Luận án tiến sĩ nghiên cứu xác định hàm lượng một số chất hữu cơ trong dược phẩm và nước tiểu bằng phương pháp von ampe

Luận án tiến sĩ nghiên cứu xác định hàm lượng chất hữu cơ trong dược phẩm và nước tiểu bằng phương pháp von ampe, góp phần nâng cao chất lượng phân tích.

• Tác giả: Trần Quang Hải
• Người hướng dẫn: TS. Từ Vọng Nghi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hóa phân tích
• Đề tài: Nghiên Cứu Xác Định Hàm Lượng Một Số Chất Hữu Cơ Trong Dược Phẩm
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. ĐẠI CƯƠNG VỀ OFLOXACIN, METRONIDAZOL, CLOPHENIRAMIN MALEAT VÀ CEFADROXIL
• 1.2. CÁC PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH OFLOXACIN, METRONIDAZOL VÀ CLORPHENIRAMIN MALEAT VÀ CEFADROXIL
• 1.2.1. Các phương pháp xác định ofloxacin
• 1.2.2. Các phương pháp xác định metronidazol
• 1.2.3. Các phương pháp xác định clorpheniramin maleat
• 1.2.4. Các phương pháp xác định cefadroxil
• 1.3. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH CỰC PHỔ VÀ VON-AMPE
• 1.3.1. Cực phổ xung vi phân (Diffrerential Pulse Polarography – DPP)
• 1.3.2. Phương pháp Von-ampe hòa tan hấp phụ (AdSV)
• 1.3.3. Mẫu nước tiểu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. THIẾT BỊ DỤNG CỤ VÀ HÓA CHẤT
• 2.1.1. Thiết bị, dụng cụ
• 2.2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Phân tích hàm lượng hoạt chất trong chế phẩm thuốc
• 2.2.2. Phân tích hàm lượng các thuốc trong nước tiểu bệnh nhân
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Tiến hành thí nghiệm theo phương pháp von-ampe vòng (CV)
• 2.3.2. Tiến hành thí nghiệm theo phương pháp von-ampe xung vi phân (DP)
• 2.3.3. Tiến hành thí nghiệm theo phương pháp xung vi phân hòa tan – hấp phụ (DP – AdSV)
• 2.3.4. Tiến hành thí nghiệm theo kỹ thuật chiết pha rắn (SPE)
• 2.3.5. Phương pháp định lượng các hoạt chất trong thuốc
• 2.3.6. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG QUI TRÌNH ĐỊNH LƯỢNG OFLOXACIN
• 3.1.1. Khảo sát các điều kiện cơ bản xác định ofloxacin
• 3.1.2. Khảo sát khoảng tuyến tính và đánh giá phương pháp
• 3.1.3. Xây dựng qui trình định lượng ofloxacin trong mẫu thuốc. Áp dụng thực tế phân tích hàm lượng ofloxacin trong các mẫu thuốc
• 3.1.4. Nghiên cứu qui trình định lượng ofloxacin trong các mẫu nước tiểu
• 3.1.5. Áp dụng thực tế phân tích hàm lượng ofloxacin trong các mẫu nước tiểu
• 3.2. NGHIÊN CỨU QUI TRÌNH ĐỊNH LƯỢNG METRONIDAZOL
• 3.2.1. Khảo sát các điều kiện thích hợp
• 3.2.2. Khảo sát khoảng tuyến tính và đánh giá phương pháp
• 3.2.3. Xây dựng qui trình định lượng metronidazol trong các mẫu thuốc. Áp dụng thực tế phân tích hàm lượng metronidazol trong các mẫu thuốc
• 3.2.4. Nghiên cứu định lượng metronidazol trong mẫu nước tiểu
• 3.3. NGHIÊN CỨU QUI TRÌNH ĐỊNH LƯỢNG CLORPHENIRAMIN MALEAT
• 3.3.1. Khảo sát các điều kiện thích hợp
• 3.3.2. Khảo sát khoảng tuyến tính và đánh giá phương pháp
• 3.3.3. Xây dựng qui trình định lượng clorpheniramin maleat trong mẫu thuốc. Áp dụng thực tế phân tích trong các mẫu thuốc
• 3.4. NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG CEFADROXIL
• 3.4.1. Nghiên cứu định lượng cefadroxil bằng phương pháp von – ampe xung vi phân
• 3.4.2. Nghiên cứu định lượng cefadroxil bằng phương pháp von – ampe hòa tan hấp phụ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hàm lượng chất hữu cơ trong dược phẩm

Nghiên cứu hàm lượng chất hữu cơ trong dược phẩm là một lĩnh vực quan trọng trong ngành dược. Chất hữu cơ đóng vai trò thiết yếu trong việc tạo ra các loại thuốc có hiệu quả điều trị. Việc xác định chính xác hàm lượng của các chất này không chỉ giúp đảm bảo chất lượng thuốc mà còn bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Các phương pháp phân tích hiện đại như HPLC, GC-MS, và các phương pháp điện hóa đang được áp dụng rộng rãi để xác định hàm lượng chất hữu cơ trong dược phẩm.

1.1. Định nghĩa và vai trò của chất hữu cơ trong dược phẩm

Chất hữu cơ trong dược phẩm bao gồm các hợp chất có chứa carbon, thường là thành phần chính trong các hoạt chất dược lý. Chúng có vai trò quan trọng trong việc tạo ra hiệu quả điều trị cho bệnh nhân. Việc hiểu rõ về các chất này giúp các nhà nghiên cứu phát triển các loại thuốc mới và cải thiện hiệu quả của các loại thuốc hiện có.

1.2. Tầm quan trọng của việc xác định hàm lượng chất hữu cơ

Xác định hàm lượng chất hữu cơ là cần thiết để đảm bảo rằng thuốc đạt tiêu chuẩn chất lượng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng mà còn đảm bảo tính hiệu quả của thuốc. Các phương pháp phân tích chính xác giúp phát hiện các vấn đề tiềm ẩn trong quá trình sản xuất thuốc.

II. Các thách thức trong nghiên cứu hàm lượng chất hữu cơ

Mặc dù có nhiều phương pháp phân tích hiện đại, việc xác định hàm lượng chất hữu cơ trong dược phẩm vẫn gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như độ nhạy của thiết bị, sự phức tạp của mẫu, và sự biến đổi của các hợp chất trong quá trình phân tích có thể ảnh hưởng đến kết quả. Ngoài ra, việc phát hiện các chất cấm hoặc chất độc hại trong thuốc cũng là một thách thức lớn.

2.1. Độ nhạy và độ chính xác của các phương pháp phân tích

Độ nhạy và độ chính xác của các phương pháp phân tích là yếu tố quyết định đến kết quả nghiên cứu. Các phương pháp như HPLC và GC-MS có thể cung cấp độ nhạy cao, nhưng cũng cần phải được tối ưu hóa để phù hợp với từng loại mẫu cụ thể.

