫu nghiên cứu 40 Hình 3: Điểm trung bình 4 nhóm nghiên cứu của mẫu nghiên cứu 41 Hình 4: Biểu đồ Scree Plot 44 Hình 5: Kết quả phân tích cụm của mẫu nghiên cứu 48 1 KINH DOANH THEO CẢM TÍNH & HÀNH VI NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TÓM TẮT Nghiên cứu này được thực hiện nhằm tìm kiếm bằng chứng về giao dịch theo cảm tính trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Đồng thời, bài viết vừa nghiên cứu hành vi nhà đầu tư, nhà đầu tư Việt Nam bị ảnh hưởng bởi những yếu tố nào. Theo kết quả nghiên cứu, tác giả tìm thấy những giao dịch theo cảm tính của nhà đầu tư Việt Nam, có những biểu hiện giao dịch theo bầy đàn, quá tự tin, quá lạc quan, hay phản ứng thái quá, phản ứng chậm với nguồn thông tin. Dựa vào kết quả khảo sát hành vi nhà đầu tư, tác giả cũng tìm thấy nhà đầu tư Việt Nam ngoài việc ảnh hưởng bởi yếu tố cơ bản, họ còn bị ảnh hưởng bởi những yếu tố tâm lý: tác động của người thân quen (Chồng/vợ, bố mẹ, bạn bè), ảnh hưởng bởi cộng đồng (Tâm lý phổ biến trên thị trường, cổ phiếu nổi bật trên báo chí, bình luận chuyên môn) và yếu tố cá nhân. Những nhà đầu tư nữ thường bị ảnh hưởng bởi yếu tố cá nhân hơn những nhà đầu tư nam. Và những nhà đầu tư nam thường bị ảnh hưởng bởi quy tắc cơ bản hơn. 2 PHẦN 1: GIỚI THIỆU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Thị trường chứng khoán phát triển mạnh, bền vững luôn là sự mong mỏi của cả nước, nhờ đó có thể tăng trưởng nền kinh tế; phát huy, huy động được nguồn vốn đầu tư của trong và ngoài nước; các doanh nghiệp phát triển mạnh; các nhà đầu tư có lợi nhuận cao, nền kinh tế ngày càng phát triển. Để chỉ báo thị trường phản ánh đúng động thái của nền kinh tế. Do vậy, các cấp quản lý nhà nước, các doanh nghiệp, các nhà đầu tư,…đều mong muốn thị trường chứng khoán phát triển mạnh, bền vững, hoạt động thị trường ngày càng sôi động, quy mô thị trường ngày càng tăng tạo niềm tin và sự hứng khởi cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Thị trường chứng khoán đã sôi động trong một thời gian, khoảng thời năm 2007, đánh dấu bước phát triển mạnh. Tuy nhiên, từ năm 2008 đến nay, sự phát triển dường như chững lại, thị trường chứng khoán không có bước bứt phá, hồi sinh. Điều này có nhiều nguyên nhân. Nhiều nhà đầu tư thấy rằng thị trường dịch chuyển không theo quy tắc nào, không có cơ sở nào, và cho rằng đầu tư chứng khoán như một canh bạc lớn, như trò chơi mạo hiểm, họ e dè với thị trường, mất dần niềm tin vào thị trường, và rút khỏi thị trường. Nhiều nhà đầu tư còn thấy rằng thật không công bằng và minh bạch cho bản thân họ. Chính sách phát triển, công tác quản lý của nhà nước còn lơi lỏng. Môi trường thông tin chưa nghiêm. Trong khi đó, kiến thức của nhà đầu tư còn non kém. Do đó, họ không tự chủ được bản thân, đầu tư chứng khoán dựa theo cảm tính, bầy đàn, bị chi phối và những tin đồn thổi bất chấp những kiến thức và những dự báo cần thiết của các nhà chuyên môn và nhà quản lý. Khi thị trường chứng khoán đang lên, có rất nhiều nhà tham gia mua chứng khoán, và khi thị trường sụt giảm thì các nhà đầu tư cứ tranh nhau 3 bán tháo cổ phiếu. Vì thế, trong một số thời điểm, giá của chứng khoán gấp hàng chục lần so với giá trị thực, hoặc thấp hơn rất nhiều so với giá trị thực. