Đặt vấn đề Nông nghiệp là một trong những ngành sản xuất vật chất quan trọng của nền sản xuất hàng hoá. Trong gần hai thế kỉ qua, nền nông nghiệp thế giới đã có nhiều hình thức tổ chức sản xuất khác nhau. Cho đến nay, qua quá trình phát triển của thực tiễn, ở một số nơi các hình thức sản xuất theo mô hình tập thể và quốc doanh, cũng như xí nghiệp tư bản nông nghiệp tập trung quy mô lớn không tỏ ra hiệu quả. Trong khi đó, hình thức tổ chức sản xuất theo mô hình gia trại phù hợp với đặc thù của nông nghiệp nên đạt hiệu quả cao và ngày càng phát triển ở hầu hết các nước trên thế giới.
Việc hình thành và phát triển mô hình gia trại là một quá trình chuyển đổi từ kinh tế hộ nông dân chủ yếu mang tính sản xuất tự cấp, tự túc sang sản xuất hàng hoá có quy mô từ nhỏ đến lớn. Hiện nay ở nước ta, mô hình gia trại đang phát triển nhanh về số lượng với nhiều thành phần kinh tế tham gia. Sự phát triển của mô hình gia trại đã góp phần huy động nguồn vốn ở trong dân, tạo thêm việc làm cho hộ gia đình, lao động nông thôn, góp phần xoá đói giảm nghèo, tăng thêm hàng hóa nông sản hàng hoá. Một số gia trại hộ gia đình đã góp phần sản xuất và cung ứng giống tốt, làm dịch vụ hội gia đình, tiêu thụ sản phẩm cho nông dân trong vùng… Trong những năm gần đây, chăn nuôi đã đạt được những tiến bộ đáng kể về cải tiến con giống, chuồng trại, thức ăn, thú y và quy mô diện tích được mở rộng.
Chăn nuôi hiện nay hội tụ các ưu thế của kinh nghiệm truyền thống, tiến bộ kỹ thuật, cơ chế thị trường. Tiếp tục cải tiến về giống, kỹ thuật chăn nuôi theo phương thức công nghiệp, sử dụng thức ăn công nghiệp. Thực tế đã chứng minh phát triển mô hình gia trại đã phát huy được vai trò to lớn, tạo ra sức mạnh mới trong sự nghiệp phát triển nông nghiệp nông thôn, phát triển mô hình gia trại đã khai thác sử dụng có hiệu quả đất đai, vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm quản lí góp phần phát triển nông nghiệp bền vững, khuyến khích làm giàu đi đôi với xoá đói e 2 giảm nghèo, phân bổ lại lao động, dân cư không những vậy mà việc phát triển kinh tế gia trại còn góp phần vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Chăn nuôi của tỉnh Thái Nguyên nói chung và của xã Khe Mo nói riêng đã được phát triển từ lâu và ngày càng được chú trọng phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng.
Tuy nhiên bên cạnh đó, vấn đề quy hoạch gia trại chăn nuôi còn giàn trải, chưa đồng bộ, việc phát triển mô hình gia trại chăn nuôi cũng gặp không ít những khó khăn như: chủ gia trại hầu hết còn thiếu kiến thức khoa học kỹ thuật, khó khăn về tiêu thụ sản phẩm, thiếu vốn, lao động gia trại chưa qua đào tạo, thị trường các yếu tố đầu vào, và đầu ra còn bấp bênh, thiếu ổn định, tiềm ẩn nhiều rủi ro… Việc nghiên cứu thực trạng và đề ra hướng giải pháp phát triển mô hình gia trại chăn nuôi trên địa bàn xã Khe Mo không chỉ giải quyết vấn đề thực tiễn đóng góp về kinh tế cho địa phương, mà còn nhận thức rõ vai trò to lớn của phát triển kinh tế gia trại trong tiến trình CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn. Để thấy rõ những ưu việt của mô hình gia trại cũng như những mặt hạn chế cần khắc phục tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu hiện trạng, đề xuất giải pháp phát triển mô hình gia trại chăn nuôi trên địa bàn xã Khe Mo”. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu chung Nghiên cứu hiện trạng mô hình gia trại chăn nuôi ở xã Khe Mo trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần thúc đẩy phát triển mô hình gia trại chăn nuôi, nâng cao thu nhập cho người dân, góp phần đẩy mạnh kinh tế nông nghiệp xã Khe Mo.
Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu đặc điểm chung của địa bàn nghiên cứu. - Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế gia trại chăn nuôi ở xã Khe Mo, tìm ra những nguyên nhân ảnh hưởng đến việc phát triển kinh tế gia trại chăn nuôi ở địa phương. e 3 -Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn ảnh hưởng đến việc phát triển kinh tế gia trại chăn nuôi ở xã Khe Mo. - Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển mô hình gia trại chăn nuôi ở xã Khe Mo.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Bổ sung và hệ thống hóa lý luận cơ bản về gia trại chăn nuôi, tổng kết những mô hình, kinh nghiệm phát triển gia trại chăn nuôi ở Việt Nam nói chung và ở xã Khe Mo nói riêng. Sinh viên có cái nhìn tổng thể hơn về thực trạng phát triển mô hình gia trại trên địa bàn xã Khe Mo từ đó đưa ra những giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn, tồn tại thúc đẩy phát triển gia trại chăn nuôi. Nâng cao năng lực, rèn luyện kỹ năng và phương pháp nghiên cứu khoa học cho mỗi sinh viên trước khi ra trường.