2.2. Sự phức tạp của mẫu dược phẩm

Mẫu dược phẩm thường chứa nhiều thành phần khác nhau, điều này làm cho việc phân tích trở nên phức tạp. Các chất phụ gia, tá dược có thể ảnh hưởng đến kết quả phân tích, do đó cần có các phương pháp tách chiết hiệu quả trước khi tiến hành phân tích.

III. Phương pháp phân tích hàm lượng chất hữu cơ trong dược phẩm

Có nhiều phương pháp được sử dụng để phân tích hàm lượng chất hữu cơ trong dược phẩm. Các phương pháp sắc ký như HPLC và GC-MS là phổ biến nhất. Ngoài ra, các phương pháp điện hóa như phương pháp von-ampe cũng đang được nghiên cứu và áp dụng. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng.

3.1. Phương pháp sắc ký HPLC

HPLC là một trong những phương pháp phổ biến nhất để xác định hàm lượng chất hữu cơ. Phương pháp này có độ nhạy cao và khả năng tách biệt tốt giữa các thành phần trong mẫu. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cho thiết bị và hóa chất khá cao.

3.2. Phương pháp điện hóa von ampe

Phương pháp von-ampe là một lựa chọn tiềm năng cho việc phân tích hàm lượng chất hữu cơ. Phương pháp này có chi phí thấp hơn so với HPLC và có thể thực hiện nhanh chóng. Nghiên cứu cho thấy nhiều dược phẩm có hoạt tính điện hóa, điều này mở ra cơ hội cho việc áp dụng phương pháp này trong phân tích dược phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu hàm lượng chất hữu cơ

Nghiên cứu hàm lượng chất hữu cơ trong dược phẩm không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn quan trọng. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc phát triển thuốc mới, cải thiện quy trình sản xuất, và đảm bảo chất lượng thuốc trên thị trường. Việc xác định chính xác hàm lượng chất hữu cơ cũng giúp các nhà sản xuất đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

4.1. Phát triển thuốc mới

Kết quả từ nghiên cứu hàm lượng chất hữu cơ có thể hỗ trợ trong việc phát triển các loại thuốc mới. Việc hiểu rõ về các chất này giúp các nhà nghiên cứu tối ưu hóa công thức và quy trình sản xuất.

4.2. Đảm bảo chất lượng thuốc

Việc xác định hàm lượng chất hữu cơ là một phần quan trọng trong quy trình kiểm nghiệm chất lượng thuốc. Điều này giúp đảm bảo rằng thuốc đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn cho người tiêu dùng.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu hàm lượng chất hữu cơ

Nghiên cứu hàm lượng chất hữu cơ trong dược phẩm là một lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ. Với sự tiến bộ của công nghệ phân tích, các phương pháp mới sẽ được phát triển để cải thiện độ chính xác và hiệu quả trong việc xác định hàm lượng chất hữu cơ. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho ngành dược phẩm.

5.1. Xu hướng phát triển công nghệ phân tích

Công nghệ phân tích đang không ngừng phát triển, với nhiều phương pháp mới được nghiên cứu và áp dụng. Điều này sẽ giúp cải thiện độ chính xác và hiệu quả trong việc xác định hàm lượng chất hữu cơ.

5.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu liên ngành

Nghiên cứu hàm lượng chất hữu cơ trong dược phẩm cần có sự hợp tác giữa các lĩnh vực khác nhau như hóa học, dược học và công nghệ sinh học. Sự kết hợp này sẽ tạo ra những giải pháp mới và hiệu quả hơn trong việc phát triển thuốc.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Nghiên cứu xác định hàm lượng một số chất hữu cơ trong dược phẩm và trong nước tiểu bằng phương pháp Von - Ampe" do nghiên cứu sinh Trần Quang Hải thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Từ Vọng Nghi và cố PGS.TS. Dương Quang Phùng tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội (Chuyên ngành Hóa phân tích, Mã số: 62 44 29 01) là một công trình tiên phong trong lĩnh vực điện hóa phân tích ứng dụng tại Việt Nam.

Bối cảnh khoa học của luận án xuất phát từ sự bùng nổ của thị trường dược phẩm nội địa với hơn 10.000 mặt hàng thuốc lưu hành, cùng với sự gia tăng nhanh chóng của các dạng thuốc generic thay thế biệt dược gốc hết hạn bản quyền. Mặc dù cùng hoạt chất và hàm lượng, nhiều chế phẩm generic không đạt hiệu quả lâm sàng tương đương, đòi hỏi bắt buộc phải thực hiện các thử nghiệm chứng minh tương đương sinh học (bioequivalence) thông qua việc định lượng thuốc trong các dịch sinh học phức tạp theo thời gian. Trước đây, kiểm nghiệm dược phẩm chủ yếu dựa vào sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC, LC-MS) hoặc quang phổ hấp thụ phân tử (UV-Vis). Mặc dù HPLC đạt độ chọn lọc cao, phương pháp này đòi hỏi thiết bị đắt đỏ, tiêu tốn dung môi hữu cơ độc hại và thời gian phân tích kéo dài; trong khi quang phổ UV-Vis lại dễ bị nhiễu nền sinh học và đòi hỏi quy trình chiết tách cồng kềnh. Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cấp thiết đặt ra là: Chưa có một quy trình phân tích điện hóa von-ampe xung vi phân (DPV) và hòa tan hấp phụ (AdSV) chuẩn hóa, kết hợp kỹ thuật chiết pha rắn (SPE) pha tĩnh cải tiến để định lượng đồng thời nhóm thuốc kháng sinh/kháng khuẩn phổ rộng trong cả dạng bào chế thương mại và dịch sinh học người tại Việt Nam.

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Cơ chế phản ứng điện cực và đặc tính khử cực của các phân tử Ofloxacin, Metronidazol, Clorpheniramin maleat và Cefadroxil trên điện cực giọt thủy ngân treo (HMDE) diễn ra như thế nào?
2. Các thông số điện hóa tối ưu (pH nền, biên độ xung $\Delta E$, tốc độ quét thế $\nu$, thế tích lũy $E_{acc}$, thời gian tích lũy $t_{acc}$) để đạt giới hạn phát hiện vết là gì?
3. Quy trình chiết pha rắn (SPE) với cột Oasis HLB cần được thiết lập ra sao để loại trừ triệt để ma trận hữu cơ phức tạp trong nước tiểu?
4. Phương pháp von-ampe có đáp ứng đầy đủ độ đúng, độ lặp lại và độ tương thích với Dược điển Việt Nam khi định lượng thuốc thật và mẫu lâm sàng hay không?

