CHƯƠNG I. TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU ĐỘ ÊM DỊU CHUYỂN ĐỘNG CỦA XE KHÁCH GIƯỜNG NẰM.1 Tổng quan về xe khách giường nằm. Chủng loai xe khách giường nằm ở Việt nam phổ biến là chủng loại xe hai trục. Hệ thống treo sử dụng hệ thống treo khí nén, trên xe có lắp các thanh ổn định ngang ở cầu trước và cầu sau.
Các giường nằm được bố trí thành 03 dãy, mỗi dãy gồm 02 tầng, ví dụ như Hình 1.1 Xe khách giường nằm hai tầng a) Hình chiếu cạnh, b) Hình chiếu trước, c) Hình chiếu sau LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Xe khách giường nằm có thể phân loại: Theo số lượng hành khách vận chuyển: - Xe từ 10-16 chỗ. - Xe từ 17-25 chỗ. - Xe từ 26-46 chỗ. - Xe có trên 46 chỗ.
Theo kết cấu: - Xe khách giường nằm 1 tầng. - Xe khách giường nằm 2 tầng. Xe khách giường nằm 2 tầng có đặc điểm kết cấu gồm 2 tầng, các tầng riêng biệt có khung xương được chế tạo bằng các loại thép hình khác nhau.2 Cấu tạo các tầng của xe khách giường nằm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Các tầng được liên kết cố định với khung xe thông qua các vị trí liên kết giữa sàn, sườn và nóc xe. Các giường nằm liên kết với các tầng thông qua các liên kết nối cứng bulông thông qua khung.3 Liên kết giữa tầng 1 và tầng 2 của một dãy Hệ thống xe khách giường nằm hai tầng có những khác biệt khá lớn về động lực học khi so sánh với các chủng loại xe khách giường nằm một tầng.
Một trong các nguyên nhân đó là thông số chiều cao trọng tâm của xe. Chiều cao trọng tâm của xe khách giường nằm hai tầng cao hơn dẫn đến độ ổn định của phương tiện kém hơn. Với mục đích giảm bớt nhược điểm này, trên xe có bố trí hai thanh ổn định được lắp trên cả phần đằng trước và phần đằng sau. Việc bố trí và yêu cầu các kích thước của giường nằm cũng phải được tuân thủ theo QCVN 09:2015/BGTVT [1] Trong đó có yêu cầu các kích thước: Khoảng cách giường nằm D không nhỏ hơn 1650mm Chiều rộng của đệm nằm R1 không nhỏ hơn 480mm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Chiều rộng lối đi chung R2 không nhỏ hơn 400mm C1 không nhỏ hơn 750mm C2 không nhỏ hơn 780mm Chiều dày của đệm không nhỏ hơn 75mm Hình 1.4 Trích dẫn yêu cầu các kích thước và bố trí của giường nằm theo QCVN 09:2015/BGTVT [1] Mức độ thoải mái của hành khách khi di chuyển bằng ô tô nói chung và cụ thể là đối với xe khách giường nằm sẽ phụ thuộc vào rất nhiều các yếu tố: không gian của hành khách, bố trí chung trên xe: số lượng giường nằm, kích thước giường nằm, kích thước lối đi chung, vị trí giường nằm.
Các yếu tố thuộc sinh trắc học của con người: bố trí màu sắc, nhiệt độ, độ ẩm, âm thanh…. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Bố trí bên trong xe khách giường nằm hai tầng 1.2 Tổng quan về các nghiên cứu và yêu cầu đối với giường nằm Trong quá trình xe hoạt động, giường nằm đóng một vai trò hết sức quan trọng để tạo nên cảm giác thoải mái của hành khách. Giường nằm là bộ phận giao tiếp giữa người và xe, do đó việc chế tạo và lựa chọn chủng loại giường nằm phù hợp là một nhiệm vụ hết sức quan trọng của các nhà sản xuất. Giường nằm có thể được mô tả gồm 02 phần đệm chính: phần trên và phần dưới.
Phần dưới được gắn cố định với sàn của giường nằm. Phần trên có thể thay đổi được góc nghiêng tùy theo nhu cầu của hành khách trong quá trình sử dụng thông qua xy lanh điều chỉnh góc xoay ghế. Các phần đệm có độ dày khác nhau tùy từng vị trí tiếp xúc với người. Ở bên ngoài các phần đệm đều có viền đệm có tác dụng cố định vị trí của hành khách trong quá trình xe chuyển động.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.6 Các thông số kích thước của giường nằm Thiết kế, chế tạo giường nằm phải chú ý để đáp ứng một số các yêu cầu sau: Kích thước giường nằm phải phù hợp với hành khách. Cùng với sự phát triển của cơ sở vật chất, thể trạng chung của người Việt Nam đã có sự thay đổi rất lớn so với trước đây, nhưng so với thể trạng của các nước trong khu vực khác thì thể trạng của con người Việt Nam vẫn còn những khoảng cách nhất định. Do đó việc sử dụng kích thước giường nằm đã lưu hành ở các quốc gia và vùng miền khác sẽ dẫn tới sự không phù hợp và tương thích ở Việt Nam. Kích thước thiết kế của giường nằm lựa chọn nên dựa trên thông số kích thước nằm trong khoảng kích thước của 5% LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 phụ nữ và 95% đàn ông (SAE) trong quá trình đo đặc nhân trắc học người Việt Nam.
