Nghiên Cứu Giọng Điệu Nghệ Thuật Trong Thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm

Luận văn tốt nghiệp văn học nghiên cứu tốt nghiệp ngữ văn giọng điệu nghệ thuật trong thơ nôm nguyễn bỉnh khiêm, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện pháp cải tiến

• Tác giả: Trần Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đoàn Thị Thu Vân
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Nghiên Cứu Giọng Điệu Nghệ Thuật Trong Thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỘT: DẪN NHẬP
• 1.1. Lý do chọn đề tài và mục đích nghiên cứu
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc luận văn
• 2. PHẦN HAI: NỘI DUNG
• 2.1. CHƯƠNG MỘT: THỜI ĐẠI NGUYỄN BỈNH KHIÊM
• 2.1.1. Hoàn cảnh lịch sử thế kỷ XVI
• 2.1.2. Nguyễn Bỉnh Khiêm - Thân thế và sự nghiệp
• 2.2. CHƯƠNG HAI: KHÁI NIỆM VỀ GIỌNG ĐIỆU NGHỆ THUẬT
• 2.2.1. Giọng điệu - lời nói con người
• 2.2.2. Khái niệm giọng điệu nghệ thuật
• 2.2.3. Khái niệm giọng điệu nghệ thuật trong thơ
• 2.3. CHƯƠNG BA: GIỌNG ĐIỆU NGHỆ THUẬT TRONG THƠ NÔM NGUYỄN BỈNH KHIÊM
• 2.4. CHƯƠNG BỐN: VỊ TRÍ CỦA NGUYỄN BỈNH KHIÊM TRONG TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN VĂN HỌC TRUNG ĐẠI
• 2.4.1. Tổng quan về văn thơ trung đại trước Nguyễn Bỉnh Khiêm
• 2.4.2. Vị trí và đóng góp của thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm
• PHẦN BA: KẾT LUẬN
• THƯ MỤC THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Giọng Điệu Nghệ Thuật Trong Thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm

Nghiên cứu giọng điệu nghệ thuật trong thơ Nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm là một lĩnh vực hấp dẫn và đầy thách thức. Thơ Nôm không chỉ là phương tiện biểu đạt cảm xúc mà còn phản ánh sâu sắc tâm tư, tình cảm của tác giả. Giọng điệu nghệ thuật trong thơ của ông mang nhiều sắc thái, từ trữ tình đến triết lý, thể hiện sự tinh tế trong ngôn ngữ và hình ảnh. Việc tìm hiểu giọng điệu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn về bối cảnh lịch sử, văn hóa của thời đại ông.

1.1. Khái Niệm Giọng Điệu Nghệ Thuật Trong Thơ

Giọng điệu nghệ thuật là cách thức mà tác giả thể hiện cảm xúc và tư tưởng qua ngôn ngữ. Trong thơ Nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm, giọng điệu này được thể hiện qua việc sử dụng từ ngữ, hình ảnh và âm điệu. Các yếu tố này kết hợp tạo nên một không gian nghệ thuật độc đáo, phản ánh tâm hồn và triết lý sống của tác giả.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Giọng Điệu Nghệ Thuật

Nghiên cứu giọng điệu nghệ thuật trong thơ Nôm không chỉ giúp làm sáng tỏ phong cách của Nguyễn Bỉnh Khiêm mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Thông qua việc phân tích giọng điệu, người đọc có thể cảm nhận được chiều sâu của tư tưởng và cảm xúc mà tác giả muốn truyền tải.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Giọng Điệu Nghệ Thuật

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về thơ Nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm, nhưng việc phân tích giọng điệu nghệ thuật vẫn còn nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu hụt tài liệu và các công trình nghiên cứu chuyên sâu. Điều này khiến cho việc hiểu rõ về giọng điệu nghệ thuật trong thơ của ông trở nên khó khăn hơn.