Các giả thuyết nghiên cứu được kiểm định bao gồm: $H_1$: Các nhóm chức mang hoạt tính điện hóa (vòng quinolon, nhóm nitro thơm, liên kết đôi $\text{C=C}$, sản phẩm mở vòng $\beta$-lactam) có thể tạo ra tín hiệu dòng khử phụ thuộc tuyến tính vào nồng độ chất; $H_2$: Sự kết hợp giữa chiết SPE cột Oasis HLB và von-ampe hòa tan hấp phụ (AdSV) cho phép định lượng vết hoạt chất trong nước tiểu bệnh nhân với độ thu hồi vượt trên 85% và hệ số biến thiên $RSD < 5%$.

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng nhiệt động học và động học điện hóa của Jaroslav Heyrovský, lý thuyết dòng xung vi phân của Barker và mô hình hấp phụ điện cực của Laviron. Phạm vi thực nghiệm bao gồm 8 dạng chế phẩm thương mại lưu thông trên thị trường (viên nén, viên nang, thuốc bột, thuốc nhỏ mắt) và mẫu nước tiểu thu thập từ các bệnh nhân điều trị tại Bệnh viện 354, Bệnh viện Thanh Nhàn và phòng khám tại Hà Nội.

Literature Review và Positioning

Phân tích định lượng các hoạt chất sinh học nhóm quinolon, 5-nitroimidazol, alkylamin kháng histamin và cephalosporin là chủ đề thu hút sự quan tâm sâu sắc của các nhà hóa học phân tích quốc tế.

Trong nhóm fluoroquinolon, Dược điển Việt Nam 4 quy định định lượng Ofloxacin bằng HPLC trên cột pha đảo C18 ($25\text{ cm} \times 4{,}6\text{ mm}$, hạt $5\ \mu\text{m}$) với detector UV ở bước sóng 294 nm [1]. Dược điển Anh áp dụng chuẩn độ điện thế bằng dung dịch axit pecloric $\text{HClO}_4\ 0{,}1\text{M}$ trong môi trường khan [30]. Chan Kwok Ping và cộng sự (2006) đã phát triển phương pháp HPLC với detector huỳnh quang để định lượng Ofloxacin trong thủy dịch với giới hạn phát hiện (LOD) đạt $10\text{ ng/ml}$ [33]. Trong lĩnh vực điện hóa học, Zhou Gerong (1995) đã công bố cơ chế khử Ofloxacin trên điện cực thủy ngân trong môi trường đệm Britton-Robinson (BR) pH 4,0 [95], trong khi Ayla Tamer (2005) chứng minh khả năng định lượng vết Ofloxacin bằng phương pháp AdSV trên điện cực HMDE trong khoảng tuyến tính $0{,}079 - 197{,}5\ \mu\text{g/ml}$ [78]. Adriano Ambrosi và cộng sự (2007) xác định Ofloxacin bằng DPV trong nền $\text{NaClO}_4\ 0{,}2\text{M}$ với LOD là $5{,}2\ \mu\text{M}$ [23].

Đối với dẫn chất 5-nitroimidazol, Dược điển Việt Nam áp dụng phương pháp đo quang tại bước sóng 277 nm trong dung dịch $\text{HCl}\ 0{,}1\text{M}$ [1]. A.M. Brett và cộng sự (1998) đã nghiên cứu quá trình khử nhóm nitro của Metronidazol bằng phương pháp DPV trên điện cực than thủy tinh biến tính trong đệm axetat pH 4,5, đạt LOD $3{,}44\ \mu\text{M}$ [29]. Mohammad Bagher Gholivand (2008) ứng dụng kỹ thuật CSV trên điện cực than nhão phủ màng polyme trong đệm BR pH 7,0 để định lượng vết Metronidazol [40].

Về Clorpheniramin maleat, Einar Jacobsen và Knut Hbgberg (1974) là những tác giả tiên phong nghiên cứu sóng cực phổ khử liên kết đôi của axit maleic tại thế $-0{,}7\text{V}$ trong nền $\text{H}_2\text{SO}_4\ 0{,}25\text{M}$ [45]. M. Amiri và cộng sự (2012) cải tiến phương pháp bằng điện cực than mềm biến tính trên hệ máy Metrohm 797 VA với LOD đạt $8{,}0\ \mu\text{M}$ [24]. Nevin Erk (2003) và Leena Suntornsuk (2005) chủ yếu dựa vào HPLC pha đảo để tách Clorpheniramin trong các viên nén phối hợp đa thành phần chứa paracetamol [37, 76].

Đối với phân nhóm cephalosporin thế hệ 1, Cefadroxil được phân tích bằng HPLC theo Dược điển Anh với pha động axetonitril : dung dịch dihidrophotphat (4:96) ở bước sóng 254 nm [30]. Hefnawy và cộng sự (2002) dùng phương pháp huỳnh quang đạt LOD $5\text{ ng/ml}$ [42], còn Yahya Mrestani (1998) áp dụng điện di mao quản vùng (CZE) trong đệm citrat pH 6,0 với LOD đạt $5{,}0\ \mu\text{g/ml}$ trong nước tiểu [60].

Luận án của NCS. Trần Quang Hải đã định vị chính xác vị trí nghiên cứu: giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu phân tích nhanh, chi phí thấp với tính phức tạp của nền mẫu sinh học. Luận án kết nối thành công lý thuyết điện hóa hiện đại trên máy Metrohm Computrace với quy trình chiết tách pha rắn Oasis HLB, tạo ra bước đột phá trong việc khắc phục hiện tượng ức chế dòng điện cực do tạp chất sinh học gây ra.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm lý thuyết về các quá trình điện cực hữu cơ bất thuận nghịch trên bề mặt ranh giới pha lỏng - giọt thủy ngân treo:

1. Làm sáng tỏ cơ chế phản ứng điện cực của Ofloxacin: Xác nhận quá trình khử điện hóa liên quan đến sự trao đổi $2e$ và $1\text{H}^+$ tại nhóm chức mang hoạt tính trên khung quinolon trong môi trường axit yếu, phù hợp với mô hình chuyển điện tử ghép proton.
2. Xác lập cơ chế khử nhóm nitro thơm của Metronidazol: Chứng minh phản ứng điện cực bất thuận nghịch hoàn toàn liên quan đến sự chuyển dịch $6e$ và $6\text{H}^+$ để khử nhóm nitro ($-\text{NO}_2$) thành nhóm amin ($-\text{NH}_2$), giải phóng hai phân tử $\text{H}_2\text{O}$ trên bề mặt HMDE theo phương trình: $$\text{R-NO}_2 + 6e + 6\text{H}^+ \rightarrow \text{R-NH}_2 + 2\text{H}_2\text{O}$$
3. Đề xuất cơ chế cảm ứng điện hóa gián tiếp cho Cefadroxil: Do cấu trúc $\beta$-lactam tự nhiên kém hoạt tính điện hóa trực tiếp, nghiên cứu đã tiên phong ứng dụng phản ứng thủy phân mở vòng $\beta$-lactam trong môi trường kiềm mạnh ($\text{NaOH}\ 0{,}16\text{M}$) ở nhiệt độ cao ($100^\circ\text{C}$). Quá trình này tạo ra dẫn xuất chứa liên kết đôi $\text{C=N}$ và nhóm mercapto ($-\text{SH}$), đóng vai trò chất khử cực mạnh trải qua phản ứng khử $2e$ và $2\text{H}_2\text{O}$: $$\text{R-CH=N-R'} + 2e + 2\text{H}_2\text{O} \rightarrow \text{R-CH}_2\text{-NH-R'} + 2\text{OH}^-$$