Giường nằm được thiết kế sao cho đảm bảo hành khách có một vị trí nằm hay ngồi một cách thoải mái nhất. Ký hiệu Định nghĩa Giá trị (0) A Lưng 20-30 B Thân 95-120 C Đầu gối 95-135 D Cổ chân 90-110 E Tay trên 10-45 F Khuỷu tay 80-120 Hình 1.7 Các góc của dáng điệu của người được khuyên dùng trong công tác thiết kế [31]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 Giường nằm phải đáp ứng cảm giác của hành khách: phân bố áp suất nên đệm giường nằm của hành khách phải được bố trí đồng đều không có chỗ tập trung ứng suất gây cảm giác khó chịu. Do đặc điểm hình dạng của con người nên tiết diện của đệm giường nằm sẽ có các độ cao khác nhau tùy từng vùng tiếp xúc với các bộ phận khác nhau của cơ thể.
Vật liệu bọc đệm của giường nằm phải là vật liệu truyền được nhiệt độ và độ ẩm, tạo cảm giác thoải mái dễ chịu cho hành khách, chống cháy. Ngoài ra giường nằm còn đòi hỏi phải được trang bị thiết bị an toàn: dây đai an toàn.Một số giường nằm cao cấp còn được trang bị hệ thống mát xa, hệ thống thông gió, hệ thống sưởi ấm ở các nước ôn đới. Bằng các thí nghiệm của mình trên các nhóm vật liệu được chế tạo từ các công nghệ khác nhau. Nhóm tác giả Mark A.Koshute, Michael Blaszkiewicz, Brian L.
Neal [29] đã tiến hành so sánh 04 công nghệ lưu hóa phổ biến của vật liệu đệm và đã đưa ra một số kết luận: Không có một công nghệ nào trong các công nghệ đã được đem ra so sánh thì đáp ứng được tất cả các yêu cầu về độ êm dịu, độ bền hoặc kiểm tra các đặc trưng cơ lý của vật liệu đệm. Việc lựa chọn chủng loại đệm phù hợp với chủng loại xe sẽ phụ thuộc vào mục đích sử dụng hay đối tượng xe, kết hợp với các yêu cầu về kinh tế sẽ được các nhà sản xuất đệm tối ưu theo công thức bí quyết của từng công ty sản xuất đệm. Khả năng điều chỉnh của giường nằm để tương thích với các dáng người khác nhau, phù hợp với các hoạt động khác nhau của hành khách trong quá trình di chuyển: phạm vi quan sát của người nằm đối với không gian bên trong và bên ngoài của xe, các vị trí tương thích với các hoạt động khác nhau có thể diễn ra trong quá trình di chuyển: nghe nhạc, đọc sách, ăn uống… Việc điều chỉnh phù hợp với các hoạt động này được thể hiện thông qua việc điều chỉnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 góc nghiêng của phần đệm trên. Bên cạnh đấy, giường nằm còn có các thiết bị như dùng để tựa tay, bàn giá đỡ để đọc sách và dùng bữa… 1.3 Tổng quan các nghiên cứu trong nước và quốc tế về độ êm dịu chuyển động 1.1 Chỉ tiêu đánh giá độ êm dịu chuyển động Để đánh giá độ êm dịu chuyển động của xe khách giường nằm có thể lựa chọn sử dụng một số chỉ tiêu thể hiện trong các quy chuẩn, tiêu chuẩn trong nước và tiêu chuẩn quốc tế: QCVN 09/2015 [1] quy định tần số dao động riêng của phần được treo của xe ở trường hợp đầy tải không được lớn hơn 2,5Hz.
ISO 2631-1 [20] sử dụng chỉ số đánh giá dao động RMS với thông số được đánh giá là gia tốc dao động tác động vào hành khách. Trong tiêu chuẩn ISO 2631-1 có thể hiện sự khác nhau về giá trị khi áp dụng tính toán giá trị gia tốc cho các tư thế khác nhau của hành khách: đứng, ngồi và nằm. Các hệ số giá trị này có được miêu tả thông qua các bảng tham chiếu tương ứng với tần số. Giá trị cuối cùng là giá trị phản ánh gia tốc tổng hợp tác động lên toàn bộ người hành khách.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.8 Các tư thế khác nhau của hành khách theo ISO 2631-1[20] a) Vị trí ngồi, b) Vị trí đứng, c) Vị trí nằm 1.2 Kích thích tác động Thực tế có rất nhiều dạng tín hiệu kích thích dao động, kích thích tác động lên xe tương ứng với các điều kiện địa hình và các trạng thái kỹ thuật khác nhau của xe khi vận hành trên thực tế gặp phải là rất đa đạng. Các dạng kích thích này có thể phân ra thành một trong nhóm của các dạng kích thích như được miêu tả trên Hình 1. Trong các dạng kích thích tổng quát phân loại có thể quy về hai dạng kích thích chính là dạng kích thích xác định và dạng kích thích ngẫu nhiên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 Kích thích dao động Kích thích ngẫu nhiên Kích thích xác định Kích thích Kích thích Kích thích Kích thích điều hòa không điều hòa dừng ổn định không dừng Hình sine Nhiều Nhất Đột ngột Kích thích Kích thích hình sine thời bản thân ổn bản thân ổn định mạnh định yếu Hình 1.9 Biểu đồ phân loại các dạng kích thích dao động [28].
Trong các dạng kích thích đã phân loại hình 1.9 thì kích thích điều hòa hình sine được ứng dụng sử dụng khá phổ biến rộng rãi trong quá trình nghiên cứu lý thuyết cũng như quá trình nghiên cứu thực nghiệm trong phòng thí nghiệm. Trong phân tích biên độ tần số, kích thích hình sine được thể hiện đặc trưng cho một giá trị tần số và một biên độ. Một số các công trình nghiên cứu lý thuyết [25], [26], [27], [28] đã chỉ ra rằng đây là một dạng kích thích cơ bản và các dạng kích thích khác có thể được hình thành bằng cách tổ hợp khác nhau từ các dạng kích thích hình sine khác nhau.