Ý nghĩa đối với thực tiễn Chỉ ra thực trạng phát triển các mô hình gia trại chăn nuôi của xã Khe Mo. Đồng thời phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển cũng như hiệu quả của các mô hình gia trại chăn nuôi ở xã Khe Mo. Đưa ra một số giải pháp cụ thể nhằm phát triển gia trại chăn nuôi trên địa bàn xã Khe Mo trong những năm tới, giúp cải thiện đời sống người dân, phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đóng góp mới của đề tài Đánh giá được hiện trạng của nghành chăn nuôi trên điạ bàn xã Khe Mo.
Tìm ra nhưng khó khăn ảnh hưởng đến quá trình chăn nuôi mà các hộ dân gặp phải trên địa bàn xã. Đưa ra những giải pháp, phương pháp khắc phục, giải quyết khó khăn. Đồng thời đưa ra những định hướng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của các mô hình gia trại chăn nuôi trên địa bàn xã Khe Mo - huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên. e 4 PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 2.
Các khái niệm * Khái niệm về gia trại hộ gia đình Gia trại là cơ sở sản xuất kinh doanh nông nghiệp của một hay một nhóm nhà kinh doanh. Ở Việt Nam, gia trại hộ gia đình là cơ sở sản xuất nông, lâm nghiệp gắn với hộ gia đình nông dân.TS Bùi Minh Vũ - nghiên cứu viên cao cấp của viện khoa học Lâm nghiệp Việt Nam: “Gia trại là một cơ sở sản xuất trong nông nghiệp, bao gồm cả nông, lâm, ngư nghiệp mà tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu của một người chủ độc lập, sản xuất được tiến hành với quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất tập trung đủ lớn cùng phương thức tổ chức quản lí sản xuất tiến bộ và trình độ kĩ thuật cao, hoạt động tự chủ để sản xuất ra các loại sản phẩm hàng hoá phù hợp với yêu cầu đặt ra của cơ chế thị trường”.[1] * Khái niệm về kinh tế gia trại Về KTGT, có nhiều quan điểm, nhiều cách tiếp cận khác nhau: Có quan điểm cho rằng: “KTGT là loại hình cơ sở sản xuất nông nghiệp, hình thành và phát triển trong nền kinh tế thị trường từ khi phương thức này thay thế phương thức sản xuất phong kiến. Gia trại được hình thành từ các hộ tiểu nông sau khi phá bỏ cái vỏ tự cấp tự túc khép kín, vươn lên sản xuất nhiều nông sản hàng hóa tiếp cận với thị trường, từng bước thích nghi với nền kinh tế cạnh tranh”. Theo nghị quyết số 03/2000/NQ-CP của Thủ tướng chính phủ ngày 02/02/2000 về KTGT như sau: “KTGT là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thủy sản”.
e 5 Như vậy có thể tóm lại: KTGT là một trong những hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nông - lâm - ngư nghiệp, có mục đích chủ yếu là sản xuất hàng hóa, tư liệu sản xuất thuộc quyền sử dụng của một chủ thể độc lập, sản xuất được tiến hành trên quy mô đất đai và các yếu tố sản xuất được tập trung đủ lớn với cách tổ chức quản lí tiến bộ và trình độ kĩ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường. Khái niệm về phát triển kinh tế gia trại hộ gia đình. Phát triển KTGT là việc gia tăng mức độ đóng góp về giá trị sản lượng và sản lượng hàng hóa nông sản của các gia trại, gia trại hộ gia đình cho nền kinh tế, đồng thời phát huy vai trò tiên phong của nó trong việc thúc đẩy tăng trưởng, giải quyết việc làm ở khu vực nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại gắn với yêu cầu bền vững. Điều kiện hình thành, phát triển mô hình gia trại và sự ra đời kinh tế gia trại ở Việt Nam.
MHGT là sản phẩm tất yếu của quá trình công nghiệp hoá được hình thành và phát triển ở các nước công nghiệp phát triển, các nước đang phát triển đi lên công nghiệp hoá. MHGT ở một quốc gia được hình thành và phát triển khi hội tụ những điều kiện cần và đủ. - Điều kiện cần đối với MHGT: + Quốc gia đó phải có nền kinh tế đã chuyên môn hoá hoặc trong quá trình công nghiệp hoá. + Mỗi quốc gia có nền kinh tế thị trường hoàn chỉnh, trong đó thị trường nông nghiệp đầu vào, đầu ra đều là hàng hoá.
+ Nhà nước công nhận và khuyến khích phát triển MHGT hộ gia đình. - Điều kiện đủ đối với MHGT hộ gia đình: + Có một bộ phận dân cư có nguyện vọng, sở thích hoạt động sản xuất nông sản hàng hoá, hoạt động kinh doanh gia trại trại hộ gia đình. + Người chủ phải có trình độ kiến thức quản lí gia trại sản xuất hàng hoá. e 6 + Có tiềm năng về tư liệu sản xuất kinh doanh như vốn đất đai, thiết bị… Vốn sản xuất bao gồm vốn tự có, vốn đi vay trong đó vốn tự có phải chiếm phần lớn và có đủ vốn thì các ý đồ của người chủ mới có khả năng thực thi.