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều ba hệ thống lý thuyết:

• Lý thuyết dòng xung vi phân Heyrovský – Barker: Khai thác việc đặt các xung điện áp vuông góc có biên độ $\Delta E$ biến thiên ($10 - 80\text{ mV}$) ở cuối mỗi chu kỳ giọt, đo dòng tại hai thời điểm (17 ms trước khi nạp xung và 17 ms trước khi ngắt xung) để triệt tiêu dòng tụ điện, nâng độ nhạy lên gấp hàng trăm lần so với cực phổ dòng một chiều (DC).
• Lý thuyết hấp phụ bề mặt Laviron: Thiết lập mô hình tích lũy chất phân tích lên bề mặt HMDE dựa trên ái lực hóa học tại thế tích lũy $E_{acc}$ không đổi, biến đổi phương trình dòng đỉnh hòa tan $I_p = K \cdot C$ thành công cụ định lượng nồng độ siêu vết đạt độ nhạy $10^{-9} - 10^{-11}\text{M}$.
• Cơ chế chiết pha rắn HLB polymer ưa - kỵ nước kép: Tận dụng vật liệu sorbent đồng trùng hợp từ hai monome tỷ lệ 1:1 là $N$-vinylpyrrolidon (ưa nước, tạo liên kết hydro với nhóm phân cực) và divinylbenzen (kỵ nước, giữ pha đảo) với diện tích bề mặt lên tới $804\text{ m}^2/\text{g}$, cho phép lưu giữ hoạt chất cao gấp 3 lần so với pha tĩnh silica $\text{C}_{18}$ truyền thống trong dải pH rộng từ 1 đến 14.

       ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
       │   ĐỐI TƯỢNG PHÂN TÍCH: DƯỢC PHẨM & NƯỚC TIỂU BỆNH NHÂN │
       └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                   │
             ┌─────────────────────┴─────────────────────┐
             ▼                                           ▼
   ┌───────────────────┐                       ┌───────────────────┐
   │ Chế phẩm tân dược │                       │ Nước tiểu lâm sàng│
   └─────────┬─────────┘                       └─────────┬─────────┘
             │                                           │
             │ Siêu âm hòa tan                           │ Chiết SPE (Oasis HLB)
             │ Đệm hóa phù hợp                           │ Rửa giải MeOH/đệm
             ▼                                           ▼
   ┌───────────────────────────────────────────────────────────┐
   │      TỐI ƯU HÓA ĐIỀU KIỆN ĐIỆN HÓA (METROHM 757/797 VA)   │
   │  - Điện cực HMDE / Ag-AgCl / Pt                           │
   │  - Khảo sát nền: BR, Đệm Photphat, Đệm Axetat, NaOH       │
   │  - Thông số xung: ΔE (10-80 mV), Tốc độ quét (5-20 mV/s)  │
   │  - Tích lũy AdSV: Eacc, tacc (0 - 180s), Cân bằng 10s     │
   └───────────────────────────┬───────────────────────────────┘
                               │
             ┌─────────────────┴─────────────────┐
             ▼                                   ▼
   ┌───────────────────┐               ┌───────────────────┐
   │   DPV Trực tiếp   │               │ DP - AdSV Làm giàu│
   │ (Ofloxacin, Metro,│               │ (Cefadroxil thủy  │
   │  Clorpheniramin)  │               │  phân, Vết thuốc) │
   └─────────┬─────────┘               └─────────┬─────────┘
             │                                   │
             └─────────────────┬─────────────────┘
                               ▼
   ┌───────────────────────────────────────────────────────────┐
   │    ĐỊNH LƯỢNG HỒI QUY TUYẾN TÍNH & PHƯƠNG PHÁP THÊM CHUẨN │
   │       Đánh giá: LOD, LOQ, Độ thu hồi (Rev), RSD           │
   └───────────────────────────────────────────────────────────┘

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo trường phái thực chứng (positivism) với tính chuẩn hóa thực nghiệm nghiêm ngặt. Phương pháp nghiên cứu áp dụng kỹ thuật von-ampe vòng (CV), von-ampe xung vi phân (DPV) và von-ampe hòa tan hấp phụ xung vi phân (DP-AdSV) kết hợp chiết pha rắn (SPE).

Hệ thống thiết bị gồm máy cực phổ đa năng Metrohm Computrace 757 và 797 VA (Thụy Sĩ) sử dụng hệ 3 điện cực:

• Điện cực làm việc (WE): Điện cực giọt thủy ngân treo (HMDE).
• Điện cực so sánh (RE): $\text{Ag}|\text{AgCl}||\text{Cl}^-$ (bảo quản liên tục trong dung dịch $\text{KCl}$ bão hòa).
• Điện cực phụ trợ (AE): Dây bạch kim (Pt).
• Bình điện phân: Thủy tinh thạch anh dung tích $50\text{ ml}$, tích hợp hệ thống thổi khí trơ nitơ tinh khiết và que khuấy điều khiển tự động.
• Cột chiết pha rắn: Oasis HLB Cartridge ($6\text{ ml}$, chứa $200\text{ mg}$ sorbent, kích thước hạt trung bình $29{,}3\ \mu\text{m}$, đường kính mao quản $83\text{ \AA}$, tổng dung lượng mao quản $1{,}31\text{ cm}^3/\text{g}$, diện tích bề mặt $804\text{ m}^2/\text{g}$).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thực nghiệm được chuẩn hóa qua các bước nối tiếp:

1. Chuẩn bị mẫu thuốc:

   • Thuốc viên (Ofloxacin 200mg Imexpharm, Flagyl 250mg Sanofi, Metronidazole 250mg Hà Tây, Pacemin Hà Tây, Clorpheniramin 4mg Hậu Giang, Ocefacel 500mg, Cefadroxil 500mg Mebiphar/Vidapha, Tytdroxil 250mg Glomed): Cân 20 viên để xác định khối lượng trung bình viên, nghiền mịn đồng nhất, cân chính xác lượng bột tương đương với khối lượng chất chuẩn yêu cầu, hòa tan trong nước cất hai lần (hoặc $\text{CH}_3\text{COOH}\ 0{,}1\text{N}$ đối với Metronidazol), rung siêu âm 15 phút, định mức bằng bình chuẩn.
   • Thuốc nhỏ mắt (Ofloxacin 0,3% Traphaco): Gộp 5 lọ, đồng nhất thể tích, pha loãng theo tỷ lệ chính xác.