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thị trường không phản ánh đúng nền kinh tế. Nhà đầu tư nói rằng do thông tin không minh bạch, quản lý nhà nước không rõ ràng. Ngược lại, các cấp quản lý lại cho rằng nhà đầu tư không chịu nghiên cứu, đầu tư theo lối cảm tính.2 Mục tiêu nghiên cứu Giả thuyết thị trường hiệu quả tin rằng các nhà đầu tư đưa ra quyết định hợp lý, hoàn toàn dựa trên yếu tố cơ bản, yếu tố kinh tế của cổ phiếu. Những yếu tố cơ bản bao gồm như: chỉ số EPS, giá trị sổ sách Book value, chỉ số PE, dòng tiền tương lai, dự án của công ty và mục tiêu chung, sự phát triển của ngành. Với lý thuyết này, không có sự khác biệt giữa cổ phần của hai công ty có các yếu tố cơ bản giống nhau. Tuy nhiên, lý thuyết cổ điển này không giải thích đủ hoặc không giải trình được sự kinh doanh thực tế và sự thay đổi của chỉ số chứng khoán. Do đó, đối với khái niệm Tài chính hành vi, họ tin rằng những nhà đầu tư kinh doanh không hợp lý, họ bị ảnh hưởng bởi yếu tố cảm xúc và tâm lý. Họ cho rằng trong khi mua và bán cổ phiếu, nhà đầu tư đưa ra quyết định dựa trên quan điểm và niềm tin của họ hơn yếu tố cơ bản. Do đó, họ đã phạm một sai lầm bởi vì nhận thức giới hạn, tự tin thái quá, ảnh hưởng bởi những áp lực từ những người xung quanh. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm tìm kiếm bằng chứng về giao dịch theo cảm tính trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Đồng thời, bài viết vừa nghiên cứu hành vi nhà đầu tư, nhà đầu tư Việt Nam bị ảnh hưởng bởi những yếu tố nào. Quan hệ giữa kinh doanh theo cảm tính và hành vi nhà đầu tư. Từ đó thấy được điều gì tác động giao dịch theo cảm tính của những nhà đầu tư. Thị trường chứng khoán có ảnh hưởng hay không, mức độ ảnh hưởng như thế nào bởi những rủi ro do các giao dịch theo cảm tính. Chính những nhà đầu tư theo cảm tính và những nhà đầu tư lý trí, nhà đầu tư dựa trên thông tin bị ảnh hưởng như thế nào. 4 Mô hình cũng làm rõ thêm những bất thường của thị trường chứng khoán Việt Nam, đầu cơ bong bóng, giá cả cao thái quá, hay thấp bất thường. Thực trạng những nhà giao dịch theo cảm tính và lý trí, dựa trên thông tin hiện tại và hành vi của họ. Thông qua bài nghiên cứu, tác giả cũng mong muốn phần nào nhà đầu tư hiểu rõ hơn, làm chủ hơn trên thị trường chứng khoán và nhận diện được phần nào liệu kinh doanh theo cách thức nào có hiệu quả hơn do sự ảnh hưởng của giao dịch theo cảm tính. Tác giả cũng mong muốn những nhà đầu tư, những nhà quản lý có thể khắc phục được phần nào những nguyên nhân gây nên thị trường không phản ánh đúng giá trị. Để giá chứng khoán dịch chuyển dựa vào nguyên tắc đúng đắn, thị trường chứng khoán phát triển bền vững, lâu dài, để thị trường luôn sôi động và là một kênh đầu tư hấp dẫn, công bằng cho các nhà đầu tư.3 Tổng quan nội dung Dưới đây, trong Phần 2: tác giả đã thu thập và nêu lên các trường phái nghiên cứu, các thuyết nghiên cứu, sự tranh cãi lẫn nhau giữa các trường phái, các thuyết. Để từ đó chúng ta có thể thấy được ưu và nhược điểm giữa các thuyết.