Đặt vấn đề Nƣớc ta là một nƣớc nông nghiệp, phát triển kinh tế nông nghiệp và nông thôn là một trong những mục tiêu đƣợc Đảng và Nhà nƣớc hết sức chú trọng, trong đó có phát triển kinh tế hộ gia đình thông qua các hoạt động phát triển chăn nuôi. Những năm qua, chăn nuôi có sự tăng trƣởng nhanh cả về quy mô và giá trị. Nhu cầu sử dụng của ngƣời dân đối với các sản phẩm chăn nuôi ngày càng tăng, đặc biệt là các sản phẩm thu đƣợc từ việc chăn nuôi gà. Chăn nuôi gà là ngành chăn nuôi rất phổ biến và quen thuộc, cũng lại là ngành chăn nuôi có triển vọng, đặc biệt là đối với mức thu nhập của đại đa số hộ gia đình nông dân Việt Nam trong thời kỳ đổi mới kinh tế, đồng thời nó cũng góp phần giải quyết một phần số lao động nhàn rỗi ở các vùng nông thôn.
Bên cạnh lợi ích về kinh tế thì chăn nuôi cũng đang nảy sinh nhiều vấn đề về chất lƣợng môi trƣờng, đe dọa sức khỏe của cộng đồng dân cƣ địa phƣơng và ảnh hƣởng đến toàn bộ hệ sinh thái tự nhiên. Sự ô nhiễm đã tạo ra mùi hôi, khí độc và ruồi muỗi trong chuồng nuôi, dễ phát sinh dịch bệnh, do đó làm tăng chi phí thuốc thú y, con vật chậm lớn, chi phí thức ăn cao, chất lƣợng sản phẩm kém, hiệu quả kinh tế thấp và ảnh hƣởng đến sức khỏe con ngƣời [3]. Ô nhiễm môi trƣờng từ chăn nuôi nhỏ lẻ trong khu dân cƣ đang là bài toán nan giải với nhiều địa phƣơng. Chăn nuôi thƣờng thải ra lƣợng lớn chất thải, nếu không đƣợc xử lý triệt để, chất thải xả ra môi trƣờng sẽ ảnh hƣởng đến sức khỏe con ngƣời cũng nhƣ các lĩnh vực sản xuất nông nghiệp khác, đồng thời còn là một trong những yếu tố gây ra các dịch bệnh phổ biến hiện nay.
n 2 Một số biện pháp xử lý ô nhiễm đã và đang đƣợc sử dụng nhƣ thu gom chất thải, dọn chuồng hàng ngày, sử dụng bể biogas, ủ phân, làm thức ăn cho cá .đã phần nào giải quyết đƣợc vấn đề quản lý phân và chất thải chăn nuôi. Tuy nhiên vấn đề ô nhiễm mùi và các khí thải độc hại thì vẫn chƣa đƣợc giải quyết triệt để. Vì vậy, việc đề xuất các giải pháp cải thiện môi trƣờng trang trại chăn nuôi gia cầm là cần thiết, đáp ứng đƣợc xu thế phát triển và bảo vệ môi trƣờng. Để có thể xử lý phân, chất thải chăn nuôi một cách triệt để, tạo môi trƣờng trong sạch mà tiêu tốn ít tiền và nhân công, không phải thực hiện vệ sinh hàng ngày thì một trong những giải pháp hiệu quả là sử dụng chế phẩm vi sinh vật để xử lý chất độn lót nền chuồng nuôi, nhằm làm giảm mùi hôi, phân hủy phân, chất thải ngay tại chỗ.
Đây là một trong những công nghệ chăn nuôi sinh thái, đã và đang đƣợc áp dụng ở nhiều nƣớc nhƣ Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan. Tuy nhiên, trƣớc khi khuyến cáo áp dụng rộng rãi phƣơng thức nuôi này, việc đánh giá những lợi ích về mặt năng suất, chất lƣợng, hiệu quả kinh tế của phƣơng pháp chăn nuôi này là cần thiết. Vì vậy, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, triển khai, ứng dụng công nghệ mới vào ngành chăn nuôi và bảo vệ môi trƣờng, đƣợc sự đồng ý của Ban Giám Hiệu trƣờng Đại học Nông Lâm, Ban chủ nhiệm khoa Môi Trƣờng dƣới sự hƣớng dẫn của thầy giáo TS. Hà Xuân Linh, tôi thực hiện đề tài “Sử dụng đệm lót sinh thái BALASA N0 -1 trong chăn nuôi gà hộ gia đình tại xã Đông Vinh, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình”.
Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài - Điều tra, đánh giá hiện trạng môi trƣờng chăn nuôi tại xã Đông Vinh, làm cơ sở để đề xuất biện pháp xử lý, giảm thiểu ô nhiễm, có lợi cho kinh tế và môi trƣờng. n 3 - Đánh giá hiệu quả của mô hình sử dụng chế phẩm BALASA N0 -1 trong chăn nuôi gà trong việc giảm thiểu ô nhiễm, phát triển kinh tế và vệ sinh môi trƣờng. Yêu cầu của đề tài - Có nguồn nguyên vật liệu rõ ràng, đảm bảo chất lƣợng, chất độn trƣớc khi đƣợc sử dụng để làm đệm lót phải đƣợc loại bỏ tạp chất.
- Chuồng trại thông thoáng, phù hợp cho làm thí nghiệm. - Số liệu nghiên cứu phải trung thực, đầy đủ và chính xác. - Hộ gia đình tham gia thí nghiệm phải phù hợp các điều kiện về chuồng trại và nhiệt tình ủng hộ, tham gia cùng thí nghiệm. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Áp dụng kiến thức đã học đƣợc ở nhà trƣờng vào thực tế. - Nâng cao kiến thức và kinh nghiệm phục vụ cho công việc sau khi ra trƣờng. - Bổ sung vào tài liệu học tập và nghiên cứu. Ý nghĩa trong thực tiễn - Nâng cao kiến thức, kĩ năng sử dụng chế phẩm BALASA N0 -1.
- Giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng do chăn nuôi. - Cải thiện môi trƣờng sống cho ngƣời lao động. - Tạo cơ hội phát triển chăn nuôi ngay ở nơi dân cƣ đông đúc. - Nâng cao năng suất kinh tế và bảo vệ môi trƣờng.
- Làm tài liệu nghiên cứu phục vụ chuyển giao khoa học kỹ thuật. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Các khái niệm cơ bản - Khái niệm chất thải: Có nhiều định nghĩa khác nhau về chất thải.
Trong đó: “Chất thải là mọi thứ mà con ngƣời, thiên nhiên và quá trình con ngƣời tác động vào thiên nhiên thải ra môi trƣờng” [1]. Chất thải là sản phẩm đƣợc phát sinh ra trong quá trình sinh hoạt của con ngƣời, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, thƣơng mại, dịch vụ, giao thông, sinh hoạt gia đình, trƣờng học, các khu dân cƣ, nhà hàng, khách sạn. - Khái niệm chất thải chăn nuôi: Chất thải chăn nuôi: Là chất thải ra trong quá trình chăn nuôi, gồm ba dạng chủ yếu: Chất thải rắn (bao gồm chủ yếu là phân, chất độn chuồng, thức ăn thừa và đôi khi là xác gia súc, gia cầm chết hàng ngày); chất thải lỏng (bao gồm nƣớc rửa chuồng, nƣớc tắm cho vật nuôi, nƣớc tiểu, một phần phân); chất thải bán lỏng (gồm cả chất thải rắn và chất thải lỏng) [2]. Chất thải chăn nuôi bao gồm: Phân, nƣớc tiểu, khí độc, chất độn chuồng.
Mỗi năm chăn nuôi thải ra khoảng 74 triệu tấn chất thải rắn (gồm phân khô và thức ăn thừa) và 20 – 30 triệu khối chất thải lỏng (gồm phân, nƣớc tiểu, nƣớc rửa chuồng). Trong đó khoảng 50% chất thải rắn (37 triệu tấn), n 5 80% chất thải lỏng (10 - 15 triệu khối) không đƣợc xử lý gây ra ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng [1]. Đặc điểm của chất thải chăn nuôi Chất thải chăn nuôi là nguồn gây ô nhiễm nhiều nhất đối với môi trƣờng sống của con ngƣời và vật nuôi. Trong quá trình lƣu trữ, quá trình phân hủy của vi sinh vật nhất là trong điều kiện hiếm khí tạo nên các mùi hôi thối gây ô nhiễm không khí, đất và nguồn nƣớc.