2. Chuẩn bị và chiết tách mẫu nước tiểu bằng SPE:

   • Hoạt hóa cột Oasis HLB bằng $4\text{ ml}$ metanol phân tích trong 30 phút, sau đó rửa sạch bằng $4\text{ ml}$ nước cất hai lần.
   • Nạp $1{,}0\text{ ml}$ mẫu nước tiểu (có hoặc không thêm chuẩn thuốc) qua cột với tốc độ nạp kiểm soát chính xác $1{,}0\text{ ml/phút}$.
   • Rửa sạch tạp chất phân cực bằng nước cất, sau đó rửa giải hoạt chất bằng hệ dung môi hữu cơ chọn lọc (metanol hoặc hỗn hợp đệm/dung môi tối ưu).

3. Đo đạc điện hóa:

   • Cho dung dịch phân tích vào bình thạch anh, sục khí $\text{N}_2$ đuổi oxy hòa tan từ $60 - 300\text{ s}$ dưới chế độ khuấy môtơ.
   • Thời gian cân bằng hệ dung dịch: $t_{cb} = 10\text{ s}$ sau khi tắt sục khí để ổn định giọt thủy ngân.
   • Quét thế DPV hoặc DP-AdSV với biên độ xung $\Delta E = 10 - 80\text{ mV}$, tốc độ quét $\nu = 5 - 20\text{ mV/s}$.

Data và phân tích

Số liệu được ghi nhận tự động bằng phần mềm điều khiển Computrace, xử lý thống kê hồi quy tuyến tính trên Origin 8.0 và MS Excel.

• Phương pháp định lượng áp dụng là phương pháp thêm chuẩn nhằm triệt tiêu hoàn toàn hiệu ứng ma trận: $$C_x = \frac{a}{b}$$ Trong đó $a$ là tung độ gốc, $b$ là hệ số góc của đường hồi quy tuyến tính $y = a + bx$.
• Hàm lượng thực tế trong mẫu ($m$) và độ sai lệch so với nhãn ($C%$) được tính bằng công thức: $$m = V \cdot C_x \cdot F \cdot 10^{-3}\ (\text{mg})$$ $$C% = \frac{m_i - m_n}{m_n} \times 100$$

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Nghiên cứu mang lại 4 nhóm phát hiện thực nghiệm mang tính đột phá:

1. Quy trình định lượng Ofloxacin độ nhạy cao:

   • Trong nền đệm photphat pH 6,5, Ofloxacin cho pic khử sắc nét tại thế $E_p \approx -1{,}35\text{V}$.
   • Đường chuẩn đạt độ tuyến tính cao ($R^2 > 0{,}999$). Độ thu hồi trên các mẫu thuốc viên Imexpharm và thuốc nhỏ mắt Traphaco 0,3% đạt từ $98{,}5% - 101{,}2%$, độ lệch chuẩn tương đối $RSD < 2{,}5%$.
   • Trên mẫu nước tiểu bệnh nhân sau khi uống 2 viên Ofloxacin 200mg, quy trình chiết SPE Oasis HLB kết hợp DPV đã định lượng thành công động học đào thải thuốc theo thời gian mà không bị can thiệp bởi axit uric hay creatinin.

2. Xác định Metronidazol nhanh và trực tiếp:

   • Khảo sát trên HMDE cho thấy pic khử nitro của Metronidazol xuất hiện rõ ràng tại khoảng thế $-0{,}4\text{V}$ đến $-0{,}6\text{V}$ tùy thuộc vào pH đệm photphat.
   • Phân tích định lượng viên nén Flagyl 250mg (Sanofi-Aventis) và Metronidazole 250mg (Dược phẩm Hà Tây) đạt kết quả trùng khớp với hàm lượng ghi trên nhãn với sai số dưới $2{,}0%$, loại bỏ hoàn toàn bước chiết lỏng-lỏng tốn kém.

3. Định lượng chọn lọc Clorpheniramin maleat trong nền thuốc phối hợp phức tạp:

   • Phân tử Clorpheniramin maleat trong đệm photphat cho tín hiệu khử nhạy của liên kết đôi maleat.
   • Phương pháp cho phép định lượng chính xác $4\text{ mg}$ Clorpheniramin maleat trong viên nang Pacemin ngay cả khi có sự hiện diện của hàm lượng rất cao Paracetamol ($325\text{ mg}$) mà không xảy ra hiện tượng chồng lấn pic khử.

4. Kỹ thuật thủy phân kiềm kết hợp AdSV định lượng Cefadroxil siêu vết:

   • Cefadroxil tự nhiên không có hoạt tính điện hóa tốt, nhưng sau khi thủy phân bằng $\text{NaOH}\ 0{,}16\text{M}$ ở $100^\circ\text{C}$ trong thời gian tối ưu, sản phẩm tạo thành cho pic khử hòa tan hấp phụ cực kỳ nhạy trên HMDE.
   • Khi áp dụng kỹ thuật DP-AdSV với thế tích lũy $E_{acc} = -0{,}4\text{V}$ và thời gian tích lũy $t_{acc} = 60 - 90\text{ s}$, độ nhạy tăng lên hàng trăm lần so với phương pháp DPV thông thường.
   • Định lượng thành công Cefadroxil trong nước tiểu bệnh nhân uống liều $250\text{ mg}$ (thuốc bột Tytdroxil) và $500\text{ mg}$ (viên nang Ocefacel/Mebiphar), ghi nhận chính xác nồng độ kháng sinh đào thải qua đường niệu kéo dài suốt 24 giờ.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Mở ra hướng tiếp cận mới trong việc giải quyết bài toán điện hóa cho các hợp chất không có hoạt tính điện hóa trực tiếp thông qua phản ứng tạo dẫn xuất thủy phân chọn lọc.
• Về mặt phương pháp luận: Chứng minh hiệu quả vượt trội của cột chiết Oasis HLB polymer khi kết hợp với phương pháp von-ampe trong việc làm sạch mẫu sinh học người.
• Về mặt thực tiễn kiểm nghiệm: Cung cấp quy trình thay thế hoàn hảo cho HPLC trong kiểm nghiệm thường quy tại các nhà máy đạt chuẩn GMP-WHO và các trung tâm kiểm nghiệm tỉnh/thành phố, giảm hơn $80%$ chi phí hóa chất và rút ngắn thời gian phân tích mẫu.
• Về mặt lâm sàng: Đặt nền móng cho các lab nghiên cứu tương đương sinh học (bioequivalence) và dược động học (pharmacokinetics) trong nước với chi phí hợp lý.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những kết quả đột phá, công trình vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định cần được hoàn thiện:

1. Hạn chế về điện cực làm việc: Nghiên cứu chủ yếu sử dụng điện cực giọt thủy ngân treo (HMDE). Mặc dù HMDE cho bề mặt tái tạo hoàn hảo và độ nhạy vô song đối với phản ứng khử, việc sử dụng thủy ngân đòi hỏi quy trình thu gom chất thải nghiêm ngặt để bảo vệ môi trường.
2. Quy mô mẫu lâm sàng: Nghiên cứu mới dừng lại ở khảo sát nước tiểu của các nhóm bệnh nhân tình nguyện tại một số bệnh viện địa bàn Hà Nội mà chưa mở rộng sang các đối tượng suy giảm chức năng gan/thận nặng.
3. Chưa phân tích đồng thời đa hoạt chất trong một lần quét thế: Quy trình hiện tại tập trung định lượng đơn lẻ từng hoạt chất trong từng điều kiện điện hóa chuyên biệt.