2.1. Thiếu Tài Liệu Nghiên Cứu Chuyên Sâu

Nhiều tác phẩm của Nguyễn Bỉnh Khiêm chưa được nghiên cứu một cách toàn diện. Việc thiếu tài liệu có thể dẫn đến những hiểu lầm hoặc thiếu sót trong việc phân tích giọng điệu nghệ thuật của ông.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Phân Tích Giọng Điệu

Giọng điệu nghệ thuật trong thơ Nôm thường mang tính đa nghĩa và phong phú. Điều này tạo ra khó khăn trong việc xác định rõ ràng các yếu tố cấu thành giọng điệu, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng của các nghiên cứu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Giọng Điệu Nghệ Thuật Trong Thơ Nôm

Để nghiên cứu giọng điệu nghệ thuật trong thơ Nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm, cần áp dụng các phương pháp phân tích văn học hiện đại. Các phương pháp này bao gồm phân tích ngữ nghĩa, so sánh với các tác giả khác và khảo sát các yếu tố hình thức trong thơ.

3.1. Phân Tích Ngữ Nghĩa Trong Thơ

Phân tích ngữ nghĩa giúp làm rõ các tầng ý nghĩa trong từng câu thơ, từ đó hiểu được giọng điệu mà tác giả muốn truyền tải. Nguyễn Bỉnh Khiêm thường sử dụng hình ảnh và biểu tượng để thể hiện tư tưởng của mình.

3.2. So Sánh Với Các Tác Giả Khác

So sánh thơ Nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm với các tác giả khác như Nguyễn Trãi sẽ giúp làm nổi bật những đặc điểm riêng biệt trong giọng điệu nghệ thuật của ông. Điều này cũng giúp xác định vị trí của ông trong văn học trung đại Việt Nam.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Giọng Điệu Nghệ Thuật

Nghiên cứu giọng điệu nghệ thuật trong thơ Nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy và nghiên cứu văn học. Việc hiểu rõ giọng điệu sẽ giúp học sinh và sinh viên có cái nhìn sâu sắc hơn về tác phẩm.

4.1. Giáo Dục Văn Hóa Qua Thơ Nôm

Giảng dạy thơ Nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn hóa và lịch sử dân tộc. Thơ của ông không chỉ là nghệ thuật mà còn là bài học về nhân sinh quan và thế giới quan.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức Về Nghệ Thuật Thơ

Nghiên cứu giọng điệu nghệ thuật giúp nâng cao nhận thức về giá trị nghệ thuật trong thơ. Điều này không chỉ giúp người đọc cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ mà còn hiểu được tâm tư của tác giả.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Giọng Điệu Nghệ Thuật Trong Thơ Nôm

Nghiên cứu giọng điệu nghệ thuật trong thơ Nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm là một lĩnh vực phong phú và đầy tiềm năng. Việc tìm hiểu giọng điệu không chỉ giúp làm sáng tỏ phong cách của tác giả mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Tương lai của nghiên cứu này cần được mở rộng hơn nữa để khám phá những khía cạnh mới trong thơ của ông.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Giọng Điệu Nghệ Thuật

Tương lai của nghiên cứu giọng điệu nghệ thuật trong thơ Nôm cần được phát triển hơn nữa. Cần có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu để làm rõ hơn về phong cách và tư tưởng của Nguyễn Bỉnh Khiêm.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mới

Đề xuất các hướng nghiên cứu mới như phân tích giọng điệu trong bối cảnh văn hóa xã hội sẽ giúp làm phong phú thêm hiểu biết về thơ Nôm. Điều này cũng sẽ tạo ra những góc nhìn mới mẻ cho người đọc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO. : TRƯỜNG ĐẠI HOC SU PHAM THÀNH PHO HO CHÍ MINH KHOA NGU VAN ---Œ%. LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM GVHD : PGS- TS ĐOÀN THỊ THU VÂN SVTH :TRAN THỊ THU HIEN NGƯỜI PHAN BIEN: TP.HCM 05- 2003 LỜI CẢM ON Chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa ngữ văn cùng các thầy cô giáo trường ĐHSP Tp.HCM đã cung cấp cho người viết nên tang kiến thức can thiết. Cảm ơn thư viện trường Đại học SP Tp.

HCM và thư viện tổng hợp đã tạo điều kiện về mặt tư liệu cho người viết. Đặc biệt, xin chân thành cảm ơn PGS - TS Đoàn Thị Thu Vân đã tận tình hướng dẫn người viết trong quá trình thực hiện luận văn này. Luận văn này vẫn còn không ít sai sót, mong được thầy cô và các bạn sinh viên nhận xét, góp ý thêm. Người thực hiện: Trần Thị Thu Hiên MỤC LỤC Phan một: DAN NHAP.