Ngoài ra, chúng còn tạo điều kiện cho ruồi nhặng, dịch bệnh lây lan phát triển gây bệnh cho con ngƣời và vật nuôi [1]. - Phân gia súc, gia cầm: Phân gia súc, gia cầm đƣợc tạo ra từ những thức ăn, nƣớc uống mà cơ thể gia súc, gia cầm không tiêu hóa đƣợc mà thải ra ngoài cơ thể. Thành phần của phân gồm: + Những chất không tiêu hóa đƣợc hoặc những chất thoát khỏi sự tiêu hóa của vi sinh vật hay men tiêu hóa nhƣ: chất xơ, protein không tiêu hóa đƣợc, axit amin thoát khỏi sự hấp thụ, một số chất đƣợc thải qua đƣờng nƣớc tiểu nhƣ: ure, và một số khoáng chất nhƣ: P2O5, CaO, MgO, K2O. + Các thức ăn bổ sung, thuốc kích thích tăng trƣởng (thƣờng chứa đồng, kẽm), các kháng sinh hay các men, các chất cặn bã trong dịch tiêu hóa (trypsin, pepsin.
+ Các mô tróc ra từ các niêm mạc của ống tiêu hóa và chất nhờn theo phân ra ngoài. Lƣợng phân và nƣớc tiểu một số vật nuôi thải ra trung bình trong một ngày đêm Lƣợng phân trung Nƣớc tiểu trung Loại gia súc bình/ngày đêm bình/ngày đêm (kg/ngày.đêm) (kg/ngày đêm) Trâu 18 – 25 8 – 12 Bò 15 – 20 6 – 10 Ngựa 12 – 8 4–6 Heo < 10 kg 0,5 – 1 0,3 – 0,7 Heo 15 – 45 kg 1–3 0,7 – 2 Heo 45 – 100 kg 3–5 2–4 Dê 1,5 – 2,5 0. Lƣợng phân thải ra của một số loại gia súc, gia cầm theo thể trọng STT Loại gia súc, gia cầm Lƣợng phân mỗi ngày 1 Lợn 6 – 8% thể trọng 2 Bò sữa 7 – 8% thể trọng 3 Bò thịt 5 – 8% thể trọng 4 Gà 5% thể trọng (Nguồn: Lưu Đoàn Anh, 2006) [1]. Thành phần các chất trong phân gia súc, gia cầm Loại Nƣớc Nitơ P2O5 K2O CaO MgO phân Lợn 82.
n 7 + Ngoài ra, trong phân còn có chứa nhiều loại vi khuẩn, virus và trứng ký sinh trùng, trong đó vi khuẩn thuộc họ Enterobacteriacea chiếm đa số với các giống điển hình nhƣ Escherichia, Salmonella, Shigella, Proteus, Klebsiella. Trong 1 kg phân có chứa 2000-5000 trứng giun sán gồm chủ yếu các loại: Ascaris suum, Oesophagostomum, Trichocephalus. Thành phần vi sinh vật trong chất thải rắn chăn nuôi Chỉ tiêu Đơn vị Số lƣợng Coliform MNP/100g 4. Coli MNP/100g 105 - 107 Streptococus MNP/100g 3.102 - 104 Salmonella Vk/25ml 10 - 104 Cl.
Perfringens Vk/ml 10 - 102 Đơn bào MNP/10g 0 – 103 (Nguồn: Nguyễn Thị Hoa Lý, 2004) [6]. - Nƣớc thải gia súc, gia cầm: + Nƣớc phân chuồng là hỗn hợp phân, nƣớc tiểu và nƣớc rửa chuồng. Vì vậy nƣớc phân chuồng rất giàu chất dinh dƣỡng và có giá trị lớn về mặt phân bón. Nƣớc phân chuồng là nghèo lân, giàu đạm và rất giàu Kali.
Đạm trong nƣớc phân chuồng tồn tại theo 3 dạng chủ yếu là: ure, axit uric và axit hippuric, khi để tiếp xúc với không khí một thời gian hay bón vào đất thì bị VSV phân giải axit uric và axit hippuric thành ure và sau đó chuyển thành amoni carbonat. + Nƣớc thải chăn nuôi là một loại nƣớc thải rất đặc trƣng và có khả năng gây ô nhiễm môi trƣờng cao do có chứa hàm lƣợng cao các chất hữu cơ, cặn lơ lửng, N, P và VSV gây bệnh. Khả năng hấp thụ N và P của các loài gia súc, gia cầm rất kém, nên khi ăn thức ăn có chứa N và P thì chúng sẽ bài tiết ra ngoài theo phân và nƣớc tiểu. n 8 Sinh vật gây bệnh: Nƣớc thải chăn nuôi chứa nhiều loại vi trùng, virus và trứng ấu trùng giun sán gây bệnh.