Các hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm:

• Phát triển các điện cực màng bismuth (BiFE) hoặc điện cực carbon nano biến tính (Graphene/Carbon Nanotubes) thân thiện môi trường để thay thế HMDE.
• Tự động hóa hoàn toàn quy trình on-line SPE kết hợp Flow-Injection Voltammetry (FIA-AdSV).
• Mở rộng ứng dụng phương pháp để định lượng hoạt chất trên các ma trận phức tạp hơn như huyết tương, huyết thanh và dịch não tủy.
• Xây dựng mô hình dược động học quần thể phục vụ cá thể hóa liều điều trị kháng sinh cho bệnh nhân nội trú.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án của TS. Trần Quang Hải đã tạo ra những tác động khoa học và kinh tế - xã hội rõ rệt:

• Tác động học thuật: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về hành vi điện hóa của 4 nhóm dược chất, là tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu sinh chuyên ngành Hóa phân tích và Kiểm nghiệm thuốc.
• Tác động kinh tế: Giúp các doanh nghiệp dược phẩm trong nước tiết kiệm hàng trăm triệu đồng chi phí đầu tư thiết bị và dung môi sắc ký đắt tiền mỗi năm thông qua việc áp dụng máy phân tích von-ampe nội địa hoặc thiết bị Metrohm sẵn có.
• Tác động chính sách và xã hội: Cung cấp cơ sở khoa học đáng tin cậy cho Cục Quản lý Dược – Bộ Y tế trong việc đánh giá chất lượng thuốc generic, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao hiệu quả điều trị y tế cộng đồng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Hóa phân tích: Tiếp cận quy trình thực nghiệm chi tiết, thông số tối ưu hóa điện hóa và phương pháp luận xử lý mẫu sinh học bằng SPE.
• Chuyên viên Kiểm nghiệm Dược (Phòng QC/QA/R&D): Ứng dụng trực tiếp các quy trình định lượng đã được thẩm định để kiểm tra chất lượng nguyên liệu và thành phẩm thuốc.
• Bác sĩ và Dược sĩ lâm sàng: Có công cụ phân tích tin cậy để theo dõi nồng độ thuốc trong nước tiểu, đánh giá mức độ tuân thủ điều trị và động học đào thải của kháng sinh.
• Cơ quan Quản lý Dược phẩm: Bổ sung phương pháp phân tích đối chứng độc lập, hỗ trợ công tác hậu kiểm chất lượng tân dược lưu hành.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc thiết lập thành công cơ chế cảm ứng điện hóa thông qua phản ứng thủy phân kiềm mở vòng $\beta$-lactam của Cefadroxil ($\text{NaOH}\ 0{,}16\text{M}$ ở $100^\circ\text{C}$), tạo ra dẫn xuất chứa liên kết $\text{C=N}$ có hoạt tính khử cực mạnh trên HMDE, mở rộng lý thuyết phân tích điện hóa cho các hợp chất $\beta$-lactam vốn kém hoạt tính điện hóa trực tiếp.

2. Cải tiến phương pháp luận nào tạo nên sự vượt trội so với các nghiên cứu trước đây? So với công trình của Ayla Tamer [78] hay Adriano Ambrosi [23], luận án đã tích hợp thành công cột chiết SPE Oasis HLB ($200\text{ mg}$ sorbent polymer $N$-vinylpyrrolidon/divinylbenzen) để làm sạch nước tiểu, loại bỏ $100%$ ảnh hưởng ức chế điện cực từ urê và creatinin, nâng độ thu hồi lên trên $95%$ mà không cần chiết lỏng - lỏng độc hại.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất trong quá trình nghiên cứu? Phát hiện rằng tín hiệu khử của Clorpheniramin maleat trong đệm photphat hoàn toàn không bị ảnh hưởng hay nhiễu tín hiệu bởi Paracetamol, dù Paracetamol có mặt trong viên nén Pacemin với tỷ lệ khối lượng vượt trội gấp hơn $80$ lần ($325\text{ mg}$ so với $4\text{ mg}$).

4. Luận án có cung cấp đầy đủ giao thức để lặp lại thực nghiệm (replication protocol) không? Toàn bộ thông số thực nghiệm được công bố chi tiết: từ nồng độ đệm, thể tích hoạt hóa cột ($4\text{ ml}$ MeOH), tốc độ nạp mẫu ($1{,}0\text{ ml/phút}$), thời gian sục khí $\text{N}_2$ ($60 - 300\text{ s}$), thời gian cân bằng ($10\text{ s}$), biên độ xung $\Delta E$, đến tốc độ quét thế $\nu$, cho phép tái lập kết quả chính xác trên mọi hệ máy cực phổ hiện đại.

5. Chương trình nghiên cứu dài hạn 10 năm được định hình như thế nào? Chuyển dịch từ điện cực thủy ngân sang cảm biến điện hóa xanh nano carbon/bismuth, phát triển hệ thống vi lưu dòng chảy liên tục (Microfluidic Lab-on-a-chip) để giám sát nồng độ thuốc tại giường bệnh (Point-of-Care Testing).

Kết luận

1. Xây dựng và chuẩn hóa thành công 4 quy trình phân tích von-ampe xung vi phân (DPV) và hòa tan hấp phụ (DP-AdSV) để định lượng chính xác Ofloxacin, Metronidazol, Clorpheniramin maleat và Cefadroxil.
2. Tiên phong ứng dụng thành công cột chiết pha rắn Oasis HLB trong xử lý mẫu nước tiểu lâm sàng, loại trừ triệt để ma trận sinh học phức tạp với độ thu hồi đạt từ $95% - 102%$.
3. Khám phá và làm sáng tỏ cơ chế phản ứng điện cực của dẫn xuất thủy phân Cefadroxil và quá trình khử nhóm nitro của Metronidazol trên điện cực HMDE.
4. Thẩm định phương pháp trên 8 chế phẩm dược phẩm thương mại và mẫu nước tiểu bệnh nhân điều trị thực tế, đạt độ lặp lại cao ($RSD < 3%$) và độ đúng tương đương HPLC.
5. Mở ra giải pháp kỹ thuật có chi phí đầu tư thấp, tốc độ nhanh, sẵn sàng chuyển giao cho hệ thống kiểm nghiệm dược phẩm và các nghiên cứu tương đương sinh học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. ĐẠI CƯƠNG VỀ OFLOXACIN, METRONIDAZOL, CLOPHENIRAMIN MALEAT VÀ CEFADROXIL 1. Ofloxacin Ofloxacin là (RS)-7-fluoro-2-methyl-6-(4-methylpiperazin-1-yl)-10- oxo-4-oxa-1-azatricyclo[7.05,13]trideca-5(13),6,8,11-tetraene-11- carboxylic acid. Là kháng sinh nhóm quinonol thế hệ thứ hai.1: Công thức cấu tạo của ofloxacin Ofloxacin có dạng tinh thể hình kim không màu, ít tan trong nước và etanol [1, 5].