Lý do chọn để tài và mục đích nghiên cứu. Phương pháp nghiền cỨu.-s¿{-<<<<> 4 S: Cilwudio tin viniiceinases cote earn mney eases 4 Phần hai: NỘI DUNG Chương một : Thời đại Nguyễn Bỉnh Khiêm. |: Nöãn cành lich 6 1(Nế VỆ XVÌs¿svxvi6i460649200122065010606ã606vxva6 6 2, Nguyễn Binh Khiêm - Thân thế và sự nghiệp.- 9 Chương hai : Khái niệm về giọng điệu nghệ thuật. }, GligneđiỆU= I0Uôl€0RnBUDvseesssesxaeveveeeeeveereevevaee«¿ 13 2.

Khái niệm giọng điệu nghệ thuật. Khái niệm giọng điệu nghệ thuật trong thơ. 19 Chương ba : Giọng điệu nghệ thuật trong thơ Nom Nguyễn Binh Khiêm. ee BT Chương bốn : Vị trí của Nguyễn Bỉnh Khiêm trong tiến trình phát triển văn học trung đại.

Tổng quan về văn thơ trung dai trước Nguyễn Binh Khiêm. Vị trí và đóng góp của thơ Nôm Nguyễn Binh Khiêm. 55 Fllffb: KẾT LUẬN on ideeccieEeneiaaotdoaslG0sigL0 0830 63 E0011EUHfNTNHAU S265 SEER 660212001. SD ICSC SEI RCO66 HTr ần Th : ị Th u Hi ển luận Van Tốt Nghệp —-—- ST Phần mot:DAN NHẬP 1.

Lý do chọn dé tài và mục đích nghiên cứu. Nguyễn Binh Khiém(1491 - 1585) là một trong những nhà van hoá lớn của dân tộc. Tài năng và nhân cách của ông có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với thế ký XVI- Thế kỷ lịch sử nước ta có nhiều biến động về chính trị. Ông là nhà chính khách có uy tín, là bậc hiển triết, là người mà vua chúa đương thời phải kinh nể tôn vinh là phu tử, Nhưng điều quan trọng hơn cả, Nguyễn Binh Khiêm còn là một nhà thơ, người có những đóng góp quan trọng trong tiến trình phát triển của van học trung đại cũng như văn học dân tộc.

Nguyễn Binh Khiêm để lại một khối lượng tác phẩm không nhỏ. bao gom chủ yếu là thơ. Ong sáng tác cd Hán lẫn Nom. Nhưng nổi trội hơn cả là máng thd din tộc — thd Nom.

“Tha của ông như một khu rừng thâm nghiêm linh thiêng thách thức sự tim kiểm” (1). Ngay từ lúc còn sống cũng như trong suốt quá trình lịch sử sau này, thơ văn của Nguyễn Bỉnh Khiêm đã được nhiều nhà nghiên cứu, nhiều nhà khoa học tôn vịnh và đánh giá cao. Văn thơ của ông được ban đọc các giới quan tâm. được giảng dạy ở bậc phổ thông và tìm hiểu với pham vi khá sâu rộng.

Tuy nhiên các công trình nghiên cứu về nghệ thuật thơ Nôm của Nguyễn Binh Khiêm chưa nhiều. Đặc biệt, việc nghiên cứu giong điệu nghệ thuật trong thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm đặt dưới góc đô thi pháp vẫn còn là vấn để tương đối mới mẻ, chưa có một văn bản tổng hợp, khái quát. Giong điệu với tu cách là một yếu tổ hình thức (2), không chỉ thể hiện bản chất con người mà còn là sự tổng hợp thái đô, tư tưởng, tình cảm và quan niệm của người nghệ sĩ vào trong tác phẩm văn học. Thêm nữa, nói như (1) Tran Thy Bang Thank, Va Thanh: Nguyễn Bính Khiêm về tác giả và rác phẩm, VXMGI 3001, trang 5.

tì Theo ti luận van học lên dai thi vều tổ hink thie nào cũng mang tính nội dune. Các vere hink thức càng cao thì tính nội dang củng rõ. Trang 1 luận Van SH: Tot Nghifp Trấn Thị Thu Hiển Tran Đình Sử: "Mỗi bộ phận déu mang cdi toàn thể và cái todn thể được bộc lộ ra d những cát bộ phan” (3). Bởi vậy, tìm hiểu giọng điêu nghề thuật trong thơ Nom Nguyễn Binh Khiêm là cách ta di từ cái bộ phận dé tìm hiểu su đặc sắc của cái tổng thể — mảng thơ quốc âm của tác giả.