Trong công thức cấu tạo ofloxacin có khung quinolon, nhân quinon, có tính axit yếu với pKa1 = 5,8; pKa2 = 7,8 [31]. Hoạt tính điện hóa có thể gây ra bởi nhóm COOH hoặc các nguyên tử N. Theo Gerong Zhou, trong môi trường axit yếu có thể xảy ra phản ứng điện hóa [95]: H O O O O F + 2e + H+ F OH OH N N N N N O N O Ofloxacin là thuốc kháng khuẩn nhóm fluoroquinolon giống như ciprofloxacin, nhưng ofloxacin khi uống có khả dụng sinh học cao hơn (trên 95%). Ofloxacin được dùng trong các bệnh [3]: 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Viêm phế quản nặng do vi khuẩn, viêm phổi, + Nhiễm khuẩn Chlamydia tại cổ tử cung hoặc niệu đạo có hoặc không kèm lậu, lậu không biến chứng, viêm tuyến tiền liệt, viêm đường tiết niệu.

+ Nhiễm khuẩn da và mô mềm. + Viêm đại tràng do nhiễm khuẩn. Ofloxacin được hấp thu nhanh và tốt qua đường tiêu hóa. Khả dụng sinh học qua đường uống khoảng 100% và có nồng độ đỉnh huyết tương khoảng 3 - 4 µg/ml, trong 1 - 2 giờ sau khi uống 400 mg.

Hấp thu bị chậm lại khi có thức ăn nhưng tỷ lệ hấp thu không bị ảnh hưởng. Nửa đời trong huyết tương là 5 - 8 giờ; trong trường hợp suy thận, có khi kéo dài 15 - 60 giờ tùy theo mức độ suy thận [2, 3]. Thận là nơi thải ofloxacin chính, thuốc được lọc qua cầu thận và bài tiết qua ống thận. 75 - 80% thuốc được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không chuyển hóa trong 24 đến 48 giờ, làm nồng độ thuốc cao trong nước tiểu.

Dưới 5% thuốc được bài tiết dưới dạng chuyển hóa trong nước tiểu; 4 đến 8% thuốc bài tiết qua phân. Metronidazol Metronidazol có tên theo IUPAC là 2-(2-methyl-5-nitroimidazol-1- yl)ethanol [1, 5], công thức cấu tạo được biểu diễn trên hình 1.2: CH2 - CH2 - OH O2N N CH3 N Hình 1.2: Công thức cấu tạo của metronidazol Metrodinazol có dạng tinh thể hoặc bột kết tinh trắng hơi vàng, không mùi, bền trong không khí nhưng bị sẫm màu dần khi tiếp xúc với ánh sáng. Metronidazol ít tan trong nước, axeton, rất khó tan trong ete [1, 5]. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Metronidazol có tính chất của nhân imidazol và của nhóm nitro thơm.

Nhóm nitro trong phân tử metronidazole có tính chất tương tự như nitro trên vòng benzene, có tính chất điện hóa. Hoạt tính điện hóa của metronidazol trên điện cực giọt thủy ngân được A.M Bret dự đoán xảy ra quá trình khử nhóm nitro [29]: CH2 - CH2 - OH CH2 - CH2 - OH O2N N CH3 H2N N CH3 + 6e + 6H+ N + 2 H2O N Metrodinazol là thuốc kháng virus chống lại vi khuẩn kị khí và kí sinh trùng theo cách ức chế chọn lọc một số chức nǎng tế bào ở vi khuẩn làm cho chúng bị chết. Metronidazol có phổ hoạt tính rộng trên động vật nguyên sinh như amip, Giardia và trên vi khuẩn kị khí. Cơ chế tác dụng của metronidazol còn chưa thật rõ.

Nồng độ trung bình có hiệu quả của metronidazol là 8 µg/ml hoặc thấp hơn đối với hầu hết các động vật nguyên sinh và các vi khuẩn nhạy cảm. Nồng độ tối thiểu ức chế các chủng nhạy cảm khoảng 0,5 µg/ml. Metronidazol thường hấp thu nhanh và hoàn toàn sau khi uống, đạt nồng độ trong huyết tương khoảng 10 µg/ml khoảng 1 giờ sau khi uống 500 mg. Nửa đời của metronidazol trong huyết tương khoảng 8 giờ.

Metronidazol chuyển hóa ở gan thành các chất chuyển hóa dạng hydroxy và axit, thải trừ qua nước tiểu một phần dưới dạng glucuronid. Nửa đời thải trừ trung bình trong huyết tương khoảng 7 giờ. Nửa đời của chất chuyển hóa hydroxy là 9,5 - 19,2 giờ ở người bệnh có chức năng thận bình thường. Trên 80% liều uống được thải trừ qua thận trong 24 giờ, chủ yếu là các chất chuyển hóa.

Dưới 10% thải trừ dưới dạng chất mẹ. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khoảng 14% liều dùng thải trừ qua phân. Ở người bệnh bị suy thận, nửa đời của chất mẹ không thay đổi, nhưng nửa đời của chất chuyển hóa hydroxy kéo dài gấp 4 đến 17 lần. Chuyển hóa metronidazol có thể bị ảnh hưởng nhiều khi bị suy gan nặng.

Metronidazol có thể loại khỏi cơ thể có hiệu quả bằng thẩm tách máu [3]. Clorpheniramin maleat Clorpheniramin maleat có tên theo IUPAC là 3 – (4 – clorophenyl) – N, N-dimety-3-pyridin-2-yl-propan-1-amin. Công thức cấu tạo được biểu diễn trên hình 1. Cl CH COOH Hình 1.3: Công thức cấu tạo của clorpheniramin maleat Clorpheniramin maleat có dạng bột kết tinh trắng, không mùi, vị đắng, dễ tan trong nước, tan được trong etanol, cloroform [1, 5, 53].

Trong thành phần của clorpheniramin maleat có hai hợp phần: clorpheniramin và axit maleic, có liên kết đôi C=C, nhóm này có thể có hoạt tính điện hóa. Jacobsen [46] đề nghị phản ứng điện cực như sau: CHCOOH CH2COOH + R. CHCOOH CH2COOH Clorpheniramin maleat là thuốc kháng histamin thế hệ 1. Clorpheniramin maleat được sử dụng với liều 2 hoặc 4 mg trong chế phẩm đơn thành phần hoặc phối hợp với các thành phần khác như paracetamol, 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] pseudoephedrin, phenylephrin, phenylpropalamin, dextromethorphan trong chế phẩm đa thành phần.

Clorpheniramin là một kháng histamin có rất ít tác dụng an thần. Như hầu hết các kháng histamin khác, clorpheniramin cũng có tác dụng phụ chống tiết acetylcholin, nhưng tác dụng này khác nhau nhiều giữa các cá thể. Tác dụng kháng histamin của clorpheniramin thông qua phong bế cạnh tranh các thụ thể H1 của các tế bào tác động. Clorpheniramin maleat được dùng để điều trị viêm mũi dị ứng mùa và quanh năm và những triệu chứng dị ứng khác như: mày đay, viêm mũi vận mạch do histamin, viêm kết mạc dị ứng, viêm da tiếp xúc, phù mạch, dị ứng thức ăn, phản ứng huyết thanh; côn trùng đốt; ngứa ở người bệnh bị sởi hoặc thủy đậu.

Hiện nay, clorpheniramin maleat thường được phối hợp trong một số chế phẩm bán trên thị trường để điều trị triệu chứng ho và cảm lạnh. Tuy nhiên, thuốc không có tác dụng trong điều trị triệu chứng nhiễm virus. Clorpheniramin maleat hấp thu tốt khi uống và xuất hiện trong huyết tương trong vòng 30 - 60 phút. Nồng độ đỉnh huyết tương đạt được trong khoảng 2,5 đến 6 giờ sau khi uống.

Khoảng 70% thuốc trong tuần hoàn liên kết với protein. Clorpheniramin maleat chuyển hóa nhanh và nhiều. Các chất chuyển hóa gồm có desmethyl - didesmethyl- clorpheniramin và một số chất chưa được xác định, một hoặc nhiều chất trong số đó có hoạt tính. Nồng độ clorpheniramin trong huyết thanh không tương quan đúng với tác dụng kháng histamin vì còn một chất chuyển hóa chưa xác định cũng có tác dụng.

Thuốc được bài tiết chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng không đổi hoặc chuyển hóa, sự bài tiết phụ thuộc vào pH và lưu lượng nước tiểu. Chỉ một lượng nhỏ được thấy trong phân. Thời gian bán thải là 12 - 15 giờ và ở người bệnh suy thận mạn, kéo dài tới 280 - 330 giờ. Một số viên nén clorpheniramin được bào chế dưới dạng tác dụng kéo dài, dưới dạng viên nén 2 lớp.

Lớp 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngoài được hòa tan và hấp thu giống như viên nén thông thường. Lớp trong chỉ được hấp thu sau 4 - 6 giờ. Tác dụng của những viên nén kéo dài bằng tác dụng của hai viên nén thông thường, uống cách nhau khoảng 6 giờ [3]. Cefadroxil Cefadroxil là (6R,7R)-7-{[(2R)-2-(4-hydroxyphenyl)acetyl]amino}-3- methyl-8-oxo-5-thia-1-azabicyclo[4.0]oct-2-ene-2-carboxylic acid monohydrat.

Cefadroxil là cephalosporin nhóm ba thế hệ thứ nhất, là kháng sinh dùng theo đường uống có phổ kháng khuẩn tương tự cefalexin [1, 3, 5, 53]. O H H H HO N S NH2 N O CH3 COOH Hình 1.4: Công thức cấu tạo của cefadroxil Cefadroxil có cả tính chất axit gây ra bởi nhóm cacboxyl (pKa1 = 4,5) và nhóm phenol (pKa2 = 10) và tính bazơ gây ra bởi nhóm amin, tùy pH của môi trường có thể tồn tại ở dạng phân tử hoặc ion [65]. Các cephalosporin có điểm chung về cấu trúc là gồm một vòng amit bốn cạnh azetidin-2- on (còn được gọi là vòng -lactam) gắn với một dị vòng sáu cạnh. Với cấu trúc như vậy, các cephalosporin có đặc điểm chung là khá bền vững trong môi trường axit, không bền trong môi trường kiềm do mở vòng -lactam.

Vòng -lactam nhạy cảm với sự tấn công của tác nhân ái nhân (AN) tạo ra các dẫn xuất của axit cephalosporic không có hoạt tính kháng sinh. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong môi trường kiềm cefadroxil bị thủy phân mở vòng lactam tạo ra các sản phẩm: O O H H S - H H S R1 C C N OH R1 C C N CH o N t NH2 NH2 O= C HN O R2 R2 =- - O COOH O O COO C C - - OH R1 HC NH OH R1 HC NH R2 o S o t HN CH t HN CH CH = N C=C CH2 SH C HN C - R2 COO O - O COO Sản phẩm thủy phân của cefadroxil trong môi trường kiềm có phản ứng như những chất khử cực. Quá trình khử trên điện cực giọt thủy ngân có thể xảy ra ở các liên kết đôi C = C hoặc C = N, tuy nhiên dễ xảy ra ở lên kết C = N hơn. O C R1 HC NH R2 HN CH CH = N C=C CH2 SH + 2e + 2 H2O C - COO O O C R1 HC NH R2 HN - CH CH2 NH C=C CH2 SH + 2 HO C - COO O *Ghi chú: R1 là (HO-C6H5-); R2 là (CH3-) Cefadroxil có tác dụng diệt khuẩn, ngăn cản sự phát triển và phân chia của vi khuẩn bằng cách ức chế tổng hợp vách tế bào vi khuẩn.

Cefadroxil có tác dụng diệt nhiều loại vi khuẩn Gram dương và Gram âm. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cefadroxil được chỉ định trong điều trị các nhiễm khuẩn thể nhẹ và trung bình do các vi khuẩn nhạy cảm [2, 3]: + Nhiễm khuẩn đường tiết niệu + Nhiễm khuẩn đường hô hấp + Nhiễm khuẩn da và mô mềm + Các nhiễm khuẩn khác: Viêm xương tủy, viêm khớp nhiễm khuẩn. Cefadroxil bền vững trong axit và được hấp thụ rất tốt ở đường tiêu hóa. Với liều uống 500 mg hoặc 1000mg, nồng độ đỉnh trong huyết tương tương ứng với khoảng 16 và 30 µg/ml, đạt được sau 1 giờ 30 phút đến 2 giờ.

Thức ăn không làm thay đổi sự hấp thụ thuốc. Nửa đời của thuốc trong huyết tương là khoảng 1 giờ 30 phút ở người chức năng thận bình thường; thời gian này kéo dài trong khoảng từ 14 đến 20 giờ ở người suy thận.