Nghiên cứu giọng điệu nghệ thuật đặt dưới góc đô thi pháp có thể mở ra con đường mới để tìm hiểu về một nhà thơ lớn của dân tộc, góp phần trong việc phan định thơ văn Nguyễn Binh Khiêm với một số tác giả thuộc giai đoạn trước đó như Nguyễn Trãi, các tác giả thời Hồng Đức. Đồng thời việc nghiên cứu này cũng góp phần phục vụ cho công tác giảng dạy trong nhà trường phổ thông, tạo cho các em học sinh một góc nhìn mới, cách cảm mới khi tiếp xúc với tác giả may. Thơ văn của Nguyễn Binh Khiêm cho đến nay đã được quan tâm nghiên cứu khá phổ biến. Riêng phan thơ Nôm của ông cũng được tìm hiểu dưới nhiều vóc đô khác nhau.

Có thể kể đến như: Hướng đi vào văn bản nhằm tìm kiếm một văn bản đúng về thơ Nom Nguyễn Bỉnh Khiêm: - Nguyễn Quân: Bach Vân quốc nga thi tập- Trang Trình Nguyễn Binh Khiêm: NXB Sống Mới, H, 1974, tái bản 1997. - Dinh Gia Khanh (cb); Thơ văn Neuyễn Binh Khiêm ; NXB VH, H; 1983; tái bản 1997. Bao gồm cả phần thơ chữ Hán va chữ Nom. - Nguyễn Trong Khánh, Lê Anh Trà: Nguyễn Binh Khiêm nhà thơ triết li, NXB Van Hoá — Cục xuất bản bộ văn hoá, 1957.

- Dang Thanh Lê: Từ mét phạm trà triết học và một quan niệm dao đức của nho via đến cảm hướng nghệ thuật thé sự trong tha Nom Nguyễn Bính Khiêm: Tap chí Văn học. số 4 -1986, trang II]. (3) Trần Đình Sử - Giáo trình thi pháp học - DHSP Tp HCM, 1993 Trang 2 Ludn Van TotNehigp “"— SVTH: Trần Thị Thu Hiển - Đào Thin: Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật của Nguyễn Bình Khiêm trong thơ Nom; Tạp chi Ngôn ngữ, số | - 1986, trang 50. Hướng đi vào từng bài cu thể: - Trần Đình Sử: Bình giảng tác phẩm văn học, NXB GD,H,1995, trang 27-30, phân tích bài thơ số 94 “Khén dai” của Nguyễn Binh Khiêm.

- Lê Trí Viễn: Đến với những bài thơ hay, NXBGD, 1998, trang 82-88, phân tích bài thd “Vui nhàn” của Nguyễn Binh Khiêm. - Hà Như Chi: Việt Nam thi văn giảng luận. NXB Tân Việt, H, 1951, trang 119 - 134. Tóm tắt tiểu sử.

Chú thích, giải thích và phê bình 4 bài thơ Nôm. Phan lịch sử vấn để trên đây chưa thể kể hết được lịch sử nghiên cứu vé Nguyễn Bỉnh Khiêm. Tuy nhiên người viết nhận thấy các bài nghiên cứu, trừ các bài khảo luận về văn bản thơ, nhìn chung hầu hết các tác giả thường tập trung đi vào phân tích, giải thích nhằm lí giải cho con người và cuộc đời Nguyễn Binh Khiêm hay chỉ trình bày cảm nhân của mình về thơ văn của ông nói chung, hoäc một số bài thơ Nôm tiêu biểu, Như vậy, cho đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chuyên biệt giọng điệu nghệ thuật trong phan thơ din tộc của Nguyễn Binh Khiêm. Vấn để đặt ra cho người viết lúc này là phải tìm hiểu, khảo sát phần thơ Nôm của nhà thơ để tìm ra những yếu tố làm nên giọng điệu nghệ thuật trong thơ của ông nhằm khái quát giọng điệu ấy như là một trong những đặc điểm của phong cách Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Phạm nghiên ví cứu. Vẻ tư liệu: Để đảm bảo tính khoa học. người viết sẽ khảo sát các văn bán vé thơ Nôm Nguyễn Binh Khiêm hiện có trên cơ sở so sánh với "Quốc âm thi tập” của Nguyễn Trãi. Tuy nhiên, do cách sắp sếp thứ tự các bài thơ không đồng nhất giữa các tác giả, nên để thuận lợi cho công tác nghiên cứu, sẽ lấy cuốn “Tho văn Nguyễn Binh Khiêm" của NXBVH do Dinh Gia Khánh chủ biên làm van bản chính.

Mat khác hiên nay việc phân định thơ Nom của Nguyễn Binh Khiêm và một số tác gid khác chưa thật rõ ràng. Bởi vậy, lúc khảo sát, người viết sẽ không xét đến một số bài trong phạm vi nghi vấn như: Bài số 6, 51. Trang3 luận Van TotNghigp SVTH: Trần Thị Thu Hiến Về mặt nội dung, do quy mô của một luận van cùng như khả nang còn han chế, người viết chỉ nghiên cứu trong phạm vi sau: - Vấn để giong điệu và giọng điệu trong thơ. -Con người Nguyễn Bình Khiêm và thời đại của ông.

-Tim hiểu giọng điệu thơ Nom Nguyễn Binh Khiêm dưới góc độ thi pháp. Phương pháp nghiên cứu. Trong luận van này, chúng tôi sử dụng các phương pháp và thao tác sau: -Phương pháp loại hình: Khảo sát thơ trong tương quan với các thể loai khác để thấy đặc điểm về giọng điệu do đắc trưng của nó chỉ phối. -Phương pháp phân tích, so sánh với các tác giả khác (chủ yếu là với Nguyễn Trai) để làm nổi bat đặc trưng của giọng điệu nghệ thuật trong thơ chữ Nôm của Nguyễn Binh Khiêm.

- Thao tác thống kê để tập hợp các yếu tố có tính chất lặp đi lặp lại vào từng phương diện cụ thể, từ đó khái quát nên giọng điệu. Cấu trúc luận văn. Phần một: DẪN NHẬP. Lý do chọn để tài và mục đích nghiên cứu.

Lịch sử nghiên cứu. Pham vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Câu trúc luận văn.

Phần hai: NỘI DUNG Chương một: Thời đại Nguyễn Binh Khiêm. Hoàn cảnh lịch sử thé kỷ XVI 2 Nguyễn Binh Khiêm - Thân thế và sư nghiệp. Trang 4 Luận Van Tốt Nghiệp —— SVTH; Trần Thị Thu Hiền Chương hai: Khái niệm về giọng điệu nghệ thuật. Giong điệu — lời nói con người.

=ws— Khái niệm giọng điệu nghệ thuật. Khái niệm giọng điệu nghệ thuật trong thơ. Chương ba: Giọng điệu nghệ thuật trong thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm. Giong thé sự.

Chương bốn: Vị trí của Nguyễn Bỉnh Khiêm trong tiến trình phát triển văn học trung đại. Tổng quan về thơ văn trung dai trước Nguyễn Binh Khiêm. Vị trí và đóng góp của thơ Nôm Nguyễn Binh Khiêm. Phần ba: KET LUẬN Thy mục tham khảo -Nguyên tắc xây dựng thư mục.

Trang 5 luân Ngủ Van lô SH: Trấn Thị Thu Hiến Phần hai NOI DUNG Chương một: THỜI ĐẠI NGUYEN BINH KHIÊM I. Hoàn cảnh lịch sử thế kỷ XVI. Đầu thế kỷ XVI, nhất là sau khi Lê Hiến Tông mất (1504), xa hội Dai Việt mất dẫn cảnh thịnh trị, kinh tế sa sút, đời sống nhân dân khổ cực, chế độ phong kiến nhanh chóng bước vào thời kỳ suy thoái.